III SA/Kr 1056/25

III SA/Kr 1056/25 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2026-02-17
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-07-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Renata Czeluśniak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
Art. 134, art. 145, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 323
Art. 6, art. 50
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2024 poz 572
Art. 77, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Protokolant specjalista Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2026 r. sprawy ze skargi W. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 3 czerwca 2025 r., nr SKO.PS/4110/301/2025 w przedmiocie odmowy zwolnienia z odpłatności za usługi opiekuńcze I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz radcy prawnego K. B. tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności.
Uzasadnienie
Prezydent Miasta Krakowa decyzją z dnia 27 marca 2025 r., działając na m.in. podstawie art. 5 pkt 1, art. 8, art.17 ust. 1 pkt 11, art. 36 pkt 2 lit.1, art. 50 ust. 1-3, 5, 6 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz.1283, dalej u.p.s.) postanowił odmówić obniżenia odpłatności za usługi opiekuńcze.
W uzasadnieniu wskazał, że we wniosku z 17 marca 2025 r. W. R. (dalej: skarżąca) wystąpiła o obniżenie odpłatności za usługi opiekuńcze przyznane jej decyzją z dnia 22 lipca 2024 r. (6 dni w tygodniu po 2,5 godziny dziennie).
Organ ustalił, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jej dochód w lutym 2025 r. stanowiło świadczenie pielęgnacyjne przyznane w związku z opieką nad mężem w wysokości 3.287 zł oraz alimenty od męża - 300 zł, łącznie 3.587 zł, czyli 2.577 zł więcej niż kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, które wynosi 1.100 zł. Po odliczeniu od ww. dochodu pomocy dla męża w wysokości 1.317,61 zł i kosztów w wysokości 838,70 zł organ ustalił, że do dyspozycji pozostaje kwota 1430, 69 zł.
Organ wskazał, że zgodnie z uchwałą Nr CXXIV/3394/23 Rady Miasta Krakowa z dnia 6 grudnia 2023 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad przyznawania przez Gminę Miejską Kraków pomocy w formie usług opiekuńczych, zakresu czynności wchodzących w skład usług opiekuńczych oraz szczegółowych zasad ustalania wysokości odpłatności za usługi opiekuńcze (DZ. Urz. Małop. z 2023 poz. 8781) odpłatność za jedną godzinę ww. usług powinna wynosić 70 %, podczas gdy została ona obniżona do 30 %, tj. 12 zł, co sprawia, że miesięcznie koszty ww. usług wynoszą 720 zł.
Zdaniem organu, przy uwzględnieniu pomocy społecznej w formie specjalnych zasiłków celowych (na zakup leków po 200 zł w miesiącach kwiecień – sierpień 2025 roku oraz na opłatę za gaz - 1010 zł płatną od marca do czerwca 2025 roku ) skarżąca może na bieżąco regulować ww. opłatę za usługi opiekuńcze.
W odwołaniu od ww. decyzji Prezydenta Miasta Krakowa skarżąca wskazała, że ze względu na konieczność pomocy mężowi nie jest w stanie ponieść kosztów przyznanych jej usług opiekuńczych. Jej sytuacja jest ściśle powiązana z sytuacją bardzo chorego, ubezwłasnowolnionego całkowicie męża, którego dochód to jedynie emerytura w wysokości 2.187,78 zł. Wniosła o uwzględnienie tej okoliczności, ewentualnie o taką pomoc dla męża aby mogła z własnych środków pokryć koszty usług opiekuńczych. Wskazała, że względu na pomoc mężowi nie ma nawet minimum socjalnego 1.100 zł. Dlatego wniosła o obniżenie lub zwolnienie z ww. opłat.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 3 czerwca 2025 r. SKO.PS/4110/301/2025, działając na podstawie art. 3, art. 8 ust. 1, art. 50 ust. ustawy z dnia 12 marca 2004 r. u.p.s. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.
Kolegium zwróciło uwagę, że dochód odwołującej się przekracza kryterium dochodowe i uzyskuje dodatkowe wsparcie od ośrodka pomocy społecznej. Podzieliło ustalenia organu I instancji, że nie zachodzą okoliczności stanowiące podstawę do uznania sytuacji życiowej strony za szczególnie uzasadniony przypadek. Odnosząc się do wskazywanych kosztów leczenia męża i jego utrzymania Kolegium wskazało, że strona wyraźnie podczas wywiadu wskazała, że prowadzi odrębne gospodarstwo, ale SKO wyraziło co do tego wątpliwość i wskazało, że jeżeli odwołująca wnosi o uwzględnienie w kosztach jej gospodarstwa domowego "kosztów funkcjonowania jej męża" winna złożyć odrębny wniosek i wykazać fakt wspólnego gospodarowania.
W skardze do WSA w Krakowie skarżąca podała, że nie zgadza się z decyzją SKO ponieważ utrzymuje się z zasiłków i skromnej emerytury i nie stać jej na pokrycie kosztów ww. usług. Wskazała, że jej pomoc mężowi nie jest odliczana od jej dochodu, a z kolei jemu wlicza się jej pomoc do dochodu, co powoduje, że na jej potrzeby nie pozostaje nawet minimum socjalne.
Pełnomocnik z urzędu wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej zarzucając błędne ustalenia organu, a w konsekwencji błędną ocenę sytuacji skarżącej.
Na rozprawie pełnomocnik skarżącej podtrzymał skargę. Skarżąca z kolei wyjaśniła, że odrębne gospodarstwo męża związane jest z pracą opiekunki PCK, która z emerytury męża kupuje jedzenie, gotuje i zajmuje się nim przez 6 godzin dziennie, a skarżąca rozlicza rachunki za media po połowie i rozlicza się przed kuratorem, który sprawdza prawidłowość opieki nad ubezwłasnowolnionym mężem.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławczego Krakowie wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a.". Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 151 p.p.s.a. - w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przyznanie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych, o których mowa w art. 50 ust. 1 u.p.s. ma charakter obligatoryjny wyłącznie w przypadku, gdy wnioskuje o nie osoba samotna, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest tej pomocy pozbawiona. Stosownie do art. 50 ust. 2 u.p.s. usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Rada gminy określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania (art. 50 ust. 6 ustawy).
Mając na uwadze ww. przepisy, fakt, że decyzja o przyznaniu usług opiekuńczych jest ostateczna oraz wynikający z art. 134 § p.p.s.a zakaz reformationis in peius Sąd musi przyjąć, że skarżąca prowadzi odrębne gospodarstwo domowe chociaż jest to niezgodne z rzeczywistością i przepisem art. 6 pkt 14 u.p.s.. Nie do zrozumienia jest jak organy ustaliły, że mąż skarżącej - osoba całkowicie ubezwłasnowolniona i onkologicznie chora, leżąca, całkowicie uzależniona od innych, ze stwierdzonym m.in. stanem otępiennym, nie będąca w stanie gospodarować własnymi dochodami, którym opiekuje się skarżąca i z tego tytułu otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne (jest też jego opiekunem prawnym) - prowadzi odrębne gospodarstwo domowe od skarżącej, z którą zamieszkuje i bez której nie byłby w stanie w ogóle funkcjonować.
Nie mogąc jednak skutecznie zakwestionować ustaleń organów w powyższym zakresie stwierdzić należy, że pomimo obowiązków wynikających z przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. organy nie dokonały niezbędnych ustaleń dotyczących sytuacji zdrowotnej, osobistej i rodzinnej skarżącej i nie rozważyły rzetelnie wszelkich okoliczności sprawy. Decyzje nie zostały też należycie uzasadnione, wskutek czego nie można przyjąć, aby zostały wydane w dopuszczalnych granicach uznania administracyjnego.
Bezsporne jest, że skarżąca jest osobą chorą i opiekuje się mężem, posiadającym od lat znaczy stopień niepełnosprawności oraz który jest całkowicie ubezwłasnowolniony. Bezsporne jest , że skarżącej i jej mężowi udzielana jest pomoc społeczna. Dochody skarżącej, których nie kwestionuje to suma kwoty świadczenia pielęgnacyjnego i 300 zł alimentów od męża, w łącznej wysokości 3.587 zł. Z kolei dochód męża skarżącej to ok. 2.187,78 zł.
Sporna w nin. sprawie jest natomiast wysokość wydatków skarżącej, a w związku z tym ocena, czy jest ona w stanie uiścić kwotę 720 zł za przyznane jej usługi opiekuńcze (pomimo że kwota ta odpowiada, jak podkreśliły organy, tylko 30% odpłatności za te usługi).
Orzekające w sprawie organy przyjęły, że kwota pomocy finansowej udzielonej przez skarżącą jej mężowi w to 1317,61 zł. Problem w tym, że w żaden sposób nie wskazały, w jaki sposób została ona wyliczona. Ma to istotne znaczenie, gdyż skarżąca konsekwentnie wskazuje, że kwota ta wynosi ponad 2 000 zł. I tak w dniu 17 marca 2025 r. wskazała, że wyniosła ona 2.124,90 zł, a wcześniej, w dniu 25 lutego 2025 r. - 2871 zł. Przy uwzględnieniu wskazanej przez skarżącą kwoty pomocy mężowi 2.149,90 zł i wydatków w wysokości 838,70 zł, pozostała kwota (623,40) z trudem wystarczyłaby jej jedynie na dopłatę do leków i żywność.
Sądowi z urzędu jest też wiadomo, że w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 1669/25 w decyzji z dnia 30 września 2025 r. SKO podało, że z emerytury E. G., męża skarżącej, do dyspozycji zostaje mu kwota 1907,43 zł, z której pokrywana jest ½ wydatków za mieszkanie i inne, w tym żywność. Z kolei w odpowiedzi na skargę SKO podało, że skarżąca z własnych środków, każdego miesiąca, dokłada do utrzymania męża od 1500 do 1800 zł, a bywa, że nawet około 2000 zł. W sprawie o sygn. akt III SPP/Kr 240/25 w dniu 9 lutego 2026 r. pod rygorem odpowiedzialności karnej skarżąca, działając w imieniu męża, wskazała, że wydatki męża wynoszą ponad 5.300 zł.
Wobec powyższego, skoro organy przyjęły, że skarżąca i jej mąż prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, a jednocześnie dochody męża skarżącej są niewystarczające do życia i dlatego istnieje konieczność aby z własnych środków, co miesiąc, skarżąca wspierała męża finansowo, to bez wyjaśnienia wysokości tej kwoty, nie można ustalić, czy zapłata 720 zł miesięcznie za usługi opiekuńcze jest możliwa do uiszczania, a zatem nie ustalono, czy nie zachodzi "szczególnie trudna sytuacja", o której mowa w § 5 ust.1 zał. nr 2 do ww. uchwały Rady Miasta Krakowa z dnia 6 grudnia 2023 r. –" Osoby znajdujące się w szczególnie trudnej sytuacji, które udokumentują, że kwota dochodu pozostająca do ich dyspozycji po poniesieniu niezbędnych opłat i wydatków na leczenie oraz odpłatności za usługi opiekuńcze nie pozwalałaby na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, mogą zostać częściowo lub całkowicie zwolnione z odpłatności za usługi opiekuńcze, z zastrzeżeniem ust. 2).
Pomimo że środki udzielane w ramach pomocy społecznej nigdy nie mogą zaspokoić wszystkich potrzeb oczekujących, to jednak podstawą każdej decyzji jest konieczność ustalenia niebudzącego wątpliwości stanu faktycznego. Wobec stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania w przedmiotowej sprawie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy orzeczono jak w pkt I sentencji orzeczenia na podstawie art.145 § 1 pkt 1c p.p.s.a.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji przeanalizuje całokształt sprawy, szczególnie wydatki skarżącej w postaci niezbędnej pomocy dla jej chorego męża i wyjaśni w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, czy bez uszczerbku dla zaspokojenia jej podstawowych potrzeb życiowych jest ona w stanie, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości uiszczać opłaty za przyznane usługi opiekuńcze.
O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2026 r. poz. 136).