III SA/KR 118/22

III SA/Kr 118/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2022-10-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Michna
Hanna Knysiak-Sudyka /przewodniczący sprawozdawca/
Jakub Makuch
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 1035/23 - Wyrok NSA z 2024-05-24
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1961 nr 17 poz 87
Art. 3  ust. 4  lit. c, art. 4  ust. 2, art. 6  ust. 3
Konwencja o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą sporządzona w Nowym Jorku  dnia 20 czerwca 1956 r.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Michna Sędzia WSA Jakub Makuch po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 października 2022 r. sprawy ze skargi M. L. na zarządzenie Prezesa Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 29 października 2021 r. znak OZ.SO.-551-12/21 w sprawie zamknięcia sprawy o egzekucję alimentów 1. skargę oddala; 2. zasądza na rzecz adwokata K. B. wykonującej zawód w Kancelarii Adwokackiej przy ul. [...] w K. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych podwyższone o obowiązującą stawkę podatku od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Uzasadnienie
Prezes Sądu Okręgowego działający jako organ przesyłający wnioski na podstawie Konwencji sporządzonej 20 czerwca 1956 r. w Nowym Jorku w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych po zapoznaniu się ze sprawą z wniosku U. H. działającej w imieniu M. L. ur. [...] 1997 r. o egzekucję alimentów od D. L. zamieszkałego we Francji zarządzeniem z dnia 29 października 2021 r. zarządził zamknięcie sprawy.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
U. H. w dniu 1 lutego 2001 r. złożyła w Sądzie Okręgowym wniosek o egzekucję alimentów od D. L. na podstawie wyroku Sądu Rejonowego [...] w K., III Wydział Rodzinny z dnia 15 grudnia 2000 r. o sygn. [...]. W dniu 26 kwietnia 2021 r. organ francuski zwrócił się o dokonanie aktualizacji zestawienia zaległości przez wnioskodawczynię U. H. Samodzielna Sekcja ds. obrotu prawnego z zagranicą pismem z dnia 26.04.2021 r. zwróciła się do wnioskodawczyni o przygotowanie zestawienia zaległości. Pismo zostało prawidłowo doręczone w dniu 12 maja 2021 r. i pozostało bez odpowiedzi. Wobec braku stanowiska wnioskodawczyni co do aktualizacji zestawienia zaległości organ francuski w dniu 12 sierpnia 2021r. ponownie zwrócił się o sporządzenie wykazu zaległości przez U. H.
Samodzielna Sekcja ds. obrotu prawnego z zagranicą kolejnymi pismami z dnia 12 sierpnia 2021 r. oraz 7 września 2021 r. wezwała U. H. o nadesłanie aktualnego zestawienia zaległości. Pisma zostały doręczone prawidłowo kolejno w dniu 19 sierpnia 2021r. oraz 10 września 2021 r. Wnioskowane zestawienie zaległości nie zostało dostarczone do Sądu w wymaganym terminie. Z powyższych względów zdaniem organu należało zamknąć sprawę OZ.SO-551-12/21.
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższe zarządzenie wpłynęła skarga M. L. Skarżący podniósł, że nie zgadza się z twierdzeniem o braku odpowiedzi. Jego zdaniem informacje były regularnie przekazywane do Sądu wraz z załącznikami. Skarżący podniósł, że nie jest w stanie przedstawić wyciągów od 15 grudnia 2000 r., gdyż konta zostały zamknięte. Obecnie bank wymaga opłaty 25 zł za każdy miesiąc, a skarżący nie posiada takich środków finansowych.
W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Okręgowego wniósł o oddalenie skargi. Zarządzeniem z dnia 29 października 2021r. Prezes Sądu Okręgowego zamknął sprawę z wniosku M. L. przeciwko D. L. o egzekucję alimentów, zasądzonych wyrokiem Sądu Rejonowego [...] w K. z dnia 15 grudnia 2000 r. sygn. akt [...], prowadzoną na podstawie art. 3 i 4 Konwencji o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą podpisanej w Nowym Jorku 20 czerwca 1956 r. (Dz.U. z 1961 r. Nr 17 poz. 87 - Konwencja nowojorska). Zarządzenie to podyktowane zostało faktem braku odpowiedzi ze strony wnioskodawcy na wezwania Sądu z dnia 12 sierpnia 2021 r. oraz 7 września 2021 r.
W przedmiotowym postępowaniu francuski organ przyjmujący wnioski o egzekucję alimentów na podstawie Konwencji nowojorskiej zwrócił się m.in. pismem z dnia 26 kwietnia 2021 r. o dokonanie aktualizacji zestawienia zaległości dłużnika alimentacyjnego D. L. przez wnioskodawcę. Wobec pism strony francuskiej Sąd Okręgowy wezwał pismem z dnia 26 kwietnia 2021r. pełnomocnika wnioskodawcy U. H. do nadesłania zestawienia zaległości. Pomimo prawidłowo doręczonego wezwania w dniu 12 maja 2021 r. pozostało ono bez odpowiedzi ze strony wnioskodawcy. Wobec braku odpowiedzi i stanowiska wnioskodawcy organ francuski pismem z dnia 12 sierpnia 2021 r. ponownie zwrócił się o sporządzenie wykazu zaległości alimentacyjnych na rzecz M. L. Kolejno Sąd pismami z dnia 12 sierpnia 2021r. oraz z dnia 7 września 2021 r. ponownie wezwał wnioskodawcę o nadesłanie aktualnego zestawienia zaległości, odpowiednio w terminie 14 i 7 dni, pod rygorem zamknięcia sprawy prowadzonej w Sądzie. Wnioskodawca nie przedłożył w wymaganym terminie zestawienia zaległości (nie zostało również ono złożone wraz ze skargą na zarządzenie Prezesa Sądu Okręgowego z dnia 29 października 2021 r.), zatem niemożliwym jest spełnienie wymogu organu francuskiego.
W przedmiotowej sprawie zadania Sądu Okręgowego, działającego jako organ przesyłający wnioski na podstawie Konwencji nowojorskiej, podejmowane na skutek wniosku złożonego przez podmiot uprawniony, sprowadzają się do ułatwienia tej osobie dochodzenia roszczenia, które polega na przyjęciu wniosku, ewentualnie udzieleniu informacji w zakresie wymogów formalnych wniosku, weryfikacji wniosku oraz jego przekazaniu - po uprzednim przetłumaczeniu - do właściwego organu przyjmującego. Organ przyjmujący nie rozpoznaje sprawy, której przedmiotem jest istnienie, uznanie lub wykonanie obowiązku alimentacyjnego między uprawnionym a zobowiązanym. Zadaniem Sądu jest jedynie podjęcie działań mających na celu ułatwienie uzyskania określonych roszczeń. W razie złożenia wniosku przez osobę uprawnioną powstaje stosunek prawny pomiędzy tą osobą a organem przesyłającym, którego istota sprowadza się do konkretyzacji przez organ przesyłający uprawnienia tej osoby, którego treścią jest prawo domagania się przekazania wniosku organowi przyjmującemu w innym państwie. W ramach daleko idącej ochrony prawnej uprawnionego do alimentacji, w sytuacji gdy jego wniosek nie odpowiada warunkom formalnym, sąd okręgowy zarządza dokonanie przez uprawnionego stosownych poprawek i uzupełnień. Wniosek winien być jak najdalej dostosowany do wymogów prawa merytorycznego, według którego sprawa będzie rozpoznawana, tj. państwa pobytu osoby zobowiązanej. Jest to spowodowane faktem, iż ewentualne postępowanie egzekucyjne lub poprzedzające je o exequatur, toczące się w państwie wykonania wniosku jest prowadzone według zasad lex fori, w oparciu o jedyną normę kolizyjną zawartą w art. 6 ust. 3 Konwencji nowojorskiej, zgodnie z brzmieniem której, niezależnie od postanowień niniejszej konwencji, przy rozstrzyganiu wszelkich spraw o alimenty oraz wszelkich kwestii wynikających w związku z tym, należy stosować prawo państwa, do którego należy zobowiązany, włącznie z przepisami międzynarodowego prawa prywatnego tego państwa. Wymóg sporządzenia zestawienia zaległości znajduje również swoje oparcie w art. 3 ust. 4 lit. c Konwencji nowojorskiej.
Biorąc pod uwagę szerokie spektrum ochrony prawnej zapewniane wnioskodawcom w toku postępowań prowadzonych na podstawie Konwencji nowojorskiej, można stwierdzić, iż ich jedynym obowiązkiem jest opracowywanie aktualnego zestawienia zaległości w toku prowadzonego postępowania. Obowiązek ten spoczywa na wnioskodawcach, gdyż wpłaty należności alimentacyjnych dokonywane są bezpośrednio na rachunek bankowy wierzycieli i Sąd Okręgowy nie ma możliwości faktycznego zweryfikowania otrzymanych wpłat przez wierzyciela alimentacyjnego. Jest to szczególnie istotne w sprawach prowadzonych w dłuższym okresie, takich jak niniejsze postępowanie, które zostało wszczęte w dniu 1 lutego 2001r., czyli ponad dwadzieścia lat temu.
Postanowienia Konwencji nowojorskiej nie stanowią zasad lex specialis wobec regulacji wewnętrznych państw, które ją ratyfikowały. Zawarty w konwencji podwyższony standard w zakresie ochrony prawnej jest środkiem uzupełniającym regulacje krajowe, lecz ich nie zastępuje (postanowienie SN z dnia 22 września 1966r., III CR 150/65, OSNCP 1967, nr 2, poz. 75.). W przypadku nieprzedłożenia przez wnioskodawczynię aktualnego zestawienia zaległości, jak uprzednio w toku postępowania istnieje możliwość dochodzenia należności bezpośrednio przez wnioskodawcę, bez udziału Sądu Okręgowego, na terytorium Francji. Wnioskodawcy przysługuje również prawo złożenia wniosku na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 2004r. o prawie pomocy w postępowaniu w sprawach cywilnych prowadzonym w państwach członkowskich Unii Europejskiej oraz o prawie pomocy w celu ugodowego załatwienia sporu przed wszczęciem takiego postępowania (Dz.U. z dnia 17 stycznia 2005 r., nr 10 poz.67), która implementowała do polskiego porządku prawnego Dyrektywę Rady Nr 2003/8/WE z dnia 27 stycznia 2003 r. przyjętą w celu usprawnienia dostępu do wymiaru sprawiedliwości w sporach transgranicznych poprzez ustanowienie minimalnych wspólnych zasad odnoszących się do pomocy prawnej w sporach o tym charakterze (Dz.U.WE z dnia 31 stycznia 2003 r. Nr L 26, str.41).
Prezes Sądu Okręgowego nadmienił, iż Sąd Okręgowy w sprawach prowadzonych na podstawie Konwencji nowojorskiej działa jako organ przesyłający wnioski.
Wskazał także, iż niniejsze postępowanie będzie mogło zostać podjęte w przypadku dopełnienia przez wnioskodawcę wymogów stawianych przez stronę francuską, tj. w przypadku nadesłania zestawienia zaległości obejmującego cały okres, za który dochodzone są alimenty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:
Sąd administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania.
Zaskarżone w niniejszej sprawie zarządzenie Prezesa Sądu Okręgowego zostało wydane na podstawie Rozporządzenia Rady (WE) nr 4/2009 z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych (Dz. U. UE. L. 2009.7.1 z dnia 1 października 2009 r.). W odniesieniu do postępowania uregulowanego w ratyfikowanej przez Polskę Konwencji o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą sporządzonej w Nowym Jorku w dniu 20 czerwca 1956 r. (Dz.U. z 1961r. poz. 87) Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 23 marca 1998 r., sygn. akt OPS 10/97 (ONSA 1998/3/75) wyjaśnił, iż sprawa o przekazanie przez polski organ przyjmujący organowi przyjmującemu innego państwa wniosku osoby uprawnionej, w którym domaga się ona od zobowiązanego dostarczenia utrzymania, na podstawie art. 3 i 4 Konwencji jest załatwiana w postępowaniu administracyjnym, do którego nie mają zastosowania przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd wskazał, że organ przesyłający nie załatwia sprawy w zakresie uznania i wykonania zobowiązania alimentacyjnego między uprawnionym a zobowiązanym, lecz jedynie ułatwia uprawnionemu załatwienie takiej sprawy w innym państwie przez jej przekazanie w trybie Konwencji organowi przyjmującemu, z czym wiąże się obowiązek podjęcia określonych działań przez organ przyjmujący.
Oznacza to, że przedmiotem sprawy załatwianej przez organ przesyłający jest podjęcie ściśle określonych działań techniczno-organizacyjnych, dotyczących jedynie sprawy z zakresu prawa rodzinnego. W razie złożenia wniosku przez osobę uprawnioną powstaje stosunek prawny pomiędzy tą osobą a organem przesyłającym, którego istota sprowadza się do konkretyzacji przez organ przesyłający uprawnienia tej osoby, którego treścią jest prawo domagania się przekazania wniosku organowi przyjmującemu w innym państwie, stosunek ten spełnia cechy stosunku administracyjnoprawnego. Sprawa administracyjna załatwiana w trybie art. 3 i 4 Konwencji jest załatwiana przez organ przesyłający w postępowaniu uregulowanym wyłącznie przepisami Konwencji. Na wydane w takim postępowaniu akty lub podjęte czynności przysługuje skarga do sądu administracyjnego, jeżeli dotyczą one przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisu prawa, po uprzednim wezwaniu właściwego organu do usunięcia naruszenia prawa.
W przedmiotowej sprawie niewątpliwie zaskarżone zarządzenie Prezesa Sądu Okręgowego mieści się w kategorii czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącej uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów prawa. Skarga zatem, jako dopuszczalna, podlega rozpoznaniu przez tutejszy Sąd.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie dokonując oceny zgodności z prawem wydanego przez Prezesa Sądu Okręgowego zarządzenia o zamknięciu sprawy z wniosku U. H. działającej w imieniu skarżącego M. L. stwierdził, że zarządzenie to odpowiada prawu. Należy wskazać, że celem Rozporządzenia Rady (WE) nr 4/2009 z 18 grudnia 2008 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych jest aby dłużnik alimentacyjny, który wyjechał za granicę lub tam mieszka, nie unikał zapłaty alimentów, a zasądzone alimenty zostały wyegzekwowane dla uprawnionego wierzyciela. Przepisy unijne i zharmonizowane z nimi przepisy polskie pozwalają wierzycielom alimentacyjnym sięgnąć po przychody osiągane przez dłużników za granicą celem zaspokojenia należności alimentacyjnych. Procedura egzekwowania alimentów za granicą nie jest skomplikowana, ponieważ odbywa się za pośrednictwem sądu polskiego i nie wiąże się z kosztami, a ponadto wierzyciel może liczyć na pomoc sądu polskiego. Przyjazne, proste procedury mają zachęcić wierzycieli do korzystania z narzędzi stworzonych z myślą o ochronie ich interesów.
Wierzyciel alimentacyjny, aby móc dochodzić zapłaty alimentów za granicą musi najpierw w sądzie polskim uzyskać prawomocne orzeczenie sądowe zasądzające alimenty. Orzeczenie zasądzające alimenty wydane przez sąd polski jest wykonalne w innym państwie członkowskim bez dokonywania dodatkowych formalności. Alimenty mogą być egzekwowane za granicą, nawet jeśli wierzyciel nie zna adresu dłużnika, jedyne potrzebne dane to kraj, w którym dłużnik przebywa oraz ostatni znany adres. Należy wskazać, że właściwy organ centralny w państwie, do którego został przekazany wniosek, może podjąć działania mające na celu ustalenie dochodów lub majątku dłużnika, co przecież jest najważniejszym czynnikiem skuteczności egzekucji.
Kompletny wniosek podlega prawu państwa, na terytorium którego alimenty mają być egzekwowane. Zgodnie z art. 4 ust. 2 Konwencji o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą sporządzonej w Nowym Jorku w dniu 20 czerwca 1956 r. przed przekazaniem dokumentów Organ przesyłający sprawdza, czy pisma w otrzymanej formie odpowiadają przepisom prawa państwa, do którego należy uprawniony. W przedmiotowej sprawie organ francuski przyjmujący wnioski o egzekucję alimentów na podstawie powyższej Konwencji zwrócił się o dokonanie aktualizacji zestawienia zaległości dłużnika alimentacyjnego D. L. przez wnioskodawcę. W związku z powyższym organ wezwał przedstawiciela wnioskodawcy do nadesłania zestawienia zaległości. Skarżący nie tylko nie kwestionuje faktu, że takie zestawienie nie zostało przedstawione, lecz wykazuje, że jego sporządzenie wiąże się z kosztami dla wierzyciela i tym samym przyznaje, że nie uczynił zadość wezwaniu organu w przedmiocie przedstawienia aktualnego wykazu zaległości. Rację ma organ twierdząc, że wniosek powinien być dostosowany do wymogów prawa, według którego sprawa będzie rozpoznawana, tj. prawa państwa pobytu osoby zobowiązanej. Jest to spowodowane faktem, iż ewentualne postępowanie egzekucyjne lub poprzedzające je o exequatur, toczące się w państwie wykonania wniosku jest prowadzone według zasad lex fori, w oparciu o jedyną normę kolizyjną zawartą w art. 6 ust. 3 Konwencji nowojorskiej, zgodnie z brzmieniem której, niezależnie od postanowień konwencji, przy rozstrzyganiu wszelkich spraw o alimenty oraz wszelkich kwestii wynikających w związku z tym, należy stosować prawo państwa, do którego należy zobowiązany, włącznie z przepisami międzynarodowego prawa prywatnego tego państwa. Wymóg sporządzenia zestawienia zaległości znajduje również swoje oparcie w art. 3 ust. 4 lit. c Konwencji nowojorskiej. Zgodnie z powyższą regulacją prawną organ przesyłający podejmuje wszelkie niezbędne środki zmierzające do zapewnienia, aby wymagania prawa obowiązującego w państwie, do którego należy organ przyjmujący, były spełnione; przy uwzględnieniu przepisów tego prawa wniosek powinien zawierać w szczególności bliższe dane dotyczące podstaw, na których opiera się roszczenie, rodzaju i wysokości żądanych świadczeń alimentacyjnych oraz inne mające znaczenie dane, dotyczące na przykład stosunków majątkowych i rodzinnych uprawnionego i zobowiązanego.
Należy podzielić stanowisko organu, że obowiązkiem wnioskodawcy jest sporządzenie aktualnego zestawienia zaległości w toku postępowania. Jedynie wierzyciel dysponuje wiedzą i dokumentami, które pozwalają na ustalenie aktualnego stanu zaległości alimentacyjnych.
Organ wskazał również skarżącemu alternatywne sposoby dochodzenia roszczeń alimentacyjnych.
Zarzuty skargi okazały się niezasadne, zatem biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.