III SA/KR 1057/24

III SA/Kr 1057/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-09-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko /przewodniczący sprawozdawca/
Magdalena Gawlikowska
Katarzyna Marasek-Zybura /zdanie odrebne/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
Art. 153, 145  par. 1  pkt 1  lit.c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 390
Art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 września 2024 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 16 kwietnia 2024 r. nr SKO-NP-4115-405/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz skarżącej kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 16 kwietnia 2024 r. nr SKO-NP-4115-405/23, działając Na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023r., poz. 775 ze zm.), art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023r., poz. 390 ze zm.) w związku z art. 63 ust.1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. 2023r., poz.1429 ze zm.) oraz art. 2, art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. Dz. U. z 2018r., poz. 570 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania B. S. (dalej jako: skarżąca) uchyliło decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy J. z dnia 08.09.2023r., znak: OPS.5222-3/22/230 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem S. S. w ten sposób, że:
1. przyznało B. S. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem S. S. , na
- okres od 15 stycznia 2022r. do 1 grudnia 2022r., w kwocie 2 119 zł miesięcznie ( tj. w kwocie wynikającej z obwieszczenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 27 października 2021 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2022 (M.P.2021.1021), z tym że kwoty świadczenia pielęgnacyjnego przysługujące za niepełny miesiąc przysługują w wysokości ustalonej zgodnie z art. 17 ust .4 ustawy o świadczeniach rodzinnych,
- okres od 16 czerwca 2023r. do 31 grudnia 2023r. w kwocie 2 458 zł miesięcznie, tj. w kwocie wynikającej z obwieszczenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 1 listopada 2022r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2023 (M.P.2022.1070), z tym że kwota świadczenia pielęgnacyjnego za niepełny miesiąc przysługuje w wysokości ustalonej zgodnie z art. 17 ust .4 ustawy o świadczeniach rodzinnych,
- okres od 1 stycznia 2024r. do 31 grudnia 2024r., w kwocie miesięcznej 2988 zł (tj. w kwocie wynikającej z obwieszczenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 13 listopada 2023 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2024 (M.P.2023.1224,)
- na okres od 1 stycznia 2025r. na czas nieokreślony w kwotach miesięcznych określonych w obwieszczenia ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, które podlegają ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" w terminie do dnia 15 listopada każdego roku.
2. odmawia przyznania B. S. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem S. S. , na okres od 2 grudnia 2022r. do 15 czerwca 2023r
Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Wnioskiem z dnia 26 stycznia 2022r. B. S. wystąpił o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem S. S. W wyniku rozpoznania przywołanego wyżej wniosku organ I instancji decyzją z dnia 08.09.2023r. r. odmówił skarżącej przyznania świadczenia
W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia i faktycznie sprawuje opiekę nad mężem, który od kilkunastu lat przewlekle choruje. Obecnie porusza się przy pomocy wózka inwalidzkiego (ma amputowane dwie kończyny dolne pierwszy zabieg odbył się w październiku 2021 r. a drugi w grudniu 2021 r.). Za względu na stan zdrowia nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować wymaga pomocy przy pielęgnacji rany po operacyjnej, utrzymaniu higieny ciała (ma założony cewnik).Opiekę nad nim od momentu amputacji drugiej kończyny sprawuje skarżąca. W ramach tej opieki przygotowuje i podaje posiłki, zmienia pampersy i opatrunki na ranach, układa go w łóżku, dawkuje lekarstwa, pomaga przy czynnościach higienicznych, układa go w łóżku, zamawia wizyty lekarskie i pielęgniarki środowiskowe, wozi do lekarzy na konsultacje, robi zakupy.
Nadto organ podał, że B. S. nie posiada źródła utrzymania , jej maż otrzymuje rentę inwalidzka ZUS, dodatek pielęgnacyjny oraz świadczenie uzupełniające. Skarżąca wraz mężem i ich dwójka synów mieszka we własnym domu. Nadto wraz niepełnosprawnym S. S. mieszka jego 74 -letnia matka. Zdaniem organu nie ma obiektywnych przeciwskazań uniemożliwiających zstępnym (synom) niepełnosprawnego do opieki nad nim i zadośćuczynieniu obowiązkowi alimentacyjnemu. Ponadto zdaniem organu matka męża skarżącej również jest zobligowana do opieki nad synem bowiem nie legitymuje się stopniem niepełnosprawności, który uniemożliwiałby pomoc w opiece na S. S .
Od powyższej decyzji odwołanie wniosła skarżąca i zaskarżanej decyzji zarzuciła naruszenie:
- art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem okoliczności, że n skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn.. akt K 38/13, został on uznany za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez co narusza to art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.
- art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 128 k.r. i o. i niezasadne uznanie, że małżonka niepełnosprawnego S. S. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż może podzielić opiekę nad nią z synami i w związku z tym nie musi rezygnować z zatrudnienia.
- art. 17 ust 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a, polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nie wymaga rezygnacji z zatrudnienie lub innej pracy zarobkowej pomimo, że osoba nad którą sprawuje opiekę została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe i jest niezdolna do samodzielnej egzystencji.
Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie, co do istoty poprzez przyznanie świadczenia od 1 stycznia 2022r.
Opisaną we wstępie decyzją SKO w Nowym Sączu uchyliło rozstrzygnięcie organu I instancji i przyznało świadczenie pielęgnacyjne na ściśle wskazanych okresach.
W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.
Kolegium podkreśliło, że w przedmiotowej sprawie został już wydany prawomocny wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 marca 2023r., sygn. akt: III SA Kr 1604/22. W związku z powyższym ponownie rozpatrując sprawę skarżącej o ustalanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ związany jest oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania w sprawie, zawartymi w treści prawomocnego wyroku WSA w Krakowie z dnia 9 marca 2023r., sygn. akt: III SA Kr 1604/22. W wyroku tym Sąd wskazał na konieczność ustalenia przez organy w ponownym postępowaniu niezbędne dla rozstrzygnięcia okoliczności faktyczne co do możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą, która zrezygnowała z pracy ze względu na pogarszający się od 1998r. stan zdrowia męża - przebyta w 2021 r. operacja amputacji obu nóg; na stałe założony cewnik, konieczność częstej zmiany pampersów - czy w tych okolicznościach stanu faktycznego może powrócić do zatrudnienia w pobliskiej miejscowości lub podjąć zatrudnienie w miejscu zamieszkania, czy ma ona możliwość skorzystania z transportu publicznego lub własnego. Poza tym Sąd wskazał na konieczność ustalenia czy obaj synowi skarżącej ze względu na czas ich nieobecności w domu ze względu na pracę jaką wykonują i czas dojazdu do miejsca są w stanie udzielić jej pomocy w opiece nad niepełnosprawnym mężem . Ustalenie tych okoliczności faktycznych jak wskazał Sąd powinno stanowić podwalinę twierdzenia o możliwości lub braku podjęcia przez B. S. pracy zarobkowej nawet w ograniczonym zakresie.
Na ustalenie powyższych okoliczności organ I instancji przeprowadził w dniu 1 sierpnia 2023r. wywiad środowiskowy. Z oświadczeń synów skarżącej wynika, że oboje mieszkają wraz z rodzicami są kawalerami, każdy z nich prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą związaną z budownictwem. Oświadczają iż w związku z prowadzeniem własnych działalności oraz charakterem ich pracy, który wiąże się z częstymi wyjazdami oraz późnymi porami powrotu do domu nie są w stanie opiekować się ojcem, mimo to starają się pomagać w opiece poprzez wsparcie finansowe ofiarując niewielkie kwoty. Nadto w aktach znajdują się wydruki elektroniczne : z sytemu ZUS o składach na ubezpieczenie zdrowotne odprowadzane na rzecz synów skarżącej, z PUP w Nowym Targu zawierające informacje o aktualnym ich statusie oraz z centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej. Z dokumentów tych wynika, że wspólnie zamieszkujący z rodzicami synowie, w czasie gdy ich matka wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem tj. w styczniu 2022r byli zatrudnieni w firmie prowadzącej usługi ogólno-budowalne, pracę tę kontynuowali do 1 grudnia 2022r. a od 2 grudnia 2022r. do czasu rozpoczęcia przez nich działalności gospodarczej tj. do 15 czerwca 2023r. byli osobami bezrobotnymi uprawnionymi do zasiłku dla bezrobotnych.
Zdaniem Kolegium z przedstawionego wyżej stanu faktycznego wynika, że skarżąca od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowanym nad mężem tj. od dnia 15 stycznia 2022r. sprawowała opiekę nad niepełnosprawny mężem z niewielkim wsparciem ze strony synów , którzy jak oświadczyli i na co wskazują przedłożone dokumenty, w tym czasie byli zatrudnieni wykonywali prace w budownictwie, późno wracali do domu. Jednakże w okresie od 2 grudnia 2022r. do 15 czerwca 2023r. strona miała możliwość podjęcia zatrudniania skoro w tym czasie jej dwaj dorośli synowie przybywali w domu, nie byli zatrudni (otrzymywali w tym czasie zasiłek dla bezrobotnych ), zatem mieli możliwość objęcia ojca pełną pomocą tak aby skarżąca mogła podjąć zatrudnienie w tym czasie. Należy znaczyć iż mając na uwadze wskazania Sądu organ I instancji odebrał od skarżącej oświadczenie o stanie majątkowym z którego wynika ,że jest ona współwłaścicielem samochodu osobowego, zatem posiada środek lokomocji pozwalający jej dotrzeć do miejsca pracy niezależnie od rozkładu jazdy komunikacji publicznej. Od 16 czerwca 2023r. synowie skarżącej prowadzą własna działalność gospodarczą i jak wskazują wykonują pracę poza miejscem zamieszkania ich powroty do domu są późne .dlatego ich osobiste wsparcie matki w opiece nad ojcem jest niewielkie natomiast starają się ich wspierać finansowo.
Przedstawiony stan faktyczny w ocenie organu odwoławczego pozwala na stwierdzenie, iż skarżąca posiadała możliwość podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w okresie gdy jej synowie nie pracowali i mogli całkowicie przejąć opiekę nad ojcem teraz z uwagi na ograniczony czas jakim dysponują zorganizowanie opieki nad niepełnoprawnym nie pozwalało na podjęcie przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej .
Tym samym uznać należy, iż w sprawie występowały przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na sprawowaną opiekę nad mężem w okresie gdy nie może otrzymać odpowiedniego wsparcia w sprawowaniu opieki, od pozostałych osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnego męża tj. w okresie zatrudnienia lub wykonywania przez synów pracy zarobkowej .
Mając powyższe na uwadze, zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji - jako wadliwą, Kolegium uchyliło w całości i orzekło o przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego we wskazanych okresach , gdyż z przedłożonej dokumentacji wynika, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki negatywne, które wykluczałyby jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego i organ nie kwestionuje faktu sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem .
Dalej kolegium podkreśliło, że w niniejszej sprawie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem wpłynął do organu I instancji 26 stycznia 2022 r., jednakże z przedłożonych dokumentów wynika, iż jej zatrudnienie ustało dopiero z dniem 14 stycznia 2022r., dlatego nie można przyznać B. S. świadczenia pielęgnacyjnego z godnie art. 24 ust. 2 ustawy o świadczenia rodzinnych, od miesiąca złożenia wniosku tj. od 1 stycznia 2022 r. albowiem dopiero do dopiero z dniem 15 stycznia 2022r. w przedmiotowej sprawie zachodzą wszystkie przesłanki z art. 17 ust .1 pkt 4 ustawy do przyznania świadczenia ,na okres do 1 grudnia 2022r. oraz od 16 czerwca 2023r .na czas nie określony.
Nadto w ocenie organu odwoławczego w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do przyznania świadczenia za okres od 2 grudnia 2022r. do 15 czerwca 2023r. , bowiem w tym czasie skarżąca mogła podjąć zatrudnienie lub inną pracę zarobkową bowiem wówczas mogła otrzymać pełne wsparcie w opiece od wspólnie zamieszkujących i nie pracujących wówczas synów .
Na powyższą decyzję skarżąca, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:
1. art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego błędne zastosowanie i przyznanie skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 15 stycznia 2022 r. do dnia 01 grudnia 2022 r. oraz od dnia 16 czerwca 2023 r. do dnia 31 grudnia 2024 r.,
2. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 27 krio oraz art. 130 krio przez błędne uznanie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 2 grudnia 2022 r. do dnia 15 czerwca 2023 r. z powodu możliwości skorzystania z pomocy synów w opiece nad niepełnosprawnym mężem S. S.
Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie w części, tj. w punkcie 2 zaskarżonej decyzji oraz zwrot kosztów przedmiotowego postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.)
Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 16 kwietnia 2024 r. uchylającą decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy J. z dnia 08.09.2023r., znak: OPS.5222-3/22/230 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem, pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.
Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi innym osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).
Na podstawie art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W niniejszej sprawie spór nie odnosi się bezpośrednio do kwestii istnienia konieczności opieki nad niepełnosprawnym mężem skarżącej. Konieczność bowiem takiej opieki została trafnie przyjęta przez Kolegium w zaskarżonej decyzji. Spór koncentruje się wokół okresu, na który zostało przez Kolegium przyznane świadczenie pielęgnacyjne w związku z faktem, że osoba potrzebująca tej opieki posiada dwóch synów, którzy mają również obowiązek nim się opiekować. W związku bowiem z takim przekonaniem, Kolegium uznało, że w okresie od 02 grudnia 2022r. do 15 czerwca 2023r. świadczenie skarżącej się nie należy, gdyż synowie niepełnosprawnego nie będąc wówczas zatrudnieni, mogli wspierać skarżącą w sprawowaniu opieki. Tym samym mogła ona podjąć w tymże okresie zatrudnienie. Sąd jednak w niniejszej sprawie nie podzielił tego stanowiska.
Na wstępie należy zauważyć, że w ostatnich wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego (Wyrok NSA z 30 stycznia 2024r., I OSK 781/22, wyrok NSA z 28 grudnia 2023r., I OSK 2083/22) wyraźnie wypowiedziano się w kwestii możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji istnienia kilku osób równolegle obciążonych częściowym obowiązkiem alimentacyjnym. Podkreślono, że zarówno osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne, jak i jej rodzeństwo należą do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie, a jednocześnie uprawnionych do złożenia takiego wniosku. Z kolei art. 17 ust. 1 u.ś.r nie zawiera wskazania, która z takich osób powinna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ani też jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. Powyższe wskazuje, że brak jest podstaw uzasadniania odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego normami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, określającymi obowiązek alimentacyjny, obciążający krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo osoby podlegającej opiece. Decyzję, która z nich złoży wniosek o przyznanie świadczenia, pozostawić trzeba tym właśnie osobom. Zatem w sytuacji, gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy lub nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa jedynie z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, a nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Stąd nawet w przypadku istnienia osób równolegle uprawnionych do opieki świadczenie pielęgnacyjne zasadniczo przysługuje temu kto tej opieki się podejmuje.
Niniejsza sytuacja jest jednak odmienna, gdyż to żona – skarżąca sprawuje opiekę nad mężem.
W uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14.11.2022 r. (I OPS 2/22, LEX nr 3431610) zwraca się uwagę, iż ustawodawca zasadniczo (choć nie wyłącznie) wyznaczył krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przesłankę obowiązku alimentacyjnego. Ustawodawca odsyła w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wyłącznie w zakresie dotyczącym kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym. W ten sposób ustawodawca wyznaczył po części zakres podmiotowy ustawy, tj. osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny są uprawnione do ubiegania się oświadczenie. Z uwzględnieniem przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ustawodawca dokonał także podziału tych osób na spokrewnione w pierwszym stopniu i stopniu dalszym (zobowiązanych do alimentacji w pierwszej i dalszej kolejności), jak też uwzględnił pierwszeństwo obowiązku alimentacyjnego małżonków względem siebie. Tak więc obowiązek alimentacyjny współmałżonka, a również prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wyprzedza obowiązek i prawo spoczywające na dzieciach. Jedynie w przypadku, gdyby współmałżonek legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności dzieci mogłyby wystąpić o świadczenie pielęgnacyjne. Należy też podkreślić, że obowiązek alimentacyjny spoczywający na dzieciach aktywuje się dopiero w momencie, gdy nie może być świadczony przez współmałżonka. Stąd błędne jest stanowisko organu II instancji, że obowiązek alimentacyjny w równym stopniu obciąża współmałżonka oraz dzieci osoby wymagającej opieki. Z wykładni a contrario art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. wynika bowiem wprost, że pierwszym uprawnionym do świadczenia pielęgnacyjnego i zobowiązanym alimentacyjnie jest współmałżonek, a pozostałe osoby jedynie w sytuacji, gdy legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Takie wnioskowanie wynika również z art. 130 k.r.o., który stanowi, iż obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Wprawdzie przepis ten dotyczy sytuacji, gdy doszło do rozwiązania, unieważnienia małżeństwa lub orzeczenia separacji, ale tym bardziej ma on zastosowanie, gdy nie doszło do takich czynności prawnych. Pojęcie zaś krewnego użyte w tym przepisie może odnosić się również do wspólnych dzieci małżonków. Wówczas przepis ten należałoby odczytywać w ten sposób, że obowiązek alimentacyjny współmałżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny ich dzieci względem drugiego współmałżonka, także w sytuacji rozwiązania lub unieważnienia małżeństwa albo po orzeczeniu separacji.
W niniejszej sprawie Kolegium natomiast błędnie zinterpretowało prawomocny wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 marca 2023r., sygn. akt: III SA Kr 1604/22.
Trafnie i jednolicie w orzecznictwie przyjmuje się, że zarówno organy, jak i sądy administracyjne są związane oceną prawną wyrażoną w prawomocnym wyroku sądu administracyjnego, o której mowa w art. 153 p.p.s.a. co oznacza, że ani organy administracyjne ani też sądy administracyjne nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie (Wyrok WSA w Krakowie z 16.06.2023 r., III SA/Kr 89/23, LEX nr 3575708). W związku z powyższym, przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez sąd I instancji, "granice sprawy" podlegają zawężeniu do granic w jakich rozpoznano skargę poprzednio i wydano orzeczenie. Oznacza to, że w przypadku wnoszenia kolejnych skarg z powodu niewłaściwego wykonania zapadłego wyroku uwzględniającego skargę, sąd administracyjny jedynie weryfikuje sposób wywiązania się organów ze skierowanych do nich wskazań, nie wnika zaś w materię objętą zakresem wcześniejszych ocen (wyrok NSA z 19.12.2023 r., III OSK 3067/21, LEX nr 3653110.).
Co przy tym istotne, związanie oceną prawną traci moc wiążącą w przypadku zmiany stanu prawnego powodującej zdezaktualizowanie się (pierwotnie) wyrażonego poglądu prawnego - co może nastąpić również w związku z tzw. derogacją trybunalską - a ponadto, podjęcia w innej sprawie, w trybie art. 269 p.p.s.a., uchwały zawierającej odmienną wykładnię prawa niż wynikająca z wydanego wyroku (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2008 r., sygn. akt I FPS 1/08, źródło CBOSA), jak również w przypadku zmiany istotnych okoliczności faktycznych zaistniałych po wydaniu orzeczenia sądowego.
W powołanej uchwale NSA(7w) z 30.06.2008 r. (I FPS 1/08, ONSAiWSA 2008, nr 5, poz. 75) Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że przy rozpatrywaniu ponownej skargi kasacyjnej obowiązany jest - w związku z art. 269 § 1 p.p.s.a. - odstąpić od zastosowania art. 190 tej ustawy, z uwagi na podjęcie uchwały przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów, zawierającej stanowisko dotyczące wykładni prawa odmienne od wyrażonego w poprzednim wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, do którego to stanowiska zastosował się wojewódzki sąd administracyjny.
Należy wskazać, że powołana wyżej uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14.11.2022 r. (sygn.. akt I OPS 2/22) jest uchwałą wydaną w składzie 7 sędziów. Wyraźnie w niej wskazano, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Ponadto należy przyjąć, że w wyroku WSA w Krakowie z 9.03.2023 r., III SA/Kr 1604/22, LEX nr 3508227 sąd ten nie wyraził oceny prawnej. Nakazał jedynie organowi poczynić ustalenia w zakresie stanu faktycznego, a więc między innymi czy skarżąca rzeczywiście opiekuje się swoim mężem, a nie robią tego faktycznie jej synowie. Stąd należy przyjąć, że skoro zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14.11.2022 r. obowiązek alimentacyjny spoczywający na dzieciach aktywuje się dopiero w momencie, gdy nie może być świadczony przez współmałżonka oraz że WSA w Krakowie w powołanym wyroku nakazał jedynie poczynić ustalenia w zakresie stanu faktycznego, to nie można skarżącej w niniejszej sprawie odmówić świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 2 grudnia 2022r. do 15 czerwca 2023r. w sytuacji gdy organ uznał, że przedmiotowe świadczenie pielęgnacyjne w zaistniałym stanie faktycznym generalnie przysługuje.
Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 206 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a uwzględniając wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika skarżącego zgodne z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.).
Zdanie odrębne
Uzasadnienie zdania odrębnego od uzasadnienia wyroku
W niniejszej sprawie podzielam stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wyroku Sądu z dnia 10 września 2024 r., że w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 marca 2023 r., sygn. III SA/Kr 1604/22, Sąd ten nie wyraził oceny prawnej. Nakazał jedynie organowi poczynić ustalenia w zakresie stanu faktycznego, a więc między innymi czy skarżąca rzeczywiście opiekuje się swoim mężem, a nie robią tego faktycznie jej synowie. Stąd należy przyjąć, że skoro zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. obowiązek alimentacyjny spoczywający na dzieciach aktywuje się dopiero w momencie, gdy nie może być świadczony przez współmałżonka oraz że WSA w Krakowie w powołanym wyroku nakazał jedynie poczynić ustalenia w zakresie stanu faktycznego, to nie można skarżącej w niniejszej sprawie odmówić świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 2 grudnia 2022 r. do 15 czerwca 2023 r. w sytuacji gdy organ uznał, że przedmiotowe świadczenie pielęgnacyjne w zaistniałym stanie faktycznym generalnie przysługuje.
Co do pozostawania skarżącej i jej męża w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym, w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. I OSK 789/13 (opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych), Naczelny Sąd Administracyjny trafnie wskazał, iż "obowiązków alimentacyjnych, przewidzianych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie można sprowadzać wyłącznie do tych z art. 128 i następnych k.r.o., lecz odnosić je należy do wszystkich przepisów k.r.o., które o obowiązkach alimentacyjnych stanowią, nie wyłączając art. 23 i 27 k.r.o. Przy czym, obowiązki alimentacyjne małżonków wyprzedzają obowiązki alimentacyjne krewnych (zob. art. 130 k.r.o.). "Skoro małżonek jest pierwszą osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji po ustaniu, unieważnieniu lub orzeczeniu separacji małżeństwa (odpowiednio art. 60 § 1-3, art. 21 i 614 § 4 k.r.o.), to tym bardziej jest on pierwszym zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania współmałżonkowi w trakcie trwania małżeństwa na podstawie art. 27 k.r.o." (zob. M. Andrzejewski, Komentarz do art. 130 k.r.o., uw. 2 (w) Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, LEX 2010). To samo wynika też ze stanowiska ustawodawcy, nowelizującego przepisy o świadczeniach rodzinnych, który uznaje, że zobowiązanym do opieki nad osobą tego wymagającą powinien być w pierwszej kolejności jej małżonek (zob. druk sejmowy nr 3393/IV kadencja, s. 16)" (por. także M. Załucki, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz 2023, wyd. 1, C.H. Beck 2023, komentarz do art. 21).
Co więcej "obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w bliższej kolejności wyprzedza obowiązek zobowiązanego w dalszej kolejności i dopóki jest on w stanie spełniać ten obowiązek, to obowiązek zobowiązanych w dalszej kolejności nie powstaje" (A. Kawałko, H. Witczak w: Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. M. Fras, M. Habdas, Wolters Kluwer 2021, komentarz do art. 129), a zatem obowiązek alimentacyjny osób zobowiązanych w dalszej kolejności nie powstaje, skoro z akt sprawy nie wynika aby skarżąca w spornym okresie miała nie być w stanie swojego obowiązku wobec męża spełnić, ani by faktycznie w tym okresie opiekę sprawowali synowie.
Wobec powyższego rozważania na temat możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jednej z osób równolegle obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym uważam w niniejszej sprawie za nierelewantne, bowiem w sprawie brak jest osób obciążonych równolegle obowiązkiem alimentacyjnym, nie podzielam natomiast stanowiska wyrażonego w tym zakresie w uzasadnieniu wyroku. Podzielam natomiast poglądy Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż "nie bez znaczenia dla sprawy jest okoliczność, że (...) posiada oprócz skarżącej, jeszcze dwoje dorosłych dzieci, a zatem, występują inne osoby, które powinny (osobiście bądź finansowo) włączyć się do opieki nad niepełnosprawną matką, do czego są zobowiązane zgodnie z ustawą Kodeks rodzinny i opiekuńczy (...) skarżąca nie jest jedyną osobą, na której ciąży obowiązek opieki nad matką, na co słusznie wskazywano w niniejszej sprawie. Ponadto należy zaznaczyć, że w ramach systemu pomocy społecznej istnieją różne formy wsparcia osób w opiece nad ich bliskimi umożliwiające opiekunom zachowanie aktywności zawodowej, w tym pomoc w formie usług opiekuńczych" (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2023 r., sygn. I OSK 2322/22, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych), "jak prawidłowo wskazał to Sąd pierwszej instancji, opieka sprawowana przez skarżącą może być wspomagana przez dwóch braci skarżącej, przy czym wsparcie to nie musi przybierać postaci świadczeń osobistych. Sprawowany wymiar opieki, w tym w związku z uwzględnieniem możliwości wsparcia ze strony rodzeństwa, nie charakteryzuje się zatem związkiem przyczynowo-skutkowym wymaganym do przyznania wnioskowanego świadczenia" (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2024 r., sygn. I OSK 128/23, opubl. w CBOSA), "w okolicznościach niniejszej sprawy nie można pominąć również faktu, że w niedalekiej odległości od matki skarżącej ( w sąsiedniej miejscowości) mieszka jej druga córka, która - jak sama podała – sprawuje czasami opiekę nad matką. Okoliczność ta nie ma co prawda decydującego znaczenia przy ocenie istotnej w sprawie przesłanki związku przyczynowego, jednak nie pozostaje bez wpływu na tę ocenę, bowiem obrazuje możliwości rodziny związane z organizacją opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem" (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2024 r., sygn. I OSK 229/23, podobnie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2024 r., sygn. I OSK 158/23, opubl. w CBOSA).