III SA/Kr 848/23

III SA/Kr 848/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-11-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewelina Dziuban /sprawozdawca/
Maria Zawadzka /przewodniczący/
Renata Czeluśniak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Zaliczka alimentacyjna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1205
Art. 30 ust. 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)
Sentencja
|Sygn. akt III SA/Kr 848/23 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 listopada 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Maria Zawadzka, Sędziowie: WSA Renata Czeluśniak, Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.), Protokolant: Specjalista Agata Zaręba-Piotrowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2023 r., sprawy ze skargi B. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 3 marca 2023 r. nr SKO.Al/4112/6/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego skargę oddala.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 3 marca 2023 r., nr SKO.Al./4112/6/2023 utrzymało w mocy decyzję Burmistrza A. z dnia 29 listopada 2022 r. o odmowie umorzenia B. O. zadłużenia wynikającego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 36.043,72 zł na rzecz osoby uprawnionej w okresie od 1 września 2009 r. do 30 września 2013 r.
W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 1205) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735).
Decyzja ta została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
W wyniku rozpoznania wniosku B. O., reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika, z dnia 19 sierpnia 2022 r., organ I instancji w decyzji z dnia 29 listopada 2022 r. orzekł o odmowie umorzenia B. O. zadłużenia wynikającego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 36.043,72 zł na rzecz osoby uprawnionej w okresie od 1 września 2009 r. do 30 września 2013 r. W uzasadnieniu tej decyzji organ administracyjny m.in. uznał, iż obecna sytuacja życiowa B. O. nie jest na tyle szczególna, by zasadne było umorzenie zaległości wobec funduszu alimentacyjnego.
Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie w powołanej na wstępie decyzji z dnia 3 marca 2023 r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że B. O. był zobowiązany wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia 18 listopada 2004 r. sygn. akt [...] (kwota zasądzonych alimentów wynosiła 250 zł miesięcznie), a następnie wyrokiem Sądu Rejonowego w W. z dnia 4 września 2009 r. sygn. akt [...] (kwota zasądzonych alimentów wynosiła 700 zł miesięcznie) do alimentowania córki B. O. ur. 24.12.1990 r. Wskazano, że wnioskodawca alimentów nie płacił, a egzekucja prowadzona przez Komornika przy Sądzie Rejonowym [...] okazała się bezskuteczna. W okresie od 1 września 2009 r. do 30 września 2013 r. B. O.1 były wypłacane świadczenia z funduszu alimentacyjnego.
Powołując się na przesłanki z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ II instancji stwierdził, iż sytuacja rodzinna i dochodowa B. O. nie jest sytuacją wyjątkową na tle innych dłużników alimentacyjnych.
W uzasadnieniu wskazano też, że odwołujący się korzystał od lutego 2022 r. ze świadczeń pomocy społecznej (zasiłek stały, zasiłek okresowy, zasiłki celowe) oraz legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. dnia 30 marca 2022 r. nr [...]. Z ww. orzeczenia wynika, że B. O. jest zdolny do pracy w warunkach pracy chronionej i - jak wynika z akt sprawy - pracę taką podjął z dniem 1 listopada 2022 r. Ustalono, że wynagrodzenie pobrane przez odwołującego się za listopad 2022 r. wynosiło 3.423,64 zł brutto, a po odliczeniu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz zaliczki na podatek dochodowy - 2.637,41 zł. Wskazano, że wynagrodzenie to jest częściowo zajęte przez egzekucję komorniczą na poczet zaległości odwołującego wobec funduszu alimentacyjnego i ww. pozostaje miesięcznie kwota w wysokości 1008,56 zł.
Organ administracyjny ustalił również, że odwołujący się nie ma nikogo na utrzymaniu, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka w domu jednorodzinnym wraz z rodzicami i nie ponosi opłat czynszowych, jedynie ponosi częściowe koszty eksploatacji (energia elektryczna, gaz), które - jak wynika z przedłożonych faktur - nie są zbyt wysokie i rozkładają się na trzy osoby.
Ponadto organ II instancji zwrócił uwagę na fakt, że odwołujący się do 14 września 2020 r. przez wiele lat przebywał w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej, gdzie wyjechał w celach zarobkowych. Wobec powyższego, w ocenie SKO w Krakowie - w świetle zasad doświadczenia życiowego - trudno uwierzyć, iż B. O. nie posiada z tego tytułu żadnych zasobów finansowych, które umożliwiają mu zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych.
Kolegium dalej podkreśliło, iż umorzenie zadłużenia może mieć miejsce jedynie w sytuacji niezawinionej, obiektywnej niemożności spłacenia należności. Taka sytuacja, zdaniem organu odwoławczego w przypadku B. O. nie zachodzi.
Organ odwoławczy wyjaśnił również, że przesłanką ewentualnego umorzenia zaległości dłużnika alimentacyjnego wobec funduszu alimentacyjnego jest sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika, a ta - jak wyżej wskazano - nie odbiega od sytuacji większości dłużników alimentacyjnych. W sprawie dotyczącej umorzenia dłużnikowi zaległości wobec funduszu nie są istotne relacje łączące dłużnika z matką dziecka, na rzecz którego zasądzono alimenty. B. O. miał świadomość, że jest zobowiązany do alimentacji córki, a mimo to obowiązku tego nie wypełniał, co więcej wyjechał z kraju wymeldowując się z miejsca pobytu stałego i nie upoważnił nikogo do ewentualnego załatwiania jego spraw, w szczególności realizacji obowiązku alimentacyjnego wobec córki, co w konsekwencji skutkowało wypłacaniem świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ustanowieniem kuratora dla osoby nieobecnej w sprawach związanych z wypłatą córce świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Zdaniem organu II instancji, miesięczna kwota przyznanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (500 zł) nie stanowiła praktycznie żadnego obciążenia dla budżetu domowego osoby pracującej na terenie Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. Zatem gdyby odwołujący się dołożył należytej staranności przy prowadzeniu swoich spraw, mógłby na bieżąco spłacać wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego, skoro - jak twierdzi - nie miał kontaktu z byłą żoną i dorosłą córką.
W konsekwencji powyższego Kolegium uznało, iż zaskarżone decyzja jest prawidłowa, gdyż organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając B. O. umorzenia zaległości wobec funduszu alimentacyjnego.
W skardze od powyższej decyzji, wniesionej przez profesjonalnego pełnomocnika w piśmie z dnia 17 kwietnia 2023 r., zarzucono naruszenie prawa procesowego tj. art. 7 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 k.p.a., jak również art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak podjęcia z urzędu wszystkich czynności wymaganych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy, brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (w szczególności brak przeprowadzenia dowodu z przesłuchanie strony), brak ustosunkowania się w uzasadnieniu decyzji do uwarunkowań historycznych, przyjęcie w uzasadnieniu decyzji stanu faktycznego nieznajdującego poparcia w zgromadzonym materiale dowodowym, sporządzenie uzasadnienia w sposób niespójny, pozostawiający luki w stosowaniu prawa i ustaniu stanu faktycznego;
skutkujące dokonaniem niepełnych i nieprawidłowych ustaleń faktycznych w szczególności poprzez:
- Brak ustalenia, że po wyjeździe do USA matka uprawnionej B. O.1 (aktualnie G.) uniemożliwiła skarżącemu kontakt z dziećmi i odmawiała jakiegokolwiek kontaktu z rodziną skarżącego oraz ukryła miejsce zamieszkania swoje i dzieci;
- Brak ustalenia, że po wyjeździe do USA B. O. podejmował liczne próby kontaktu dziećmi i ich matką, w tym za pośrednictwem swojej matki H. O., w celu uzyskania wiedzy o miejscu zamieszkania uprawnionych koniecznym do czynienia wpłat alimentów;
- Brak ustalenia, że uzasadnione wydatki B. O. przekraczają kwotę pozostająca mu "na życie" - prawidłowo ustalona przez organ na 1008,56 zł i brak ustalenia, że B. O. przez toczącą się m.in. dot. FA egzekucję ma niezaspokojone potrzeby życiowe i zdrowotne, korzysta z pomocy starszych rodziców;
- Brak ustalenia, na jakie schorzenia cierpli skarżący i brak ustalenia, że stan zdrowia B. O. - stopa cukrzycowa, niepełnosprawność, guz tarczycy, i inne wymagają stałych wydatków miesięcznych "ponadprzeciętnych", tj. nieobciążających przeciętnego obywatela;
- Brak ustalenia, że na miesięczne wydatki B. O. składają się wydatki na nierefundowane a konieczne leki, nierefundowanego a koniecznego podologa, nierefundowane a konieczne badania i inne opisane we wniosku i dalszych pismach;
- Błędne ustalenie, że B. O. ma możliwość czynienia wpłat na spłatę zobowiązań wobec Funduszu Alimentacyjnego;
- Błędne i bezpodstawne (nieoparte na żadnym dowodzie!) ustalenie, że B. O. wobec wieloletniej pracy zagranicą winien mieć oszczędności pozwalające na pokrycie długów - w treści wniosku i późniejszych pism wielokrotnie B. O. wskazywał, że w USA nie miał ubezpieczenia, a choroba sprawiła że bez oszczędności musiał wrócić do kraju, nadto egzekucja komornicza nie wykazała żadnego majątku możliwego do zajęcia;
- Brak ustalenia, że B. O. swoje oszczędności z pracy w USA był zmuszony przeznaczyć na opłacenie operacji nogi po wypadku (spowodowane m.in. brakiem przeprowadzenia dowodu z przesłuchania wnioskodawcy), w sytuacji gdy w 2016 r. skarżący uległ wypadkowi i musiał opłacić operację za 76.000$ z własnych środków, a następnie musiał podejmować prace dorywcze aby wrócić do Polski;
- Błędne i bezpodstawne ustalenie, że niepłacenie przez B. O. alimentów wynikało z jego decyzji życiowych - gdyby organ dokonał prawidłowej i wnikliwej analizy materiału dowodowego i przeprowadził go w szerszym zakresie, doszedłby do przekonania, że B. O. czynił liczne próby nawiązania kontaktu z matka uprawnionych, która zmieniła adres - osobiście i za pośrednictwem H. O., lecz bezskutecznie - nie ma w tym z pewnością winy zobowiązanego;
- naruszenie prawa procesowego tj. art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania i sporządzenie uzasadnienia decyzji w sposób niebudzący zaufania obywateli do władzy publicznej i organów Państwowych, poprzez przyjęcie, że kwestie których organ nie mógł dokładnie wyjaśnić muszą zostać rozstrzygnięte na niekorzyść strony, poprzez wyciąganie wniosków opartych na niewiadomych źródłach, bez powołania się na konkretne dowody;
- naruszenie prawa procesowego tj. art. 138 § 1 p 2 k.p.a. poprzez brak uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i uwzględnienia wniosku;
- naruszenie prawa materialnego tj. art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez brak umorzenia należności alimentacyjnych z odsetkami zgodnie z wnioskiem.
Wobec powyższych zarzutów, wniesiono o uchylenie decyzji organu II instancji, z powodu naruszenia przepisów prawa procesowego jak i materialnego i orzeczenie w tym zakresie co do istoty spraw.
Powyższe zarzuty zostały rozwinięte w uzasadnieniu skargi.
Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) określonego przejawu działalności administracji publicznej.
Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji, postanowień i innych aktów podejmowanych przez organy administracji publicznej z przepisami prawa, to jest ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast stosownie do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Oceniając wydane w sprawie decyzje w wyżej wskazanym zakresie kognicji Sąd w składzie rozpoznającym sprawę uznał, że wniesiona skarga jest bezzasadna.
Sąd zgadza się z orzekającymi w tej sprawie organami, że sytuacja majątkowa oraz rodzinna skarżącego nie uprawnia go do skorzystania z wnioskowanej pomocy.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi przepis art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 1205).
Przepis ten wskazuje kryteria brane pod uwagę przez organ (sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy) niemniej uwzględnienie wniosku pozostawia do uznania organu zobowiązanego do uwzględnienia zarówno słusznego interesu strony, jak i interesu społecznego.
Z treści powołanego przepisu wynika również, że dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. A to oznacza, co do zasady, że każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczna, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo zatem uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Zła sytuacja jest bowiem cechą większości zobowiązanych, za których Fundusz Alimentacyjny wypłacał należności i umarzanie należności z tej tylko przyczyny czyniłoby praktycznie martwą regulację dotyczącą obowiązku zwrotu organowi równowartości wypłaconych z funduszu świadczeń (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 lutego 2023 r., I OSK 786/22, baza CBOIS).
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest już stanowisko, zgodnie z którym dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi, zaś sytuacja rodzinna i dochodowa ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Przy czym, taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych. Sytuacja dochodowa, o której jest mowa w art. 30 ust. 2 ustawy jest pojęciem szerszym, niż pojęcie dochodu, o którym jest mowa w art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przy ocenie sytuacji dochodowej należy mieć na uwadze nie tylko sam dochód aktualnie uzyskiwany, lecz również dochód możliwy do uzyskania w bliżej określonej przyszłości. Stąd jednym z kryteriów ocennych jest również sytuacja rodzinna zobowiązanego ponieważ ma ona wpływ na możliwość uzyskania dodatkowego dochodu. Należy też podkreślić, że przy rozpoznawaniu tego typu spraw trzeba również mieć na względzie, że zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest się w stanie utrzymać samodzielnie. Trudna sytuacja materialna i życiowa rodziców nie zwalnia ich od obowiązku świadczenia na potrzeby dzieci. Rodzice są obowiązani dzielić się z dziećmi nawet bardzo niskimi dochodami. Zobowiązania o charakterze alimentacyjnym mają zatem charakter obligatoryjny. Wobec tego art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Należy bowiem podkreślić, że zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Za taka wyjątkową, nadzwyczajną sytuację nie może być natomiast uznana sytuacja, będąca efektem działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji (zob. wyroki NSA z dnia: 6 grudnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1096/20, 1 grudnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1363/22, 16 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 718/22, 17 lutego 2023 r., I OSK 786/22, CBOIS).
Z uwagi na powyższe należy stwierdzić, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego są czasowo udostępniane wierzycielowi i nie są świadczeniami bezzwrotnymi. Istotą systemu publicznego wsparcia jest to, że zwrot kwoty świadczenia następuje nie od osoby, która świadczenie pobrała, ale od dłużnika, którego dług względem osoby uprawnionej został zaspokojony przez państwo. Regres ten jest jednym z elementów systemu dyscyplinującego dłużników alimentacyjnych do uregulowania swoich zobowiązań i w ten sposób nawiązuje do treści preambuły ustawy alimentacyjnej o zwiększaniu odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Ustawodawca przyjął założenie, że to osoby, które założyły rodzinę, obowiązane są w pierwszej kolejności zapewnić środki utrzymania członkom tej rodziny, a w szczególności dzieciom, które w tej rodzinie się wychowują. W sprawach publicznych świadczeń alimentacyjnych dopiero wykazanie, że trudna sytuacja materialna i społeczna wywołana brakiem realizacji obowiązku alimentacyjnego nie wynika z wyboru osoby zainteresowanej pomocą, uzasadnia pomoc państwa. Państwo nie przejmuje zatem ciążącego na osobach zobowiązanych do alimentacji obowiązku, lecz wykonuje swoją powinność pomocy osobom ubogim (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23.11.2010 r. K 5/10, OTK-A 2010/9/106). Każde umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych. Jak już wyżej wskazano regulowana, przepisem art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, decyzja posiada charakter uznaniowy. Ze względu na uznaniowy charakter decyzji wydawanej w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy, kontrola legalności takiego aktu dokonywana przez sąd administracyjny polega na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (wyr. NSA z dnia 17 lutego 2023 r., I OSK 786/22, CBOIS).
Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w tej sprawie, B. O. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka razem ze swoimi rodzicami w ich domu w K. (jak podano we wniosku z dnia 19 sierpnia 2022 r., k. 58 a.a.). Od listopada 2022 r. skarżący jest zatrudniony, jego wynagrodzenie za listopad 2022 r. wynosiło 3.423,64 zł brutto (2.637,41 zł netto). Po odliczeniu zaległości skarżącego wobec funduszu alimentacyjnego, skarżącemu pozostaje miesięcznie do dyspozycji kwota powyżej 1000 zł. Wskazane przez skarżącego miesięczne wydatki na utrzymanie i leczenie nieznacznie przewyższają powyższą kwotę. Skarżący oświadczył, że funkcjonuje dzięki pomocy finansowej swoich rodziców. Ponadto ustalono, że do września 2020 r. skarżący przebywał w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej w celach zarobkowych, gdzie wyjechał po rozwodzie w 2004 r (wyrok rozwodowy z 18 listopada 2004 r., k. 4 a.a., wniosek o umorzenie zaległości, k. 56 a.a.).
Zgodzić się trzeba ze skarżącym, że kwota, jaka pozostaje po potrąceniu zaległości z otrzymywanej przez niego pensji, może być traktowana jako przykład życia poniżej progu ubóstwa. Pomimo faktu, iż cecha ta wyróżnia skarżącego na tle całego społeczeństwa to na tle dłużników alimentacyjnych, którzy często nie osiągają żadnych dochodów, sytuacja skarżącego nie ma charakteru szczególnego. Szczególny charakter sytuacji skarżącego odnosić trzeba bowiem do ogółu dłużników alimentacyjnych, a nie do ogółu społeczeństwa. Jak już wspomniano we wcześniejszych rozważaniach, zła, czy też trudna sytuacja dochodowa, nie jest wystarczającą przesłanką do umorzenia należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy. Natomiast zwrot wypłacanych świadczeń stanowi podstawową zasadę pomocy państwa w tej dziedzinie i nie może być postrzegana jako dodatkowa uciążliwość, czy kara, ale jako zwrot świadczenia, które zostało wypłacone na rzecz osoby uprawnionej przez organ właściwy wierzyciela, wskutek niedopełnienia obowiązku alimentacji. W sytuacji, gdy skarżący dysponuje stałym dochodem w postaci pensji i egzekucja należności alimentacyjnych odbywa się skutecznie, to brak jest przesłanek do umorzenia zadłużenia skarżącego.
Ze względu na zarzuty skargi dotyczące błędnych ustaleń faktycznych oraz braku wszechstronnego rozpoznania zebranego materiału dowodowego, a także niezabrania go w sposób wyczerpujący, podkreślić należy w tym miejscu, mając na uwadze zasady ogólne wyrażone w dziale I rozdział 2 k.p.a., że wprawdzie co do zasady gospodarzem postępowania administracyjnego jest organ administracji publicznej, który powinien je prowadzić zgodnie z zasadą oficjalności, to jednak strona ma prawo czynnego uczestniczenia w postępowaniu wyjaśniającym. W szczególności strona ma prawo inicjatywy dowodowej, z którego powinna korzystać, chcąc wykazać zasadność podnoszonych przez siebie wniosków i twierdzeń, a tym samym uniknąć negatywnych konsekwencji związanych z poczynionymi przez organ ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy na podstawie znanych organowi środków dowodowych. Strona nie jest zatem zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, tym bardziej, że w tej sprawie skarżący zarówno w postępowaniu administracyjnym jak i sądowoadministracyjnym był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Zatem skarżący powinien był przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jego posiadaniu lub które tylko on mógł przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie czy w kolejnych składanych w sprawie pismach procesowych. Jeśli organ administracji publicznej dokonał ustaleń w zakresie stanu faktycznego na podstawie wszystkich wskazanych przez wnioskodawcę dowodów (co w przedmiotowej sprawie uczyniono), a strona kwestionuje te dowody i ustalenia, to przeciwdowód może być przeprowadzony z jej inicjatywy. Organ nie ma natomiast obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., II OSK 1933/08; wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 135/23, baza CBOSA).
Dołączone do sporządzonego przez profesjonalnego pełnomocnika wniosku dokumenty i załączniki były przedmiotem analizy organu odwoławczego, której wyniki znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wbrew zarzutom skargi, organ administracyjny ustalając miesięczne stałe wydatki skarżącego, które obejmują zakupy żywności (400/500 zł); leki ok. 220 zł, rachunki: prąd 60 zł, gaz latem 30 zł, a zimą 300 zł, wizyty u podologa – w całości uwzględnił wskazania zawarte w piśmie pełnomocnika skarżącego z dnia 20 września 2022 r. (k. 78, 79 a.a.), znalazły one bowiem potwierdzenie w znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji.
Na poparcie zawartych w skardze twierdzeń o ponadprzeciętnych, stałych wydatkach skarżącego na leczenie (w tym też pokrytych przez skarżącego kosztów operacji nogi) nie przedłożono żadnych dowodów. Podobnie również do pisma z dnia 23 lutego 2023 r. "informacja dotycząca odwołania od decyzji z dn. 29-11-2022" nie przedłożono żadnej dokumentacji na poparcie stanowiska odnośnie wzrostu kosztów utrzymania skarżącego. Zawarta w skardze argumentacja stanowi zatem w przeważającym zakresie gołosłowną polemikę z ustaleniami poczynionymi przez organ odwoławczy.
Ustosunkowując się do zarzutu dotyczącego nieprzeprowadzenia dowodu z przesłuchania skarżącego na okoliczność pokrycia wysokich kosztów operacji za granicą wskazać należy, że po pierwsze o przeprowadzenie takiego dowodu pełnomocnik w toku postępowania admiracyjnego nie wnioskował, a po drugie zgodnie z art. 86 k.p.a. dowód z przesłuchania stron ma charakter posiłkowy. Stan faktyczny w niniejszej sprawie dotyczący sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego został wystarczająco wyjaśniony. Zatem również ten zarzut ocenić należy jako niezasadny.
W tym miejscu wymaga też odnotować, że skarżący zwrócił się od razu o udzielenie ulgi w formie najbardziej definitywnej, polegającej na umorzeniu należności. Nie skorzystał w pierwszej kolejności z udzielenia innych ulg w spłacie swoich zobowiązań, o których stanowi art. 30 ust. 2 ustawy, polegających na rozłożeniu na raty, czy odroczenie terminu płatności zadłużenia. W ocenie Sądu, wymienione w art. 30 ust. 2 ustawy rodzaje ulg w spłacie należności alimentacyjnych powinny być stosowane w określonym porządku, a więc od środka wywołującego najmniejszy skutek aż po środek wywołujący skutek najbardziej definitywny. Dłużnik alimentacyjny powinien więc w pierwszej kolejności zwrócić się o odroczenie terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożenia tej spłaty na raty, a dopiero w ostateczności uzasadnione jest wystąpienie o umorzenie występującej należności.
Zatem uznać należy, że organy administracyjne przeprowadziły postępowanie w sposób prawidłowy, zgromadziły wyczerpujący materiał dowodowy, który dał obraz sytuacji dochodowej oraz rodzinnej skarżącego, spełniając tym samym wymogi z art. 7, art. 8, art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W oparciu o zebrany materiał dowodowy orzekające w tej sprawie organy dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych, a następnie, stosując art. 30 ust. 2 ustawy, sformułowały prawidłowy wniosek o braku podstaw do umorzenia skarżącemu należności z funduszu alimentacyjnego. Uzasadnienia decyzji I oraz II instancji zawierają wyczerpujące przedstawienie ustalonych okoliczności faktycznych, które następnie zostały poddane szczegółowej analizie, co znajduje odzwierciedlenie w motywach wydanych rozstrzygnięć. Spełnione zostały więc wymogi z art. 107 § 3 k.p.a.
Zarzuty dotyczące braku ustaleń w zakresie relacji skarżącego z byłą żoną oraz dziećmi nie dotyczyły okoliczności, które wymagałyby ustalenia w tym postępowaniu, gdyż są irrelewantne dla zaktualizowania się przesłanek z art. 30 ust. 2 ww. ustawy.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.