III SA/Kr 1186/05

III SA/Kr 1186/05 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2007-01-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2005-10-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Bożenna Blitek /sprawozdawca/
Halina Jakubiec /przewodniczący/
Wiesław Kisiel
Symbol z opisem
6198 Inspekcja pracy
Sygn. powiązane
I OSK 860/07 - Postanowienie NSA z 2008-05-16
Skarżony organ
Inspektor Pracy
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną odpowiedź
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Jakubiec Sędziowie: WSA Bożenna Blitek (spr.), NSA Wiesław Kisiel Protokolant: Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2007 r. sprawy ze skarg [...] Bank [...] S.A. w [...] na odpowiedź Okręgowego Inspektora Pracy w [...] z dnia [...] 2005 r. nr [...] w przedmiocie wystąpień Okręgowego Inspektora Pracy w [...] z dnia [...] 2005 r. i [...] 2005 r. I. uchyla zaskarżoną odpowiedź, II. orzeka, że uchylona odpowiedź nie może być wykonana w zakresie w jakim nakłada obowiązki na skarżącego, III. zasądza od Okręgowego Inspektora Pracy w [...] na rzecz skarżącego kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Inspektor Pracy Państwowej Inspekcji Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w [...] działając na podstawie art. 8 ust. 12 ustawy z dnia 6 marca 1981 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1362 z późn. zm.) przeprowadził kontrolę u pracodawcy [...] Bank [...] S.A. w [...] sporządzając protokoły kontroli. Kontrolę przeprowadzono:
I. w Centrali Banku przy ul. [...] sporządzając protokół z dnia [...].2005r.
oraz w Oddziałach:
II. przy [...] protokół kontroli z dnia [...].2005r.
III. przy [...]- protokół kontroli z dnia [...] 2005r.
IV. przy. [...]- protokół kontroli z dnia [...].2005r.
V. przy. [...]- protokół kontroli z dnia [...] 2005r.
VI. przy [...]- protokół kontroli z dnia [...] 2005r.
VII. przy [...]- protokół kontroli z dnia [...] 2005r. oraz
VIII. [...]. - protokół kontroli z dnia [...].2005r.
Pismem z dnia [...].2005r. [...]Bank [...] S.A. wniósł zastrzeżenia do ustaleń zawartych w protokole kontroli Centrali Banku.
Twierdzeniu PIP, że podstawą ustalenia przepracowanego czasu pracy może być określenie momentu załogowania się i wylogowania się z systemu komputerowego Banku, Bank przeciwstawił twierdzenie, że pracownicy Banku pracują w kilku systemach i kilku bazach tych systemów i pracownicy w Oddziałach Banku nie muszą wylogowywać się z systemu korzystając z przerwy, mają natomiast obowiązek zabezpieczenia dostępu do systemu przez inne osoby poprzez blokowanie stacji, co nie jest równoznaczne z wylogowywaniem się z systemu. Z tego względu logowanie się w tym systemach operacyjnych nie stanowi ewidencji pracy. Ewidencja czasu pracy prowadzona jest w formie elektronicznej, odrębnie dla każdego pracownika i na bieżąco ewidencjonowane są nieobecności nieusprawiedliwione i usprawiedliwione - urlopy, zwolnienia lekarskie oraz inne, natomiast po upływie danego miesiąca na podstawie informacji otrzymanych z poszczególnych komórek i jednostek organizacyjnych wprowadza się do tej ewidencji pracę w poszczególnych dobach, w tym pracę w niedzielę i święta, w porze nocnej, w godzinach nadliczbowych oraz w dni wolne od pracy. Zarzucono, że art. 149 § 1 kodeksu pracy (kp) nie wskazuje formy tej ewidencji, a Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 maja 1996r. w sprawie zakresu prowadzenia przez pracodawców dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz sposobu prowadzenia akt osobowych pracownika, nie wskazuje formy prowadzenia ewidencji czasu pracy, jedynie wskazuje zakres tej ewidencji.
Odnośnie zarzutu nieprawidłowego określenia zasad wypłaty wynagrodzeń tak, iż wykluczona została wypłata gotówki w kasie - Bank podniósł, że wszyscy pracownicy wyrazili zgodę na przelew ich wynagrodzenia na wskazane konta - wynagrodzenia przekazywane są w ostatnim dniu roboczym każdego miesiąca na te konta zgodnie § 13 ust. 2 i 3 Rozdz. IV regulaminu pracy.
Pracodawca zakwestionował też prawidłowość ustaleń inspektora pracy, że w umowach o pracę w sposób niekompletny określono wynagrodzenie należne pracownikom. Zdaniem Banku umowy o pracę odsyłają się do regulaminu wynagradzania, który jest dostępny dla pracowników.
Pismem z dnia [...] 2005r. do Nr [...] Inspektor Pracy Państwowej Inspekcji Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w [...] ustosunkował się do wniesionych zastrzeżeń w ten sposób, że - jego zdaniem -część zastrzeżeń została już uwzględniona w treści protokołu przed jego podpisaniem, a pozostałych zarzutów nie uwzględnił.
Jednocześnie Inspektor Pracy Państwowej Inspekcji Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w [...] zaznaczając, że działa na podstawie art. 9 pkt 5 w związku z art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 marca 1981 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2001 r., 124, poz. 1362 z późn. zm.) sporządził do pracodawcy [...] Bank [...] S.A. w [...] - Wystąpienia o nr rej.:
I. [...]. z dnia [...].2005r. po kontroli Centrali Banku przy ul. [...]
oraz po kontroli w Oddziałach o nr rej.:
II. [...]. z dnia [...] 2005r. - Oddz. [...]
III. [...]. z dnia [...].2005r. - Oddz. [...]
IV. [...]. z dnia [...].2005r. - Oddz. [...]
V. [...] z dnia [...].2005r. - Oddz. [...]
VI. [...]. z dnia [...].2005r. - Oddz. [...]
VII. [...]. z dnia [...].2005r. – Oddz. [...]
VIII. [...] z dnia [...].2005r. - Oddz. [...]
Od powyższych wystąpień odwołał się do organu II instancji -Okręgowego Inspektora Pracy w [...] pismami z dnia [...].2005r. i z dnia [...].2005r. pracodawca [...] Bank [...] S.A. w [...] sporządzając odnośnie każdego z wystąpień "Odwołania" i jednocześnie pisma zatytułowane -"Wezwanie do usunięcia naruszenia prawa".
Zastępca Okręgowego Inspektora Pracy w [...] w odpowiedzi z dnia [...] 2005r., [...] ustosunkował się do wszystkich powyższych pism i odwołań. Jego zdaniem - powyższe wystąpienia inspektora pracy nie są decyzjami administracyjnymi i "z tego powodu kwestionowanie wniosków wystąpieniowych traktowane jest jako skarga na czynności inspektora pracy i rozpatrywane w tym trybie." Odnosząc się merytorycznie do zarzutów Zastępca Okręgowego Inspektora Pracy w [...] skoncentrował się "na najszerszym treściowo wystąpieniu z dnia [...].2005r. nr rej. [...] pochłaniającym identyczne wnioski pozostałych wystąpień." Wystąpienie to zwane dalej wystąpieniem o wyróżniku "[...]" (podobnie jak pozostałe wystąpieniami o wyróżnikach od [...] do [...]).
Pracodawca [...] Bank [...] S.A. w [...] złożył skargi na odpowiedź Zastępcy Okręgowego Inspektora Pracy w [...] z dnia [...].2005r, nr: [...] w przedmiocie każdego z ośmiu wystąpień Inspektora Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w [...] z dnia [...] 2005r. i z dnia [...] 2005r.
Przedmiotem skarg stała się odpowiedź Zastępcy Okręgowego Inspektora Pracy i wystąpienia organu I instancji wnioskujące o:
1) Określenie w regulaminie pracy - w uzgodnieniu z zakładową organizacją związków zawodowych - miejsca, czasu i częstotliwości wypłaty wynagrodzenia za pracę, a także przerwy w pracy trwającej, co najmniej
15 minut, wliczanej do czasu pracy (pkt 1 wystąpienia [...]).
2) Uzupełnienie pracownikom zatrudnionym we wszystkich oddziałach i innych jednostkach organizacyjnych Banku w Polsce (za wyjątkiem pracowników zatrudnionych w oddziałach mających siedzibę w [...]) pisemnej informacji wręczonej im zgodnie z art. 29 § 3 kodeksu pracy o zapisy dotyczące częstotliwości wypłaty wynagrodzenia za pracę (pkt 5 wystąpienia K31).
3) Uzupełnienie pracownikom umów o pracę (podpisanie z pracownikami odpowiedniego aneksu do umowy) przez podanie w nich składników wynagrodzenia (pkt 6 - [...]; pkt 2 - [...],[...],[...],[...],[...]; pkt 3 - [...] i pkt [...]).
4) Prowadzenie ewidencji czasu pracy pracowników dla wszystkich oddziałów i jednostek organizacyjnych Banku w taki sposób, aby na jej podstawie można było prawidłowo ustalić wynagrodzenie za pracę i inne świadczenia związane z pracą (pkt 27 - K31; pkt 3 - [...]; pkt 4 - [...] i [...]; pkt 5 - [...] i [...] i pkt 6 - [...] i [...]).
5) Prowadzenie ewidencji czasu pracy pracowników dla wszystkich oddziałów i jednostek organizacyjnych Banku na bieżąco (pkt 28 - [...]; pkt 4 - [...]; pkt 5 - [...] i [...]; pkt 6 - [...] i [...] i pkt 7 - [...] i [...]
6) Zaniechanie prowadzenia tzw. negatywnej ewidencji czasu pracy (pkt 28 -[...]; pkt 5 - [...]; pkt 6 - [...] i [...]; pkt 7 - [...] i [...] i pkt 8 - [...] i [...]).
7) Naliczenie i wypłacenie wymienionym z imienia i nazwiska pracownikom Centrali Banku i pracownikom kontrolowanych Oddziałów Banku wynagrodzenia i dodatku pieniężnego za pracę w godzinach nadliczbowych w [...] 2005r. -łącznie za ilości godzin i minut podane w wystąpieniach (pkt 34 - [...]; pkt 12 - [...]; pkt 13 -[...], [...] i [...] pkt 14 -[...], [...] i [...]
8) Ustalenie na podstawie indywidualnych wydruków komputerowych (tzw. logów systemowych) za okres ostatnich 3 lat rzeczywistego (faktycznego) czasu pracy wszystkich pracowników (w tym byłych pracowników) zatrudnionych w Centrali Banku oraz Oddziałach Banku w Polsce (w tym kontrolowanych Oddziałach Banku w [...]) korzystających z komputerów osobistych (pkt 35 - [...]; pkt 13 - [...]; pkt 14 - [...],[...] i [...]; pkt 15 -[...], [...] i [...]).
9) Naliczenie i wypłacenie pracownikom, o których mowa w pkt 8 (w sentencji wystąpień: pkt 35 - [...]; pkt 13 - [...]; pkt 14 - [...],[...] i [...]; pkt 15 - [...],[...] i [...]) - w sytuacji, gdy z porównania rzeczywistego czasu pracy pracowników i dotychczasowej ewidencji czasu pracy wynikać będzie, że pracownicy świadczyli pracę w godzinach nadliczbowych, wynagrodzenia oraz dodatku pieniężnego za pracę w godzinach nadliczbowych za okres ostatnich 3 lat zgodnie z art. 1511 § 1 kodeksu pracy (pkt 36 - [...]; pkt 14 -[...]; pkt 15 - [...],[...] i [...]; pkt 16 - [...],[...] i [...]).
10) Skorygowanie pracownikom zatrudnionym w Centrali Banku oraz Oddziałach [...] Bank [...] S.A. w Polsce (w tym kontrolowanych Oddziałach Banku w [...] za okres ostatnich 3 lat prowadzonej dla nich ewidencji czasu pracy - wpisanie do tej ewidencji rzeczywistego (faktycznego) czasu pracy pracowników (pkt 37 - [...] pkt 15 - [...]; pkt 16 -[...], [...] i [...]; pkt 17 - [...],[...] i [...]).
W odpowiedzi na skargi Okręgowy Inspektor Pracy w [...] podtrzymał stanowisko zawarte w wystąpieniach Inspektora Pracy i odpowiedzi Zastępcy Okręgowego Inspektora Pracy.
Z treści wyżej wymienionych pism i dokumentów wynikają następujące stanowiska stron - skarżącego pracodawcy i organu administracyjnego odnośnie każdego z punktów wystąpienia:
1) W sprawie określenia w regulaminie pracy - w uzgodnieniu z zakładową organizacją związków zawodowych - miejsca, czasu i częstotliwości wypłaty wynagrodzenia za pracę, a także przerwy w pracy trwającej, co najmniej 15
minut, wliczanej do czasu pracy (pkt 1 wystąpienia [...]).
Zdaniem PIP: Pracownik ma prawo cofnąć zgodę na przelewanie swego wynagrodzenia na wskazane konto i wówczas także musi być określone miejsce, czas i częstotliwość wypłaty wynagrodzenia za pracę, a takowego nie określa regulamin pracy podobnie jak nie określa przerwy 15 minutowej, która jest elementem rozkładu czasu pracy, a tym samym został naruszony art. 1041 § 1 pkt 2 i 5 kp wzw. z art. 134 kp.
Zdaniem Banku: § 13 ust. 2 regulaminu pracy określa: "wynagrodzenie za pracę (...) jest wypłacane miesięcznie z dołu w ostatnim dniu roboczym każdego miesiąca", a z § 13 ust. 3 tego Regulaminu wynika, że wynagrodzenie to za zgodą pracownika, a zgody tej udzielili wszyscy pracownicy, wypłacane jest przelewem na konto bankowe wskazane przez pracownika. Postanowienia dotyczące 15 minutowej przerwy w pracy nie muszą znaleźć się w regulaminie, gdyż nie są wskazane w art. 1041 kp, który wymienia treść regulaminu pracy, a uprawnienie do przerwy wynika wprost z art. 134 kp.
2) W sprawie uzupełnienia pracownikom zatrudnionym we wszystkich oddziałach i innych jednostkach organizacyjnych Banku w Polsce (za wyjątkiem pracowników zatrudnionych w oddziałach mających siedzibę w [...]) pisemnej informacji wręczonej im zgodnie z art. 29 § 3 kodeksu pracy o zapisy dotyczące częstotliwości wypłaty wynagrodzenia za pracę (pkt 5 wystąpienia [...]).
Zdaniem PIP: Właściwość Okręgowego Inspektora Pracy w [...] wynikała z faktu siedziby Banku w [...], która to siedziba została przeniesiona do [...] już w toku niniejszego postępowania. Tym samym nie naruszono przepisów o właściwości.
Zdaniem Banku: Organ naruszył art. 4 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, albowiem Okręgowy Inspektor Pracy nie jest właściwy do kierowania wniosków pokontrolnych skierowanych do wszystkich Oddziałów i innych jednostek organizacyjnych Banku w Polsce.
3) W sprawie uzupełnienia pracownikom umów o pracę (podpisanie z pracownikami odpowiedniego aneksu do umowy) przez podanie w nich składników wynagrodzenia (pkt 6 - [...]; pkt 2 - [...],[...],[...],[...],[...]; pkt 3 - [...] i pkt 4 - [...]).
Zdaniem PIP: W § 10 i § 17 regulaminu wynagradzania określa się, że dodatek dyspozycyjny przysługuje kierowcy, a dodatek z tytułu osiągnięcia wyniku Dyrektorowi Oddziału, ale określony w § 16 regulaminu dodatek prowizyjny odsyła do zapisu w treści umowy o pracę, a te nie przewidują takowego i trudno ustalić, któremu konkretnie z pracowników i w jakiej wysokości przysługuje. Stan taki narusza art. 29 § 1 pkt 3 kp. W tych warunkach konieczne jest sprecyzowanie w umowie o pracę prawa pracownika do danego składnika wynagrodzenia.
Zdaniem Banku: W regulaminie wynagradzania określone są inne, niż zasadnicze składniki wynagradzania. Bank zatrudnia około 700 pracowników i nie jest praktyczne, ani konieczne aneksowanie umów, skoro w każdej umowie o pracę jest odesłanie do regulaminu wynagradzania. Organ naruszył art. 29 § 1 kp oraz § 2 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 28 maja 1996r. w sprawie zakresu prowadzenia przez pracodawców dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz sposobu prowadzenia akt osobowych pracownika (Dz. U. Nr 62, poz. 286), albowiem "przepisy te nie wprowadzają wymogu obligatoryjnego podawania w umowie o pracę składników wynagrodzenia w sytuacji gdy składniki te określone są w regulaminie wynagradzania."
W zakresie grupy zarzutów Inspekcji dotyczącym prowadzenia ewidencji czasu pracy, tj. odnośnie:
4) Prowadzenia ewidencji czasu pracy pracowników dla wszystkich oddziałów i jednostek organizacyjnych Banku w taki sposób, aby na jej podstawie można było prawidłowo ustalić wynagrodzenie za pracę i inne świadczenia związane z pracą (pkt 27 - [...]; pkt 3 - [...] pkt 4 - [...] i [...]; pkt 5 - [...] i [...] i pkt 6 -[...] i [...]);
5) Prowadzenia ewidencji czasu pracy pracowników dla wszystkich oddziałów i jednostek organizacyjnych Banku na bieżąco (pkt 28 - [...]; pkt 4 - [...]; pkt 5 -[...] i [...]; pkt 6 - [...] i [...] i pkt 7 - [...] i [...]) oraz
6) Zaniechania prowadzenia tzw. negatywnej ewidencji czasu pracy (pkt 28 -[...]; pkt 5 - [...]; pkt 6 - [...] i [...]; pkt 7 - [...] i [...] i pkt 8 - [...] i [...]
Zdaniem PIP: Bank założył w formie elektronicznej dla wszystkich pracowników (także oddziałów i innych jednostek organizacyjnych w Polsce) ewidencję czasu pracy w formie elektronicznej, ale pracodawca zakłada na początku miesiąca na cały miesiąc, że zaplanowane godziny pracownik przepracuje, a dopiero po zakończeniu miesiąca uzupełnia się taką dokumentację wstecz, co jest w sposób rażący sprzeczne z art. 94 pkt 9a i 149 § 1 kp w zw. z § 8 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 28 maja 1996r. w sprawie zakresu prowadzenia przez pracodawców dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz sposobu prowadzenia akt osobowych pracownika (Dz. U. Nr 62, poz. 286 z późn. zm.). Wskazuje to, że pracodawca na bieżąco nie prowadzi tej ewidencji, tym bardziej, że "na bieżąco nie wprowadzał do ewidencji czasu pracy danych o pracy ponadnormatywnej, wynikających z systemu tzw. logowania pracowników, co uniemożliwiało prawidłowe naliczanie wynagrodzenia." W indywidualnych kartach ewidencji czasu pracy "nie odnotowano godzin nadliczbowych wynikających z wydruków komputerowych". "Żaden z oddziałów (jednostek organizacyjnych) Banku nie przekazuje do Centrali Banku liczby godzin pracy pracowników w poszczególnych dobach".
Zdaniem Banku: Departament Spraw Pracowniczych Banku prowadzi ewidencję czasu pracy zgodnie z art. 149 § 1 kp. Ma to postać elektronicznej "imiennej karty" do celów prawidłowego ustalenia jego wynagrodzenia i innych świadczeń związanych z pracą, odrębnie dla każdego pracownika, a przepisy nie określają ani wzoru karty, ani w jaki sposób należy ją prowadzić. W "imiennej karcie" rejestrowane są liczby przepracowanych godzin: w poszczególnych dobach roboczych w normalnym czasie pracy, według obowiązującego pracownika rozkładu czasu pracy; w niedziele i święta; w godzinach nadliczbowych z zaznaczeniem, czy praca była wykonywana w niedziele i święta nie będące dla pracownika dniami wolnymi od pracy, w dniu wolnym od pracy udzielonym pracownikowi w zamian za pracę w niedzielę lub święto oraz w innych dniach, a także rejestruje się liczby dni i godzin udzielonego urlopu (wypoczynkowego, bezpłatnego) i zwolnień od pracy, niezależnie od czasu ich trwania oraz innych nieobecności. Pracownik potwierdza przyjście do pracy na liście obecności, co wskazuje, że pracownik przepracuje dobową normę 8 godzin. "W przypadku konieczności pozostania poza godzinami pracy kierownik jednostki/komórki organizacyjnej rejestruje czas pracy w godzinach nadliczbowych w ewidencji godzin nadliczbowych oraz dniach wolnych od pracy w niedzielę i święta (z uwzględnieniem pory nocnej). Po zakończeniu danego miesiąca informacje te rejestrowane są w formie elektronicznej ewidencji czasu pracy. Na bieżąco rejestruje się wszelkie wnioski urlopowe i inne i nieobecności, a rozliczenie czasu pracy za dany miesiąc możliwe jest z istoty rzeczy tylko po upływie danego miesiąca.
W zakresie ostatniej grupy uwag, zarzutów i zaleceń oraz żądań Inspekcji dotyczących:
7) Naliczenia i wypłacenia wymienionym z imienia i nazwiska pracownikom Centrali Banku i pracownikom kontrolowanych Oddziałów Banku wynagrodzenia i dodatku pieniężnego za pracę w godzinach nadliczbowych w [...] 2005r. - łącznie za ilości godzin i minut podane w wystąpieniach (pkt 34 - [...]; pkt 12 - [...]; pkt 13 - [...][...] i [...]; pkt 14 - [...],[...] i [...]);
8) Ustalenia na podstawie indywidualnych wydruków komputerowych (tzw. logów systemowych) za okres ostatnich 3 lat rzeczywistego (faktycznego) czasu pracy wszystkich pracowników (w tym byłych pracowników) zatrudnionych w Centrali Banku oraz Oddziałach Banku w Polsce (w tym kontrolowanych Oddziałach Banku w [...]) korzystających z komputerów osobistych (pkt 35 - [...]; pkt 13 - [...]; pkt 14 - [...],[...] i [...]; pkt 15 - [...],[...] i [...]);
9) Naliczenia i wypłacenia pracownikom, o których mowa w pkt 8 (w sentencji wystąpień: pkt 35 - [...]; pkt 13 - [...]; pkt 14 - [...],[...] i [...]; pkt 15 - [...],[...] i [...]) - w sytuacji, gdy z porównania rzeczywistego czasu pracy pracowników i dotychczasowej ewidencji czasu pracy wynikać będzie, że pracownicy świadczyli pracę w godzinach nadliczbowych, wynagrodzenia oraz dodatku pieniężnego za pracę w godzinach nadliczbowych za okres ostatnich 3 lat zgodnie z art. 1511 § 1 kodeksu pracy (pkt 36 [...]; pkt 14 - [...]; pkt 15 - [...],[...] i [...]; pkt 16 - [...],[...] i [...]) oraz
10) Skorygowania pracownikom zatrudnionym w Centrali Banku oraz Oddziałach [...] Bank [...] S.A. w Polsce (w tym kontrolowanych Oddziałach Banku w [...]) za okres ostatnich 3 lat prowadzonej dla nich ewidencji czasu pracy - wpisania do tej ewidencji rzeczywistego (faktycznego) czasu pracy pracowników (pkt 37 - [...]; pkt 15 - [...]; pkt 16 - [...],[...] i [...]; pkt 17 - [...],[...] i [...]).
Zdaniem PIP: Załogowanie się pracownika do komputerowego systemu operacyjnego pracodawcy jest dowodem potwierdzającym wykonywanie przez niego czynności pracowniczych. Wydruki z tych logowań nie stanowią, co prawda ewidencji czasu pracy sensu stricto, nie mniej "akceptowanie, czy też tolerowanie przez pracodawcę logowań niezgodnych ze stanem faktycznym może wyczerpywać znamiona przestępstwa z art. 271 kk. Wydruki z logowań są pośrednimi dowodami wykonywania pracy i na pracodawcy ciąży obowiązek wyjaśnienia przyczyn ich rozbieżności z rzeczywistym czasem pracy pracownika. Z wydruków logowań wynika, że pracownicy Banku pracowali w godzinach nadliczbowych, za które nie otrzymali wynagrodzenia.
Zdaniem Banku: Informacje wynikające z logów systemowych nie są ewidencją czasu pracy, gdyż obowiązkiem pracownika opuszczającego stanowisko pracy w związku z opuszczeniem siedziby oddziału jest zablokowanie systemu na komputerze bez konieczności wylogowywania się z systemu, gdyż logowanie się do systemu, z uwagi na rozwiązania technologiczne jest skomplikowane i czasochłonne. Konsekwencją błędnego założenia, że logi systemowe stanowią ewidencję czasu pracy są bezzasadne żądania wypłacenia pracownikom wynagrodzenia za czas przez nich nie przepracowany.
Nadto skargi Banku uznają wystąpienie inspektora Pracy za akt z art. 3 § 2 ust. 4 p.p.s.a i zarzucają naruszenie art. 7 kpa, 10 § 1 kpa, art. 77 § 1 kpa, art. 80 kpa i 81 kpa.
W odpowiedzi na skargi Okręgowy Inspektor Pracy w [...] wniósł nadto o ich oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w przedmiocie nie uznania wystąpienia za decyzje administracyjne lub inne czynności w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. podkreślając, że wydruki z załogowania pracownika w systemie informatycznym pracodawcy są dokumentami w rozumieniu art. 115 § 14 kk i jako takie mogą rzutować na odpowiedzialność pracownika: porządkową (art. 108 i nast. kp), materialną (art. 114 i nast. kp), wykroczeniową (w szczególności art. 281 - 283 kp) czy karną (w szczególności art. 218 kk), a nadto, że "z uwagi na powszechną patologię w stosunkach pracy polegającą między innymi na tym, że znaczna liczba pracodawców oszukuje pracowników w zakresie czasu pracy i wynagrodzenia za pracę", Rada Ochrony Pracy zobowiązała inspektorów pracy do wnikliwego badania wszelkich dowodów świadczących o rzeczywistym czasie pracy pracownika.
Na rozprawie w dniu 16 stycznia 2007r. na podstawie art. 111 § 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Sąd postanowił połączyć sprawy o sygn. akt III SA/Kr 1278/05 - 1284/05 zawierające wystąpienia K37-K43 do sprawy o sygn. akt III SA/Kr 1186/05 zawierającą wystąpienie K31 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.
Nadto na rozprawie w dniu 16 stycznia 2007r. skarżący Bank podtrzymał swoje stanowisko oświadczając, że bezpośredni przełożony powinien prowadzić ewidencję godzin nadliczbowych. Dlatego pracownik potwierdza swoim podpisem rozpoczęcie pracy zgodnie z harmonogramem, natomiast przełożony odnotowuje ewentualne godziny nadliczbowe.
Pełnomocnik Okręgowego Inspektora Pracy na tej rozprawie uściślił swe stanowisko domagając się odrzucenia skargi, gdyż wystąpienie pokontrolne inspektora pracy i późniejsze pisma Okręgowego Inspektora są jedynie czynnościami faktycznymi nie objętymi kognicją sądu administracyjnego. W razie uznania właściwości sądu, pełnomocnik wniósł o oddalenie skargi. Jego zdaniem odnotowanie w wystąpieniu PIP obowiązku wypłacenia przez Bank wynagrodzenia nakłada obowiązek wypłacenia kwoty przez Bank, ale obowiązek ten nie podlega egzekucji. Pełnomocnik nie potrafił udzielić odpowiedzi, czy przed skierowaniem pozostałych 7 wystąpień dotyczących Banku - Bank miał możliwość zapoznania się z całością materiału będącego podstawą sporządzenia przez inspektora pracy wystąpienia pokontrolnego. Jego zdaniem - wybór środka prawnego zastosowanego po kontroli zależy od swobodnego wyboru Inspektora Pracy i w sprawach objętych tą kontrolą Inspektor Pracy przeprowadzając kontrolę w charakterze organu administracji publicznej wybrał wystąpienie jako środek mniej rygorystyczny. Wystąpienie - zdaniem organu - podlega kontroli sądu jako tzw. inne akty i czynności objęte art. 3 § 1 pkt 4 p.p.s.a. wyłącznie pod względem formalno - prawnym, tj. czy przedmiotowy zakres wystąpienia obejmuje zagadnienia wskazane w art. 9 pkt 5 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz czy treść wystąpienia odpowiada zapisowi art. 21 d ust. 1 tej ustawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. (Dz.U. nr 153, poz. 1270) - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p. p.p.s.a Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania.
W konsekwencji powyższego, w niniejszej sprawie Sąd nie wypowiada się na temat celowości stosowania poszczególnych instrumentów prawnych, lecz jedynie w kwestii zgodności działania Państwowej Inspekcji Pracy z prawem.
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego - wyjściowe w niniejszej sprawie pytanie, na które miał odpowiedzieć Sąd, dotyczyło charakteru prawnego wystąpienia pokontrolnego inspektora pracy i późniejszych czynności podejmowanych w tej spawie przez Okręgowego Inspektora Pracy w [...] i jego zastępcę. Bank stanął na stanowisku, że przedmiotem skargi jest co najmniej czynność materialno-techniczna w rozumieniu art. 3 § 1 pkt 4 p.p.s.a., chyba że wystąpienie zostanie potraktowane jako decyzja administracyjna. Organy Państwowej Inspekcji Pracy w pismach poprzedzających rozprawę przed sądem administracyjnym stanowczo odrzucały obie kwalifikacje i w konsekwencji w odpowiedzi na skargę znalazł się wniosek o odrzucenie skargi, zaś pełnomocnik na rozprawie był skłonny uznać na koniec, że wystąpienie jest aktem lub czynnością, o których mowa w art. 3 § 1 pkt 4 p.p.s.a.
Należy podkreślić, że wystąpienie inspektora pracy zostało wydane w trybie art. 9 pkt 5 ustawy z dnia 6 marca 1981 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (jednolity tekst: Dz. U. 2001, nr 124, poz. 1362 z późn. zm.): "W razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy uprawnione są do skierowania wystąpienia, o usunięcie stwierdzonych naruszeń, a także w razie potrzeby o wyciągnięcie konsekwencji w stosunku do osób winnych".
Kontrola przeprowadzana przez Inspekcję Pracy ma na celu ustalenie stanu faktycznego w zakresie przestrzegania przez podmiot kontrolowany prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, oraz udokumentowanie dokonanych ustaleń, (art. 19a ustawy o PIP). Pracodawca, do którego skierowano wystąpienie, jest obowiązany w terminie określonym w wystąpieniu, nie dłuższym niż 30 dni, zawiadomić inspektora pracy o terminie i sposobie wykonania ujętych w wystąpieniu wniosków, (art. 21 d ust. 2 ustawy o PIP). Wbrew, więc twierdzeniom zawartym w pismach PIP i prezentowanym w czasie rozprawy, wystąpienie nie jest czynnością stricte faktyczną, nie mającą żadnego znaczenia prawnego dla kontrolowanego pracodawcy, a co za tym idzie - nie objętą kognicją sądu administracyjnego. Skoro pracodawca, ' do którego skierowano wystąpienie, jest obowiązany w terminie określonym w wystąpieniu, nie dłuższym niż 30 dni, zawiadomić inspektora pracy o terminie i sposobie wykonania ujętych w wystąpieniu wniosków, (art. 21 d ust. 2 ustawy o PIP) to znaczy, że wystąpienie odpowiada ustawowej definicji czynności materialnoprawnej (art. 3 § 1 pkt 4 p.p.s.a.), albowiem z wystąpieniem ustawa łączy konkretne obowiązki pracodawcy: ustosunkowanie się do ocen zawartych w wystąpieniu.
W konsekwencji powyższego stanowiska - Sąd uznaje swą właściwości do kontrolowania wystąpienia inspektora pracy, wydanego w trybie art. 9 pkt 5 ustawy o PIP oraz odpowiedzi na wezwanie Banku do usunięcia naruszenia interesów prawnych [...] Banku przez owo wystąpienie. Skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela więc poglądu Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w postanowieniu z dnia 5 czerwca 2002 r. SA/Sz 1138/01: "Wystąpienie państwowego inspektora pracy, o którym mowa w art. 9 pkt 5 ustawy z dnia 6 marca 1981 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. z 2001 r., nr 124, poz. 1362 ze zm.), nie jest decyzją administracyjną ani innym aktem lub czynnością z zakresu administracji publicznej, podlegającą zaskarżeniu do sądu administracyjnego". Zdaniem Sądu należy zgodzić się z opinią A. K., iż przytoczone stanowisko Sądu nie zasługuje na poparcie, albowiem: "Kierując się treścią wystąpienia inspektora pracy należałoby zaliczyć je do działań administracyjnych o charakterze faktycznym. Z art. 21 d ust. 2 ustawy o PIP wynika, że wystąpienie rodzi po stronie jego adresata obowiązek określonego zachowania się. Zobowiązanie bowiem do zawiadomienia inspektora pracy o sposobie i terminie wykonania wniosków ujętych w wystąpieniu nie kryje w sobie nic innego jak zobowiązanie do wykonania zaleceń zawartych w tych wnioskach. Prawny obowiązek wykonania wniosków sformułowanych w wystąpieniu wynika dopiero z treści wspomnianego przepisu art. 21 d ust. 2 ustawy. Jego źródłem nie jest wola organu wyrażona bezpośrednio w wystąpieniu (wtedy mielibyśmy do czynienia z aktem administracyjnym), lecz wola ustawodawcy. Istnieją zatem dostateczne przesłanki do tego, aby wystąpienie państwowego inspektora pracy traktować jako czynność materialno-techniczną organu administracyjnego, opartą na przepisach prawa publicznego, władczą co najmniej w tym sensie, że podejmowaną jednostronnie przez organ, wywołującą skutki ustanowione przepisem prawnym, realizujące się bezpośrednio w sferze publicznoprawnych obowiązków pracodawcy wobec państwa, a pośrednio w sferze stosunków zatrudnienia. To natomiast prowadzi do wniosku, że wystąpienie państwowego inspektora pracy może być zaskarżone do sądu administracyjnego." (Glosa do postanowienia NSA z dnia 5 czerwca 2002r. SA/Sz 1138/01, OSP 2003, z. 4 oraz powołane przez Autora uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 1998 r., FPS 18/98, Orz. NSA 1999, nr 2, poz. 43 oraz z dnia 4 grudnia 2000r, FPS 13/00, Orz. NSA 2001, nr 2, poz. 58).
Sąd zwraca uwagę, że inspektor pracy nie ograniczył się do sformułowania ocen postępowania pracodawcy, lecz dodatkowo nakazał temu ostatniemu naliczenie i wypłacenie wymienionym z imienia i nazwiska pracownikom Centrali Banku i pracownikom kontrolowanych Oddziałów Banku wynagrodzenia i dodatku pieniężnego (a) za pracę w godzinach nadliczbowych w [...] 2005r. - łącznie za ilości godzin i minut podane w wystąpieniach (pkt [...]-[...]; pkt 12 - [...]; pkt 13 - [...],[...] i [...]; pkt 14 - [...],[...] i [...]), oraz (b) w sytuacji, gdy z porównania rzeczywistego czasu pracy pracowników i dotychczasowej ewidencji czasu pracy wynikać będzie, że pracownicy świadczyli pracę w godzinach nadliczbowych, wynagrodzenia oraz dodatku pieniężnego za pracę w godzinach nadliczbowych za okres ostatnich 3 lat.
Zgodnie z przepisami - organy Państwowej Inspekcji Pracy uprawnione są do skierowania wystąpienia o usunięcie stwierdzonych naruszeń (art. 9 pkt 5 ustawy o PIP) oraz do wydania decyzji administracyjnej, nakazującej pracodawcy wypłatę należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi (art. 9 pkt 2a w związku z art. 21 c ustawy o PIP). Wbrew jednak stanowisku prezentowanemu w niniejszej sprawie przez organy PIP, inspektorzy nie mają swobody doboru formy prawnej, tj. nakazywania czy to w formie wystąpienia (art. 9 pkt 5 ustawy o PIP) bądź w formie decyzji administracyjnej (art. 9 pkt 1 - 4 ustawy o PIP). Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego - skoro inspektor sięgnął po swą kompetencję do nakazania pracodawcy wypłaty wynagrodzenia w trybie art. 9 pkt 2a ustawy o PIP, to mógł to uczynić wyłącznie w formie decyzji, przewidzianej w tym przepisie.
Wbrew więc twierdzeniu organu administracyjnego - zdaniem Sądu -inspektor pracy nie tylko nie działał czysto faktycznie, poza zasięgiem kontroli sądu administracyjnego, ale nie ograniczył się do samej tylko czynności materialno-technicznej (art. 3 § 1 pkt 4 p.p.s.a.), lecz wydał decyzje w rozumieniu art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego (kpa), mające swą materialnoprawną podstawę w art. 9 pkt 2a ustawy o PIP.
Powyższe ustalenia każą w całej rozciągłości zastosować art. 10 ustawy o PIP: "W postępowaniu przed organami Państwowej Inspekcji Pracy w sprawach nieuregulowanych w ustawie bądź przepisach wydanych na jej podstawie albo w przepisach szczególnych stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego." Zarówno więc inspektor pracy wydający swe wystąpienia, a tym bardziej - decyzje administracyjne, jaki i Okręgowy Inspektor Pracy rozpatrujący (odpowiednio) odwołanie i wezwanie do usunięcia naruszenia interesu prawnego przez wystąpienie zobowiązani byli do przestrzegania reguł procedury administracyjnej, gdyż ta została w ustawie o PIP uregulowana jedynie w szczątkowym zakresie.
W szczególności - zdaniem Sądu - rażące jest naruszenie zasad postępowania wyjaśniającego, skoro w aktach sprawy nie ma dowodów, że pracodawca miał zagwarantowane możliwości skorzystania z uprawnienia ustalonego w art. 10 kpa, tj. zapoznania się z dokumentacją będącą podstawą wydania przez inspektora jego "wystąpień", czyli wystąpień w rozumieniu art. 9 pkt 5 ustawy o PIP oraz decyzji administracyjnych w trybie art. 9 pkt 2a ustawy o PIP.
Wystąpienia inspektora pracy i odpowiedzi Okręgowego Inspektora Pracy nie dają też stronie (Bankowi), ani Sądowi możliwości prześledzenia wnioskowania (od zgromadzonych i ocenionych dowodów - art. 77 kpa do końcowych konkluzji - art. 107 § 3 kpa). Zarówno decyzja nakładająca obowiązek wypłaty zaległych wynagrodzeń, jak i wystąpienia (art. 9 pkt 5 ustawy o PIP) muszą być poprzedzone należycie przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym i dowodowym, oraz klasyczną subsumcją (podciągnięciem) faktów ustalonych w toku kontroli pod hipotezę adekwatnych norm prawnych, określających obowiązki pracodawcy.
W chwili obecnej dokonywanie przez Sąd szczegółowej oceny merytorycznej przeciwstawnych stanowisk stron (organów i Banku) byłoby przedwczesne, gdyż ani w wystąpieniach inspektora, ani w odpowiedzi Okręgowego Inspektora Pracy nie ma rzetelnej i wyczerpującej listy uwzględnionych dowodów, ich klasyfikacji z punktu widzenia ich wiarygodności, znaczenia i mocy dowodowej. Nie wyjaśniono przyczyn - dlaczego niektórym dowodom i twierdzeniom pracodawcy organy nie dały wiary czy uznały za nieprzekonujące. Najsilniej i w sposób najbardziej przejrzysty te uchybienia organów ujawniły się w kwestii ewidencji czasu pracy ze szczególnym uwzględnieniem rozbieżności stanowisk na temat znaczenia dowodowego logowania się pracowników do systemu komputerowego Banku.
Zdaniem Sądu - żadnych reguł proceduralnych nie przestrzegał Okręgowy Inspektor Pracy, który sumarycznie, skrótowo i całkowicie niemerytorycznie potraktował odwołanie i wezwanie Banku. Już tylko z tego powodu Sąd zdecydował o uchyleniu odpowiedzi Okręgowego Inspektora Pracy uznając, że uchylił się on całkowicie od wykonania swoich obowiązków jako organu II instancji rozpatrującego odwołanie od decyzji inspektora pracy przeprowadzającego kontrolę oraz rozpatrującego wezwanie do usunięcia naruszenia interesu prawnego pracodawcy. Sąd zwraca uwagę, że przed wszczęciem postępowania sądowo-administracyjnego powinny być należycie rozpatrzone środki zaskarżenia, z jakich skorzystała strona. Skoro w sprawie będącej przedmiotem niniejszego postępowania Okręgowy Inspektor Pracy nie uczynił tego w najmniejszym nawet zakresie, należało zobowiązać go do wyczerpującego rozpatrzenia odwołania i wezwania - uchylając jego odpowiedź, której Inspektor nadał kształt kolejnej czynności materialno-techniczej. Odpowiedź ta nie ma żadnych cech decyzji organu odwoławczego, gdyż nie spełnia w najmniejszym stopniu standardu art. 107 § 3 kpa. Równocześnie odpowiedź ta jest formą przyjęcia za swoje ocen, postulatów i nakazów zawartych uprzednio w wystąpieniach inspektora pracy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zwraca więc uwagę na to, że Okręgowy Inspektor Pracy nie wyjaśnił w stopniu adekwatnym, czy w kontrolowanych postępowaniach przestrzegana była właściwość do podejmowania działań, a także zwraca uwagę na to, że: inspektor pracy w dokumencie zatytułowanym "wystąpienie" zawarł zarówno wystąpienie (art. 9 pkt 5 ustawy o PIP), jak i decyzje administracyjne (art. 9 pkt 2a ustawy o PIP); inspektor pracy wydaje nakazy, o których mowa w art. 9 pkt 2a (art. 21 ust.1 pkt 1) oraz kieruje wystąpienia, o których mowa w art. 9 pkt 5 (art. 21 ust.1 pkt 2); okręgowy inspektor pracy nadzoruje i koordynuje pracę działających na terenie jego właściwości inspektorów pracy; okręgowy inspektor pracy dokonuje podziału zadań między poszczególnych inspektorów pracy (art. 4 ust. 3 ustawy o PIP); okręgowym inspektoratem pracy kieruje okręgowy inspektor pracy przy pomocy zastępców (art. 4 ust. 2 ustawy o PIP); okręgowy inspektor pracy sprawuje nadzór nad działalnością inspektorów pracy (art. 16 ust. 1 pkt 1) oraz rozpatruje odwołania od decyzji inspektorów pracy (art. 16 ust. 1 pkt 4). Sąd zwraca uwagę także na to, że zgodnie z art. 52 § 3 p.p.s.a.: "Jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu - w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności -do usunięcia naruszenia prawa". Skoro - zdaniem Sądu - wystąpienie jest czynnością materialno4echriiczną (art. 3 § 1 pkt 4 p.p.s.a.), a ustawa o PIP nie określa środków zaskaraeuia wobec wystąpienia, dlatego do rozpatrzenia wezwania Banku do usunięcia naruszenia prawa (art. 52 § 3 p.p.s.a.) właściwy był inspektor, który skierował do Banky wystąpienia, o których mowa w art. 9 pkt 5 w zw. z art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy o PIP.
Należy także zauważyć, że w niniejszej sprawie odpowiedzi na wezwanie udzieli Zastępca Okręgowego Inspektora Pracy bez powołania się na upoważnienie od Inspektora. Ponieważ Zastępca nie posada własnych ustawowych kompetencji (art. 4 ust. 2 ustawy o PIP), Sąd domniemywa, że Zastępca wykonywał kompetencje, o których sądził, że przysługują Okręgowemu Inspektorowi Pracy. Jednak ani akta sprawy, ani przebieg rozprawy nie dały odpowiedzi na pytanie, z jakiego tytułu i w jakim charakterze działał Zastępca. Zgodnie z przepisami decyzja wydana w I instancji przez inspektora pracy przeprowadzającego kontrolę pracodawcy (art. 9 pkt 5 w zw. z art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy o PIP) jest w toku instancji zaskarżalna do Okręgowego Inspektora Pracy (art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy o PIP). Również w tej sprawie wypowiedział się Zastępca Okręgowego Inspektora Pracy bez powołania się na upoważnienie od Inspektora. I w tym zakresie postępowanie sądowe nie dało odpowiedzi, z jakiego tytułu Zastępca wstąpił w kompetencje Okręgowego Inspektora Pracy.
Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że nagromadzenie naruszeń procedury administracyjnej w sprawie objętej skargami było tak znaczne, że uzasadnione było uwzględnienie tych skarg w trybie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 146 § 1 p.p.s.a., a przeto orzekł - jak w pkt I wyroku.
W oparciu o treść art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, że uchylona odpowiedź nie może być wykonana w zakresie, w jakim nakłada obowiązki na skarżącego - jak w pkt. II wyroku.
O zwrocie skarżącemu kosztów postępowania orzeczono w oparciu o treść art. 200 p.p.s.a. -jak w pkt III wyroku.