III SA/Kr 1045/22

III SA/Kr 1045/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2022-12-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Hanna Knysiak-Sudyka /przewodniczący/
Jakub Makuch /sprawozdawca/
Tadeusz Kiełkowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
Art. 17  ust. 1a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi S. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 2 maja 2022 r., znak SKO.ŚR/4111/342/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi S. J. (dalej: skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 2 maja 2022 r. (znak SKO.ŚR/4111/342/2022) utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy M. z 14 lutego 2022 r. (nr [...]), którą odmówiono skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babką, J. T.
Decyzja ta zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wnioskiem z 14 stycznia 2022 r. (k. 10 akt adm.) skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Oświadczyła (k. 4 akt adm.), że po śmierci swojej mamy, sprawuje opiekę nad niepełnosprawną babcią. Niepełnosprawna jest wdową. Skarżąca dodała, że syn niepełnosprawnej (a wujek skarżącej) pracuje zawodowo i nie ma możliwości opiekowania się niepełnosprawną matką.
Decyzją z 14 lutego 2022 r. organ I instancji odmówił skarżącej przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. Powołując art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej: ustawa) organ wskazał, że to syn niepełnosprawnej jest w pierwszej kolejności zobowiązany alimentacyjnie względem matki. Burmistrz podkreślił, że to nie rodzina decyduje komu spośród jej członków winno być przyznane świadczenie, lecz przepis prawa. Organ powołał się również na art. 17 ust. 1b ustawy i wskazał, że niepełnosprawność babki skarżącej istnieje od 61. roku życia.
W odwołaniu od opisanej wyżej decyzji skarżąca zaznaczyła, że syn niepełnosprawnej jest zatrudniony na umowę o pracę i nie jest w stanie opiekować się matką. Skarżąca podała, że mieszka z babcią, która nie chce się przeprowadzić do swojego syna.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z 2 maja 2022 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Wskazało, że obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo, przy czym jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Zauważyło, że wedle art. 17 ust. 1a ustawy, osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem organu II instancji, osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu, która w pierwszej kolejności jest zobowiązana do świadczenia alimentacyjnego wobec niepełnosprawnej jest jej syn – J. T1. W ocenie SKO w Krakowie, wskazywana przez skarżącą aktywność zawodowa syna niepełnosprawnej nie może być uznana za obiektywną przeszkodę do wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego wobec matki. Przyznanie świadczenia osobie, która nie jest zobowiązana do alimentacji w pierwszej kolejności byłoby niezgodne z prawem. Niezależnie od powyższego organ odwoławczy dodał także, iż stwierdzony w postępowaniu zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad babcią nie jest taki, że uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia, czy innej pracy zawodowej. W ocenie Kolegium, zakres świadczonej przez skarżącą opieki, stanowi standardową opiekę jaką sprawuje się nad członkiem rodziny będącym w podeszłym wieku.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na opisaną wyżej decyzję SKO w Krakowie skarżąca podkreśliła, że syn niepełnosprawnej pracuje, a nadto jest osobą schorowaną, po dwóch zawałach serca i nie jest w stanie finansować opieki nad swoją matką z uwagi na ponoszone koszty własnego leczenia. Zaakcentowała skarżąca, że prawo do świadczenia dałoby jej stabilność finansową oraz uzyskałaby prawo do świadczeń zdrowotnych. Powołując się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, zakwestionowała art. 17 ust. 1b ustawy, jako podstawę odmowy przyznania świadczenia. Końcowo dodała, że mimo, iż pozostaje opiekunem niepełnosprawnej babci, jest bez pomocy Państwa, a ustawa o pomocy społecznej nie jest w jej przypadku, realizowana w wymaganym zakresie.
W odpowiedzi na tę skargę, organ odwoławczy podtrzymał wyrażoną uprzednio argumentację i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Na wstępie należy zaznaczyć, że stosownie do art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.) w związku z brakiem możliwości przeprowadzenia rozprawy zdalnej, zarządzono przeprowadzenie posiedzenia niejawnego celem rozpoznania tej sprawy.
Przechodząc do istoty Sąd stwierdził, że sądowoadministracyjna kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta nie narusza ani przepisów postępowania, ani też prawa materialnego w stopniu, nakazującym wyeliminowanie tego aktu z obrotu prawnego. Skarga, jako niezasadna, podlegała zatem oddaleniu.
Materialnoprawną podstawę kontrolowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej: ustawa). Z art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, dalej: K.r.o.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z kolei w myśl art. 17 ust. 1a ustawy, osobom, o których mowa w cytowanym wyżej ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Powołane przepisy określają katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Krąg tych podmiotów jest przy tym ściśle związany z istnieniem ustawowego obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą ubiegającą się o to świadczenie, a osobą będącą pod jej opieką. Przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny nie może obejmować sytuacji, w których dzieci osoby wymagającej opieki mają obiektywną możliwość sprawowania tej opieki (pozwala im na to wiek i stan zdrowia), lecz odmawiają uczynienia zadość temu obowiązkowi. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na uchwałę siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r. (sygn. akt I OPS 2/22), w której w pkt. 1 stwierdzono, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a ustawy). Podjęcie przez NSA uchwały abstrakcyjnej ma ten skutek, że uchwała ta wiąże sądy administracyjne (por. art. 269 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: P.p.s.a.). Wskazany wyżej przepis nie pozwala bowiem żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyrok NSA z 27 listopada 2020 r. sygn. II GSK 3773/17, wyrok NSA z 8 listopada 2017 r. sygn. II OSK 378/16).
Z niezakwestionowanych w kontrolowanej sprawie ustaleń organów administracji publicznej wynika, że niepełnosprawna ma syna. To zaś oznacza, że jest on osobą spokrewnioną z niepełnosprawną w pierwszym stopniu. Z kolei skarżąca jest wnuczką niepełnosprawnej, a zatem jest spokrewniona w drugim stopniu. Jak przy tym wyjaśnił NSA w cytowanej wyżej tezie uchwały z 14 listopada 2022 r., warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom na których ciąży obowiązek alimentacyjny – innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki – jest legitymowanie się przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Aby zatem zaktualizował się obowiązek alimentacyjny skarżącej wobec babci, to po stronie dziecka osoby wymagającej opieki (syna) musiałyby wystąpić niezależne od niego, obiektywne okoliczności (niepełnosprawność) uniemożliwiające realizację obowiązku alimentacyjnego. Jak zaś wynika z akt, syn niepełnosprawnej (tj. osoba spokrewniona z nią w pierwszym stopniu), nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z oświadczeń złożonych w sprawie przez skarżącą wynika, że syn osoby podlegającej opiece pracuje zawodowo na podstawie umowy o pracę. W tych okolicznościach należało zatem uznać, że orzekające w sprawie organy administracji publicznej zasadnie przyjęły, że nie zachodzą okoliczności pozwalające uznać, że skarżącej - która nie jest spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą podlegającą opiece - przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W postępowaniu bowiem nie stwierdzono okoliczności, która uniemożliwiałaby sprawowanie synowi opieki nad niepełnosprawną matką. Skoro bowiem do takiej okoliczności, zgodnie z powoływaną wyżej uchwałą NSA i treścią art. 17 ust. 1a ustawy, można zaliczyć jedynie orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu, to tym samym taką okolicznością nie może być fakt zatrudnienia (wykonywania pracy zawodowej), czy też podane w skardze informacje dotyczące złego stanu zdrowia syna, jednakże nieudokumentowane wskazanym wyżej orzeczeniem. Reasumując, w realiach kontrolowanej sprawy brak było podstaw, aby przyznać świadczenie pielęgnacyjnego członkowi rodziny spokrewnionemu w dalszym stopniu z osobą wymagająca opieki (wnukowi), gdy spokrewniony w pierwszym stopniu i zobowiązany w pierwszej kolejności do opieki syn, opieki tej sprawować nie chce z uwagi na obowiązki zawodowe (por. np. wyrok WSA w Białymstoku z 15 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Bk 646/22, wyrok WSA w Opolu z 22 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Op 228/22). Trafnie uznały organy administracji, że skarżąca nie należy do kręgu osób uprawionych do wnioskowanego świadczenia, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a ustawy, skoro nie zaistniały okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować jej obowiązek alimentacyjny względem babci i odstąpić od zasady przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem osób najbliższych. Prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie przechodzi automatycznie na kolejne osoby – tj. spokrewnione w dalszej kolejności z osobą wymagającą opieki (np. na wnuczkę) – gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie wyraża woli świadczenia takiej opieki (por. też wyrok NSA z 14.07.2022 r., sygn. akt I OSK 1810/21).
W tym miejscu, w ślad za dokonaną w powołanej uchwale oceną wyrażoną przez NSA zaznaczyć należy, że limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. Regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był przy tym uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Wyróżnienie tej kategorii nastąpiło za pomocą kryterium sformalizowanego związanego z orzeczeniem o niepełnosprawności, które pozostaje w rzeczowym związku z celami świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest zatem kryterium przyjętym arbitralnie. Zastosowanie takiego zobiektywizowanego kryterium, a nie kryterium zależnego od ocen stanu faktycznego dokonywanych każdorazowo przez organ, nie narusza w oczywisty sposób wartości wiązanych z państwem prawnym, takich jak pewność prawa i przewidywalność rozstrzygnięć władzy publicznej w stosunku do obywatela.
Końcowo, w odniesieniu do wywodów skargi, przyznać należy skarżącej rację, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał orzekł o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b, powołany przepis nie mógł stanowić podstawy do odmownego załatwienia wniosku skarżącej. Jednak ze względu na fakt, że w sprawie nie zostały spełnione również opisane wyżej przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a ustawy, uznać należało, że rozstrzygnięcia organów ostatecznie odpowiadają prawu.
Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę, działając na podstawie art. 151. P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.