III SA/Kr 1142/23

III SA/Kr 1142/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-10-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Michna /sprawozdawca/
Marta Kisielowska
Renata Czeluśniak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 742
art. 86 ust. 1 pkt 4, art. 93 ust. 3 pkt. 2, art. 94 ust. 1-2 i art. 95 ust. 1-2
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie WSA Ewa Michna (spr.) Asesor WSA Marta Kisielowska Protokolant starszy referent Paulina Grojec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2023 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Akademii [...] w K. z dnia 28 kwietnia 2023 r. nr 45/COS-W/04/23 w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie przyznania stypendium rektora I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu; II. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej Akademii [...] w K. na rzecz skarżącego M. T. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Odwoławcza Komisja Stypendialna Akademii [...] w K. (zwana dalej "organem") decyzją z 28 kwietnia 2023 r., znak 45/COS-W/04/23 wydaną m.in. na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 4, art. 93 ust. 3 pkt. 2, art. 94 ust. 1-2 i art. 95 ust. 1-2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742 z późn. zm.) po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją tego samego organu z 27 lutego 2023 r., znak [...], utrzymała w mocy swoją decyzję o uchyleniu w części za okres od marca do czerwca 2022 r. decyzji Komisji Stypendialnej Akademii [...] w K. z 4 grudnia 2021 r., znak [...] w sprawie przyznania M. T. (dalej: skarżący) stypendium rektora w roku akademickim 2021-2022.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją z dnia 4 grudnia 2021 r., znak [...] Komisja Stypendialna Akademii [...] w K., uwzględniając wniosek skarżącego, przyznała mu stypendium rektora na kierunku filozofia w ramach studiów pierwszego stopnia, stacjonarnych. Świadczenie przyznano w kwocie 900 zł miesięcznie, na okres od 1 października 2021 r. do 30 czerwca 2022 r.
Następnie organ, uzyskując dane z Zintegrowanego Systemu Informacji o Nauce i Szkolnictwie Wyższym – POL-on, powziął z urzędu informację o możliwym nienależnym przyznaniu powyższego stypendium z uwagi na przekroczenie łącznego okresu 9 semestrów na studiach I stopnia, na których przysługiwało skarżącemu prawo do świadczeń stypendialnych. W związku z powyższym, postanowieniem z 2 lutego 2023 r., znak [...], organ wznowił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie przyznania stypendium rektora, działając na podstawie m.in. art. 149 § 1 k.p.a. i art. 150 § 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.) – dalej "k.p.a.".
Wznowione postępowanie zakończyło się wydaniem przez organ decyzji z 27 lutego 2023 r., znak [...], uchylającej decyzję Komisji Stypendialnej Akademii [...] w K. z dnia 4 grudnia 2021 r. w części obejmującej przyznanie M. T. stypendium za okres od marca do czerwca 2022 r. Organ oparł orzeczenie m.in. na art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 93 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 742 z późn. zm.) łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 (w tym stypendium rektora), wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem, że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: pierwszego stopnia – nie dłużej niż przez 9 semestrów, a drugiego stopnia – nie dłużej niż przez 7 semestrów. Tymczasem w toku postępowania ustalono, że skarżący studiował również na innych uczelniach wyższych, tak że wraz z semestrem letnim roku akademickiego 2021/2022 wymieniony przekroczył łączny okres 9 semestrów studiowania na studiach I stopnia. Okoliczność ta nie była znana Komisji Stypendialnej w momencie wydawania decyzji o przyznaniu pomocy materialnej, gdyż informacji tej student nie podał we wniosku o przyznanie stypendium, a ujawniona została ona dopiero w momencie wprowadzenia jej do systemu POL-on.
W dniu 20 marca 2023 r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją, wnosząc o jej uchylenie i wydanie decyzji o odmowie uchylenia decyzji Komisji Stypendialnej z 4 grudnia 2021 r. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł po pierwsze, że organ nie wykazał i nie udokumentował, kiedy do systemu POL-on wprowadzono informacje o okresach odbywania przez niego studiów, a także kiedy i dlaczego organ dokonał sprawdzenia tych informacji. Skarżący wskazał, że wniosek o przyznanie stypendium był generowany za pośrednictwem systemu USOS (Uniwersytecki System Obsługi Studiów) i nie było w nim oświadczenia dotyczącego wskazania odbywanych w przeszłości studiów, a tylko oświadczenie dotyczące pobieranych w momencie złożenia wniosku świadczeń na innych uczelniach. Również obowiązujący w Akademii [...] w K. regulamin dotyczący przyznawania stypendiów nie nakazywał podawania takich danych we wniosku. Skarżący podniósł ponadto, że niezależnie od powyższego organ bezpodstawnie uchylił decyzję o przyznaniu mu pomocy materialnej, gdyż sześcioletni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji Komisji Stypendialnej z dnia 4 grudnia 2021 r. należało odnosić do okresu, w którym student faktycznie spełniał przesłanki otrzymywania pomocy finansowej i jednocześnie faktycznie pobierał przyznane mu stypendium. Nie można było bowiem zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwanie świadczenia" i "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie". Według skarżącego, mimo że przez dłuższy czas posiadał on status studenta, to w momencie składania wniosku o stypendium rektora na rok akademicki 2021/2022 pobierał świadczenia jedynie przez 6 semestrów. Bezpodstawne było przy tym oparcie decyzji na ustawie w brzmieniu obowiązującym od dnia 18 grudnia 2021 roku.
Organ decyzją z dnia 28 kwietnia 2023 r., znak [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że z treści ustawy zmieniającej Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce z dnia 17 listopada 2021 r. wynikało, że przepisy w nowym brzmieniu należało stosować od drugiego semestru roku akademickiego 2021/2022. To na studencie zaś ciążył obowiązek poinformowania uczelni o istnieniu przesłanek uniemożliwiających przyznanie stypendium. Zdaniem organu, znowelizowany przepis Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce ograniczający łączny okres przysługiwania stypendium do 9 semestrów nie odnosił się do czasu, przez jaki student faktycznie świadczenie pobierał. Organ zaprzeczył również twierdzeniom skarżącego odnośnie treści formularzy w systemie USOS, wskazując, że student pominął rubrykę, w której należało wskazać studiowane i ukończone kierunki studiów.
Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do tut. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania polegające na błędnym uznaniu, że wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, które nie były znane organowi, oraz naruszenie prawa materialnego, a to art. 86 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, a w konsekwencji błędne było przyjęcie, że okolicznością wyłączającą przyznanie stypendium rektora był zsumowany okres pobierania nauki na uczelniach wyższych przekraczający 9 semestrów.
Skarżący podtrzymał swoją argumentację wyrażoną w uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc ponadto, że nie było wiarygodne twierdzenie, że dopiero w 2023 r. w systemie POL-on pojawiły się informacje o studiowanych przez niego w przeszłości kierunkach studiów, a tym samym, że dopiero 2 lutego 2023 r. wyszły na jaw nowe istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, nieznane organowi, a istniejące w dniu wydania decyzji z dnia 4 grudnia 2021 r. Zdaniem skarżącego wypełnił on wniosek o przyznanie stypendium poprawnie, gdyż z objaśnień do formularza wynikało, że miał on wskazać tylko ukończone i będące wówczas w toku pozostałe kierunki studiów, a nie wszystkie, na których studiował w przeszłości, lecz ich nie ukończył. Skarżący wskazał także, że do akt sprawy po złożeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dołączono dokument wskazujący na studiowanie przez niego od dnia 1 października 2021 r. na Akademii [...] w K. na kierunku [...] w ramach jednolitych studiów magisterskich, niestacjonarnie, podczas gdy nigdy nie był on studentem tego kierunku na wymienionej uczelni. Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji wydanej we wznowionym postępowaniu administracyjnym.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu, oprócz argumentów tożsamych ze stanowiskiem wyrażonym w zaskarżonej decyzji, organ wskazał, że faktycznie dopiero na początku 2023 r. powziął informacje z systemu POL-on, gdyż wówczas Ministerstwo Edukacji i Nauki dokonało jego walidacji, co spowodowało wygenerowanie komunikatów o nienależnie pobranych stypendiach.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.
Zaskarżona decyzja podlega uchyleniu, ponieważ organ nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego.
Prawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego, w myśl reguły wyrażonej w art. 77 § 1 k.p.a., warunkuje ustalenie stanu faktycznego zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, a co za tym idzie – wydanie trafnego rozstrzygnięcia w sprawie administracyjnej. Innymi słowy, dopóki organ nie zbierze i nie rozpatrzy wszystkich dowodów istotnych dla sprawy, kształtujących obraz rzeczywistej sytuacji, na gruncie której należy wydać decyzję, nie może on przystąpić do subsumcji stanu faktycznego pod określony stan prawny. Bez spełnienia tych warunków nie może być mowy o właściwym zastosowaniu prawa materialnego.
W art. 107 § 3 k.p.a. wskazane są konieczne elementy uzasadnienia decyzji administracyjnej. Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Organ formułując uzasadnienie zaskarżonej decyzji temu przepisowi uchybił, podobnie zresztą jak w przypadku poprzedzającej ją decyzji z dnia 27 lutego 2023 r. W obu przypadkach wskazał bowiem tylko ogólnikowo, że ustalenia poczynił zasięgając informacji z systemu POL-on.
W niniejszej sprawie, bez względu na przyjętą wykładnię przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, dla prawidłowego zastosowania tych przepisów kluczowe jest ustalenie, przez jaki czas skarżący pozostawał studentem i przez jaki czas pobierał świadczenia w ramach pomocy materialnej dla studentów. Tymczasem w aktach sprawy administracyjnej znalazły się dane dotyczące kierunku studiów, na który skarżący miał uczęszczać, które sam zainteresowany kwestionuje. Organ w odpowiedzi na skargę do tej kwestii w ogóle się nie odnosi. Nie był w stanie tej sprzeczności wyjaśnić także pełnomocnik organu, występujący w jego imieniu na rozprawie przed tut. Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Pozostaje zatem niejasne, czym kierował się organ gromadząc materiał dowodowy w sprawie, a brak odniesienia się do zarzutów strony uniemożliwia skontrolowanie, czy materiał ten został należycie zebrany i rozpatrzony.
Już samo powyższe uchybienie stanowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż brak należytego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego rzutuje na prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia, o czym mowa wyżej. Z tego względu zaskarżoną decyzję należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Odnosząc się zaś do pierwszego z zarzutów skargi, jawi się on jako słuszny w tym znaczeniu, że organ w żaden sposób nie wykazał, że po wydaniu decyzji ostatecznej o przyznaniu stypendium wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Wznowienie postępowania jest instytucją, z której korzystać powinno się tylko wyjątkowo, w ściśle określonych sytuacjach – jest to bowiem wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a. Zatem to na organie wydającym decyzję w trybie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. ciąży obowiązek wywiedzenia, że przesłanka wznowienia postępowania rzeczywiście zachodzi. W szczególności w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., organ wznawiający postępowanie musi wykazać, że "będące przesłanką wznowienia postępowania nowe okoliczności i dowody są »rzeczywiście« nowe i istotne dla sprawy, a nadto te nowe dowody i okoliczności istniały w dniu wydania decyzji i nie były znane organowi" (wyrok NSA z 16 listopada 2022 r., I GSK 2974/18).
Należy przy tym zaznaczyć, że nie można traktować jako nowej okoliczności informacji, do której organ miał dostęp, na przykład poprzez rejestry i systemy teleinformatyczne, ale jej nie zasięgnął mimo istnienia takiej możliwości (tak wyrok WSA w Łodzi z 23 lutego 2023 r., III SA/Łd 784/22). Jeśli zatem informacje o studiowanych w przeszłości przez skarżącego kierunkach i pobieranych przez niego stypendiach widniały w systemie POL-on w momencie wydania przez Komisję Stypendialną Akademii [...] w K. decyzji o przyznaniu stypendium rektora, a mimo tego organ ten zaniechał przeprowadzenia kwerendy w wymienionym systemie, to uzyskanie takich informacji później przez organ odwoławczy nie może być traktowane jako ujawnienie nowej okoliczności w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. W związku z powyższym Odwoławcza Komisja Stypendialna dla uzasadnienia wznowienia postępowania i uchylenia wcześniejszej decyzji winna wykazać, że w dniu wydania pierwotnej decyzji niemożliwe było uzyskanie tych informacji, które wpłynęły na ocenę możliwości przyznania stronie stypendium rektora.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego wskazać należy, że ocena trafności zastosowania tych norm może być dokonana dopiero wówczas, gdy ustalone zostanie, że w postępowaniu niedotkniętym uchybieniami mogącymi wpłynąć na treść orzeczenia prawidłowo zrekonstruowano stan faktyczny. Ze względu zatem na wady postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, o których mowa wyżej, na tym etapie przedwczesne byłoby merytoryczne rozstrzyganie, czy organ prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego. Niemniej, zauważyć wypada, że organ w zaskarżonej decyzji bezpodstawnie zastosował art. 93 ust. 4 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2232 z późn. zm.).
Zgodnie z art. 16 przywołanej ustawy do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce (w tym do stypendium rektora), w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 stosuje się przepisy w brzmieniu dotychczasowym. Wprawdzie z powyższego wynika, rozumując a contrario, że do przyznawania świadczeń w drugim semestrze roku akademickiego 2021/2022 należy stosować przepisy w nowym brzmieniu, jednak ustawa ta weszła w życie w dniu 18 grudnia 2021 roku, a więc już po wydaniu pierwotnej decyzji, w której to przyznano stronie stypendium na oba semestry tego roku akademickiego. Wzruszenie zaś decyzji przyznającej stronie prawo do świadczenia może nastąpić tylko w szczególnych sytuacjach, wymienionych w rozdziale 13 k.p.a., bądź w trybie wznowienia postępowania. Należy mieć przy tym na względzie zakaz retroaktywności nowych przepisów prawa, wynikający z zasad demokratycznego państwa prawnego. Co ważne, art. 145 § 1 k.p.a. i następne, wymieniające przyczyny wznowienia postępowania, nie przewidują wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną z tego względu, że doszło do nowelizacji przepisów, na podstawie których wydano tę decyzję. Organ nie był zatem władny do uchylenia decyzji i zastąpienia jej rozstrzygnięciem opartym na przepisach w nowym brzmieniu, pozbawiając skarżącego stypendium w drugim semestrze roku akademickiego 2021/2022. Innymi słowy, na mocy decyzji Komisji Stypendialnej z 4 grudnia 2021 roku skarżący uzyskał prawo do świadczenia stypendialnego, które podlega ochronie jako słusznie nabyte, a zatem niedopuszczalne było pozbawianie jej tego prawa na podstawie ustawy, która weszła w życie później.
Zaznaczyć przy tym należy, że o ile wykładnia art. 93 ust. 4 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce w brzmieniu obowiązującym od dnia 18 grudnia 2021 r. pozostaje sporna również w orzecznictwie sądów administracyjnych, o tyle zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą na gruncie tego przepisu w brzmieniu obowiązującym poprzednio, sześcioletni okres, o którym mowa w przywołanym przepisie odnosi się do faktycznego pobierania świadczeń, a nie samej możliwości ubiegania się o nie wynikającej z posiadania statusu studenta. Nie można bowiem utożsamiać ustawowego pojęcia "przysługiwania świadczenia" z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie" (tak np. wyrok NSA z 7 czerwca 2023 r., III OSK 238/22 i przywołane tam orzeczenia).
Przed ponownym wydaniem decyzji w trybie art. 151 k.p.a. w przedmiocie uchylenia decyzji Komisji Stypendialnej Akademii [...] w K. z 4 grudnia 2021 r., organ przeprowadzi postępowanie wyjaśniające celem ustalenia faktycznych okresów pobierania przez skarżącego świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, a także możliwości sprawdzenia tych okresów za pomocą rejestrów i systemów teleinformatycznych, do których organ I instancji miał dostęp, w dacie wydania wskazanej decyzji pierwotnej, przy czym ustalenia te w sposób jednoznaczny udokumentuje. Dopiero po tak przeprowadzonym postępowaniu organ oceni, czy zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz czy ewentualne uchylenie decyzji jest dopuszczalne w świetle art. 146 § 2 k.p.a.
Skarga została uwzględniona przez Sąd, zatem na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 w zw. z art. 210 § 2 p.p.s.a. Sąd zasądził od organu na rzecz skarżącego poniesione przez niego koszty postępowania, które sprowadzają się do wpisu od skargi uiszczonego w wysokości 200 zł zgodnie z § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnym (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 535).