III SA/Kr 1146/22

III SA/Kr 1146/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2022-12-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko
Hanna Knysiak-Sudyka /przewodniczący sprawozdawca/
Tadeusz Kiełkowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
Art. 17 , art. 24 , art. 27
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2022 poz 329
Art. 134, art. 145, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
Art. 16
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 grudnia 2022 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków-Śródmieście Zachód w Krakowie M. M. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 17 maja 2022 roku Nr SKO.ŚR/4111/1623/2021 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 17 maja 2022 r., znak: SKO.ŚR/4111/1623/2021, wydaną na podstawie art. 3 pkt 21, art. 17 ust. 1, ust. 1 b i ust. 4, art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 615), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczenia rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1466), obwieszczenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 4 listopada 2020 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2021 (M.P. z 2020 r., poz. 1031), obwieszczenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 października 2021 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2022 (M.P. z 2021 r., poz. 1021) oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 256), uchyliło decyzję Wójta Gminy B. z dnia 26 października 2021 r. Nr [...] i przyznało A. W. świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 października 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. w kwocie 1.971,00 zł miesięcznie oraz od 1 stycznia 2022 r. do 30 kwietnia 2025 r. w wysokości 2119,00 zł miesięcznie z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad mężem W. W., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją z dnia 26 października 2021 r. organ I odmówił przyznania A. W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem W. W. urodzonym [...] 1991 r.
W toku postępowania ustalono, że W. W. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. w dniu 11 marca 2020 r. Na A. W. zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny względem męża W. W. Zdaniem organu pierwszej instancji fakt niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem jest bezsporny i został potwierdzony przez rodzinny wywiad środowiskowy. Organ wskazał również, powołując się na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, że fakt, że "A. W. sprawuje opiekę nad mężem, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w świetle obowiązujących przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego".
Zdaniem organu pierwszej instancji w przedmiotowej sprawie nie został spełniony również warunek zawarty w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Niepełnosprawność W. W. ustalona przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. powstała w wieku 28 lat.
Na skutek rozpoznania odwołania od ww. decyzji złożonego przez A. W. Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło jak na wstępie.
W pierwszej kolejności organ drugiej instancji wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 w którym wskazano, iż art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. l Konstytucji. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że pomimo niezmienionego stanu prawnego (tj. art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych) sądy wprost i bezpośrednio, a organy administracji publicznej pośrednio w pełni powinny stosować się do kierunku trybunalskiej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określonych w art. 17 cyt. ustawy. Tym samym, w ocenie Kolegium przesłanka, na której oparto się odmawiając świadczenia, nie powinna być uwzględniona w niniejszej sprawie.
Kolegium stanęło jednocześnie na stanowisku, że zasadnym jest przyznanie A. W. wnioskowanego świadczenia na rzecz niepełnosprawnego męża, spełnione bowiem zostały pozostałe przesłanki pozwalające na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Strona nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem, który legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Fakt niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem W. W. jest bezsporny i został potwierdzony przez rodzinny wywiad środowiskowy.
Kolegium nadmieniło przy tym, że mając na uwadze stan zdrowia W. W. decyzją z dnia 9 listopada 2021 r., nr [...] organ pierwszej instancji przyznał A. W. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Decyzja ta została uchylona na wniosek strony.
Organ drugiej instancji stwierdził, że w kontekście opieki sprawowanej przez małżonka należy dokonać wykładni przepisu art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w oparciu o wykładnię funkcjonalną - celowościową przepisu oraz wykładnię systemową. Zwrócił uwagę na brzmienie art. 128, art. 129 § 1, art. 27 i art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wywodząc, że wśród obowiązków małżeńskich istnieje obowiązek wzajemnej alimentacji, który sprowadza się również do obowiązku opieki nad chorym czy niepełnosprawnym małżonkiem. Kategoria innych osób, na których zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy ciąży obowiązek alimentacyjny obejmuje przede wszystkim współmałżonka osoby wymagającej opieki.
Kolegium wyjaśniło również, że zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. W niniejszej sprawie wniosek o przyznanie świadczenia został złożony w dniu 30 kwietnia 2021 r., ale ponieważ do dnia 30 września 2021 r. A. W. pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy świadczenie zostało przyznane od 1 października 2021 r.
Jak wynika z orzeczenia Nr [...] z dnia 7 kwietnia 2022 r. W. W. ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, a orzeczenie zostało wydane do dnia 30 kwietnia 2025 r., zatem świadczenie pielęgnacyjne Kolegium przyznało do 30 kwietnia 2025 r. (art. 24 ust. 4 ustawy). Wysokość świadczenia została ustalona w oparciu o wskazane na wstępie przepisy.
Skarżąca A. W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie w zakresie, w jakim nie przyznano jej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 kwietnia 2021 r. do 30 września 2021 r. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła:
1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:
a) naruszenie przepisu art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez niezastosowanie jego niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych dyspozycji, zgodnie z którą prawo do świadczeń rodzinnych (w tym świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o przyznanie w/w świadczenia z prawidłowo wypełnionymi dokumentami i w konsekwencji odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 kwietnia 2021 r. do 30 września 2021 r., pomimo złożenia spełniającego wszelkie wymogi do rozpoznania sprawy wniosku w kwietniu 2021 r.;
b) dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od pierwszego dnia miesiąca złożenia prawidłowego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego;
c) naruszenie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez nieuwzględnienie normy prawnej określonej w artykule 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co w konsekwencji:
- skutkowało nieprzyjęciem, że w sytuacji skarżącej nastąpił zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego implikujący prawo do dokonania wyboru jednego ze świadczeń i przesądziło o braku prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego,
- doprowadziło do błędnej konstatacji, że nie jest możliwe przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek złożony w trakcie pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem skarżącej, pomimo dokonania przez nią wyraźnego wyboru świadczenia korzystniejszego już na etapie złożenia wniosku.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zaskarżonej części oraz zobowiązanie organów l i II instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu sądu wydanym w niniejszej sprawie. Wniosła również o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego.
W uzasadnieniu przytoczone wyżej zarzuty zostały rozwinięte. W szczególności wskazano, że wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca na podstawie art. 155 k.p.a. wniosła o uprzednie uchylenie wcześniejszej decyzji organu przyznającej jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, którego jednoczesne pobieranie ze świadczeniem pielęgnacyjnym stanowiłoby negatywną przesłankę przyznania korzystniejszego świadczenia. Tym samym skarżąca - w sposób tak wyraźny jak to możliwe - dokonała wyboru świadczenia w rozumieniu art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca zaznaczyła przy tym, iż wnosi o uchylenie wymienionej decyzji, jeśli w ocenie organu jej obowiązywanie uniemożliwia przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ze skutkiem na dzień poprzedzający dzień złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. Formułując wniosek w opisany sposób skarżąca zmierzała do uniknięcia niekorzystnej dla niej sytuacji - wielokrotnie zachodzącej w praktyce orzekania organów administracji i będącej podstawą licznych orzeczeń sądowoadministracyjnych - uchylenia decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy przy jednoczesnym nieprzyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co skutkowałoby pozostawieniem skarżącej bez środków do życia.
W ocenie skarżącej stanowisko Kolegium w zakresie początkowej daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest błędne z uwagi na istotne naruszenia prawa materialnego opisane treścią w/w zarzutów. Na żadnym etapie postępowania skarżąca nie cofnęła wcześniejszego wniosku o uchylenie decyzji przyznającej jej specjalny zasiłek opiekuńczy z dniem poprzedzającym złożenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne.
Dla wzmocnienia prezentowanego stanowiska skarżąca odwołała się do orzecznictwa sądów administracyjnych, podkreślając, że sam fakt, iż na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) specjalny zasiłek opiekuńczy, co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy strona deklaruje gotowość zrzeczenia się wcześniej ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 30 czerwca 2020 r., sygn. akt: II SA/Ol 196/20).
Zatem, w ocenie skarżącej, w niniejszej sprawie istnieją podstawy do zastosowania art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustalenia, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje skarżącej od miesiąca, w którym złożyła ona wniosek. Na przeszkodzie zastosowaniu tego przepisu nie stoi w szczególności art. 27 ust. 5 ustawy. Skoro bowiem ustawodawca przewidział w cytowanym przepisie sytuację "zbiegu uprawnień" do wymienionych świadczeń, a uprawnienie do konkretnego świadczenia rodzinnego przysługuje, w sensie ścisłym (tj. nabywa się je dopiero z chwilą wydania (a dokładniej: uostatecznienia się) decyzji administracyjnej przyznającej dane świadczenie rodzinne, gdyż decyzja taka ma charakter konstytutywny, co oznacza, że wcześniej nie może być mowy o nabyciu ("uzyskaniu") prawa do takiego świadczenia przez wnioskodawczynię, z powołaniem się na samą okoliczność spełniania ustawowych przesłanek do jego uzyskania, to należy uznać że art. 27 ust. 5 dopuszcza przysługiwanie dwóch (lub więcej) świadczeń w tym przepisie wymienionych, natomiast wyklucza możliwość kumulatywnego pobierania tych świadczeń. Sam fakt, iż na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) zasiłek dla opiekuna, nie wyklucza przyznania następnie na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy strona deklaruje wybór świadczenia (tak: wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2018 r., sygn. l OSK 82/18).
Skarżąca zaznaczyła, że dopuszczalne są zmiana lub uchylenie decyzji ostatecznej z mocą wsteczną, o ile następuje to za zgodą lub na korzyść zainteresowanego. Potwierdza to orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (tak: wyroki NSA: z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. I OSK 1129/12; z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. I OSK 980/13; z dnia 4 sierpnia 2017 r., sygn. I OSK 2257/16). W niniejszej sprawie już we wniosku złożonym w lipcu 2021 r. skarżąca zażądała, by w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne uchylona została decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Należy to poczytywać za wymaganą, w świetle art. 155 k.p.a., zgodę strony na uchylenie, w odpowiedniej części i w niezbędnym zakresie nawet z mocą wsteczną, tej decyzji.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w odpowiedzi na skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329; zwanej dalej "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli Sądu było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem w okresie od 1 kwietnia 2021 r. do 30 września 2021 r.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 615, powoływanej dalej jako "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 tej ustawy.
W postępowaniu administracyjnym zostało ustalone, że mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. w dniu 11 marca 2020 r.
Przede wszystkim należy podnieść, że Sąd podziela pogląd organu odwoławczego w kwestii interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wręcz wskazuje, że uprawnionym w pierwszej kolejności do świadczenia pielęgnacyjnego jest małżonek osoby wymagającej opieki. Bezspornym jest również – w świetle ustaleń stanu faktycznego – że opiekę nad W. W. sprawuje skarżąca, a zakres sprawowanej opieki uniemożliwia podjęcie zatrudnienia.
Zdaniem Sądu skarga nie jest jednak uzasadniona.
Instytucję świadczenia pielęgnacyjnego reguluje art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego choć w niewielkim stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Wskazany przepis jednocześnie bezpośrednio wskazuje przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce lub ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. W rozpoznawanej sprawie do dnia 30 września 2021 r. skarżąca A. W. pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką sprawowaną nad mężem.
Z treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wynika natomiast, że posiadanie prawa do m.in. specjalnego zasiłku opiekuńczego wyklucza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Dopóki zatem w obrocie prawnym pozostawała i była realizowana decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, to w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., nie było możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia. Także regulacja zawarta w art. 27 ust. 5 u.ś.r. wskazuje, że przy zbiegu roszczeń uprawnionemu przysługuje wyłącznie jedno świadczenie. W myśl powyższych unormowań, nie można w tym samym czasie posiadać prawa do obu wymienionych świadczeń, a co za tym idzie, skarżącej nie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne za okres, w którym pozostawała w obrocie prawnym decyzja przyznająca jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na ten sam okres.
Wobec powyższego stwierdzić należy, że Kolegium nie naruszyło art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., gdyż przepis ten wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna. Dopóki w obrocie prawnym pozostawała ostateczna decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, to w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., nie było możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za ten okres. Organ odwoławczy nie naruszył również art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną. Niewątpliwie celem powołanych przepisów jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i m.in. specjalnego zasiłku opiekuńczego. Dopiero uchylenie decyzji przyznającej ten zasiłek pozwoliło na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od dnia, od którego specjalny zasiłek opiekuńczy już nie przysługiwał. Prawidłowo zatem organ II instancji świadczenie to przyznał od 1 października 2021 r.
Nietrafny jest także zarzut naruszenia art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Sformułowanie "ustala się" można utożsamiać z "przyznaje się", tylko w sytuacji stwierdzenia spełnienia w miesiącu złożenia wniosku wszystkich przesłanek pozytywnych i braku występowania przesłanek negatywnych do uwzględnienia wniosku. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia; jej wyrazem musi być uchylenie wcześniejszej decyzji. Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego uprawnienia, którego pobieranie uniemożliwia uwzględnienie wniosku (por. wyrok NSA z 3 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 211/21, publ. CBOSA). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 sierpnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1970/21 (publ.CBOSA) "warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, w prawem przewidzianej procedurze. W konsekwencji, ponieważ zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie, która ma ustalone prawo m.in. do specjalnego zasiłku opiekuńczego (jak skarżąca w niniejszej sprawie), to dopiero gdy z obrotu prawnego została wyeliminowana decyzja przyznająca ten zasiłek (1 lutego 2021 r.), wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego był kompletny w tym znaczeniu, że zawierał wszelkie wymagane dokumenty oraz nie istniała negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. Oznacza to więc, że luty 2021 r. był "miesiącem, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami", o którym mowa w art. 24 ust. 2 u.ś.r. i prawidłowo od tego miesiąca organ odwoławczy przyznał skarżącej wnioskowane świadczenie. (...) Jeszcze raz należy podkreślić, że organ orzekający w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego związany jest pozostającą w obrocie prawnym decyzją o przyznaniu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przypomnieć bowiem należy, że na mocy art. 16 § 1 k.p.a., ostateczna decyzja organów administracji publicznej korzysta z domniemania legalności i zgodnie z zasadą trwałości decyzji, funkcjonuje w obrocie prawnym. Z tego powodu organ, podobnie zresztą jak i sąd administracyjny, zobowiązany jest do jej uwzględnienia przy wydawaniu kolejnego rozstrzygnięcia."
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w całości podziela powyższy pogląd.
W wyroku z 13 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 235/18 (publ. w CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że strona, która dotychczas korzystała z mniej korzystnego świadczenia nie musi od razu z niego rezygnować przed potwierdzeniem spełnienia przesłanek do świadczenia pielęgnacyjnego. W wyrokach z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2508/20; z 14 września 2021 r., sygn. akt I OSK 685/21; z 14 października 2021 r., sygn. akt. I OSK 483/21 i sygn. akt I OSK 509/21 (publ. w CBOSA) NSA akcentował, że organ powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła skorzystać z prawa do korzystniejszego świadczenia, co w niniejszej sprawie nastąpiło.
W niniejszej sprawie zdaniem Sądu organy przeprowadziły właściwie postępowanie dowodowe i prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a.