III SA/KR 1013/22

III SA/Kr 1013/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2022-12-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko /przewodniczący sprawozdawca/
Janusz Kasprzycki
Katarzyna Marasek-Zybura
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Inspekcja sanitarna
Sygn. powiązane
II GSK 1398/23 - Wyrok NSA z 2024-02-02
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
Art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki WSA Katarzyna Marasek – Zybura po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 grudnia 2022 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków – Podgórze B.W. sprawy ze skargi Szpitala Powiatowego w C. na decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 7 czerwca 2022 r., nr NP.9081.2.25.2022 w przedmiocie choroby zawodowej skargę oddala.
Uzasadnienie
Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej: MPWIS) decyzją z dnia 7 czerwca 2022 r. nr NP.9081.2.25.2022 na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735) w związku z art. 5 pkt 4a i art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jedn. Dz.U. z 2021, poz. 195) oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jedn. Dz.U. 2013 r. poz. 1367) po rozpatrzeniu odwołania Szpitala Powiatowego w C. (dalej: strona skarżąca), utrzymał w mocy decyzję Nr [...] Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w C. z dnia 31 marca 2022 r., znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej.
Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w C., w związku z postępowaniem prowadzonym na wniosek [...] Ośrodka Medycyny Pracy w K. (dalej: OMP), w sprawie podejrzenia choroby zawodowej u K. U., ustalił, że jest zatrudniona w Szpitalu Powiatowym w C., od 10 września 2018 r. na stanowisku pielęgniarki na Oddziale Rehabilitacji Neurologicznej, w tym od listopada 2020 r. do czerwca 2021 r. na stanowisku pielęgniarki na Oddziale Covidowym. Do jej obowiązków należało: wykonywanie czynności związanych z utrzymaniem higieny pacjentów, wykonywanie czynności diagnostycznych, prowadzenie dokumentacji (praca biurowa), podawanie leków i pomaganie lekarzowi w m.in. w wykonywaniu specjalistycznych badań.
Na podstawie oceny narażenia zawodowego przeprowadzonej w dniu 21 września 2021 r. ustalono, że warunki pracy K. U. w Szpitalu Powiatowym w C. stwarzają ryzyko powstania choroby zawodowej pod postacią COVID-19, a K. U. swoje czynności zawodowe wykonywała w bezpośrednim kontakcie z pacjentami oraz pracownika Szpitala Powiatowego w C. W wyniku przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego ustalono, że aktywne zakażenie wirusem SARD-CoV-2 u K. U., zostało potwierdzone testem PCR wykonanym w dniu 18 kwietnia 2021 r., izolacja domowa od 18 kwietnia 2021 r. do 27 kwietnia 2021 r.
K. U. badana była w [...] Ośrodku Medycyny Pracy w K., który w dniu 3 lutego 2022 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej - choroby zakaźnej lub pasożytniczej albo ich następstwa - zakażenie wirusem SARS-CoV-2, wymienionej w pozycji 26 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., póz. 1367 z późn.zm.). Jak wynika z uzasadnienia orzeczenia, w ramach postępowania diagnostyczno-orzeczniczego przeprowadzono badanie ogólnolekarskie, wykonano badania serologiczne na obecność przeciwciał w klasie IgM i IgG przeciwko antygenom wirusa SARS-CoV-2, badanie EKG, badania laboratoryjne (morfologia krwi, białko całkowite w surowicy bilirubina, aminotransferaza alaninowa (A1AT), aminotransferaza asparaginianowa (AspAT), gammaglutamylotranspeptydaza (GGTP), kreatynina, lipidogram, białko C-reaktywne, glukoza), zapoznano się z dostarczoną dokumentacją medyczną oraz dokonano oceny narażenia zawodowego. W wykonanych w trakcie postępowania diagnostyczno-orzeczniczego w [...] Ośrodku Medycyny Pracy w K. testach serologicznych w kierunku wirusa SARS-CoV-2 stwierdzono ujemny wynik dla przeciwciał w klasie IgM i dodatni dla przeciwciał w klasie IgG. Wyniki wykonanych badań laboratoryjnych wykazały następujące odchylenia od normy: obniżone wskaźniki MCH i MCHC oraz podwyższony poziom monocytów. Biorąc pod uwagę powyższe istnieją podstawy do uznania z wysokim prawdopodobieństwem choroby zawodowej - stan po zakażeniu wirusem SARS-CoV-2 (COVID-19).
Mając powyższe ustalenia na uwadze, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w C., decyzją Nr [...] z dnia 31 marca 2022 r. orzekł o stwierdzeniu u K. U. choroby zawodowej pod postacią: choroby zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa, wymienionej w póz. 26 wykazu chorób zawodowych, będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.
Od powyższej decyzji odwołanie do Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego wniosła strona skarżąca. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
- uznanie choroby zawodowej na podstawie jedynie możliwego prawdopodobieństwa zarażenia wirusem SARS CoV - 2 Szpitalu Powiatowy w C.;
- stwierdzenie uszczerbku na zdrowiu u K. U., który niejednoznacznie jest skutkiem przebytego zakażenia wirusem SARS-CoV-2.
W uzasadnieniu strona skarżąca wskazała, że stan epidemii zarówno w Polsce jak i na świecie niesie ze sobą ryzyko zachorowania na SARS- CoV-2 nie tylko w zakładzie pracy, a również w każdym innym miejscu, w związku z tym ciężko jednoznacznie stwierdzić związek przyczynowo - skutkowy między chorobą K. U., a narażeniem zawodowym. Ponadto w miejscu pracy pracownik wykonuje swoje obowiązki służbowe w odzieży i obuwiu roboczym oraz jest zaopatrzony w środki ochrony indywidualnej, w kontakcie z pacjentem z podejrzeniem lub potwierdzeniem zakażenia SARS-CoV-2: pakiety ochrony biologicznej -(kombinezon, ochrona oczu - gogle, przyłbice, maska FFP2, FFP3, rękawice, czepek), fartuchy barierowe, maski, przyłbice, fartuchy foliowe, rękawice, obuwie foliowe, rękawiczki jednorazowe sterylne, niesterylne, czepki, odzież jednorazowa (bluza i spodnie). Strona skarżąca podniosła również, iż w Szpitalu Powiatowym w C. wprowadzono środki ochrony zbiorowej w postaci np. płynów do dezynfekcji, urządzeń do pomiarów temperatury, opracowano również szereg procedur zapobiegających zakażeniu wirusem SARS-CoV-2. Zdaniem strony skarżącej Szpital Powiatowy w C. wprowadził wszelkie możliwe działania zapobiegające zakażeniem wirusem - SARS-CoV-2 i zmniejszające ryzyko ich wystąpienia w miejscu pracy.
Opisaną we wstępie decyzją Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Na wstępie organ odwoławczy wyjaśnił, że w trakcie prowadzonego postępowania odwoławczego pismem z dnia 21 kwietnia 2022 r. zwrócił się do jednostki orzeczniczej z prośbą o opinię medyczną w przedmiocie choroby zawodowej u K. U. i doprecyzowanie rozpoznanej jednostki chorobowej oraz wyjaśnienie czy rozpoznanie: przebyte zakażenie wywołane wirusem SARS-Cov-2 jest tożsame z rozpoznaniem choroby wywołanej wirusem SARS-CoV-2 i może być uznane za chorobę, która jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych w pozycji 26.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie, OMP potwierdził u K. U. rozpoznanie choroby zakaźnej pod postacią COVID-19 powstałej w wyniku przebytego przez pacjentkę zakażenia wirusem SARS-CoV-2.
W swoich rozważaniach przytoczył treść art. 235 kodeksu pracy i podał, aby doszło do stwierdzenia u danej osoby choroby zawodowej, schorzenie tej osoby powinno być wykazane w wykazie chorób zawodowych załączonym do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych oraz powinno być spowodowane narażeniem zawodowym, przy czym związek przyczynowy między schorzeniem i narażeniem zawodowym powinien być stwierdzony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem. Wydane na podstawie art. 237 § 1 pkt. 3-6 i § 11 Kodeksu pracy rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U.2013.1367) określa sposób i tryb postępowania dotyczący rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych. Osoba zainteresowana, której dotyczy podejrzenie winna być skierowana na badanie w celu rozpoznania choroby zawodowej do właściwej jednostki orzeczniczej. Następstwem wykonanego tam badania jest orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej bądź o braku podstaw do jej rozpoznania wydane na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Bez wskazanych wyżej opinii lekarskich bądź sprzecznie z tymi opiniami, organ Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, co nie oznacza zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny orzeczenia lekarskiego w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a. Organ nie może bowiem oprzeć swego rozstrzygnięcia w sprawie na opinii lekarskiej lakonicznej treści, nie zawierającej przekonującego i należytego uzasadnienia, bądź sprzecznej z przepisami prawa.
Z kolei zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia, właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny wydaje decyzję o stwierdzeniu albo o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.
W przedmiotowej sprawie wszystkie warunki konieczne do stwierdzenia choroby zawodowej u K. U. zostały spełnione tj.: choroba została rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia, zakażenie koronawirusem wystąpiło w miejscu pracy, a więc drugi warunek pracy został spełniony. Ponadto w wykazie chorób zawodowych zawartym w rozporządzeniu rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych znajdują się "choroby zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa", a w wykazie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki pojawia się wirus SARS zakwalifikowany do 3 grupy zagrożenia. W tych okolicznościach – zdaniem organu odwoławczego - kolejny warunek został spełniony.
Następnie organ odwoławczy odnosząc się do zarzutów odwołania wyjaśnił, że w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego organ I instancji uzyskał od Szpitala Powiatowego w C. szczegółowe informacje dotyczące przebiegu zatrudnienia K. U., wykonywanych czynności, organizacji pracy oraz środków profilaktycznych, podejmowanych w zakładzie pracy, w związku z narażeniem zawodowym. K. U. narażona była na duże ryzyko zakażenia SARS-CoV-2 z uwagi na wykonywanie czynności, jak również kontakt z innymi pracownikami. Wykonany w dniu 18 kwietnia 2021 r. molekularny test potwierdził u niej aktywne zakażenie SARS-CoV-2. Klasa przeciwciał znana jako immunoglobulina M (IgM) rozwija się wcześnie, zwykle po pierwszym tygodniu po wystąpieniu zakażenia. IgM wskazuje na aktywną postać zachorowania i nie utrzymuje się długo. Kilka dni później, po pierwszych 2 tygodniach od zakażenia, wytwarza się immunoglobulina G (IgG). Badanie przeciwciał IgM daje nam wiedzę o aktywnym zakażeniu ale tylko u tych pacjentów, którzy chorują więcej niż 7 dni. Natomiast przeciwciała anty SARS-CoV-2 w klasie IgG utrzymują się i są wykrywane przez kilka miesięcy po wygaśnięciu zakażenia. Ich obecność może świadczyć o przebytym kontakcie z wirusem.
Zdaniem organu odwoławczego, argument dotyczący braku możliwości wskazania miejsca zakażenia nie może być uznany za zasady. Pomimo iż, ten sam czynnik szkodliwy, występuje także w innych miejscach związanych z aktywnością życiową pracownika, należy wskazać, że zgodnie z poglądem prezentowanym w orzecznictwie sądowym, występowanie warunków szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, które powodują określone schorzenie, stwarza domniemanie istnienia związku między warunkami pracy, a chorobą.
Za niezasadny MPWIS uznał również argument iż pracownik podczas realizacji podstawowych obowiązków zawodowych był właściwie chroniony przed kontaktem z czynnikiem biologicznym. Zdaniem organu odwoławczego indywidualne środki ochrony, takie jak maski, fartuchy, kombinezony czy ochronne rękawiczki stosowane nawet prawidłowo, nie zapewniają pełnego bezpieczeństwa i nie gwarantują całkowitej ochrony przed zakażeniem. Statystycznie ryzyko zakażenia wywołanego koronawirusem podczas wykonywania obowiązków zawodowych jest w grupie zawodowej służb medycznych znacznie wyższe, niż w przypadku innych grup zawodowych. Ryzyko to zwiększa się jeszcze bardziej, gdy zagrożenie epidemiczne jest nowe - wirus SARS-CoV-2 nie został jeszcze dostatecznie dokładnie przebadany pod katem naukowym, w tym sposobów skutecznej ochrony przed nim.
W tych okolicznościach organ odwoławczy uznał, że został spełniony podstawowy warunek niezbędny do wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej, a mianowicie rozpoznano u pacjentki chorobę zawodową ujętą w wykazie chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r., w sprawie chorób zawodowych.
Na powyższe rozstrzygnięcie strona skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.
Kwestionowanemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie art. 235 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy poprzez uznanie, że w niniejszej sprawie można było stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że wystąpiła u pacjentki choroba zawodowa która została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym", podczas gdy wirusem SARS Cov - 2 pacjentka mogła zarazić się wszędzie, również poza miejscem pracy, tym bardziej , że w Szpitalu Powiatowym w C. wprowadzone i stosowane zostały działania prewencyjne poprzez szereg zabezpieczeń higienicznych, medycznych i technologicznych aby zminimalizować ryzyko zachorowania na COYID -19, zatem ryzyko było nieznaczne.
W uzasadnieniu skargi, strona skarżąca przedstawiła uzasadnienie merytoryczne ww. zarzutów i wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji organu l instancji oraz o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.)
Na wstępie należy zauważyć, że przedmiotowa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 7 czerwca 2022 r., a także - z mocy art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019.2325 ze zm. – dalej nazywanej p.p.s.a). – poprzedzającej ją decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w C. z dnia 31 marca 2022 r. w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej, pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. p.p.s.a.
W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1320 z późn. zm.). Zgodnie z art. 2351 Kodeksu pracy za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".
Z chorobą zawodową mam więc do czynienia, gdy zostaną spełnione następujące dwie przesłanki: występowanie schorzenia odpowiadającego schorzeniu zamieszczonemu w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia oraz istnienie związku przyczynowego pomiędzy powstaniem tej choroby a czynnikami szkodliwych występujących w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy. Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający jest obowiązany ustalić po przeprowadzeniu postępowania na podstawie kodeksu postępowania administracyjnego. Stąd w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że choroba zawodowa jest pojęciem prawnym, które odnosi się do zachorowania pozostającego w związku przyczynowo - skutkowym z wykonywaną pracą. Przyczyną ją wywołującą jest sama praca, a na jej rodzaj ma wpływ charakter, sposób i warunki jej wykonywania (Wyrok NSA z 19.03.2021 r., II GSK 52/21, LEX nr 3195523). W niedawno wydanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że na gruncie art. 2351 k.p. nie jest wymagane bezsporne wykazanie związku przyczynowego między pracą w warunkach narażenia ("narażeniem zawodowym") a stwierdzonym schorzeniem. Uznanie danej choroby za chorobę zawodową zależy zatem od ustalenia wykonywania zatrudnienia w warunkach narażających na jej powstanie. Wystąpienie szkodliwych czynników nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm, wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość (wyrok NSA z 22.02.2022 r., II OSK 567/19, LEX nr 3327922).
Z kolei zgodnie z art. 2352 k.p. rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.
Postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej zostało uregulowane w rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1367 z późn. zm.), zwanym dalej rozporządzeniem. Podejrzenie wystąpienia choroby zawodowej należy zgłosić odpowiedniemu organowi państwowemu, którym jest miedzy innymi państwowy powiatowy inspektor sanitarny. Właściwy państwowy inspektor sanitarny, który otrzymał zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, wszczyna postępowanie, w szczególności przeprowadza ocenę narażenia zawodowego oraz sporządza kartę oceny narażenia zawodowego, którą wraz ze skierowaniem na badania przekazuje do jednostki orzeczniczej I stopnia. Właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz. U. z 2004 r. Nr 125, poz. 1317, z późn. zm.) zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych. Z kolei jednostkami orzeczniczymi I stopnia są:
1) poradnie chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy,
2) kliniki i poradnie chorób zawodowych uniwersytetów medycznych (akademii medycznych)
- w zakresie wszystkich chorób zawodowych;
3) poradnie chorób zakaźnych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy albo przychodnie i oddziały chorób zakaźnych poziomu wojewódzkiego - w zakresie chorób zawodowych zakaźnych i pasożytniczych;
4) podmioty lecznicze, w których nastąpiła hospitalizacja - w zakresie rozpoznawania chorób zawodowych u pracowników hospitalizowanych z powodu wystąpienia ostrych objawów choroby.
Właściwy lekarz wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane dalej "orzeczeniem lekarskim", na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. W przypadkach uznanych przez lekarza za uzasadnione stanem zdrowia pracownika, byłego pracownika albo w przypadku śmierci pracownika albo byłego pracownika lekarz wydaje orzeczenie lekarskie na podstawie dokumentacji medycznej, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.
Z kolei narażenie zawodowe podlega ocenie, przy dokonywaniu której uwzględnia się w odniesieniu do:
1) czynników chemicznych i fizycznych - rodzaj czynnika, wartość stężeń lub natężeń i średni czas narażenia zawodowego;
2) czynników biologicznych - rodzaj czynnika, ustalenie kontaktu, okresu utajenia oraz stwierdzenie mechanizmu działania lub drogi szerzenia się czynnika, bez konieczności określenia stężenia tego czynnika;
3) czynników o działaniu uczulającym (alergenów) - rodzaj czynnika i stwierdzenie kontaktu z takim czynnikiem w czasie pracy, jeżeli występował on w środowisku pracy, narzędziach pracy, surowcach, półproduktach lub gotowych wyrobach, bez konieczności określania stężenia tego czynnika;
4) czynników o działaniu rakotwórczym - substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym określone w przepisach wydanych na podstawie art. 222 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy oraz pierwotną lokalizacje nowotworu i okres latencji;
5) sposobu wykonywania pracy - określenie stopnia obciążenia wysiłkiem fizycznym oraz chronometraż czynności, które mogą powodować nadmierne obciążenie odpowiednich narządów lub układów organizmu ludzkiego.
Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny wydaje na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.
W orzecznictwie sądowo administracyjnym dominuje pogląd, że wydane w sprawie orzeczenie lekarskie jednostki właściwej do rozpoznania chorób zawodowych ma charakter opinii biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a., a organ prowadzący postępowanie nie może jej odrzucić. Organ administracji nie jest - co do zasady - upoważniony do dokonywania samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, która mogłaby prowadzić do odmiennego rozpoznania czy zaklasyfikowania schorzenia. Orzeczenie lekarskie stanowi bowiem jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej. Organy inspekcji sanitarnej mogą więc odstąpić od ustaleń lekarskich wyłącznie wtedy, gdy ustalenia te budzą wątpliwości w świetle pozostałych zgromadzonych dowodów. Innymi słowy, skoro organy administracji publicznej nie mogą samodzielnie czynić ustaleń wymagających wiadomości specjalnych, to są związane orzeczeniami lekarskimi (Wyrok NSA z 21.01.2021 r., II OSK 1408/18, LEX nr 3124099.). Trafnie Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że każde orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest opinią kwalifikowaną, bez której organ sanitarny nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy mieści się ona w wykazie chorób zawodowych. Organ jest więc takim orzeczeniem związany i nie ma prawa do dokonania samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do rozpoznania odmiennego schorzenia (Wyrok NSA z 28.09.2021 r., II GSK 451/21, LEX nr 3252495).
W niniejszej sprawie u K. U. w orzeczeniu lekarskim [...] Ośrodka Medycyny Pracy w K. rozpoznano istnienie choroby zawodowej - choroby zakaźnej - zakażenie wirusem SARS-CoV-2, wymienionej w pozycji 26 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych.
Trafnie w orzecznictwie sądów administracyjnych (Wyrok WSA w Krakowie z 18.08.2022 r., III SA/Kr 414/22, LEX nr 3426962) wskazuje się, że choroba COVID-19 wywoływana wirusem SARS-CoV-2 jest określana w literaturze naukowej jako choroba zakaźna. Niemniej jednak nie jest ona wprost ujęta w załączniku do wskazanego rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. W wykazie chorób zawodowych została wskazana ogólna kategoria chorób zakaźnych lub pasożytniczych albo ich następstwa (w pozycji 26). Zgodnie z rozporządzeniem okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym w przypadku chorób zakaźnych, nie jest możliwy do określenia. (por. Jarosław Piotr Chmielewski, Melanie Raczek, Marta Puścion, Bartłomiej Chmielowiec, Natalia Pawlas, Jarogniew Jacek Luszczki, COVID-19, wywołany przez wirus SARS-CoV-2, jako choroba zawodowa osób wykonujących zawody medyczne. Med. Og. Nauk Zdr. 2021).
Definicję legalną pojęcia "choroby zakaźnej" zawiera ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, zwana dalej ustawą o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi). Przez "chorobę zakaźną" uznaje się chorobę wywołaną przez biologiczny czynnik chorobotwórczy. Za biologiczny czynnik chorobotwórczy uznaje się natomiast "posiadające zdolność wywoływania objawów chorobowych drobnoustroje komórkowe lub wytwarzane przez nie produkty, zewnętrzne i wewnętrzne pasożyty człowieka lub wytwarzane przez nie produkty, cząstki bezkomórkowe zdolne do replikacji lub przenoszenia materiału genetycznego, w tym zmodyfikowane genetycznie hodowle komórkowe lub wytwarzane przez nie produkty".
W literaturze dotyczącej przedmiotowej choroby stwierdza się, że ustawodawca specjalnie nie wprowadził zamkniętego katalogu chorób zawodowych zakaźnych, po to aby w zależności od sytuacji i rozwoju wiedzy medycznej nie trzeba było zmieniać przepisów, tylko elastycznie wykorzystywać odpowiednie normy prawne. Stąd zarzut strony skarżącej, że nie wymieniono tam wprost przedmiotowej choroby zakaźnej COVID-19 nie mógł mieć doniosłego znaczenia. "Dlatego też kryterium decydującym o uznaniu konkretnej choroby zakaźnej za chorobę zawodową powinno być nie samo ujęcie jej w spisie chorób zakaźnych, który można znaleźć w ustawie o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, ale kryterium biologiczne. Oznacza to, że jeżeli dana choroba została uznana na podstawie kryteriów naukowych za chorobę zakaźną, bez względu na to, czy została ujęta w spisie chorób zawodowych albo wykazie chorób zakaźnych, powstałych na użytek ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, należy uznać, że choroba ta jest bez wątpienia chorobą zakaźną z wykazu chorób zawodowych. Zasada ta tyczy się choroby COVID-19." (por. Jarosław Piotr Chmielewski, Melanie Raczek, Marta Puścion, Bartłomiej Chmielowiec, Natalia Pawlas, Jarogniew Jacek Łuszczki, COVID-19, wywołany przez wirus SARS-CoV-2, jako choroba zawodowa osób wykonujących zawody medyczne. Med. Og. Nauk Zdr. 2021).
Wobec powyższego, by uznać COVID-19 za chorobę zawodową organy inspekcji sanitarnej zobowiązane były ustalić, czy w wyniku oceny warunków pracy uczestniczki postępowania można stwierdzić z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy albo pozostawała w związku ze sposobem wykonywania przez uczestniczkę pracy.
K. U. pracowała zaś w narażeniu na powstanie tego typu choroby zakaźnej, co wynika z karty oceny narażenia zawodowego znajdującej się w aktach sprawy. Uczestniczka postępowania zatrudniona jest na stanowisku pielęgniarki i dodatkowo pracowała na oddziale Covidowym w czasie, kiedy doszło u niej do zakażenia. Tak więc miała w miejscu pracy kontakt z pacjentami zarażonymi wirusem SARS-CoV-2.
Bezsporne jest więc zdaniem Sądu, wystąpienie u uczestniczki postępowania choroby stanowiącej zgodnie z wykazem zawartym w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych chorobę zawodową – chorobę zakaźną spowodowaną wirusem SARS-CoV-2 - oraz wykonywanie pracy w narażeniu zawodowym, gdyż czynnik szkodliwy dla zdrowia wirus SARS-CoV-2 występował w jej środowisku pracy.
Zasadniczy spór w sprawie dotyczy kwestii, czy powyższe ustalenia dają podstawę do przyjęcia, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy w Szpitalu Powiatowym w C. Nie budzi bowiem wątpliwości, że uczestniczka potencjalnie mogła się zarazić wirusem SARS-CoV-2 poza miejscem pracy, z uwagi na bezsporny fakt epidemii panującej wówczas w Polsce.
Zdaniem Sądu orzekającego nie można w sposób niewątpliwy stwierdzić, kiedy dokładnie nastąpiło zarażenie uczestniczki wirusem SARS-CoV-2 i w jakim konkretnie miejscu, a więc czy w miejscu pracy, czy też w innym. Jednak ustawodawca chcąc zapobiec konieczności precyzyjnego udowadniania (co zresztą nie jest możliwe), że zarażenie chorobą zakaźną nastąpiło precyzyjnie w miejscu pracy, wymaga jedynie wystąpienia wysokiego prawdopodobieństwa, że dana choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Niewątpliwie zaś w Szpitalu Powiatowym w C. takie szkodliwe dla zdrowia czynniki występowały, którym nie dało się zapobiec nawet stosując wszystkie wymagane zabezpieczenia.
Wyżej wymienione stwierdzenie poparte jest orzecznictwem sądów administracyjnych. Stwierdzono bowiem, że art. 2351 K.p. wyraźnie zakłada konieczność występowania związku przyczynowo-skutkowego między warunkami pracy, a ujawnionym schorzeniem. Zatem w przypadku równoczesnego pozytywnego ustalenia, iż stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych oraz, że praca była wykonywana w szkodliwych warunkach, istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy tą chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie (tak wyrok WSA z 19 lipca 2011 r. sygn. akt II SA/Bd 538/11, z 12 czerwca 2012 r. sygn. akt IV SA/Wr 134/12, publ.: orzeczenia. nsa.gov, wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 maja 2020 r., sygn akt II OSK 3175/19 oraz z 9 maja 2018 r. sygn akt II OSK 1502/16; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tylko wykazanie, że choroba została spowodowana wyłącznie przyczynami nie pozostającymi w związku z pracą pozwala na obalenie domniemania związku przyczynowego warunków pracy ze stwierdzonymi schorzeniami (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego 13 marca 2019 r., sygn akt II OSK 993/17; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z kolei z orzecznictwem naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyrok NSA z 21.10.2020 r., II OSK 2217/18, LEX nr 3106836) dopuszczalność stwierdzenia choroby zawodowej występuje, nie tylko w przypadku, gdy bezspornie można przyjąć, że chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych spowodowało działanie czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo sposób wykonywania pracy, ale również wtedy, gdy taki związek przyczynowy można stwierdzić z wysokim prawdopodobieństwem. Przesłanka wysokiego prawdopodobieństwa związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem, a warunkami wykonywanej pracy, zwalnia organy administracji z konieczności badania wszystkich możliwych pozazawodowych czynników, które mogą wywołać przedmiotowe schorzenia, tym bardziej, jeżeli warunki pracy wskazują na zawodową etiologię choroby. Stąd zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w powołanym orzeczeniu istotne dla stwierdzenia istnienia choroby zawodowej jest więc ustalenie, czy na stanowisku pracy pracownik był eksponowany na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, a tym samym, czy podczas wykonywania pracy był on narażony na powstanie tej choroby. Jeżeli bowiem określony czynnik może być odpowiedzialny za powstanie określonej jednostki chorobowej, to występowanie tego narażenia zawodowego na stanowisku pracy daje podstawę, by domniemywać, że doprowadził on do powstania choroby zawodowej.
Należy dodatkowo zauważyć, że w judykaturze współistnienie czynników pozazawodowych - przy uznanym przez organy narażeniu zawodowym - nie jest wystarczające do wzruszenia domniemania związku przyczynowego pomiędzy wystąpieniem choroby a wykonywaniem pracy w warunkach narażenia na jej powstanie (vide: wyrok WSA w Gliwicach z dnia 28 października 2015 r., sygn. akt IV SA./Gl 183/15, LEX nr 1927148). Szczegółowa analiza czynników pozazawodowych ma jedynie znaczenie w przypadku krótkotrwałego narażenia, czy też w przypadku gdy narażenie występuje co prawda przez długi czas, ale charakter pracy powoduje, że w ciągu dnia pracy pracownik częściowo pracuje w narażeniu, a częściowo wykonuje prace w warunkach, które nie narażają na chorobę.
Mając powyższe na uwadze zdaniem Sądu zarzut skarżącego Szpitala, iż uczestniczka wirusem SARS-CoV-2 mogła zarazić się wszędzie – również poza miejscem pracy, nie jest wobec powyższego uzasadniony. Istotne jest bowiem wysokie prawdopodobieństwo, że określone warunki występujące w środowisku pracy doprowadziły do powstania choroby zawodowej – choroby zakaźnej spowodowanej wirusem SARS-CoV-2 – u uczestniczki postępowania. Fakt, że mogła się ona zarazić tymże wirusem poza miejscem pracy nie obala domniemania, że do powstania choroby zakaźnej doszło właśnie na skutek przebywania w środowisku pracy, gdzie tenże wirus występował. Niewątpliwie jest bowiem w niniejszej sprawie, że uczestniczka postepowania pracowała w warunkach narażenia na powstanie choroby zawodowej – choroby zakaźnej, która została wywołana przez wirus SARS-CoV-2.
Należy także podkreślić, że wystąpienie szkodliwych czynników w miejscu pracy nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm, wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość (wyrok NSA z 21.01.2021 r., II OSK 1408/18, LEX nr 3124099).
Należy również stwierdzić, że ani organowi I instancji ani organowi II instancji nie można zarzucić naruszenia jakiegokolwiek zasady dotyczące zgromadzenia i kompleksowego rozważenia całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie, ani naruszenia przepisów dotyczących postępowania administracyjnego.
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.