III SA/Kr 119/24

III SA/Kr 119/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-04-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko
Ewelina Dziuban
Katarzyna Marasek-Zybura /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2492
Art. 1  par. 1  i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
Art. 3  par. 1, art. 134 par. 1, art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c  w zw. z art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 390
Art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Asesor WSA Ewelina Dziuban Protokolant starszy sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2024 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków-Krowodrza sprawy ze skargi B. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 28 listopada 2023 r., nr SKO.ŚR/4111/999/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 28 listopada 2023 r. znak: SKO.ŚR/4111/999/2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej: u.ś.r.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej: k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Skawina z dnia 3 sierpnia 2023 r. nr 001071/SP/08/2023 orzekającą o odmowie przyznania B. D. (dalej: skarżąca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem J. D.
Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Organ I instancji orzekł o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem (ur. w 1956 r.). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji powołał przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych znajdujące zastosowanie w sprawie i wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Organ I instancji zwrócił uwagę, że mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS o niezdolności do samodzielnej egzystencji, do dnia 31 grudnia 2023 r., a niepełnosprawność datuje się od dnia 3 kwietnia 2023 r., czyli mąż skarżącej miał wtedy 67 lat. Organ stwierdził, że fakt ten stanowi negatywną przesłankę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, choć skarżąca wykonuje na rzecz męża wszystkie czynności dnia codziennego, albowiem mąż cierpi na schorzenia onkologiczne, jest osobą leżącą w większości w ciągu dnia i nie zawsze ma siły wstać, aby skorzystać z toalety. Niemniej, organ ocenił, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi związek przyczynowy między sprawowaniem opieki nad mężem, a niepodejmowaniem zatrudnienia, ponieważ skarżąca nigdy nie pracowała zawodowo i dorywczo, jak i też nie poszukiwała zatrudnienia. Organ I instancji zaznaczył, że skarżąca ma także poważne problemy zdrowotne i w związku z obecnym złym stanem zdrowia, będzie ponownie ubiegać się o orzeczenie o niepełnosprawności, a w takiej sytuacji organ ma poważne wątpliwości, co do skutecznego sprawowania opieki przez skarżącą nad mężem.
W odwołaniu wniesionym od ww. decyzji skarżąca podniosła, że fakt, iż nie pracowała zawodowo, ani dorywczo w przeszłości, nie może w żadnej mierze automatycznie oznaczać, iż brak jest związku przyczynowego. Skarżąca wskazała, że do listopada 2022 r. posiadała orzeczenie o niepełnosprawności ruchowej (druga grupa inwalidzka) i skupiona była na leczeniu swojego zdrowia, w przeszłości nie podejmowała pracy, ponieważ opiekowała się pięciorgiem swoich dzieci, a nade wszystko wcześniej nie zachodziła potrzeba podejmowania zatrudnienia. Obecnie taka potrzeba zachodzi i to pilnie, a to z uwagi na pogorszenie mojej sytuacji materialnej w związku z chorobą męża i konieczności ponoszenia zwiększonych związanych z tym wydatków.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie opisana na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Kolegium wyjaśniło na wstępie, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 (wszedł on w życie z dniem ogłoszenia w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r.) orzeczono, że w zakresie, w jakim powyższy przepis różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, Kolegium stwierdziło, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych utracił przymiot konstytucyjności w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później i względem nich oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiającego uzyskanie tego świadczenia.
Niedokonanie przez ustawodawcę zmiany treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu od tej daty wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej - wobec wynikającego z tego wyroku wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia, z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, która z tym dniem została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
Kolegium wskazało, że z materiałów sprawy wynika, że mąż skarżącej legitymuje się aktualnym orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS, Oddział w Krakowie, o niezdolności do samodzielnej egzystencji, do dnia 31 grudnia 2023 r., natomiast data powstania niezdolności to dzień 3 kwietnia 2023 r. Niemniej opieka, jakiej wymaga mąż skarżącej nie pozostaje w związku przyczynowym pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Jak wynika z wywiadu środowiskowego z dnia 5 lipca 2023 r. skarżąca nigdy nie pracowała zawodowo i pracy takiej nie poszukiwała, mimo że mogła to uczynić, mając orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności czasowo - do dnia 30 listopada 2022 r. Organ zaznaczył również, że mąż skarżącej jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji i całkowicie niezdolną do pracy od dnia 3 kwietnia 2023 r. Trudno więc przyjąć, że skarżąca, jako osoba nigdy niepracująca, obecnie podjęłaby pracę, tylko na przeszkodzie stanęła choroba męża. Nadto brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacji z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, musi pozostawać w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:
a) art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., polegające na zaniechaniu podjęcia przez organy obu instancji działań mających na celu dogłębne wyjaśnienie stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie, co w rezultacie doprowadziło do wydania wadliwej decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie jej bezzasadnym utrzymaniu,
b) błędne ustalenie stanu faktycznego polegające na przyjęciu braku związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki nad swoim mężem, a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia oraz przyjęciu, iż stan zdrowia skarżącej nie pozwala na opiekę nad mężem,
c) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na utrzymaniu w mocy wadliwej decyzji organu I instancji.
Skarżąca zarzuciła, że organ I instancji - pomimo ciążącego nań obowiązku - nie podjął działań mających na celu wyczerpujące zbadanie stanu faktycznego. Przede wszystkim, wbrew stanowisku organów administracyjnych zawartych w treści uzasadnień zaskarżonych decyzji, w przedmiotowej sprawie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki nad mężem, a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia. W ocenie skarżącej istnienie lub brak istnienia związku przyczynowego, powinien być badany na moment orzekania w przedmiocie rozstrzygnięcia, nie powinien być natomiast uzasadniany okolicznościami, czy zdarzeniami mającymi miejsce w odległej przeszłości. Istotnie, skarżąca nie pracowała w przeszłości zawodowo, ani dorywczo, zaś do listopada 2022 r. posiadała orzeczenie o niepełnosprawności ruchowej (druga grupa inwalidzka). Skarżąca poświęcała się opiece i wychowaniu dziewiątki swoich dzieci. Okoliczności te nie mogą jednak jednoznacznie i automatycznie, tak jak przyjęły to organy I i II instancji, przesądzać, że związku przyczynowego w niniejszej sprawie brak. Obecna sytuacja materialna skarżącej, wynikająca przede wszystkim z okoliczności takich jak w szczególności wzrost kosztów utrzymania, inflacja i obecna sytuacja gospodarcza w Polsce, ale także i choroba męża oraz idąca za tym konieczność ponoszenia związanych z tym zwiększonych wydatków, pogorszyła się na tyle, że zachodzi pilna potrzeba podjęcia przez nią pracy zarobkowej, choćby dorywczej. Skarżąca wielokrotnie deklarowała wolę podjęcia takiej pracy i aktualne badania lekarskie nie stwierdziły żadnych ku temu przeszkód.
Ponadto skarżąca zarzuciła, że organ I instancji swoje rozstrzygnięcie wydał po części w oparciu o okoliczności niestanowiące przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Uwagi poczynione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, odnoszące się do rzekomych wątpliwości, co do zdolności skarżącej do sprawowania opieki czy też sugestie dotyczące możliwości sprawowania opieki przez dzieci męża skarżącej, które nie utrzymują z nim żadnego kontaktu i nie interesują się jego losem, należy ocenić jako niestosowne.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje:
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.
Zdaniem Sądu skarga jest uzasadniona.
Na wstępie Sąd wskazuje, iż podziela pogląd organu II instancji, że nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela (por. wyroki NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r., I OSK 300/19, z dnia 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez organy obu instancji stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., z treści którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Ze wskazanych przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wymienionym w nim osobom, jeżeli spełnią one łącznie wskazane w nich przesłanki.
W niniejszej sprawie niewątpliwie spełnione zostały dwie z ustawowych przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: znaczny stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz pozostawanie skarżącej i jej męża w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym.
Co do znacznego stopnia niepełnosprawności, "orzeczenie lekarskie o niepełnosprawności wydane w trybie ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721) jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 2 k.p.a., a więc jest dowodem tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Nie podlega ono weryfikacji przez organ administracji publicznej w prowadzonym przez niego postępowaniu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Dokument urzędowy, który spełnia wymogi określone w przepisach, ma szczególną moc dowodową w postępowaniu. Polega ona na przyjęciu dwóch domniemań, tzn. prawdziwości oraz zgodności z prawdą twierdzeń w nim zawartych. W konsekwencji organ nie może odrzucić - bez przeprowadzenia przeciwdowodu - istnienia faktu stwierdzonego w dokumencie urzędowym. W orzecznictwie podkreśla się, że skoro dokumenty urzędowe są najbardziej wiarygodnymi środkami dowodowymi, to dowody przeciwne muszą być zdecydowanie przekonywające (por. wyrok NSA z 3 marca 2011 r., II OSK 389/2010, Lexis.pl nr 2535296; wyrok WSA we Wrocławiu, z 14 maja 2013 r., IV SA/Wr 178/13, CBOSA)" (B. Godlewska-Bujok, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz - LexisNexis 2014, komentarz do art. 17).
Z kolei co do pozostawania skarżącej i jej męża w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym, w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. I OSK 789/13 (opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych), Naczelny Sąd Administracyjny trafnie wskazał, iż "obowiązków alimentacyjnych, przewidzianych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie można sprowadzać wyłącznie do tych z art. 128 i następnych k.r.o., lecz odnosić je należy do wszystkich przepisów k.r.o., które o obowiązkach alimentacyjnych stanowią, nie wyłączając art. 23 i 27 k.r.o. Przy czym, obowiązki alimentacyjne małżonków wyprzedzają obowiązki alimentacyjne krewnych (zob. art. 130 k.r.o.). "Skoro małżonek jest pierwszą osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji po ustaniu, unieważnieniu lub orzeczeniu separacji małżeństwa (odpowiednio art. 60 § 1-3, art. 21 i 614 § 4 k.r.o.), to tym bardziej jest on pierwszym zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania współmałżonkowi w trakcie trwania małżeństwa na podstawie art. 27 k.r.o." (zob. M. Andrzejewski, Komentarz do art. 130 k.r.o., uw. 2 (w) Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, LEX 2010). To samo wynika też ze stanowiska ustawodawcy, nowelizującego przepisy o świadczeniach rodzinnych, który uznaje, że zobowiązanym do opieki nad osobą tego wymagającą powinien być w pierwszej kolejności jej małżonek (zob. druk sejmowy nr 3393/IV kadencja, s. 16)" (por. także M. Załucki, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz 2023, wyd. 1, C.H. Beck 2023, komentarz do art. 21).
Co więcej "obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w bliższej kolejności wyprzedza obowiązek zobowiązanego w dalszej kolejności i dopóki jest on w stanie spełniać ten obowiązek, to obowiązek zobowiązanych w dalszej kolejności nie powstaje" (A. Kawałko, H. Witczak w: Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. M. Fras, M. Habdas, Wolters Kluwer 2021, komentarz do art. 129), a zatem obowiązek alimentacyjny osób zobowiązanych w dalszej kolejności nie powstaje, skoro skarżąca jest w stanie swój obowiązek wobec męża spełnić. Tym samym uwagi organu I instancji, dotyczące możliwości sprawowania przez skarżącą opieki nad mężem z pomocą jego pełnoletnich dzieci, nie mają żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, bowiem dzieci męża skarżącej obowiązek alimentacyjny nie obciąża, a wypełnianie obowiązku moralnego przez dzieci, z samej jego natury, jest dobrowolne i w żadnej mierze nieegzekwowalne, nie może zatem stanowić uzasadnienia odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Podobnie Sąd ocenił stanowisko organu, zgodnie z którym skarżąca miałaby być osobą niezdolną do pracy i opieki nad mężem. Z informacji wskazanych przez skarżącą na rozprawie wynika, że pracowała ona przez 14 lat związku z pierwszym mężem, z którym ma czworo dzieci. Zaprzestała wykonywania pracy w drugim związku małżeńskim z powodu konieczności opieki nad pięciorgiem dzieci z tego związku i alkoholizmem drugiego męża. Z obecnym mężem pozostaje w związku od 2016 r., a nie podejmowała zatrudnienia z powodu wypadku, na skutek którego miała orzeczoną własną niepełnosprawność do listopada 2022 r. i leczeniem skutków tego wypadku, i taka też była zdaniem Sądu, przyczyna niepodejmowania przez skarżącą pracy, z akt nie wynika natomiast aby po listopadzie 2022 r. przyczyną niepodejmowania przez skarżącą pracy, miała być jej niezdolność do pracy.
Sąd wskazuje natomiast, że systemowo, świadczenia pielęgnacyjne, zgodnie z art. 17 ust. 1 zdanie ostatnie u.ś.r., przysługują tylko tym osobom, które "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji".
System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.
Tymczasem zaskarżona decyzja nie zawiera ustalenia jakiego zakresu pomocy, w jakich czynnościach, wymaga mąż skarżącej, a w konsekwencji, czy zakres niezbędnej mu pomocy, rzeczywiście uniemożliwia skarżącej podjęcie jakiejkolwiek pracy, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Brak jest także należytego ustalenia czy po listopadzie 2022 r. stan zdrowia skarżącej uległ takiej poprawie, która pozwoliłaby jej na podjęcie zatrudnienia, gdyby nie konieczność opieki nad mężem.
Uzasadnienie zaskarżonej decyzji, w ocenie Sądu nie spełnia zatem prawem przewidzianych wymogów. "W orzecznictwie trafnie podnosi się, że podejmowane przez organy administracji decyzje winny spełniać standardy wskazane w art. 107 § 1 k.p.a., w tym muszą zawierać powołanie podstawy prawnej oraz uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 k.p.a.). Właściwe uzasadnienie prawne i faktyczne stanowi ważny element każdej decyzji administracyjnej, jest jej integralną częścią i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia stanowiącego dyspozytywną część decyzji. Motywy decyzji winny więc odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym zasady przekonywania, określonej w art. 11 k.p.a. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie daje możliwość pełnej i merytorycznej weryfikacji decyzji w postępowaniu sądowym, w toku którego nie jest możliwe uzupełnienie przeprowadzonego postępowania administracyjnego o stosowną argumentację prawną, i wyręczanie w ten sposób organów administracji w dokonaniu oceny w kwestii spełnienia przesłanek ustawowych, uzasadniających wydanie konkretnej decyzji (wyrok NSA z 17 stycznia 2018 r. I OSK 1668/17, Lex 2458448)" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 stycznia 2021 r., sygn. I OSK 3071/18, opubl. w CBOSA). Wielokrotnie w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2017 r. sygn. I OSK 2815/15 i z dnia 2 sierpnia 2022 r., I GSK 1737/21, opubl. w CBOSA), jak również w doktrynie wskazano, iż cechą dobrego - prawidłowego uzasadnienia jest logiczny związek, zgodność z rozstrzygnięciem i jego treścią, brak wywodów sprzecznych lub rozbieżnych z rozstrzygnięciem, ścisłość i dokładność wywodów, ich zwięzłość i prostota ujęcia oraz kompletność motywów (por. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. B. Adamiak, J. Borkowski wyd. 8. C.H. Beck str. 520). Wadliwe sformułowane uzasadnienie decyzji przeczy zasadom działania organów administracji publicznej, jak zasada pogłębiania zaufania obywatela do państwa (art. 8 k.p.a.), czy też zasada przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu (art. 11 k.p.a.). Przywołana zasada z art. 8 k.p.a. znajduje również swoje odzwierciedlenie w treści art. 107 § 3 k.p.a., który przewiduje, że uzasadnienie decyzji powinno zawierać ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie decyzji administracyjnej jest istotne również z uwagi na zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a., zgodnie z którą organ administracji publicznej winien wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Tym samym powinien informować strony postępowania o stanie prawnym oraz o wszystkich okolicznościach faktycznych mających znaczenie dla sprawy, przekazywać informacje zmierzające do wykazania racjonalności, słuszności i skuteczności rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 24 kwietnia 2018 r., sygn. I OSK 1351/16 i z dnia 6 października 2020 r., sygn. I OSK 3235/18 (opubl. w CBOSA) podkreślił, że do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. dochodzi wtedy, gdy uzasadnienie decyzji nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie albo gdy mimo formalnej poprawności jego treść - ze względu np. na ogólnikowość stwierdzeń i argumentów - nie pozwala na skontrolowanie poprawności rozstrzygnięcia sprawy, a tym samym czyni w stopniu istotnym wątpliwym poprawność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawie.
Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że wadliwości uzasadnienia decyzji przeczą zasadom jakimi powinien kierować się organ wydając decyzję. Podkreślenia wymaga, że uchybienia w tym względzie stanowiły naruszenie przepisów postępowania o istotnym znaczeniu dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. art. 6-8 k.p.a. statuujących zasady praworządnego działania organów administracji publicznej, a w tym załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.
Zaskarżona w sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego została sporządzona w sposób wadliwy, bowiem odbiorca tej decyzji jest pozbawiony możliwości zapoznania się z rozstrzygnięciem w sprawie oraz motywami jakimi kierował się organ rozpoznając sprawę.
Decyzja organu, jako akt prawny jest wynikiem przeprowadzonych przez ten organ działań, analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, ustaleń w szczególności faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Tym samym, decyzja organu powinna być spójna, logiczna i poukładana, bowiem odbiorca tej decyzji, jako również Sąd w przypadku jej zaskarżenia, musi mieć możliwość zapoznania się z jej treścią i możliwością dokonania oceny przeprowadzonego postępowania. Bowiem to właśnie wynik tego postępowania znajduje odzwierciedlenie w treści decyzji i zawartego w niej uzasadnienia.
W ocenie Sądu, decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego zawiera istotne wadliwości, które wymuszającą wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego, albowiem uzasadnienie zaskarżonej decyzji w oczywisty sposób wyklucza możliwość jej merytorycznej oceny w postępowaniu sądowym.
W tym stanie sprawy, uznając że skarga jest usprawiedliwiona, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji.