III SA/KR 1108/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2023-12-18
NSAinneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad niepełnosprawnymustawa o świadczeniach rodzinnychniepełnosprawnośćprawo do pracyalimentacjaorgan administracjisamorządowe kolegium odwoławczewykładnia przepisów

WSA w Krakowie uchylił decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując na konieczność ponownego zbadania związku między opieką nad niepełnosprawnym mężem a niemożnością podjęcia pracy zarobkowej przez skarżącą.

Skarżąca M. S. domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem. Organy administracji odmówiły, powołując się m.in. na brak związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z pracy a opieką oraz na datę powstania niepełnosprawności męża. WSA w Krakowie uchylił obie decyzje, uznając, że organ odwoławczy zbyt mocno skupił się na nieaktualnym przepisie (po wyroku TK) i zbagatelizował kluczowe kwestie dotyczące związku między opieką a niemożnością podjęcia pracy zarobkowej oraz charakteru sprawowanej opieki.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego M. S. z tytułu opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, argumentując m.in. brak związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką oraz wskazując na datę powstania niepełnosprawności męża, która nie spełniała kryteriów art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił obie decyzje. Sąd podzielił stanowisko organu II instancji, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy, po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, nie mógł stanowić podstawy odmowy. Jednakże, zdaniem Sądu, organ odwoławczy zbagatelizował inne istotne kwestie. Sąd podkreślił, że kluczowe jest istnienie związku przyczynowo-skutkowego między koniecznością sprawowania opieki a niemożnością podjęcia pracy zarobkowej, a nie tylko między rezygnacją z już podjętego zatrudnienia. Sąd wskazał, że skarżąca, mimo braku formalnej rezygnacji z pracy (świadectwo pracy z 2009 r.), mogła nie podejmować zatrudnienia właśnie z powodu rozmiaru opieki nad mężem, który wymaga całodobowej troski. Sąd nakazał organom administracji ponowne zbadanie zakresu i charakteru sprawowanej opieki, uwzględniając stan zdrowia męża (w tym schorzenia psychiczne), a także kwestię pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego, który wyklucza kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Tak, brak podejmowania zatrudnienia z powodu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną jest wystarczającą przesłanką do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nawet jeśli osoba nie miała wcześniej podjętego zatrudnienia, z którego musiałaby zrezygnować.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wymaga od osoby ubiegającej się o świadczenie wcześniejszego zatrudnienia i rezygnacji z niego, lecz wystarczy, że osoba ta nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki, która stanowi oczywistą przeszkodę w wykonywaniu pracy zawodowej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (21)

Główne

u.ś.r. art. 17 § 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m.in. matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną, innym osobom zobowiązanym do alimentacji (z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności), jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Pomocnicze

u.ś.r. art. 17 § 1b

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Przepis ten, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z Konstytucją RP wyrokiem TK z 21.10.2014 r., sygn. akt K 38/13 i w tym zakresie utracił przymiot konstytucyjności.

u.ś.r. art. 17 § 5

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

u.ś.r. art. 27 § 5

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Uprawnionemu przysługuje tylko jedno świadczenie z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, zgodnie z wyborem.

u.ś.r. art. 24 § 2

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Prawo do świadczeń ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek.

k.p.a. art. 138 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy może utrzymać w mocy decyzję organu I instancji.

k.p.a. art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ obowiązany jest do należytego i wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ obowiązany jest do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ obowiązany jest do działania w sposób budzący zaufanie do organów państwa.

k.p.a. art. 9

Kodeks postępowania administracyjnego

Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości przepisów prawa i w tym celu udzielają niezbędnych pouczeń.

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ obowiązany jest wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć dowody.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ obowiązany jest ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

k.p.a. art. 107 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Uzasadnienie decyzji powinno zawierać wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, a także wyjaśnienie stanu faktycznego przyjętego za podstawę decyzji oraz przyczyn, z powodu których innym stronom nie przyznano żądanych świadczeń.

k.p.a. art. 11

Kodeks postępowania administracyjnego

Organy obowiązane są do należytego informowania stron o przebiegu postępowania.

k.p.a. art. 140

Kodeks postępowania administracyjnego

Przepisy dotyczące decyzji stosuje się odpowiednio do postanowień.

p.p.s.a. art. 1 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

p.p.s.a. art. 1 § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Kontrola sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2.

p.p.s.a. art. 3 § 3

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sądy administracyjne orzekają m.in. w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i organów powiatowych.

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uwzględniając skargę uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

W razie nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niewłaściwa wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych przez organ odwoławczy po wyroku TK. Niewystarczające ustalenie związku przyczynowo-skutkowego między koniecznością sprawowania opieki a niemożnością podjęcia pracy zarobkowej. Brak należytego zbadania zakresu i charakteru opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem, w tym specyfiki jego schorzeń.

Odrzucone argumenty

Argumentacja organów oparta na kryterium momentu powstania niepełnosprawności męża. Stwierdzenie braku związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką, bez uwzględnienia niemożności podjęcia pracy z powodu opieki.

Godne uwagi sformułowania

Sąd w całości podziela stanowisko organu II instancji, iż przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić w przedmiotowej sprawie podstawy do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Organ odwoławczy poświęcił zbyt dużo uwagi, bagatelizując inne, istotne dla rozstrzygnięcia sprawy kwestie, które nie zostały w ogóle poruszone. Konieczna jest w tym miejscu uwaga, że na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. sytuacja niepodejmowania zatrudnienia winna być traktowania równorzędnie z rezygnacją z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sprawowanie opieki stanowi wówczas ewidentną przeszkodę w podejmowaniu zatrudnienia. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Niewątpliwie innych czynności opiekuńczych wymaga osoba niepełnosprawna dotknięta schorzeniami natury fizycznej (np. osoba leżąca), a innych czynności opiekuńczych – osoba niepełnosprawna dotknięta schorzeniami natury psychicznej czy neurologicznej.

Skład orzekający

Jakub Makuch

przewodniczący

Janusz Kasprzycki

członek

Ewelina Dziuban

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności związku między opieką a niemożnością podjęcia pracy zarobkowej, a także kwestia uwzględniania specyfiki schorzeń osoby niepełnosprawnej."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji skarżącej i jej męża, jednakże przedstawione w nim zasady interpretacji przepisów mają szersze zastosowanie w sprawach o świadczenia pielęgnacyjne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego społecznie świadczenia, jakim jest świadczenie pielęgnacyjne, i pokazuje, jak kluczowe jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego oraz uwzględnienie indywidualnej sytuacji opiekuna i osoby niepełnosprawnej.

Czy opieka nad niepełnosprawnym mężem uniemożliwia podjęcie pracy? Sąd wyjaśnia kluczowe zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Kr 1108/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-12-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewelina Dziuban /sprawozdawca/
Jakub Makuch /przewodniczący/
Janusz Kasprzycki
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
Art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) Protokolant: specjalista Dominika Janik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 22 maja 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/75/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 22 maja 2023 r., nr SKO.ŚR/4111/75/2023 utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy i Miasta Proszowice z dnia 2 stycznia 2023 r., nr [...] o odmowie przyznania M. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem – Z. S.
W podstawie prawnej ww. decyzji organu II instancji powołano przepis art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. 2022 r. poz. 615 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U.2023.775 ze zm.):
Decyzja ta została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Organ I instancji w ww. decyzji z dnia 2 stycznia 2023 r. orzekł o odmowie przyznania M. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem – Z. S.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że wnioskodawczyni sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawnym, który wymaga wsparcia, pomocy oraz ciągłej opieki w codziennym funkcjonowaniu. Powołując się na art. 17 ust.1b pkt 2 ustawy wyjaśniano, iż nie jest spełniona przesłanka dotycząca daty powstania niepełnosprawności u Z. S.
Organ II instancji uzasadniając ww. decyzję z dnia 22 maja 2023 r. przytoczył brzmienie przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wyjaśnił motywy błędnego zastosowanie przez organ I instancji przepisu art. 17 ust. 1b powołując w treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r., sygn. akt K 38/13 oraz poglądy z orzecznictwa sądowoadministarcyjnego popierające zastosowanie "trybunalskiej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego".
Przechodząc od rozważań w przedmiocie prawidłowej wykładni przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, do rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy, Kolegium wskazało na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia osoby wnioskującej o świadczenie a sprawowaniem opieki nad osobą, na którą świadczenie jest wnioskowane. W ocenie organu II instancji, brak jest dowodów, iż faktycznie odwołująca się zrezygnowała z pracy w celu sprawowania należytej opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem. Wskazano, iż w aktach sprawy znajduje się kopia świadectwa pracy z roku 2009, a strona w odwołaniu podaje, iż mężem opiekuje się od 2019 r.
Na koniec Kolegium wyjaśniło, iż istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować.
Skarżąca w piśmie z dnia 7 czerwca 2023 r. wniosła skargę od powyższej decyzji SKO w Krakowie, wskazując, że jej niepełnosprawny z znacznym stopniu mąż jest osobą leżącą, pampersowaną wymagającą całodobowej opieki i pomocy we wszystkich czynnościach. Skarżąca sprawuje taką opiekę nad mężem od 2018 r., od kiedy mąż przeszedł zawał mózgu.
W odpowiedzi na skargę SKO w Krakowie wniosło o jej oddalenie.
Skarżąca w piśmie procesowym z dnia 20 sierpnia 2023 r. w uzupełnieniu skargi wniosła o przeprowadzenie dowodów z dokumentów: Historia zdrowia i choroby z Poradni Zdrowia Psychicznego, Historia zdrowia i choroby z Poradni Neurologicznej, Karta informacyjna leczenia szpitalnego Oddział Neurologiczny z dnia4.06.2018 r., Badanie TK głowy przeglądowe z dnia 25.07.2018 r., Karta informacyjna leczenia szpitalnego Oddział Neurologiczny z dnia 30.08.2018 r., Badanie TK głowy z dnia 14.12.2018 r., Informacja dla lekarza kierującego z dnia 17.12.2018 r., Zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia wydane dla potrzeb Zespołu Orzekania do Spraw Niepełnosprawności z dnia 12.04.2023 r., Zaświadczenie lekarskie 02.05.2023 r., Zaświadczenie lekarskie z dnia 3.08.2023 r.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:
prawa materialnego w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy
poprzez niezastosowanie części przepisu art 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach
rodzinnych, tj. niezastosowanie kryterium niepodejmowania pracy zarobkowej i w
konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że przepis ten nie ma
zastosowania do skarżącej, ponieważ nie zrezygnowała ona z pracy zarobkowej ze
względu na sprawowaną opiekę, podczas gdy właśnie ze względu na zakres tej
opieki skarżąca nie może podjąć zatrudnienia, które w przeciwnym wypadku by
podjęła.
prawa materialnego w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy
poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o
świadczeniach rodzinnych i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że
brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a
sprawowaną przez nią opieką nad mężem podczas, gdy w przedmiotowej sprawie
taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje.
przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6,
art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania
administracyjnego poprzez brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla
rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad mężem, który
wymusza rezygnację z podjęcia przez nią zatrudnienia, a wyniku tego naruszenia
poprzez brak przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i z tego względu decyzja ta nie może być utrzymana w mocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. oraz art. 3 § p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.
W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.
Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art.134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skargę należało uwzględnić.
W pierwszej kolejności wskazać należy, mając na względzie treść wyroku TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, uznającego art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, że Sąd w całości podziela stanowisko organu II instancji, iż przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić w przedmiotowej sprawie podstawy do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Przepis ten bowiem w następstwie ww. wyroku TK we wskazanym zakresie utracił przymiot konstytucyjności i wobec tego kryterium momentu powstania niepełnosprawności w stosunku do opiekunów osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu przez nie wieku określonego w tym przepisie należy pominąć.
Jednakże, w ocenie Sądu zagadnieniu temu, nie budzącemu wątpliwości orzecznictwie sadowoadministracyjnych, organ odwoławczy poświęcił zbyt dużo uwagi, bagatelizując inne, istotne dla rozstrzygnięcia sprawy kwestie, które nie zostały w ogóle poruszone.
Tytułem wstępu, zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Konieczna jest w tym miejscu uwaga, że na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. sytuacja niepodejmowania zatrudnienia winna być traktowania równorzędnie z rezygnacją z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
SKO w Krakowie w zaskarżonej decyzji brak związku przyczynowo-skutkowego odniosło tylko do rezygnacji skarżącej z zatrudnienia tracąc z pola widzenia, że równie ważne jest istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i niemożliwością podjęcia pracy zarobkowej. Poprzestając na stwierdzeniu braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki przez skarżącą, odmówiono prawa do przyznania przedmiotowego świadczenia.
W ocenie Sądu, analiza akt sprawy, w tym zalegającego w nich wywiadu środowiskowego uzasadnia wniosek, że sprawa ta nie została należycie wyjaśniona przez organ odwoławczy w kontekście przesłanek z art. 17 ww. ustawy.
Po pierwsze bowiem, niesporne jest, że skarżąca jest osobą obiektywnie zdolną do pracy, co wynika z jej wieku (ur. 16 marca 1975 r.) oraz braku orzeczenia o niezdolności do pracy, czy niepełnosprawności. Zestawiając powyższe, wbrew ocenie SKO w Krakowie, należy przyjąć, że rezygnacja skarżącej czy nie podejmowania przez nią z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, mogła mieć związek ze stanem zdrowia jej męża. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko judykatury, zgodnie z którym przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wyznacza żadnych ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej (wyrok WSA w Szczecinie z 17 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 623/22). Brak aktywności zawodowej sam w sobie nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Gdańsku z 27 maja 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 145/21; wyrok WSA w Szczecinie z 12 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 130/22). Skarżąca może bowiem zatrudnienie podjąć w każdym momencie, ale nie podejmuje go z powodu rozmiaru opieki nad niepełnosprawnym mężem. Sprawowanie opieki stanowi wówczas ewidentną przeszkodę w podejmowaniu zatrudnienia. Wymaganie od osoby występującej z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wcześniejszego zatrudnienia i rezygnacji z niego właśnie celem sprawowania opieki, doprowadziłoby do sytuacji, że takie osoby podejmowałyby miesięczne zatrudnienie, tylko po to, aby zaraz wypowiedzieć umowę o pracę z uwagi na niemożność pogodzenia zatrudnienia z koniecznością sprawowania opieki (patrz wyrok WSA w Krakowie z 11 października 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 953/23). Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wymaga, by skarżąca zrezygnowała z pracy zarobkowej, lecz wystarczy, by jej nie podjęła z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z 12 października 2021 r., sygn. akt I OSK 493/21).
Kierując się powyższym, za całkowicie nietrafną Sąd uznaje argumentacje organu II instancji, iż mimo opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem, to brak jest związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, bowiem skarżąca od lat jest nieaktywna zawodowo (w aktach sprawy świadectwo pracy z 2009 r.).
W toku ponownego rozpoznania sprawy kierując się ww. wytycznymi, odnoszącymi się do wykładni art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. organ administracyjny ustali zakres i charakter sprawowanej przez skarżącą opieki, mając na uwadze charakter schorzeń skarżącego, bowiem również tych okoliczności sprawie nie ustalono.
Pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. np. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19), przy czym w każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13).
Przy czym pamiętać należy, że zakres czynności opiekuńczych, które nie muszą być sprawowane nieustannie przez całą dobę, uzależniony jest od rodzaju schorzeń osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym. Niewątpliwie innych czynności opiekuńczych wymaga osoba niepełnosprawna dotknięta schorzeniami natury fizycznej (np. osoba leżąca), a innych czynności opiekuńczych – osoba niepełnosprawna dotknięta schorzeniami natury psychicznej czy neurologicznej. Ustaleń w tym zakresie na gruncie rozpatrywanej sprawy organy nie dokonały. W toku ponownego rozpoznania sprawy organ administracyjny w oparciu o dokumentację medyczną męża skarżącej dokona koniecznych ustaleń co do rodzaju, częstotliwości i czasochłonności czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą względem niepełnosprawnego małżonka. Należy mieć na uwadze, że opieka nad osobami ze schorzeniami psychicznymi wymaga niejednokrotnie poświęcenia psychicznego oraz fizycznego ze strony ich opiekunów, czego nie sposób pominąć przy rozpatrywaniu spraw wywołanych wnioskami o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Choroba psychiczna może bowiem uniemożliwiać nie tylko samodzielne funkcjonowanie, ale również znacząco ograniczać życie osób najbliższych. Organy winny mieć przy tym na względzie, że osoby z chorobami psychicznymi mogą mieć i często mają problem ze zrozumieniem znaczenia własnych słów i czynów, niejednokrotnie wymagają ciągłego nadzoru i kontroli ze strony opiekuna. Często wręcz stanowią zagrożenie dla zdrowia i życia swojego i innych członków rodziny. Jeśli więc organ twierdzi, że zakres czynności opiekuńczych skarżącej względem niepełnosprawnego męża nie wyklucza podjęcia przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, to przedmiotem jego jednoznacznych ustaleń winno być również wyjaśnienie, czy mąż skarżącej może samodzielnie pozostać w domu, nie stanowiąc zagrożenia dla siebie i innych, a jeśli tak, to na jak długo. Opieka nad mobilną osobą cierpiącą na chorobę psychiczną może być bowiem trudniejsza niż nad osobą leżącą. Tym samym charakter choroby psychicznej, w tym brak przewidywalności w wystąpieniu i nasileniu objawów, powinny być przez organy rozważone w kontekście możliwości podjęcia przez skarżącą pracy zarobkowej (por. m. in. wyroki WSA w Łodzi: z 14 września 2023 r., II SA/Łd 549/23 oraz z 7 września 2023 r., II SA/Łd 529/23; opublikowane w CBOSA). W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy nie dokonał żadnych ustaleń w tym zakresie.
Sąd nie przeprowadził dowodu z dołączonych do skargi dokumentów. Dołączona do skargi dokumentacja lekarska została nadesłana po wydaniu zaskarżonej decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie i nie mogła stanowić elementu oceny legalności zaskarżonej decyzji przez Sąd. Postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym nie może zmierzać do rozpatrzenia sprawy, w tym ustalania stanu faktycznego sprawy. Sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, a więc rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu.
W toku ponownego rozpoznania sprawy organy odniosą się też do faktu pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nie można więc - jak słusznie wskazano to w wyroku NSA z dnia 19 maja 2021 r. o sygn. akt I OSK 209/21 - w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń. Potwierdza to art. 27 ust. 5 u.ś.r., z którego wynika, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, zgodnie z wyborem. Unormowania te mają zapobiec kumulatywnemu pobieraniu świadczeń przysługujących z tego samego powodu, czyli z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny. Tym samym, nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym skarżąca posiadała jednocześnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten okres. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Jeśli jednak nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, zmaterializowana w prawem przewidzianej procedurze. Rezygnacja taka nie może jednak opierać się tylko na warunkowej deklaracji, gdyż wydanie decyzji pod warunkiem jest wprawdzie według doktryny prawa administracyjnego dopuszczalne, ale tylko wówczas gdy obowiązująca regulacja taką możliwość przewiduje. Konieczne jest zatem, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, prawo do świadczenia niższego zostało w odpowiedniej procedurze "wstrzymane" albo uchylone (patrz wyrok NSA z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 209/21 - dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query).
Powyższe, w ocenie Sądu, wskazuje naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego określonych w art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa w zw. z art. 107 § 3 i art. 11 kpa i w zw. z art. 140 kpa, mogące mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Uchybienie wskazanym przepisom postępowania administracyjnego, doprowadziło do braku możliwości prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. i właściwej oceny wyrażonej w niej przesłanki niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki.
Ponownie rozpatrując sprawę, organ administracyjny dokonania ustaleń faktycznych niezbędnych dla oceny spełnienia przez skarżącą przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazanych w art. 17 u.ś.r. na podstawie całokształtu okoliczności sprawy w sposób wskazany w wyroku i uzasadni rozstrzygniecie zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.
W konsekwencji Sąd uchylił zaskarżoną decyzję SKO w Krakowie oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Ten ostatnio wskazany organ nietrafnie oparł swe rozstrzygnięcie na błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. Podstawą prawną orzeczenia Sądu był art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634; dalej p.p.s.a.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI