III SA/KR 1106/21

III SA/Kr 1106/21 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2022-02-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Michna
Marta Kisielowska
Renata Czeluśniak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1206/22 - Wyrok NSA z 2023-05-24
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżona decyzję w zakresie początkowej daty przyznnaia świadczenia pielęgnacyjnego
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
Art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
Art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Sędziowie WSA Ewa Michna ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję w punkcie 2 w zakresie daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego "od 1 kwietnia 2021 r."; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej M. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Burmistrz decyzją z dnia 21 maja 2021 r. nr [...], odmówił skarżącej M. K. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką J. K.
W uzasadnieniu organ wskazał na przesłankę odmowy przyznania świadczenia, podając, iż wprawdzie osoba wymagająca opieki posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, jednakże niepełnosprawność nie powstała do ukończenia 25 roku życia, a tym samym nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W odwołaniu M. K. zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie normy wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy, bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust 1 Konstytucji RP.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 7 lipca 2021 r. nr [...] uchyliło w całości decyzję organu I instancji i przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką J. K. na okres od 1 kwietnia 2021 r. na czas nieoznaczony.
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że w dniu 27 listopada 2020 r. skarżąca zwróciła się z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania stałej opieki nad matką J. K. legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 15 listopada 2013 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, z ustaleniem, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności. Następnie organ wyjaśnił, że Burmistrz orzekając o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. W wymienionym wyroku TK orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości, o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyrok ten jest tzw. wyrokiem zakresowym, na co wskazuje użycie zwrotu "w zakresie, w jakim różnicuje", którego skutkiem jest zmiana zastosowania art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie treści w nim ujętej. Wyrok ten nie wywołuje skutku określonego w art 190 ust. 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału, a to zgodnie z art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, z którego wynika zasada bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy, a oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego stanowi przejaw bezpośredniego stosowania Konstytucji.
Reasumując, jak podkreśliło Kolegium, w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.
W dalszej części uzasadnienia organ dokonał analizy spełnienia przez skarżącą przesłanek przyznania świadczenia wyjaśniając, że M. K. nie może podjąć zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Z wywiadu środowiskowego wynika, że J. K. jest osobą w wieku 90 lat, niepełnosprawną w znacznym stopniu, wymaga koniczności stałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. J. K. jest osobą leżącą, pampersowaną, wymaga pomocy w przypadku konieczności skorzystania z wózka inwalidzkiego. Ma zdiagnozowaną cukrzycę typu 2, miażdżycę, zwyrodnienie stawów biodrowych, osteoporozę, schorzenie kręgosłupa, nadciśnienie tętnicze. Nie jest w stanie funkcjonować bez opieki córki, która pomaga przy podnoszeniu, wykonywaniu toalety, zmianie pampersów, przygotowywaniu posiłków (miksowaniu ich} i karmieniu, dbaniu o czystość i załatwianiu spraw bieżących (rachunki, wizyty lekarskie). J. K. budzi się kilkanaście razy w nocy i zachodzi potrzeba czuwania, aby w tracie snu nie spadła z łóżka. Z oświadczenia skarżącej wynika ponadto, że pomoc i opieka polega na: dbaniu o czystość i higienę, smarowaniu kremami przeciw odparzeniem, przygotowywaniu ubrań i ubieraniu, przewracaniu na bok i smarowaniu odleżyn, mierzeniu poziomu ciśnienia i poziomu cukru, sprzątaniu, praniu, prasowaniu, załatwieniu spraw urzędowych, opłacaniu rachunków, przygotowywaniu opału i paleniu w piecu, prowadzeniu ćwiczeń rozwijających mowę, czytanie i myślenie, układaniu do snu, wykonywaniu masaży i oklepywaniu oraz czuwaniu podczas snu. Uprawnionym jest zatem stwierdzenie, że M. K. pełni opiekę nad matką 24 godziny na dobę i nie jest w stanie podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Orzekając o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od dnia 1 kwietnia 2021 r. Kolegium wyjaśniło, że w tej dacie zostało uchylone wcześniej przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Na podstawie decyzji z dnia [...] 2021 r. w związku z wnioskiem skarżącej, decyzja przyznająca to świadczenie została uchylona od dnia 1 kwietnia 2021 r. W tej dacie ustała zatem sytuacja zbiegu świadczeń, co uprawnia do przyznania żądanego świadczenia.
Co do wysokości przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego organ II instancji podał, że w 2021 r. przysługiwać będzie skarżącej w wysokości po 1.971,00 zł miesięcznie. Z kolei w dalszym okresie będzie wypłacane zgodnie z wysokością świadczenia ogłoszoną w drodze obwieszczenia przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie M. K. zarzuciła naruszenie:
- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego,
- art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce.
Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 listopada 2020 r. ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Nadto skarżąca wniosła o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.
Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej p.p.s.a.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).
Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.
Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.
Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja organu II instancji została wydana z naruszeniem prawa w zakresie daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) – dalej u.ś.r.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W przepisie art. 17 ust. 5 u.ś.r określono natomiast przesłanki wykluczające możliwość uzyskania powyższego świadczenia, w tym w pkt 1 lit. b, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.
Art. 27 ust. 5 przewiduje, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
Zgodnie z kolei z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.
W niniejszej sprawie bezsporne jest to, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką – J. K., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Jak wynika z zebranej w sprawie dokumentacji matka skarżącej wymaga stałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jest osobą leżącą, pampersowaną, wymaga pomocy w przypadku konieczności skorzystania z wózka inwalidzkiego. Ma zdiagnozowaną cukrzycę typu 2, miażdżycę, zwyrodnienie stawów biodrowych, osteoporozę, schorzenie kręgosłupa, nadciśnienie tętnicze. Nie jest w stanie funkcjonować bez opieki córki, która pomaga m.in. przy podnoszeniu, wykonywaniu toalety, zmianie pampersów, przygotowywaniu posiłków (miksowaniu ich) i karmieniu, dbaniu o czystość i załatwianiu spraw bieżących (rachunki, wizyty lekarskie). Z oświadczenia skarżącej wynika, że jej pomoc i opieka nad matką polega na: dbaniu o czystość i higienę, smarowaniu kremami przeciw odparzeniem, przygotowywaniu ubrań i ubieraniu, przewracaniu na bok i smarowaniu odleżyn, mierzeniu poziomu ciśnienia i poziomu cukru, sprzątaniu, praniu, prasowaniu, załatwieniu spraw urzędowych, opłacaniu rachunków, przygotowywaniu opału i paleniu w piecu, prowadzeniu ćwiczeń rozwijających mowę, czytanie i myślenie, układaniu do snu, wykonywaniu masaży i oklepywaniu oraz czuwaniu podczas snu. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca nie jest w stanie podjąć zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Nie ulega też wątpliwości, że skarżąca jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki. Spełnia zatem przesłanki warunkujące prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, które zostały określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r.
W ocenie Sądu za prawidłowe należy uznać stanowisko Kolegium, że w przypadku skarżącej spełniony został warunek ustalony w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Stosownie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać z pominięciem tego kryterium. Uwzględniając ww. wyrok Trybunału, Kolegium prawidłowo uznało, że moment powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się natomiast do rozstrzygnięcia kwestii, czy w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy istniały podstawy do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego dopiero od 1 kwietnia 2021 r., pomimo, że wniosek skarżącej został złożony 27 listopada 2020 r. Zdaniem Kolegium, dopiero w dniu 1 kwietnia 2021 r. ustała sytuacja zbiegu świadczeń, co uprawniało do przyznania żądanego świadczenia pielęgnacyjnego. Na podstawie bowiem decyzji Burmistrz z dnia [...] 2021 r., decyzja przyznająca skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego została uchylona od dnia 1 kwietnia 2021 r.
Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie wnioskowane świadczenie powinno być przyznane począwszy od miesiąca, w którym skarżąca złożyła wniosek inicjujący postępowanie w sprawie. Podkreślenia wymaga bowiem, że do wniosku z dnia 27 listopada 2020 r. skarżąca dołączyła, na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r. oświadczenie, w którym napisała, że rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak już wyżej wskazywano, art. 27 ust. 5 u.ś.r. przewiduje, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: świadczenia rodzicielskiego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Fakt uzyskiwania więc przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może być przeszkodą do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Przyjęcie stanowiska, według którego w przypadku, gdy osoba uprawniona otrzymuje jedno ze świadczeń, ustalenie prawa do innego świadczenia pielęgnacyjnego nie jest możliwe, prowadziłoby do sytuacji, w której możliwość dokonania wyboru korzystniejszego świadczenia - w razie zbiegu uprawnień do świadczeń - byłaby praktycznie niemożliwa do realizacji, a zatem uprawnienie to miałoby charakter czysto iluzoryczny (por. wyrok NSA z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2508/20). Podkreślenia jeszcze wymaga, że na tle wykładni omawianych przepisów obecnie w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. należy interpretować w ten sposób, iż wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, ale jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Trafnie też akcentuje się, że aby zagwarantować stronie wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Kierując się zasadami zawartymi w przepisach art. 7, art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a., organ powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować ją, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje jedynie pobieranie zasiłku dla opiekuna. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne gwarantujące jej przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawo wyboru świadczenia. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej wcześniejszą decyzją świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w trudnej sytuacji, wprowadza bowiem stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy faktycznie uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Dlatego dopuszcza się jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji (por. np. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 200/19; wyrok NSA z dnia 15 września 2020 r., sygn. akt I OSK 2199/19; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 grudnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Po 712/18).
Zdaniem Sądu, skarżąca składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wraz z oświadczeniem o jego wyborze w miejsce pobieranego zasiłku, miała prawo oczekiwać od organów, że podejmą działania zmierzające do rozważenia przyznania jej korzystniejszego świadczenia. Należy przy tym podkreślić, że kwota świadczenia pielęgnacyjnego jest korzystniejsza dla skarżącej w porównaniu z kwotą otrzymywaną tytułem specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Celem regulacji określonej w art. 27 ust. 5 u.ś.r. jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesne pobieranie różnych świadczeń. Samo jednak dokonanie przez skarżącą wyboru świadczenia jest decydujące dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W kontrolowanej sprawie Kolegium tego wyboru nie uwzględniło. Takie działanie organu spowodowało, że naruszone zostało prawo skarżącej do przyznania korzystniejszego świadczenia, począwszy od miesiąca złożenia wniosku o to świadczenie. W konsekwencji powyższego uznać należy, że organ odwoławczy dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., z pominięciem treści przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r., przyjmując, że zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego uzasadnia przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia dopiero od momentu, kiedy zaprzestała pobierać specjalny zasiłek opiekuńczy.
Sąd uznał również, że organ naruszył art. 24 ust. 2 u.ś.r., z którego jednoznacznie wynika, iż decydujące znaczenie dla ustalenia terminu, od którego zostaje ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, ma data złożenia kompletnego wniosku. Należy przy tym podkreślić, że pozbawienie skarżącej wyższego świadczenia nastąpiło z winy organu I instancji, który odmówił jej tego świadczenia wbrew przepisom prawa, wyrokowi Trybunału Konstytucyjnego i utrwalonemu orzecznictwu sądów administracyjnych. Organ II instancji nie przyznając świadczenia od dnia złożenia wniosku utrwalił te niekorzystne skutki rozstrzygnięcia organu I instancji w ww. zakresie. Takie stanowisko jest nie do zaakceptowania z punktu widzenia zasady demokratycznego państwa prawa, wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP oraz zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, określonej w art. 8 § 1 k.p.a.
Należy podkreślić, że skoro ustawodawca chciał zapobiec pobieraniu przez uprawnionych równolegle różnych świadczeń, a skarżąca niewątpliwe otrzymała specjalny zasiłek opiekuńczy w miesiącach od listopada 2020 r. do marca 2021 r., to skarżącej za wyżej wymieniony okres przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w wysokości pomniejszonej o kwotę realnie otrzymanego zasiłku dla opiekuna. Nie może bowiem powstać sytuacja, na podstawie której otrzyma ona zarówno specjalny zasiłek opiekuńczy, jak i w pełnej wysokości świadczenie pielęgnacyjne. Wprawdzie ustawodawca w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewidział takiej sytuacji, ale jest to rozwiązanie zgodne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej, praworządności, czy równości co do prawa. Nie mogą bowiem powstać sytuacje, w których faktycznie w niektórych przypadkach osoba pobierająca świadczenie byłaby traktowana w sposób korzystniejszy niż inne osoby w takie samej sytuacji. Należy bowiem zaznaczyć, że opiekunowie osób niepełnosprawnych, którzy posiadali specjalny zasiłek opiekuńczy, zrezygnowali z niego na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego a organy administracyjne prawidłowo stosując przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych przyznały im korzystniejsze świadczenie, pobierają jedynie jedno świadczenie. Na tym tle gdyby przyznać skarżącej pełne świadczenie pielęgnacyjne bez uwzględniania wypłaconego specjalnego zasiłku opiekuńczego jej sytuacja byłaby niewątpliwie korzystniejsza. Z punktu widzenia stosowania prawa "równe traktowanie osób wymaga, by organy stosujące prawo dokonywały konkretyzacji norm generalno-abstrakcyjnych w normy konkretno-indywidualne bez nieuzasadnionego różnicowania. Innymi słowy, by nie traktowały odmiennie osób ze względu na takie ich cechy, które nie są prawnie relewantne" (P. Tuleja (w:) P. Czarny, M. Florczak-Wątor, B. Naleziński, P. Radziewicz, P. Tuleja, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 32.). Zasada równego traktowania zakłada zarówno zakaz różnicowania negatywnego, jak i pozytywnego. W tym przypadku, gdyby skarżącej dodatkowo wypłacono świadczenie pielęgnacyjne w pełnej wysokości od listopada 2020 r. do marca 2021 byłaby traktowana w sposób uprzywilejowany, w stosunku do innych osób znajdujących się w tej samej sytuacji.
Wobec stwierdzonego naruszenia przez Kolegium ww. przepisów prawa materialnego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję w zakresie początkowej daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy w tym zakresie, organ mógł uwzględnić stanowisko prawne wyrażone wyżej.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800, z późn. zm.), na które składa się kwota w wysokości 480 zł z tytułu postępowania przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji.