III SA/Kr 1205/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2023-01-24
NSAAdministracyjneŚredniawsa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad osobą niepełnosprawnąrezygnacja z zatrudnieniaobowiązek alimentacyjnyprawo rodzinnepomoc społecznaustawa o świadczeniach rodzinnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojczymem, uznając brak związku przyczynowo-skutkowego między sprawowaną opieką a niepodejmowaniem zatrudnienia.

Skarga dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu opieki nad niepełnosprawnym ojczymem. Organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, wskazując na brak spełnienia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Sąd administracyjny podzielił to stanowisko, podkreślając, że zakres opieki nie wykluczał możliwości podjęcia zatrudnienia, a świadczenie pielęgnacyjne ma rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności rezygnacji z pracy.

Sprawa dotyczyła wniosku J. O. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojczymem. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, uznając, że wnioskodawca nie spełnił przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki. W uzasadnieniu wskazano, że zakres opieki nad ojczymem, obejmujący pomoc w codziennych czynnościach i prowadzenie gospodarstwa domowego, nie wykluczał możliwości podjęcia zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Ponadto, organ odwoławczy wskazał na możliwość uzyskania pomocy w opiece poprzez usługi opiekuńcze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. Sąd podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne ma na celu rekompensatę utraty dochodów wynikającej z konieczności rezygnacji z pracy w celu sprawowania opieki, a zatem musi istnieć bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy między tymi okolicznościami. W ocenie Sądu, zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nie był na tyle intensywny, aby uniemożliwiać mu podjęcie zatrudnienia. Sąd zaznaczył, że choć nie kwestionuje stanu zdrowia ojczyma, sama konieczność sprawowania opieki nie jest wystarczającą przesłanką do przyznania świadczenia, jeśli nie wiąże się z rezygnacją z pracy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko wtedy, gdy sprawowanie opieki jest bezpośrednią przyczyną rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania pracy zarobkowej.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że zakres opieki nad ojczymem nie był na tyle intensywny, aby uniemożliwiać skarżącemu podjęcie zatrudnienia. Świadczenie pielęgnacyjne ma rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności rezygnacji z pracy, a zatem musi istnieć bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy między opieką a niepodejmowaniem zatrudnienia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (12)

Główne

u.ś.r. art. 17 § ust. 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 17 § ust. 1a

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Pomocnicze

u.ś.r. art. 17 § ust. 5 pkt 1a

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Sąd nie zgadza się z interpretacją organu odwoławczego w zakresie wyłączania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób pobierających rentę rodzinną, wskazując na możliwość wyboru świadczenia zgodnie z orzecznictwem NSA.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.r.o. art. 128

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

p.p.s.a. art. 119 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 1 i 2

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.e.r.f.u.s. art. 103 § ust. 3

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

u.e.r.f.u.s. art. 134 § ust. 1 pkt 1

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

u.e.r.f.u.s. art. 134 § ust. 2 pkt 2

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zakres sprawowanej opieki nad ojczymem nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia. Brak bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między sprawowaną opieką a niepodejmowaniem zatrudnienia.

Odrzucone argumenty

Błędna wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia.

Godne uwagi sformułowania

Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Niewątpliwie zatem zakres i rodzaj sprawowanej przez skarżącego opieki nad ojczymem nie wyklucza możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Skład orzekający

Mariusz Kotulski

przewodniczący sprawozdawca

Marta Kisielowska

członek

Tadeusz Kiełkowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia jako warunku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a także związek przyczynowo-skutkowy między opieką a brakiem aktywności zawodowej."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji opiekuna sprawującego opiekę nad ojczymem i może wymagać uwzględnienia indywidualnych okoliczności w innych sprawach.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia, jakim jest świadczenie pielęgnacyjne, i wyjaśnia kluczowe kryteria jego przyznania, co jest istotne dla wielu osób. Wyjaśnia, że sama opieka nie wystarczy, musi być powiązana z rezygnacją z pracy.

Świadczenie pielęgnacyjne: czy sama opieka nad bliskim wystarczy, by dostać pieniądze od państwa?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Kr 1205/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-01-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Mariusz Kotulski /przewodniczący sprawozdawca/
Marta Kisielowska
Tadeusz Kiełkowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2336/23 - Wyrok NSA z 2024-09-25
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
Art. 17  ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariusz Kotulski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi J. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 31 maja 2022 r. znak SKO-NP-4115-117/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia skargę oddala.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z dnia 31.05.2022 r., znak: SKO.NP/4115/117/22, po rozpatrzeniu odwołania J. O. od decyzji organu I instancji z dnia 9 lutego 2021 r. postanawiającej odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - utrzymało ww. rozstrzygnięcie w mocy.
W podstawie materialnoprawnej decyzji wskazano m.in. art 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 111).
Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Organ l instancji w uzasadnieniu ww. decyzji wskazał, że w dniu 16 grudnia 2021 r. J. O. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojczymem J. G. Organ ustalił, iż całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i niezdolność do samodzielnej egzystencji powstała u J. O. w okresie późniejszym niż wymaga tego art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nadto organ wskazał, że na wnioskodawcy nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego J. G. (ojczyma) i tym samym nie spełniona została przesłanka wymieniona w art. 17 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem J. O. nie można zaliczyć do żadnego z podmiotów wskazanych w tym przepisie uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym ojczymem. Nadto organ wskazał, iż opieka jaką wnioskodawca obejmuje niepełnosprawnego ojczyma nie powoduje konieczności niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wobec powyższych ustaleń stwierdzono, że w sprawie nie występują przesłanki warunkujące przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Od powyższej decyzji odwołanie wniósł pełnomocnik strony, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego, poprzez błędne zastosowanie normy wyrażonej w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wskazaną na wstępie decyzją utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy.
Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy wskazał, iż podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym wskazane uregulowania poszerzają przewidziany w art. 128 k.r.o. krąg osób uprawnionych i zobowiązanych do alimentacji. Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z 4 kwietnia 1968 r., III CZP 27/68, (ONSC 1969, Nr 1, s.6) obowiązek alimentacyjny ojczyma (macochy) winien być traktowany na równi z obowiązkiem rodziców dziecka, nie może jednak wyprzedzać obowiązku alimentacyjnego rodziców dziecka.
Zatem, w ocenie Kolegium, warunkiem niezbędnym do stwierdzenia uprawnienia do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne przez zobowiązanego do alimentacji w dalszej kolejności, jest ustalenie, że zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności z obiektywnych, a nie subiektywnych przyczyn, nie może zajmować się swoim niepełnosprawnym rodzicem czy bratem.
Dalej wskazano, że J. G. jest wdowcem, nie ma dzieci. Jego brat S. G. mieszka w C., ale biorąc pod uwagę jego podeszły wiek trudno przyjąć, że byłby zdolny do wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego względem niepełnosprawnego J. G. Organ II instancji stwierdził, że w zaistniałym stanie faktycznym J. O. jako pasierb J. G. legitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest podmiotem uprawnionym na podstawie art. 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r. do ubiegania o świadczenie pielęgnacyjne.
Następnie wyjaśniono, że okoliczność, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki tj. J. G. ur. 19 marca 1934 r. powstała w stopniu znacznym w 2006 r. tj. gdy miał 72 lata, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Jednakże, w ocenie organu odwoławczego, wykazany przez odwołującego zakres opieki nie zmusza do definitywnej rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
W tym miejscu podkreślono, że czynności takie jak: pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, podanie leków, przygotowanie posiłków, robienie zakupów, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności odwołującego. Z powyższego, zdaniem organu II instancji wynika, iż wykazany zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez odwołującego nad niepełnosprawnym ojczymem, który z nim wspólnie mieszka, jest do pogodzenia z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
SKO wskazało w tym miejscu, że stosownie do art. 17 w/w ustawy, obligatoryjną przesłanką warunkującą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie pozwalającej na kontynuowanie lub podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Nadto, w ocenie organu II instancji z materiału dowodowego nie wynika aby J. G. był osobą obłożnie chorą, leżącą, niezdolną do samodzielnego załatwiania swoich potrzeb fizjologicznych, nie kontaktową, a przez to wymagającą ciągłego nadzoru ze strony opiekuna. Zatem nie zachodzą okoliczności wskazujące, iż nie może on sama bytować przez część dnia, w czasie którym wnioskodawca mógłby podjąć zatrudnienie lub inną pracę zarobkową choćby w częściowym wymiarze czasu pracy.
Ponadto wskazano na możliwość uzyskania pomocy w opiece nad niepełnosprawnym J. G. poprzez usługi opiekuńcze realizowane w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym zakresie czasowym.
Dalej ustalono, iż odwołujący się nie pracuje zawodowo od 2016 r., jak podał w piśmie z dnia 14 grudnia 2021r. jego pełnomocnik z dniem 4 września 2021 r. uzyskał uprawnienie do emerytury, którą zawiesił z względu na to, że jest uprawniony do innego korzystniejszego świadczenia rentowego - renty rodzinnej. Okoliczność ta, w ocenie Kolegium, stanowi negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem zgodnie ze wskazanym przepisem ustawy świadczenie bowiem zgodnie ze wskazanym przepisem ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego.
W skardze od powyższej decyzji SKO, skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucił naruszenie prawa materialnego "poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji".
Mając powyższe na uwadze wniesiono o: uchylenie ww. decyzji Kolegium oraz poprzedzającą ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje:
Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła strona skarżąca w skardze (k. 3 v. akt sądowych), a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), dalej jako p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z powołanym w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji przepisem art. 17 ust.1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Według zaś ust. 1a tego przepisu ustawy, osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Należy zatem podzielić stanowisko SKO, że skarżący, sprawujący opiekę na ojczymem J. G., w zaistniałych realiach sprawy jest podmiotem uprawnionym do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z art. 17 ust. pkt 4 u.ś.r., co zostało wyjaśnione w zaskarżonej decyzji.
Jak wyżej wskazano, z powołanego art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika również, że jednym z wymogów uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
Zatem przesłanką ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest faktyczna rezygnacja/niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będąca w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad osobą wskazaną w ustawie.
Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że z załączonego do akt sprawy wywiadu środowiskowego dotyczącego opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawnym ojczymem (k.16 i nast. a.a.) wynika, iż skarżący mieszka wraz z żoną oraz wymagającym opieki J. G., który od 2006 r. legitymuję się orzeczeniem kwalifikującym go do osób o znacznym stopniu. Niepełnosprawny J. G. ma problemy ze wzrokiem (nie widzi na lewe oko) oraz nie słyszy, ze względu na wiek i stan zdrowia wymaga zatem pomocy i opieki w codziennym funkcjonowaniu. J. G. jest osobą chodzącą, nie jest pampersowany. Ww. wymaga jednakże pomocy w czynnościach życia codziennego takich jak: utrzymanie higieny osobistej, ubieranie, podawanie leków (mniej więcej co drugi dzień), przygotowanie i podanie posiłków, prowadzenie gospodarstwa domowego (pranie, sprzątanie, gotowanie, zakupy), załatwienie spraw w urzędzie, spacery.
Z wywiadu wynika, że opisane wyżej czynności wykonuje skarżący, który od 2016 r. zrezygnował z zatrudnienia, jednakże – co wymaga podkreślenia - rezygnacja ta nie nastąpiła w związku koniecznością objęcia ojczyma pomocą. Nadto w wywiadzie wskazano, że w czasie nieobecności skarżącego opiekę nad ojczymem sprawuje druga żona skarżącego, będąca na emeryturze.
W ocenie Sądu, większość wskazanych powyżej czynności jest wykonywana w każdej rodzinie, również przez osoby pracujące, a ich zakres sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego. Niewątpliwie zatem zakres i rodzaj sprawowanej przez skarżącego opieki nad ojczymem nie wyklucza możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd podzielił w niniejszej sprawie stanowisko organu II instancji, że sprawowanie przez skarżącego opieki nad osobą niepełnosprawną (ojczymem) nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a co za tym idzie Kolegium prawidłowo przyjęło, że w sprawie występuje brak podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak wskazanego wyżej związku przyczynowo-skutkowego między sprawowaną opieką a niepodejmowaniem z zatrudnienia przez skarżącego.
Sąd nie kwestionuje przy tym stanu zdrowia ojczyma skarżącego i konieczności udzielenia mu przez skarżącego wsparcia w codziennych czynnościach, te kwestie bezspornie potwierdza bowiem wskazane orzeczenie o trwałej niezdolności ojczyma skarżącego do samodzielnej egzystencji (k. 32 a.a.) . Niemniej jednak - wbrew zarzutom skargi - nie sposób odmówić racji Kolegium, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Odnosząc się bowiem do celu istnienia świadczenia pielęgnacyjnego, wskazać należy, że system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Oznacza to tym samym, że wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Niewątpliwie pomiędzy sprawowaną przez skarżącego opieką a niepodejmowaniem zatrudnienia nie istnieje taki związek, co też trafnie wywiodło Kolegium, wskazując, że w tym stanie sprawy odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojczymem jest w pełni uzasadniona.
Na marginesie wymaga tylko zasygnalizowania, że WSA w Krakowie nie zgadza się z dokonaną przez SKO interpretacją art. 17 ust. 5 pkt 1 a u.ś.r. W aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, które powinno być znane organowi administracyjnemu, podnosi się bowiem, że brak jest argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Zgodnie np. z wyrokiem NSA z 15 marca 2023 r., I OSK 1280/22 "osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Źródłem zaś takiego uprawnienia strony jest właśnie przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. odczytywany z uwzględnieniem wykładni prokonstytucyjnej (gdyż zawarta w art. 27 ust. 5 u.ś.r. regulacja umożliwiająca wypłatę świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną dotyczy tylko zbiegu uprawnień do rożnych świadczeń rodzinnych). Wyboru świadczenia wnioskodawca może zaś dokonać przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: u.e.r.f.u.s.). Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie natomiast wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.)." Jednakże wskazane kwestie pozostają bez wpływu na wynik niniejszej sprawy z przyczyn szczegółowo przedstawionych powyżej, a dotyczących braku związku przyczynowo-skutkowego między sprawowaniem opieki nad ojczymem a niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia.
W nawiązaniu do podniesionego w skardze zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy jeszcze raz wyjaśnić, że możliwość uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie wynika z faktu wykonywania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem lekarskim o określonej treści, której nie mogą negować organy administracji publicznej, ale z konieczności rezygnacji z zatrudnienia bądź podjęcia pracy zarobkowej z uwagi na niemożność pogodzenia ich z prawnym i moralnym obowiązkiem opieki nad osobą niepełnosprawną. W tym też kierunku prowadzone było w sprawie postępowanie dowodowe przez Kolegium. Jak zasadnie akcentuje się w wyrokach sądów administracyjnych, rolą organów orzekających w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest weryfikacja samej potrzeby zapewnienia osobie niepełnosprawnej pomocy innych osób (w tej kwestii wiążąco wypowiada się właściwy organ w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności) ale weryfikacja zakresu tej pomocy pod kątem wystąpienia sygnalizowanych wyżej przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 398/22).
W zaskarżonej decyzji organ II instancji trafnie ocenił, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wykazał istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej strony a sprawowaniem opieki nad ojcem. SKO dokonało prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz prawidłowo odmówiło skarżącemu ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia z uwagi na niepełnienie wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W nawiązaniu do dalszej argumentacji skargi ukierunkowanej na wykazanie, że opieka nad osobą niepełnosprawną może przybierać formę codziennej troski o zapewnienie osobie niepełnosprawnej podstawowych potrzeb, trzeba odnotować, że codzienne świadczenie pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie pozwala na podejmowanie pracy zarobkowej. Są to okoliczności, które wymagają każdorazowo dokładnego sprawdzenia i uzasadnienia – co też miało miejsce w tej sprawie (vide np. wyrok NSA z 7 sierpnia 2019 r. I OSK 4023/18).
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI