III SA/Kr 1138/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2024-01-11
NSAAdministracyjneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad niepełnosprawnymustawa o świadczeniach rodzinnychniepełnosprawnośćprawo proceduralnek.p.a.prawo rodzinnealimentacja

WSA w Krakowie uchylił decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego kobiecie opiekującej się niepełnosprawnym mężem, wskazując na błędy proceduralne organów i potrzebę dogłębnego zbadania przesłanki niepodejmowania zatrudnienia.

Skarżąca ubiegała się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, uznając, że skarżąca nie wykazała związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a opieką, a także wskazując na jej bierność zawodową. WSA w Krakowie uchylił decyzje organów, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania, w tym brak poinformowania strony o przesłankach zależnych od niej oraz nierozważenie przesłanki "niepodejmowania" zatrudnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie, która utrzymywała w mocy decyzję Wójta Gminy Dębno o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego H. J. Skarżąca ubiegała się o świadczenie z tytułu opieki nad mężem, który jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, ubezwłasnowolnioną, wymagającą stałej opieki. Organy administracji uznały, że skarżąca nie wykazała, aby istniał bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a opieką nad mężem, a także wskazały na jej bierność zawodową. Sąd administracyjny uznał, że organy przedwcześnie odmówiły przyznania świadczenia, nie badając dogłębnie stanu faktycznego. Podkreślono naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 79a k.p.a., poprzez brak poinformowania skarżącej o przesłankach, które nie zostały wykazane, a które mogłyby skutkować negatywnym rozstrzygnięciem. Sąd wskazał również na nierozważenie przez organy przesłanki "niepodejmowania" zatrudnienia, co było istotne w kontekście opieki nad dziećmi, a następnie nad mężem. Dodatkowo, sąd nie zgodził się z argumentem organów, że obowiązek alimentacyjny dzieci męża skarżącej ma znaczenie przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując na pierwszeństwo obowiązku alimentacyjnego małżonka.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organy przedwcześnie odmówiły przyznania świadczenia, naruszając przepisy postępowania, w tym art. 79a k.p.a., oraz nie rozważyły w pełni przesłanki niepodejmowania zatrudnienia.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy nie zbadały dogłębnie stanu faktycznego, nie poinformowały strony o przesłankach zależnych od niej, które nie zostały wykazane, oraz pominęły analizę przesłanki niepodejmowania zatrudnienia. Podkreślono, że obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązki dzieci.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

u.ś.r. art. 17 § ust. 1 pkt 4

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby.

u.ś.r. art. 17 § ust. 5 pkt 2 lit. a

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Pomocnicze

u.ś.r. art. 17

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Konieczność sprawowania opieki musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a związek między rezygnacją z zatrudnienia a opieką musi być bezpośredni i ścisły.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 79a § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek informowania strony o przesłankach zależnych od niej, które nie zostały wykazane.

k.p.a. art. 10 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Prawo strony do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów.

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi uzasadnienia decyzji.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji z powodu naruszenia przepisów postępowania lub prawa materialnego.

k.r.o.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy nie poinformowały skarżącej o przesłankach zależnych od niej, które nie zostały wykazane (naruszenie art. 79a k.p.a.). Organy nie rozważyły w pełni przesłanki niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą. Obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązki alimentacyjne dzieci w kontekście świadczeń pielęgnacyjnych.

Odrzucone argumenty

Argumentacja organów o braku związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a opieką. Argumentacja organów o bierności zawodowej skarżącej jako podstawie do odmowy przyznania świadczenia. Argumentacja organów, że obowiązek alimentacyjny dzieci męża skarżącej ma znaczenie przy ocenie prawa do świadczenia.

Godne uwagi sformułowania

organy przedwcześnie odmówiły przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego bez uprzedniego dogłębnego zbadania stanu faktycznego sprawy związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły przesłanka niepodejmowania zatrudnienia jest spełniona, jeżeli zostanie ustalone, że wyłączną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki celem regulacji zawartej w art. 17 u.ś.r. jest udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania nie została zrealizowana zasada informowania strony o przesłankach zależnych od niej, które nie zostały wykazane

Skład orzekający

Janusz Kasprzycki

przewodniczący

Marta Kisielowska

sprawozdawca

Tadeusz Kiełkowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych, zwłaszcza w kontekście przesłanki niepodejmowania zatrudnienia oraz obowiązków proceduralnych organów administracji (art. 79a k.p.a.)."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji osoby sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem, z uwzględnieniem jej wcześniejszej aktywności zawodowej i stanu zdrowia.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego społecznie świadczenia pielęgnacyjnego i pokazuje, jak błędy proceduralne organów mogą wpływać na prawa obywateli. Podkreśla znaczenie prawidłowego stosowania przepisów k.p.a. w kontekście ochrony praw strony.

Błędy urzędników pozbawiły seniorkę świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd administracyjny stanął w jej obronie.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Kr 1138/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-01-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Janusz Kasprzycki /przewodniczący/
Marta Kisielowska /sprawozdawca/
Tadeusz Kiełkowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
Art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.) Protokolant Specjalista Dominika Janik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi H. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 14 kwietnia 2023 r. sygn. akt SKO.NP/4115/91/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 14 kwietnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy Dębno z dnia 24 lutego 2023 r. odmawiającej przyznania H. J. (dalej: "skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem T. J. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: "k.p.a.").
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z dnia 27 grudnia 2022 r. skarżąca wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Dębnie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem. Do wniosku dołączyła wypis z orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 4 czerwca 2019 r., z którego wynika, że mąż skarżący jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji. Z orzeczenia z dnia 27 czerwca 2016 r. wynika, że badany nie kwalifikuje się na rehabilitację leczniczą realizowaną przez KRUS. Skarżąca przedłożyła kartę informacyjną z Instytutu Neurologii [...] z 23.12.1997 r. oraz z 2013 r., z której wynika, że od 1997 r. skarżący pozostaje w leczeniu psychiatrycznym, nadużywa alkoholu, nie podejmuje leczenia, jest agresywny wobec otoczenia, nie wyraził zgody na leczenie odwykowe w szpitalu, a także z 2020 r., z której wynika że mąż skarżącej nadużywa alkoholu, cierpi na niedokrwienną padaczkę, niedowład połowiczny prawostronny, zawał móżdżku, migotanie przedsionków, jest przewlekle cewnikowany, ma problemy z poruszaniem się. Postanowieniem z dnia 31 marca 2014 r. Sąd Okręgowy w T. ubezwłasnowolnił częściowo męża skarżącej z powodu zaburzeń psychicznych. Z postanowienia z dnia 25 czerwca 2014 r. Sądu Rejonowego w B. Wydział III Rodzinny i Nieletnich (sygn. akt [...]) wynika, że nad częściowo ubezwłasnowolnionym mężem kuratelę sprawuje skarżąca.
Z oświadczenia skarżącej wynika, że mąż wymaga opieki od 2014 r., od tego roku skarżąca sprawuje nad nim opiekę, od 2013 r. choruje na chorobę psychiczną, w 2020 r. doznał udaru mózgu, od 2016 r. skarżąca pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy. Mąż skarżącej wymaga pomocy we wszelkich czynnościach – kąpanie, zmiana pampersów, przygotowanie posiłków, przebranie, zażycie leków, dbanie o czystość w pokoju, mąż skarżącej porusza się z balkonikiem, nie jest w stanie chodzić samodzielnie, córka skarżącej mieszka w K. i tam pracuje. Druga córka mieszka nad morzem, wyjeżdża za granicę do pracy. Mają jeszcze syna, który mieszka we Francji oraz córkę która mieszka ze skarżącą z mężem i trójką dzieci. Skarżąca jest ubezpieczona w KRUS, nie posiada gospodarstwa rolnego, ubezpieczenie jest z gospodarstwa teściowej. Skarżąca opiekowała się dziećmi, a następnie chorym mężem i nie pracowała.
Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że mąż skarżącej cierpi na zaburzenia psychiczne, udar, następstwa zawału mózgu, niewydolność sercową. W wywiadzie wskazano, że mąż skarżącej leczy się psychiatrycznie, miał udar niedokrwienny lewej półkuli móżdżku, ma padaczkę, napadowe migotanie przedsionków, niedrożność prawej tętnicy kręgowej, miażdżycę uogólnioną, nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca, hipercholesterolemię, nieprawidłową tolerancję glukozy, rozrost gruczołu krokowego, torbiele lewej nerki, kamicę pęcherzyka żółciowego, zespół psychoorganiczny, porusza się o balkoniku, ma czwórkę dorosłych dzieci. Córka K. mieszka z rodzicami, ale opiekuje się swoimi dziećmi, w miarę możliwości pomaga matce w opiece nad ojcem. Opieka skarżącej nad mężem polega na załatwianiu spraw urzędowych, kontakcie z lekarzami, podawaniu i gotowaniu posiłków, mąż skarżącej nie może zostać nawet na chwilę sam w domu, skarżąca pomaga w ubieraniu, przebieraniu pościeli, mąż skarżącej jest pampersowany. Z oceny stanu męża skarżącej w skali Barthel wynika, że uzyskał on 45 punktów.
Decyzją z dnia 24 lutego 2023 r. Wójt Gminy Dębno odmówił przyznania świadczenia skarżącej. Organ powołał się na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz wskazał, że istnieją wątpliwości co do możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie pozostającej w związku małżeńskim.
W odwołaniu od decyzji skarżąca wskazała, że mąż jest po dwóch wylewach, porusza się o balkoniku, jest chory psychicznie, ubezwłasnowolniony, jest osobą głównie leżącą, ucieka z domu, trzeba go pilnować i zamykać, pije i zadławia się, wymaga wtedy ratowania, moczy się w łóżku.
Decyzją z dnia 14 kwietnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W ocenie Kolegium mimo wadliwego uzasadnienia decyzja organu I instancji co do zasady odpowiada prawu- nie zachodzi bowiem bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą a opieką nad mężem. W ocenie organu skarżąca nie wykazała, aby zakres opieki nad mężem wykluczał podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca nigdy nie pracowała, jest ubezpieczona przez teściową w KRUS. Jest bierna zawodowo. W przypadku skarżącej brak było możliwości przyjęcia, że zrezygnowała z zatrudnienia, a skarżąca nie wykazała, aby w sprawie zaistniała przesłanka niepodejmowania zatrudnienia. Nie wykazała, aby w jakimkolwiek momencie życia poszukiwała zatrudnienia, a zatem nie zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia skarżącej. Zakres czynności opiekuńczych na mężem, w ocenie organu nie uzasadnia rezygnacji z zatrudnienia. Dodatkowo organ wskazał, że do alimentacji ojca zobowiązana jest czwórka dzieci.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 b u.ś.r. Wskazała, że nie może podjąć zatrudnienia z uwagi na zakres opieki nad mężem. Mąż nie kontroluje swoich potrzeb fizjologicznych, nie chce chodzić w pampersach, wypróżnia się gdy nie ma pampersa, wtedy wymaga kąpieli, trzeba za nim cały czas sprzątać, skarżąca cały czas opiekuje się mężem.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie. W ocenie Sądu organy przedwcześnie odmówiły przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego bez uprzedniego dogłębnego zbadania stanu faktycznego sprawy.
W niniejszej sprawie niesporne były następujące okoliczności: skarżąca opiekuje się niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem, z orzeczenia lekarza rzeczoznawcy Kasy KRUS z dnia 4 czerwca 2019 r. wynika, że mąż skarżącej jest nadal osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. Niesporny był zakres opieki skarżącej nad mężem ustalony przez organy w oparciu o oświadczenia skarżącej oraz treść wywiadu środowiskowego. Sporną okolicznością jest natomiast, czy skarżąca zrezygnowała bądź nie podejmuje zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad mężem, a zatem czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej a opieką nad mężem. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ całe życie była bierna zawodowo, a zatem brak jest możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu przyjęte w zaskarżonej decyzji ustalenia są przedwczesne i zostały podjęte z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W rezultacie, skarżąca – wbrew twierdzeniom zawartym w decyzji organu I instancji – była legitymowana do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem.
Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r., pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13).
Podkreślić należy, że w świetle art. 17 u.ś.r. ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i 1 a u.ś.r. komentowanego przepisu pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Przy czym, należy odróżnić pojęcie niepodejmowania i rezygnacji z zatrudnienia. Ten związek przyczynowo-skutkowy winien polegać na tym, że potencjalny świadczeniobiorca nie podejmuje zatrudnienia, musi bowiem się opiekować niepełnosprawnym. Drugi przypadek występuje w sytuacji, gdy potencjalny świadczeniobiorca rezygnuje z zatrudnienia, aby sprawować opiekę nad niepełnosprawnym, o którym stanowi art. 17 u.ś.r. (por. K. Małysa-Sulińska, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, LEX 2015). Przesłanka niepodejmowania zatrudnienia jest spełniona, jeżeli zostanie ustalone, że wyłączną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Konieczne jest ponadto ustalenie, że osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia ma obiektywną możliwość ze względu na swój wiek, stan zdrowia i doświadczenie, podjęcia zatrudnienia, jednakże nie podejmuje go ze względu na konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną. Podkreślić należy, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia. Tymczasem, organ rozważył tylko (pobieżnie) przesłankę rezygnacji z zatrudnienia, a pominął w rozważaniach przesłankę niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą. Wskazując jedynie, że skarżąca nie wykazała, aby w sprawie zaistniała przesłanka niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na opiekę nad mężem.
Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 26 października 2023 r., III SA/Kr 979/23), że celem regulacji zawartej w art. 17 u.ś.r. jest udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16). Zatem osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia albo, będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, rezygnuje z podjęcia takiej pracy, albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. Niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej ma jednak służyć opiece nad osobą niepełnosprawną. Istotą tego świadczenia jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne ma na celu m.in. rekompensatę dla osób, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na znaczną niepełnosprawność.
W toku postępowania, wbrew treści art. 79a § 1 k.p.a., organy nie poinformowały skarżącej o okolicznościach, które na dzień rozstrzygania nie zostały wykazane przez skarżącą. Zgodnie z treścią tego przepisu, w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Zgodnie z art. 79a § 1 k.p.a. w terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1. Skarżąca na etapie postępowania przed organem I, ani II instancji nie została zawiadomiona o przesłankach zależnych od strony, które w toku postępowania nie zostały wykazane, a równocześnie organ II instancji uczynił skarżącej zarzut z braku wykazania przesłanki rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym mężem.
W orzecznictwie wskazuje się, że przepis art. 79a k.p.a. stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy (por. wyrok NSA z 17 lutego 2023 r., I GSK 1344/22).
Zdaniem Sądu organy nie poinformowały skarżącej o braku wykazania związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją, czy też niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, nie wezwały skarżącej do przedstawienia ewentualnej historii zatrudnienia, czy też określenia w jakim okresie opiekowała się ona dziećmi, od jakiego czasu opiekuje się niepełnosprawnym mężem, do wskazania jakiego rodzaju zatrudnienie mogłaby podjąć skarżąca. W aktach sprawy znajdują się jedynie dokumenty dotyczące stanu zdrowia męża skarżącej, brak jest natomiast jakiejkolwiek informacji o zatrudnieniu skarżącej.
W ocenie Sądu, zarówno organ I, jak i II instancji nie dokonały analizy sytuacji skarżącej w świetle przesłanki "niepodejmowania" zatrudnienia. Jest to o tyle istotna okoliczność, że skarżąca podnosiła w toku postępowania, że najpierw opiekowała się małoletnimi dziećmi a następnie mężem. W rezultacie, zdaniem Sądu konieczne było wyjaśnienie tych okoliczności przez organ, jako istotnych dla oceny spełnienia przesłanek świadczenia pielęgnacyjnego.
Dodatkowo wskazać należy, że w zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie nie odniosło się do podnoszonej przez skarżącą w odwołaniu okoliczności, że stan zdrowia jej męża się pogarsza, a skarżąca nie ma możliwości zostawienia go w domu samego. Kolegium jedynie lakonicznie wskazało, że zakres opieki skarżącej nad mężem nie jest tego rodzaju, żeby wymagał całkowitej rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia. Organ II instancji pominął okoliczność, że mąż skarżącej cierpi na chorobę psychiczną, jest pampersowany, nie kontroluje swoich zachowań, nie odniósł się również do przeprowadzonej oceny męża skarżącej według skali Barthel (k. 75).
Uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., ma miejsce wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (tak: wyrok NSA z 27.04.2020, II OSK 445/19). O dowolności oceny można mówić w przypadku uzyskania wniosków niewynikających w sposób logiczny ze zgromadzonego materiału dowodowego lub pominięciu określonych dokumentów lub dowodów jako niezdatnych do poparcia przyjętej z góry tezy (tak wyrok NSA 16 lipca 2020 r., II OSK 837/20).
Zwrócić należy uwagę, że organy administracji realizując zasadę prawdy obiektywnej, zawartą w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązane są do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Powyższe jednak nie sprawia, że strona jest zwolniona od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych sprawy, gdyż zobowiązana jest ona przedstawić w sprawie wszystkie informacje niezbędne do ustalenia jej stanu faktycznego, wskazać dowody mające, jej zdaniem, znaczenie w sprawie i udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu (por wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2022 r., III OSK 5191/21). Równocześnie należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Te obowiązki nie zostały przez organ I, ani II instancji zrealizowane.
Sąd nie podziela również stanowiska wyrażonego w zaskarżonej decyzji, że przy ocenie związku przyczynowo-skutkowego należy wziąć pod uwagę, że mąż skarżącej ma czwórkę dzieci zobowiązanych do alimentacji. W świetle bowiem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie Sądu, w tym zakresie u.ś.r. jednoznacznie wskazuje, że w sprawach o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązki alimentacyjne dzieci (por. uchwała NSA 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22).
Mając na względzie powyższe, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na treść decyzji.
Ponownie rozpoznając sprawę organy dokonają kluczowych dla sprawy ustaleń faktycznych wskazanych w uzasadnieniu i ocenią, czy w odniesieniu do skarżącej zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podjętą decyzję uzasadnią zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a.
Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI