III SA/Kr 1/22

III SA/Kr 1/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2022-05-13
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-01-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko
Jakub Makuch /sprawozdawca/
Katarzyna Marasek-Zybura /przewodniczący/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I GSK 669/25 - Wyrok NSA z 2025-12-18
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
Art. 189k par. 1  pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" M. S. sp.j. w Ł na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 26 października 2021 r. znak: [...] w przedmiocie rozłożenia kary pieniężnej na raty 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji; 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz strony skarżącej "A" M. S. sp.j. w Ł kwotę 600 zł (sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia 26 października 2021 r. (znak: [...]), wydaną na podstawie art. 189k par. 1 pkt 2 k.p.a oraz art. 138 par. 1 pkt 1 k.p.a., po rozpoznaniu odwołania M sp. j. w Ł, od decyzji Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] 2021 r. (nr [...]) w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty należności z tytułu kary pieniężnej – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Decyzja ta, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] 2020 r. (nr [...]) nałożył na M sp. j. w Ł, karę pieniężną w wysokości 20.000 zł za naruszenia stwierdzone podczas kontroli przeprowadzanej w przedsiębiorstwie wskazanej spółki. Od decyzji tej, spółka wniosła odwołanie do Głównego Inspektora Transportu Drogowego. Organ odwoławczy decyzją z dnia 26 października 2020 r. (nr [...]) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] 2020 r.
Następnie, Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego upomnieniem z 2 lipca 2021 r. (nr. [...]) wezwał M sp. j. w Ł do uiszczenia zaległej kary pieniężnej w łącznej kwocie 20 349,13 zł, która to kwota, oprócz należności głównej, obejmowała także koszty upomnienia i odsetek.
Pismem z dnia 14 lipca 2021 r. do Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego wpłynął wniosek M sp. j. w Ł dotyczący rozłożenia orzeczonej kary, na 12 równych rat. Wnioskodawca prośbę swą motywował trudną sytuacją finansową, spowodowaną pandemią COVID-19. W reakcji na to żądanie, Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego pismem z dnia 16 lipca 2021 r. wezwał spółkę do przedstawienia dokumentów potwierdzających jej aktualną sytuację ekonomiczną. W podstawie prawnej wezwania organ administracji powołał m.in. art. 189k par. 1 k.p.a. W dniu 30 lipca 2021 r. do Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego wpłynęło oświadczenie spółki o posiadanym majątku, dochodach oraz spis pojazdów wchodzących w skład floty tego przedsiębiorcy.
W rozpoznaniu opisanego wniosku spółki, Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia 8 września 2021 r. (nr. [...]) odmówił rozłożenia na raty kary pieniężnej nałożonej wskazaną wyżej decyzją. Podstawą prawną tego rozstrzygnięcia był art. 189k Kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ opisał sytuację finansową spółki wynikającą ze złożonego oświadczenia. Następnie, powołując art. 189k k.p.a. wskazał, że brak jest podstaw do udzielenia ulgi w postaci rozłożenia na raty istniejącej należności. W ocenie organu, miesięczny dochód przedsiębiorcy wynoszący 24 845 zł – nie przemawia za uznaniem, że sytuacja finansowa strony jest trudna. Z akt sprawy nie wynika też, aby pandemia Covid-19, w istotny sposób wpłynęła na sytuację ekonomiczną wnioskodawcy.
Odwołanie od opisanej wyżej decyzji wniosła M sp. j. w Ł, kwestionując prawidłowość przyjętego rozstrzygnięcia.
Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia 26 października 2021 r. (znak: [...]) utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Wskazał, że zgodnie z art. 189k § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej, który nałożył administracyjną karę pieniężną, na wniosek strony, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem publicznym lub ważnym interesem strony, może udzielić ulg w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej przez odroczenie terminu wykonania zaległej administracyjnej kary pieniężnej lub rozłożenie jej na raty. Podkreślił, że rozpatrując odwołanie od decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego sprawdza, czy wydanie tej decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury. Organ powinien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz ewentualnie okoliczności uzasadniające zakres ich zastosowania. Ocena wyrażona w tym przedmiocie winna być dokonana w oparciu o obiektywne kryteria. Organ II instancji podkreślił, że wniosek o rozłożenie zaległej administracyjnej kary pieniężnej powinien być szczegółowo umotywowany z uwagi na fakt, iż przesłanki zastosowania powyższej ulgi mają charakter ocenny. Dłużnik powinien bowiem wykazać swój ważny interes w rozłożeniu należności na raty, a szczególnie winien wykazać to, że z uwagi na swoją sytuację majątkową i wysokość dochodów, nie jest w stanie uiścić należności jednorazowo, a ściągnięcie orzeczonej kary w drodze egzekucji, spowodowałoby dla dłużnika nadmierne obciążenie majątkowe lub inne ciężkie skutki. Główny Inspektor Transportu Drogowego dokonał analizy sytuacji finansowej odwołującej się spółki i stwierdził, że brak jest podstaw do ustalenia, że znajduje się ona w trudnej sytuacji finansowej, umożliwiającej zastosowanie żądanej ulgi. Zarazem organ podkreślił, że decyzja o nałożeniu na spółkę kary pieniężnej została wydana w dniu [...] 2020 r. W związku z tym, strona już w marcu 2020 r. winna mieć świadomość konieczności uiszczenia w przyszłości wskazanej kary pieniężnej i powinna poczynić niezbędne kroki celem systematycznego odkładania określonej kwoty. Dodatkowo zaakcentował, iż decyzja organu I instancji o nałożeniu kary, została utrzymana w całości w mocy przez Głównego Inspektora Transportu Drogowego decyzją z dnia 26 października 2020 r. (nr. [...]), a skarga od tej decyzji wniesiona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, została oddalona prawomocnym wyrokiem z 22 marca 2021 r. (sygn. akt III SA/Kr 200/21). Organ odwoławczy zwrócił więc uwagę, że spółka, najpóźniej w dniu 22 marca 2021 r., powinna poczynić niezbędne kroki celem uiszczenia nałożonej kary pieniężnej. Jednocześnie organ wskazał, że odwołująca się nie przedstawiła dowodów uzasadniających, że poczyniła kroki celem uiszczenia orzeczonej kary, a jedynie ograniczyła się do złożenia w dniu 14 lipca 2021 r. wniosku o zastosowanie względem niej żądanej ulgi. Analizując przesłanki do udzielania ulgi, wskazane w art. 189k § 1 pkt 2 k.p.a., organ wskazał, że strona nie przedstawiła wystarczających dokumentów na poparcie swojego wniosku. Następnie dokonał analizy, zawartych w art. 189k § 1 k.p.a. pojęć "ważnego interesu strony" oraz "ważnego interesu publicznego". Akcentował zarazem, że przepis art. 189k § 1 k.p.a. jest oparty na konstrukcji uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w przedmiocie ulgi przysługuje każdorazowo organowi, który, nawet w przypadku stwierdzenia którejkolwiek z przesłanek może, ale nie musi, jej zastosować. W ocenie Głównego Inspektora Transportu Drogowego, przyjęte w sprawie przez Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego rozstrzygnięcie, nie miało charakteru dowolnego i było prawidłowe.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na opisaną wyżej decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 26 października 2021 r. wniosła M sp. j. w Ł. Zarzuciła naruszenie:
a) art. 67a par. 1 pkt 2 i 3 oraz par. 3 Ordynacji podatkowej poprzez uznanie, że nie istnieją przesłanki do umorzenia należności oraz rozłożenia jej na raty podczas gdy, stan majątkowy skarżącej nie pozwala na spłatę zadłużenia;
b) art. 67a par. 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że w sprawie nie istnieją przesłanki do rozłożenia należności na raty;
c) art. 123 par. 1 Ordynacji podatkowej poprzez brak zapewnienia skarżącej możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i wydanie decyzji przed złożeniem organowi zestawienia przychodów i wydatków.
Skarga żądała uchylenia zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę organ domagał się jej oddalenia, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Przeprowadzona w niniejszej sprawie sądowoadministracyjna kontrola zaskarżonych decyzji doprowadziła do uznania, iż akty te obarczone są wadą uzasadniającą stwierdzenie ich nieważności.
W ocenianej sprawie należy na wstępie zwrócić uwagę, iż nałożona na skarżącą spółkę kara pieniężna wynikała z decyzji wydanej przez Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] 2020 r. (nr [...]). W stosunku do tej decyzji, skarżąca spółka uruchomiła jednak postępowanie odwoławcze, w następstwie którego, Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia 26 października 2020 r. o (nr [...]) utrzymał w mocy wskazaną wyżej decyzję organu I instancji. W sprawie tej nie ulegało przy tym wątpliwości, że podstawą prawną kontrolowanego aktualnie rozstrzygnięcia, wydanego w rozpoznaniu złożonego przez skarżącą spółkę wniosku o rozłożenie na raty należności (kary) wynikającej z przywołanych wyżej decyzji – stanowił przepis art. 189k par. 1 pkt 2 k.p.a. Przepis ten stanowi, że organ administracji publicznej, który nałożył administracyjną karę pieniężną, na wniosek strony, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem publicznym lub ważnym interesem strony, może udzielić ulg w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej przez m.in. rozłożenie jej na raty. Zwrócić więc należy uwagę, że cytowany wyżej przepis wskazuje organ administracji publicznej, który jest właściwy w sprawie udzielenia ulgi w wykonaniu nałożonej administracyjnej kary pieniężnej. Organem tym będzie – stosownie do powołanego przepisu – ten organ administracji, który karę nałożył. W literaturze podnosi się zarazem, że cytowany wyżej przepis nie precyzuje, czy chodzi o organ, który nałożył administracyjną karę pieniężną w pierwszej instancji, czy też możliwe jest również orzekanie w przedmiocie udzielenia ulgi przez organ drugiej instancji, w sytuacji, gdy to decyzja tego organu skonkretyzowała sytuację prawną jednostki (por. A. Cebera, J. Firlus w: H. Knysiak-Sudyka (red.) A. Goleba, T. Kiełkowski, K. Klonowski, M. Romańska, A. Cebera, J. Firlus w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. II, W.K. 2019 r. uwaga 3 do art. 189k). Wymienieni Autorzy wskazują, że w przedstawionej sytuacji przyjmować należy, że organem właściwym w sprawie rozpatrzenia wniosku strony o przyznanie ulgi (np. poprzez rozłożenie na raty kary pieniężnej – o co wnosiła skarżąca spółka w tej sprawie) - będzie ten organ administracji publicznej, który wydał ostateczną decyzję administracyjną w przedmiocie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, bez względu na to, czy w warunkach konkretnej sprawy był to organ pierwszej, czy drugiej instancji (tak też A. Krawczyk [w:] Kodeks..., red. Z. Kmieciak, W. Chróścielewski, s. 1010). Stanowisko to należy podzielić. Wskazać bowiem trzeba, że w sytuacji, gdy nałożenie na dany podmiot kary pieniężnej jest wynikiem orzeczenia wydanego przez organ odwoławczy, to w takiej sytuacji uznawać trzeba, że to właśnie orzeczenia drugoinstancyjne ostatecznie (w ramach toku instancji) określiło sytuację prawną strony zobowiązanej do poniesienia spornej kary. Rozstrzygnięcie bowiem sprawy decyzją nieostateczną (wydaną przez organ I instancji), kończy jedynie postępowanie przed tym organem, a sprawa objęta odwołaniem przeniesiona zostaje do ponownego orzekania przez organ II instancji. Ten natomiast organ (odwoławczy), zobowiązany jest rozpoznać ponownie tę sprawę, biorąc za podstawę stan faktyczny oraz prawny istniejący w chwili jego orzekania. Rola organu odwoławczego nie ogranicza się przy tym jedynie do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia organu I instancji, lecz jest on zobowiązany do ponownego, merytorycznego rozpatrzenia całej sprawy, a dopiero wydana przez ten organ decyzja, ma cechę ostateczności (art. 16 par. 1 k.p.a.). Mając na uwadze powyższe rozważania i przedstawione poglądy należy stwierdzić, że organem administracji publicznej, który w sytuacji wniesienia przez stronę odwołania od decyzji organu I instancji - "nałożył administracyjną karę pieniężną" w rozumieniu art. 189k par. 1 k.p.a. – będzie, w ocenie sądu, organ II instancji (odwoławczy). Decyzja bowiem organu I instancji – jest w takim przypadku orzeczeniem nieostatecznym, a taki akt, co do zasady, nie kształtuje jeszcze sytuacji prawnej jednostki. W realiach kontrolowanej sprawy stwierdzić więc należało, że to orzeczenie (decyzja) Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 26 października 2020 r. (nr [...]) ostatecznie ukształtowała sytuację prawną strony skarżącej w zakresie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej. Powołany organ, wskazaną wyżej decyzją, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, i w ten sposób ustalił sytuację spółki odnośnie powyższej kary. Skoro więc to Główny Inspektor Transportu Drogowego orzekał we wskazanym przedmiocie jako organ II instancji, to konsekwentnie przyjmować trzeba, że wydał on ostateczną decyzję administracyjną w przedmiocie nałożenia administracyjnej, a zatem był organem administracji publicznej, który nałożył administracyjną karę pieniężną na skarżącą spółkę. Następstwem powyższego jest wniosek, że to Główny Inspektor Transportu Drogowego, stosownie do art. 189k par. 1 k.p.a., mógł dzielić ulgi w wykonaniu orzeczonej administracyjnej kary pieniężnej. Zatem wniosek spółki winien być rozpoznany i załatwiony przez wskazany wyżej organ administracji publicznej. W kontrolowanej zaś sprawie, decyzję w przedmiocie wniosku strony skarżącej o rozłożenie orzeczonej kary pieniężnej na raty wydał natomiast Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego, co oznacza, że w sprawie orzekał organ, który nie był właściwy. Stosownie do art. 156 par. 1 pkt 1 k.p.a. podstawą stwierdzenia nieważności decyzji, jest wydanie jej z naruszeniem przepisów o właściwości. W literaturze wskazuje się przy tym, że chodzi tu o każdego rodzaju właściwość: rzeczową, miejscową, instancyjną i funkcjonalną. Podstawą stwierdzenia nieważności jest więc jakiekolwiek (każde) naruszenie przepisów wyznaczających właściwość organów orzekających w postępowaniu administracyjnym, niezależnie od zakresu, stopnia naruszenia, oraz prawidłowości merytorycznej rozstrzygnięcia (por. M. Kamiński w: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, A. Krawiec, M. Kamiński, T. Kiełkowski Postępowanie administracyjne, LexisNexis, 2013 r. wyd. 1, str. 468).
Stosownie do art. 145 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022 r., poz. 329; dalej p.p.s.a.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Jak wyżej wskazano, w kontrolowanej sprawie sąd stwierdził naruszenie art. 156 par. 1 pkt 1 k.p.a. – co stosownie do powołanego wyżej przepisu, skutkowało stwierdzeniem nieważności zaskarżonych aktów, o czym sąd orzekł w pkt 1 sentencji. O kosztach (pkt 2 sentencji) orzeczono na podstawie art. 210 par. 2 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że w przypadku orzekania przez sąd na posiedzeniu niejawnym, gdy strona nie jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, o kosztach należnych stronie, sąd orzeka z urzędu. Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID – 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842).