Pełny tekst orzeczenia

III SA/Kr 1029/26

Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.

III SA/Kr 1029/26 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2026-10-15
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2026-07-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Bogusław Wolas /sprawozdawca/
Michał Niedźwiedź /przewodniczący/
Urszula Zięba
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Michał Niedźwiedź Sędziowie: WSA Bogusław Wolas (spr.) WSA Urszula Zięba po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 października 2026 r. sprawy ze skargi A. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 14 maja 2026 r. nr 1201-IEE.7113.2.103.2026.3.KN w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie na rzecz skarżącego A. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 14 maja 2026 r. znak sprawy: 1201-IEE.7113.2.103.2026.3.KN UNP: 1201-26-069581 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Nowym Sączu z 3 kwietnia 2026r. nr 220000.71.2026-RED-EGZ-P-342-PH w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego.
Dyrektor O/ZUS w Nowym Sączu jako organ egzekucyjny wszczął i prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego A. K. na podstawie własnych tytułów wykonawczych, obejmujących zaległe składki należne wierzycielowi, tj. Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Nowym Sączu. Dyrektor O/ZUS skierował egzekucję do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Nowym Targu jako organu właściwego w sprawie prowadzenia egzekucji z nieruchomości (zawiadomieniem z 16 grudnia 2024r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Nowym Targu zajął nieruchomość zobowiązanego A. K. i E. K. położoną w N.).
Działający przez pełnomocnika zobowiązany złożył w dniu 22 marca 2026r. do Dyrektora O/ZUS w Nowym Sączu pismo zatytułowane "Wniosek o umorzenie" nieopłaconych składek z uwagi na ich przedawnienie lub z uwagi na nieuzyskanie w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wniosek uzasadnił okolicznością wszczęcia postępowania w sprawie istnienia lub wysokości dochodzonej należności pieniężnej. Wobec powyższego zawnioskował o zawieszenie postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 32a ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2026r., poz. 268, dalej: "u.p.e.a.").
Dyrektor O/ZUS w Nowym Sączu (działając jako organ egzekucyjny i w imieniu wierzyciela) stosownym postanowieniem z 3 kwietnia 2026r. odmówił zawieszenia postępowania egzekucyjnego.
W zażaleniu na ww. postanowienie zobowiązany zarzucił:
- naruszenie art. 32a u.p.e.a., poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że w sprawie nie zachodzi przesłanka zawieszenia postępowania egzekucyjnego, mimo istnienia sporu co do istnienia i wysokości należności,
- naruszenie art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a., poprzez odmowę zawieszenia postępowania pomimo zaistnienia ustawowych przesłanek,
- naruszenie zasady pogłębiania zaufania do organów państwa oraz zasady proporcjonalności poprzez kontynuowanie egzekucji, mimo istnienia poważnych wątpliwości co do zasadności dochodzonych należności,
- błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na pominięciu faktu kwestionowania przez stronę istnienia z uwagi na przedawnienie należności objętych egzekucją, gdzie w tej sprawie toczą się czynności pod sygn. 220000.71.148916.2026 oraz 220000.71.148928.2026.
Zobowiązany wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości lub jego merytoryczną zmianę, na zasadzie art. 32a u.p.e.a. zawiadomienie organu egzekucyjnego, że zostało wszczęte postępowanie w sprawie istnienia lub wysokości dochodzonej należności pieniężnej, zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej istnienia i wysokości dochodzonej należności.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie w zaskarżonym postanowieniu, powołując się na art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. i okoliczność, że postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu w całości lub w części w innych przypadkach przewidzianych w ustawach, wskazał że z przepisu tego wynika, iż zawieszenie postępowania egzekucyjnego jest związane z wystąpieniem określonych w tym przepisie okoliczności, uniemożliwiających zapewnienie prawidłowego toku postępowania. Inaczej mówiąc, instytucja zawieszenia postępowania polega na wstrzymaniu czynności egzekucyjnych na skutek powstania przeszkód w prowadzeniu egzekucji. W wyniku zawieszenia postępowania egzekucyjnego następuje przerwanie na określony czas biegu postępowania w związku z wystąpieniem przeszkód do jego dalszego prowadzenia, a samo zawieszenie postępowania następuje na czas niezbędny do usunięcia tych przeszkód. Chodzi tu o przeszkody, które powstały w toku postępowania egzekucyjnego, gdyż w przeciwnym razie w przypadku powstania przeszkód przed rozpoczęciem postępowania, nie należało w ogóle wszczynać owego postępowania egzekucyjnego. Przy czym sama ocena, czy istniały podstawy do zawieszenia postępowania egzekucyjnego, powinna nastąpić według stanu rzeczy z chwili rozpatrywania sprawy przez organ egzekucyjny. Organ podkreślił, że powołany przepis nie pozostawia organowi egzekucyjnemu swobody, co do orzekania w przedmiocie zawieszenia, jak również nie zezwala na uwzględnienie innych powodów, aniżeli wyraźnie wskazane w ustawie. Wylicza on bowiem (w pkt 1-5 ww. przepisu), w sposób enumeratywny okoliczności zawieszenia postępowania egzekucyjnego i wyczerpująco reguluje omawianą instytucję prawa. Jeżeli zatem zachodzi którakolwiek ze wskazanych w powołanym przepisie przesłanek, to organ egzekucyjny ma obowiązek zawieszenia postępowania. Z drugiej zaś strony w razie niewystąpienia żadnej z przyczyn zawieszenia postępowania egzekucyjnego, wymienionych w analizowanym przepisie, organ egzekucyjny nie może zawiesić postępowania. W niniejszej sprawie podstawą wniosku o zawieszenie był art 56 § 1 pkt 5 w zw. z art. 32a u.p.e.a. Zgodnie z art. 32a u.p.e.a., jeżeli zostało wszczęte postępowanie w sprawie istnienia lub wysokości dochodzonej należności pieniężnej, wierzyciel zawiadamia o tym organ egzekucyjny, wskazując, w jakim zakresie egzekwowana należność pieniężna nie została zaskarżona. Zawiadomienie to, powoduje zawieszenie postępowania egzekucyjnego w części dotyczącej przedmiotu sporu do czasu ostatecznego zakończenia postępowania, o ile wierzyciel nie wystąpi z uzasadnionym wnioskiem o dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego lub podjęcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego. Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują możliwości zawieszenia postępowania na wniosek zobowiązanego, natomiast w świetle art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a., okoliczności, na które powołuje się zobowiązany (złożenie wniosku o umorzenie nieopłaconych składek z uwagi na ich przedawnienie, względnie nieuzyskanie w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne) nie mogły stanowić podstawy zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Organ podkreślił, że z uwagi na to, że w postępowaniu egzekucyjnym - co do zasady egzekwowane są należności pieniężne wynikające z decyzji ostatecznej lub innego orzeczenia niepodlegającego weryfikacji w postępowaniu zwyczajnym albo z decyzji nieostatecznej, której nadano rygor natychmiastowej wykonalności, instytucja prawna uregulowana w art. 32a u.p.e.a. ma zastosowanie w bardzo nielicznych przypadkach. Wobec większości nieopłaconych składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Nowym Sączu wydał decyzje, które mogły podlegać weryfikacji przez sąd. Na dzień wydania zaskarżonego postanowienia decyzje były prawomocne, a postępowania przez to zakończone. Wyjątek w niniejszej sprawie dotyczy składek za kwiecień 2013r., a które wierzyciel nie wydał decyzji określającej wysokość zadłużenia, a obowiązek wynika bezpośrednio z przepisów prawa (deklaracja złożona przez płatnika, postępowanie egzekucyjne poprzedzone doręczeniem upomnień). Wierzyciel, tj. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Nowym Sączu nie prowadzi zatem postępowania w sprawie istnienia lub wysokości dochodzonych należności. Złożenie wniosku o umorzenie zobowiązań nie wszczęło postępowania w sprawie istnienia czy wysokości tych należności (bez względu na powołane przyczyny) i nie stanowiło to podstawy do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Na dowód powyższego organ l instancji w uzasadnieniu swojego postanowienia precyzyjnie opisał poszczególne numery wydanych decyzji określających wysokość zadłużenia wraz ze wskazaniem daty ich doręczenia. Decyzje te stanowiły podstawę wystawienia wymienionych tytułów wykonawczych. Od wymienionych decyzji nie wniesiono środka zaskarżenia przez co stały się one prawomocne. W przypadku zadłużenia za kwiecień 2013r. (tytuły wykonawcze: [...] i [...]), tytuły wykonawcze zostały wystawione po doręczeniu upomnienia nr [...] i [...] w dniu 6 maja 2024r. Wobec takiego stanu faktycznego organ odwoławczy za bezzasadny uznał zarzut zażalenia dotyczący naruszenia art. 32a u.p.e.a. w zw. z ar. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Skoro nie wystąpiła przesłanka wynikająca z art. 32a wymienionej ustawy, brak było podstaw do zastosowania art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a., a przez to zawieszenia postępowania egzekucyjnego.
W ocenie Dyrektora organ egzekucyjny nie popełnił również błędu w ustaleniach faktycznych dotyczących kwestionowania istnienia obowiązku przez zobowiązanego. Czym innym jest toczące się postępowanie w sprawie istnienia lub wysokości dochodzonej należności pieniężnej zakończonej decyzją, a czym innym kwestionowanie tego obowiązku i wystąpienie o jego umorzenie. W tej sytuacji organ nie podzielił stanowiska zobowiązanego, iż naruszona została zasada zaufania do organów państwa oraz zasada proporcjonalności. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy i poczynione ustalenia w tym zakresie. Skoro nie została spełniona przesłanka zawieszenia postępowania egzekucyjnego, takie zawieszenie nie mogło mieć miejsca.
Odnosząc się do zarzutu, że należności uległy przedawnieniu, a egzekucja jest nieefektywna, organ odwoławczy wyjaśnił, że zarzuty te nie mogą być formalnie rozpatrywane w postępowaniu w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego lecz w odrębnym postępowaniu.
Organ podkreślił, że z akt sprawy wynika zarazem, iż pismem z 17 kwietnia 2026r. zobowiązany został poinformowany przez wierzyciela o stanie konta, na którym figurują zaległości z tytułu niezapłaconych składek na poszczególne fundusze. Równocześnie toczy się postępowanie przed wierzycielem w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek - znak sprawy: 220000.71.148916.2026, co nie jest równoznaczne z postępowaniem w sprawie istnienia lub wysokości dochodzonej należności pieniężnej.
W skardze na ww. postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie skierowanej do tut. Sądu skarżący zarzucił:
- naruszenie art. 32a u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że postępowanie prowadzone przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności z uwagi na ich przedawnienie nie stanowi postępowania dotyczącego istnienia dochodzonej należności pieniężnej;
- naruszenie art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. poprzez odmowę zawieszenia postępowania pomimo istnienia przesłanek wynikających z art. 32a tej ustawy;
- naruszenie art. 1, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691 ze zm., dalej: "k.p.a.") poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, pominięcie charakteru prowadzonego postępowania przed wierzycielem, dowolną ocenę materiału dowodowego oraz sporządzenie uzasadnienia, które nie pozwala na prześledzenie toku rozumowania organu.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie oraz poprzedzającego go postanowienia Dyrektora O/ZUS w Nowym Sączu, a także zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych oraz przeprowadzenie kontroli legalności zaskarżonego postanowienia również pod kątem naruszeń prawa materialnego i procesowego niewskazanych wprost przez stronę, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.).
Odpowiadając na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej: "p.p.s.a") wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że została ona wydana z naruszeniem prawa.
Zgodnie z treścią art. 32a § 1 u.p.e.a. jeżeli zostało wszczęte postępowanie w sprawie istnienia lub wysokości dochodzonej należności pieniężnej, wierzyciel zawiadamia o tym organ egzekucyjny, wskazując, w jakim zakresie egzekwowana należność pieniężna nie została zaskarżona. W myśl § 2 wymienionego przepisu zawiadomienie, o którym mowa w § 1, powoduje zawieszenie postępowania egzekucyjnego w części dotyczącej przedmiotu sporu do czasu ostatecznego zakończenia postępowania, o ile wierzyciel nie wystąpi z uzasadnionym wnioskiem o dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego lub podjęcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z § 3 w okresie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, o którym mowa w § 2, organ egzekucyjny może dokonać zabezpieczenia na podstawie tytułu wykonawczego, stanowiącego podstawę wszczęcia tego postępowania, na wniosek wierzyciela lub z urzędu. Z kolei stosownie do § 3a art. 32a u.p.e.a. w zakresie należności pieniężnych, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 8 lit. g, przepisu § 3 nie stosuje się. Natomiast jak wynika z § 4 przepisy § 1-3 nie mają zastosowania do postępowania egzekucyjnego wszczętego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na podstawie decyzji nieostatecznej, której nadano rygor natychmiastowej wykonalności.
Jak twierdzi się w doktrynie i orzecznictwie o art. 32a § 1 u.p.e.a., jest to niezależna przesłanka zawieszenia tego postępowania w stosunku do podstaw określonych w art. 56 § 1 u.p.e.a. (por. R. Hauser, A. Skoczylas "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz. 9 wydanie", W. 2018, s. 250). Przepis art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. wskazuje, że zawieszenie postępowania następuje w innych przypadkach wskazanych w ustawie. Przypadki te zostały wymienione w przepisach art. 32a § 1 i 2, art. 32c § 1, art. 35 § 1 u.p.e.a. Powszechnie podkreśla się również, że wspomniany przepis art. 32a § 1 u.p.e.a. dotyczy postępowań zwykłych, nie zaś postępowań nadzwyczajnych (por. R. Hauser, A Skoczylas, Postępowanie... s. 250). Natomiast postępowania nadzwyczajne, których przedmiotem jest ustalenie poważnych wad ostatecznego orzeczenia wydanego w instancyjnym postępowaniu (stwierdzenie nieważności) lub wad postępowania zakończonego ostatecznym orzeczeniem (wznowienie postępowania), bądź przesłanek uchylenia lub zmiany ostatecznego orzeczenia, nie będą stanowiły podstawy zawiadomienia przez wierzyciela organu egzekucyjnego o tym postępowaniu, chyba że w sprawie, w której wszczęte zostanie nadzwyczajne postępowanie mające na celu wzruszenie ostatecznego orzeczenia, nastąpi wstrzymanie wykonania tego orzeczenia (por. wyrok WSA w Szczecinie z 6 marca 2019 r., I SA/Sz 889/18 i wymienione w nim orzecznictwo sądów administracyjnych). Sąd w niniejszym składzie w pełni aprobuje takie stanowisko sądów administracyjnych.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ wskazuje, że: "postępowanie o umorzenie nie jest postępowaniem dotyczącym istnienia należności". Strona skarżąca podniosła, że twierdzenie to ma charakter wyłącznie deklaratywny i organ nie przeprowadził żadnej analizy prawnej w tym zakresie i nie wskazał dlaczego przedawnienie nie wpływa na istnienie obowiązku, dlaczego postępowanie prowadzone przez wierzyciela nie może być objęte art. 32a u.p.e.a. i dlaczego ustawodawca miałby różnicować ochronę strony w zależności od nazwy postępowania. Skarżący wskazał, że uzasadnienie nie zawiera jakiegokolwiek wywodu prawnego i stanowi jedynie powtórzenie własnego stanowiska, a tak sporządzone uzasadnienie narusza art. 107 § 3 k.p.a., gdyż uniemożliwia kontrolę instancyjną i sądowoadministracyjną. W ocenie strony organ nie rozpoznał rzeczywistego charakteru prowadzonego postępowania i stwierdzenie to zasługuje na aprobatę tut. Sądu. Bezsporne jest, że przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych prowadzone jest postępowanie oznaczone sygnaturą 220000.71.148916.2026, którego przedmiotem jest ocena zasadności dalszego dochodzenia należności objętych egzekucją. Organ odwoławczy ograniczył się do formalnego stwierdzenia, że postępowanie to "nie jest postępowaniem dotyczącym istnienia należności", nie dokonując jednak żadnych ustaleń co do jego rzeczywistego zakresu i nie wyjaśniając przyczyn takiej kwalifikacji. Nie ustalono jakie kwestie mają zostać rozstrzygnięte i jaki wpływ będzie miało rozstrzygnięcie na dalsze prowadzenie egzekucji oraz czy w przypadku uwzględnienia zarzutów skarżącego egzekucja będzie mogła być nadal prowadzona. Nie dokonano oceny skutków ewentualnego uwzględnienia zarzutu przedawnienia dla dalszego prowadzenia egzekucji.
Mając na uwadze podniesione kwestie, w sytuacji odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego pomimo istnienia rzeczywistego sporu dotyczącego dalszego istnienia obowiązku będącego przedmiotem egzekucji - Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku i uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organ, będzie obowiązany uwzględnić w swoich rozważaniach wyżej opisane okoliczności, mając na uwadze wyrażone wyżej poglądy Sądu, iż postępowanie dotyczące umorzenia należności z uwagi na ich przedawnienie stanowi postępowanie w sprawie istnienia lub wysokości dochodzonej należności pieniężnej w rozumieniu art. 32a u.p.e.a.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego w kwocie 480 zł.