III SA/GL 996/24

III SA/Gl 996/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-06-03
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-12-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Adam Gołuch /sprawozdawca/
Beata Machcińska
Marzanna Sałuda /przewodniczący/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Zarząd Województwa
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2383
art. 116
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1270
art. 67 ust. 1 i art. 60
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch (spr.), Sędzia WSA Beata Machcińska, Protokolant Straszy Referent Weronika Leśniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Zarządu Województwa Śląskiego z dnia 4 września 2024 r. nr 3177/RT/2024 w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej za zobowiązania z tytułu zwrotu dofinansowania w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zarządu Województwa Śląskiego z dnia 6 marca 2024 r. nr [...], 2. zasądza od Zarządu Województwa Śląskiego na rzecz strony skarżącej kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 4 września 2024 r. o numerze 3177/RT/2024 Zarząd Województwa Śląskiego – po rozpatrzeniu wniosku M. M. i M. P. oraz J. J. (dalej: Strona, Skarżąca) o ponowne rozpatrzenie sprawy - utrzymał w mocy decyzję nr [...], z 6 marca 2024 r., orzekającą o solidarnej odpowiedzialności członków zarządu F sp. z o.o. za zobowiązanie Spółki określone decyzją Zarządu Województwa Śląskiego nr [...], z 13 lutego 2019 r., utrzymującą w mocy decyzję tegoż organu nr [...], z 18 września 2018 r. w sprawie zwrotu dofinansowania wykorzystanego z naruszeniem procedur i określenia terminu, od którego nalicza się odsetki.
Jako podstawę prawną tej decyzji organ wskazał: art. 104 i art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 572); art. 41 ust. 1 i 2 pkt 4 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (t.j. Dz.U, z 2024 r., poz. 566), art. 47 § 1 w zw. z art. 107 §1 i § 2 pkt 2, art. 108 §1, art. 109 § 1 i §2 pkt 1, art. 116 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 2383 ze zm.) w zw. z art. 60 pkt 6, art. 61 ust. 3 pkt 2 w zw. z art. 67 ust. 1 oraz art. 66 b ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r, o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1270 ze. zm.) oraz w zw. z art. 9 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 9 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014 - 2020 (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 818 ze zm.).
W uzasadnieniu organ przedstawił stan faktyczny sprawy i argumentację prawną.
Zaakcentował, że 9 sierpnia 2016 r. została zawarta pomiędzy Województwem Śląskim reprezentowanym przez Zarząd Województwa Śląskiego pełniący funkcję Instytucji Zarządzającej Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 a F sp. z o.o. umowa nr [...] o dofinansowanie projektu pn. "[...]", w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego. Do ww. umowy został zawarty w 31 maja 2017 r. aneks nr [...]. F sp. z o.o. realizowała projekt w partnerstwie z Gminą N.. Projekt był realizowany w okresie od 1 sierpnia 2016 r. do 31 grudnia 2017 r. (pierwotnie Beneficjent zakładał realizację projektu w okresie od 1 sierpnia 2016 r. do 30 czerwca 2018 r.).
We wniosku o dofinansowanie realizacji projektu wskazano, że: "celem projektu jest wzrost jakości kształcenia ogólnego realizowanego przez Szkołę Podstawową w N. oraz Gimnazjum w Zespole Szkolno-Gimnazjalnym w N., przez wdrożenie w okresie od 1 sierpnia 2016 r. do 30 czerwca 2018 r. kompleksowego programu rozwojowego obejmującego kształtowanie i rozwijanie u 397 uczniów kompetencji kluczowych niezbędnych na rynku pracy, doskonalenie umiejętności i kompetencji zawodowych 39 nauczycieli, doposażenie pracowni przedmiotowych ww. Szkół i wyposażenie ww. Szkół w sprzęt TIK do prowadzenia zajęć edukacyjnych. Zadania przewidziane do realizacji w projekcie obejmują:
a) zakup autorskich programów zajęć pozalekcyjnych dla uczniów Szkoły Podstawowej w N. oraz Gimnazjum w N.,
b) realizację programów zajęć pozalekcyjnych dla uczniów Szkoły Podstawowej w N. oraz uczniów Gimnazjum w N.,
c) doposażenie pracowni przedmiotowych Szkoły Podstawowej w N. i Gimnazjum w N. w pomoce dydaktyczne oraz utworzenie międzyszkolnej pracowni matematycznej".
Zgodnie z zapisami § 20 ust. 1 umowy o dofinansowanie projektu pn. "[...]" wraz z aneksem, ocena kwalifikowalności poniesionego wydatku dokonywana jest w trakcie realizacji projektu poprzez ocenę wniosków o płatność oraz w trakcie kontroli projektu, w szczególności kontroli na miejscu realizacji projektu lub siedzibie Beneficjenta. Instytucja Zarządzająca RPO WSL (dalej: "IZ" lub "IZ RPO WSL"), w oparciu o Wytyczne w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014 - 2020, dokonała weryfikacji poprawności realizowanych przez F Sp. z o.o. postępowań dotyczących:
a) zakupu autorskich programów zajęć pozalekcyjnych dla uczniów w ramach projektu;
b) usługi szkoleniowej na rzecz uczniów Zespołu Szkolno-Gimnazjalnego w N. polegającej na przeprowadzeniu zajęć pozalekcyjnych w ramach projektu.
Kontroli dokumentów dokonano w siedzibie Instytucji Zarządzającej Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Śląskiego na lata 2014-2020.
W piśmie z 6 marca 2018 r. (sygn. [...], [...]) IZ wezwała F sp. z o.o. do zwrotu wydatków stanowiących nieprawidłowość w ramach wniosku o płatność nr WNP-[...] w łącznej wysokości 63 609,08 zł wraz z należnymi odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania transzy dofinansowania przed ich poniesieniem, tj. od 4 października 2016 r. do dnia zwrotu przedmiotowej kwoty lub do wyrażenia pisemnej zgody na pomniejszenie kolejnej płatności na rzecz Beneficjenta o kwotę podlegającą zwrotowi, w terminie 14 dni od dnia doręczenia przedmiotowego wezwania.
F sp. z o.o. nie dokonała zwrotu środków oraz nie wyraziła pisemnej zgody na pomniejszenie kolejnej płatności, o czym poinformowała w piśmie z 26 marca 2018 r. (sygn. [...]).
22 maja 2018 r. Zarząd Województwa Śląskiego wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu nieprawidłowo wykorzystanego dofinansowania przez F sp. z o.o., otrzymanego na podstawie umowy nr [...] z 9 sierpnia 2016 r. o dofinansowanie projektu pn. "[...]", w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego (sygn. [...]).
Ponadto IZ w piśmie z 22 maja 2018 r. (sygn. [...], [...]) wezwała F sp. z o.o. do zwrotu wydatków stanowiących nieprawidłowość w ramach wniosku o płatność nr [...] w łącznej wysokości 225,00 zł wraz z należnymi odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania transzy dofinansowania przed ich poniesieniem, tj. od 4 października 2016 r. do dnia zwrotu przedmiotowej kwoty w terminie 14 dni od dnia doręczenia przedmiotowego wezwania. F sp. z o.o. nie dokonała zwrotu środków we wskazanym terminie.
17 lipca 2018 r. Zarząd Województwa Śląskiego wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu nieprawidłowo wykorzystanego dofinansowania przez F sp. z o.o., otrzymanego na podstawie umowy nr [...] z 9 sierpnia 2016 r. o dofinansowanie projektu pn. "[...]", w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego (sygn. [...]).
W wyniku prowadzonego postępowania administracyjnego, 18 września 2018 r. Zarząd Województwa Śląskiego wydał decyzję nr [...], którą zobowiązał F Sp. z o.o., do zwrotu dofinansowania wykorzystanego z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych wraz z należnymi odsetkami, udzielonego na podstawie umowy nr [...] z dnia 9 sierpnia 2016 r. o dofinansowanie projektu pn. "[...]", w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego wraz z aneksem, stanowiącego płatność ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w łącznej kwocie 63 834,08 zł, powiększonej o wysokość odsetek określonych jak dla zaległości podatkowych naliczanych od dnia przekazania środków, tj. od dnia 4 października 2016 r.
Po rozP. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożonego przez F sp. z o.o., Zarządu Województwa Śląskiego 13 lutego 2019 r. wydał decyzję nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Zarząd Województwa Śląskiego nr [...] z 18 września 2018 r,
F sp. z o.o. złożyła skargę na decyzję Zarządu Województwa Śląskiego nr [...] z 13 lutego 2019 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozP. na rozprawie 26 lutego 2020 r. sprawy ze skargi Syndyka masy upadłości F sp. z o.o. w upadłości w P. na decyzję Zarządu Województwa Śląskiego z 13 lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu dofinansowania przyznanego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020, oddalił skargę. Orzeczenie jest prawomocne.
Decyzja Zarządu Województwa Śląskiego nr [...] z 13 lutego 2019 r. utrzymująca w mocy decyzję Zarządu Województwa Śląskiego nr [...] z 18 września 2018 r. posiada walor decyzji ostatecznej i prawomocnej.
Zobowiązany nie dokonał zwrotu należności w wysokości 63 834,08 zł wraz z należnymi odsetkami.
Pismem z 5 lipca 2019 r. Wierzyciel został zawiadomiony przez syndyka o ogłoszeniu upadłości przez F sp. z o.o. oraz wezwany do zgłoszenia wierzytelności. Z ww. pisma wynika, że postanowieniem Sądu Rejonowego P. w P. z 27 czerwca 2019 r. wydanym w sprawie o sygnaturze akt [...] ogłoszona została upadłość F sp. z 0.0.
W ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnikowi Urzędu Skarbowego P. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z 30 maja 2019 r. w stosunku do majątku F sp. z o.o. Wierzyciel - Zarząd Województwa Śląskiego nie uzyskał żadnych środków.
27 grudnia 2019 r. do Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego wpłynęło wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego P. 20 grudnia 2019 r. postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku Zobowiązanego - F sp. z o.o. w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] (sygn. [...]) z uwagi na uprawomocnienie się postanowienia o ogłoszeniu upadłości F sp. z .o.o.
Z uwagi na konieczność prowadzenia działań mających na celu wyegzekwowanie należności wynikającej z decyzji Zarządu Województwa Śląskiego nr [...] z 13 lutego 2019 r. utrzymującej w mocy decyzję Zarządu Województwa Śląskiego nr [...] z 18 września 2018 r., Zarząd Województwa Śląskiego zobowiązany był do podjęcia działań mających na celu wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich, o której mowa w Rozdziale 15 Działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. -- Ordynacja podatkowa.
Dnia 6 marca 2024r. nr [...]. Zarząd Województwa Śląskiego wydał decyzję w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności członków zarządu F sp. z o.o. J. J., M. P. i M. M. za zobowiązania spółki określone decyzją Zarządu Województwa Śląskiego z dnia 13 lutego 2019r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Zarządu Województwa Śląskiego [...] z 18 września 2018r. w sprawie zwrotu dofinansowania wykorzystanego z naruszeniem procedur.
Od powyższej decyzji strony wniosły wniosek o ponowne rozpatrzenia sprawy.
Opisaną na wstępie decyzją z dnia 4 września 2024r. nr [...] Zarząd Województwa Śląskiego utrzymał w mocy decyzję z 6 marca 2024r., nr [...].
Z uwagi na konieczność prowadzenia działań mających na celu wyegzekwowanie należności - ZWŚl wszczął postępowania administracyjnego w sprawie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich, o której mowa w Rozdziale 15 Działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Wskazując na instytucję odpowiedzialności podatkowej osób trzecich i charakter prawny funkcji członka zarządu podkreślił, że za nieprawidłowości w projekcie odpowiada podmiot i osoby nim zarządzające. Konsekwencją zaś pobrania środków pochodzących z budżetu UE jest konieczność ich rozliczenia zgodnie z obowiązującymi procedurami, a w razie wystąpienia nieprawidłowości - konieczność ich zwrotu.
Powołując się na orzecznictwo wskazano, że decyzja wydana na podstawie art. 207 u.f.p. jest decyzją określającą, tj. ma charakter deklaratoryjny i jest stosowana do zobowiązań powstałych wcześniej z mocy prawa. Sam obowiązek zwrotu, w świetle art. 207 u.f.p. wynika z mocy przepisów prawa, a środki wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem, z naruszeniem procedur lub pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości podlegają zwrotowi przez Beneficjenta. Wobec powyższego nie jest możliwe przyjęcie, że zobowiązanie do zwrotu środków, jakkolwiek określone dopiero w decyzji wydanej na podstawie art. 207 u.f.p., powstaje z chwilą wydania lub doręczenia tej decyzji. Obowiązek zwrotu środków jest bowiem tylko stwierdzany w decyzji, natomiast wynika ze zdarzeń wcześniejszych, wypełniających przesłanki wskazane w art. 207 ust. 1 pkt 1-3 u.f.p. Niezależnie zatem od faktu, że przepisy u.f.p. wskazują termin zwrotu (14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji) należy przyjąć, że zaległość podatkowa ma miejsce już wcześniej - gdy wystąpiły nieprawidłowości skutkujące obowiązkiem zwrotu środków, tj. gdy zaktualizowała się przesłanka zwrotu środków, a nie dopiero po upływie terminu wskazanego w decyzji. W przypadku ustalenia kręgu osób odpowiedzialnych solidarnie ma to tym bardziej doniosłe znaczenie, bowiem przyjęcie, że zaległość pojawiła się dopiero w momencie uchybienia terminowi z decyzji byłoby równoznaczne z tym, że niejednokrotnie za zobowiązania beneficjentów odpowiedzialność ponosiłyby osoby nie mające wpływu na powstałe nieprawidłowości (tj. osoby, które są członkami zarządu w chwili orzekania przez organ, ale nie były członkami zarządu w chwili powstania nieprawidłowości).
Organ dokonał oceny zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie i stwierdził, że w stosunku do skarżącego członka zarządu – J. J. - nie wystąpiła którakolwiek z przesłanek egzoneracyjnych określonych w art. 116 O.p., powodująca odstąpienie od orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania spółki w analizowanym stanie faktycznym sprawy. Sprawa drugiego członka została rozpoznana przez tut. Sąd odrębnym wyrokiem pod sygn. akt III SA/Gl 999/24.
Dalej ZWŚl przeanalizował przesłanki art. 116 O.p. akcentując, że Strona była członkiem zarządu w momencie zawierania przez Spółkę umowy o dofinansowanie projektu pełniła funkcję wiceprezesa zarządu Spółki przez cały okres trwania realizacji projektu, aż do ogłoszenia upadłości tego podmiotu gospodarczego. Natomiast drugi członek – prezes zarządu został wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego Stowarzyszenia na mocy wpisu z 23 sierpnia 2017 r.; ZWŚl uznał, że rezygnacja złożona przez niego była skuteczna od 14 lipca 2017 r., tj. z datą doręczenia oświadczenia o rezygnacji z funkcji prezesa zarządu. Zatem ustalając krąg osób trzecich, Organ brał pod uwagę termin, w którym wystąpiły nieprawidłowości tj. zaktualizowała się przesłanka zwrotu środków. Wskazał, że nieprawidłowości te powstały w okresie realizacji projektu i dotyczą dwóch obszarów:
- udzielenia zamówień na podstawie Zapytania ofertowego nr [...] z 23 września 2016 r. dot. przeprowadzonego postępowania pn. Zakup autorskich programów zajęć pozalekcyjnych dla uczniów w ramach projektu pn. "[...]";
- wypłaty wynagrodzenia trenerom zaangażowanym do projektu do prowadzenia zajęć pozalekcyjnych w oparciu o umowy zawarte w efekcie dokonanego uprzednio rozeznania rynku na podstawie Zapytania ofertowego nr [...].
Organ nałożył również korektę finansową na wydatki dotyczące zakupu autorskich programów zajęć pozalekcyjnych dla uczniów w ramach projektu "[...]", przedstawione do rozliczenia przez Spółkę we wniosku o płatność nr [...], [...] za okres od 1 kwietnia 2017 r. do 30 czerwca 2017 r. Organ uznał za nieprawidłowość podlegającą zwrotowi kwotę 66,26 zł (koszty bezpośrednie). Ponadto za niekwalifikowalne uznano koszty pośrednie w wysokości 166,82 zł (25% x 667,26 zł).
Dokumenty, na podstawie których Spółka przedstawiła do rozliczenia powyżej wskazane wydatki dotyczące zakupu autorskich programów zajęć pozalekcyjnych dla uczniów w ramach projektu "[...]" są datowane od 31 marca 2017 r. do 31 maja 2017 r.
Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, że umowy z trenerami, których przedmiotem było świadczenie usług polegających na prowadzeniu zajęć pozalekcyjnych zawarte zostały przez Spółkę 30 grudnia 2016 r. Wydatki dotyczące wypłaty wynagrodzeń na podstawie ww. umów przedstawione zostały przez Spółkę we wniosku o płatność nr [...] na podstawie list płac z 19 kwietnia 2017 r., 18 maja oraz z 29 czerwca 2017 r. Natomiast we wniosku o płatność nr [...] na podstawie listy płac z 6 lipca 2017r.
Wniosek o płatność nr [...] za okres od 1 kwietnia do 30 czerwca 2016 r. został złożony 14 lipca 2017 r. przez Spółkę; wniosek o płatność nr [...] za okres od 1 lipca do 22 września 2017 r. został złożony przez Spółkę - 5 października 2017 r. Zatem nie budził żadnych wątpliwości Organu fakt, iż Strona pełniła funkcje w zarządzie Spółki w czasie powstania nieprawidłowości oraz przez cały okres, w którym składane były wnioski o płatność przedstawiające do rozliczenia IZ wydatki wynikające z tych nieprawidłowości; była też członkiem zarządu w czasie kiedy Spółka wykorzystywała otrzymane dofinansowanie z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p.
Analizując czas złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, w ocenie organu art. 116 O.p. i okoliczność złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości należy rozpatrywać w ujęciu odpowiedniego stosowania przepisów względem przesłanki pozytywnej odpowiedzialności określonej obecnie w art. 66b ust. 2 u.f.p. Co oznacza, że czasowo należy ją odnieść do czasu powstania naruszeń określonych w art, 207 ust. 1 u.f.p. Na gruncie tej sprawy oznacza to, że właściwym czasem byłby okres powstania naruszeń, o ile Spółka spełniałaby wtedy przesłanki do zgłoszenia stosowanego wniosku do sądu, określone w ustawie z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe.
Jako bezsporne organ uznał, że nieprawidłowości powstały przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości z dnia 21 stycznia 2019 r, oraz z dnia 17 kwietnia 2019 r. Zatem IZ stwierdziła, że skoro Beneficjent nie mógł wykonać swojego wymagalnego zobowiązania we właściwym czasie - miał obowiązek zgłosić wniosek o ogłoszenie upadłości znacznie wcześniej. Jeśli jednak tego nie uczyniono to należało przyjąć, że Beneficjent nie płacąc swoich zobowiązań działał celowo, tak by doprowadzić do pokrzywdzenia Zarządu Województwa Śląskiego. Podkreślono, że Strona i M. P. mieli wpływ na działalność Spółki pełniąc rolę członków zarządu. Zdaniem ZWŚl unikanie wykonywania zobowiązań przez Spółkę, której organem był zarząd, w skład którego wchodzili w/w nie może doprowadzić do sytuacji, w której wierzyciel nie może odzyskiwać należnych mu środków na odstawie art. 116 O.p., tj. od byłych członków zarządu. Podkreślono, że działanie Beneficjenta tj. Spółki w zakresie nieuregulowania należności wynikających z powstałych zobowiązań było celowe. Spółka miała możliwość uregulować terminowo zobowiązania wynikające z nieprawidłowości, a osoby wchodzące w skład zarządu spółki - jednak świadomie tego nie uczyniły. Na możliwość zapłaty zaległości wobec Zarządu Województwa Śląskiego wskazano w uzasadnieniu postanowienia Sądu Rejonowego P. w P., Wydział XI Gospodarczy do Spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych z dnia 12 lutego 2019 r. (sygn. akt: [...]).
ZWŚl wyjaśnił, że Spółka we wniosku o ogłoszenie upadłości z 21 stycznia 2019 r. wskazała m.in. zobowiązanie określone decyzją Zarządu Województwa Śląskiego nr [...] z 18 września 2018 r. Natomiast w uzasadnieniu ww. postanowienia oddalającego wniosek o ogłoszenie upadłości, Sąd wskazał dysponowanie wystarczającymi środkami na zaspokojenie zobowiązań.
Podsumowując Organ stwierdził, że zgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości w 2019 r., nie można przypisać spełnienia przesłanki egzoneracyjnej, skoro działanie to nie było nastawione na zaspokojenie wierzycieli, w tym Zarządu Województwa Śląskiego (brak spłaty zobowiązań pomimo dysponowania środków finansowych). Zdaniem IZ, działania Beneficjenta jak i członków Zarządu, były iluzoryczne, nastawione na brak spłaty ewentualnych zobowiązań i przejawiające się w przedstawieniu (w późniejszym czasie) dowodów które miałyby świadczyć o braku odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania spółki celem uwolnienia się z odpowiedzialności. Celem postępowania upadłościowego jest zaspokojenie wierzycieli dłużnika w jak najwyższym stopniu (art. 2 ustawy prawo upadłościowe). Cel ten nie został osiągnięty wskutek nienależytej staranności beneficjenta i członków zarządu w sprawowaniu swoich funkcji poprzez nieregulowanie zobowiązań wobec instytucji Zarządzającej (od momentu powstania zobowiązań tj. nieprawidłowości w 2016/2017 r., aż do 2019 r., tj. m.in. w czasie wskazanym przez sąd w postanowieniu z 21 stycznia 2019 r. kiedy spółka, dysponowała wystarczającymi środkami na ich zaspokojenie), co w efekcie doprowadziło do braku zaspokojenia wierzyciela, potrzebę prowadzenia postępowania w sprawie odpowiedzialności osób trzecich a wnioski o ogłoszenie upadłości do zakwalifikowania jako "niezłożone we właściwym czasie". Ponadto obaj członkowie zarządu Spółki nie wykazali, aby była możliwość uwolnienia się od odpowiedzialności za zaległości Beneficjenta, poprzez zgłoszenie wierzytelności, z której możliwe jest przeprowadzenie egzekucji. Należało organom zgłosić mienie, z którego egzekucja była rzeczywiście możliwa.
Zatem ZWŚl skonkludował, że za zaległości Beneficjenta odpowiadają członkowie zarządu – m.in. Strona - jako pełniąca swą funkcję również w momencie "upływu terminu płatności" (a więc w momencie zaistnienia nieprawidłowości). Wniosek o ogłoszenie upadłości był spóźniony, gdyż majątek dłużnika nie wystarczył na zaspokojenie kosztów postępowania, a obejmował więcej niż jedno zobowiązanie. Beneficjent miał możliwość uregulować terminowo zobowiązania wynikające z nieprawidłowości, jednak świadomie tego nie uczynił. Wiedzę na temat nieprawidłowości Beneficjent miał w momencie ich dokonania oraz w 2017 r. w czasie ich stwierdzenia przez IZ. Właściwy czas na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, to czas który umożliwia realizację celu postępowania upadłościowego. Po drugie, wykładni przepisów ustawy o finansach publicznych regulujących kwestie związane z zobowiązaniem zwrotowym oraz odpowiedzialnością osób trzecich za te zobowiązanie nie można dokonywać w oderwaniu od innych przepisów regulujących kwestie nieprawidłowości i obowiązku jej zwrotu oraz dbania o budżet Unii Europejski.
Kwestionując powyższą decyzję ostateczną oboje członkowie zarządu Spółki wnieśli osobne skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Przedmiotem niniejszego postępowania o sygn. akt III SA/Gl 996/24 jest skarga J. J.; sprawa drugiego członka zarządu prowadzona była w odrębnym postępowaniu pod sygn. akt III SA/Gl 999/24.
W tej sprawie Skarżąca zarzuciła:
1. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie, w szczególności faktów wynikających z przedstawionego przez strony materiału dowodowego, w tym przez skarżącą, oraz pominięcie w toku rozpatrywania sprawy dowodów przedłożonych przez strony, w szczególności: prywatnej opinii biegłego Andrzeja Głowackiego z dnia 16 czerwca 2023 r. sprawozdań finansowych spółki za lata 2017-2019 postanowień Sądu Rejonowego P. w P. Wydział XI Gospodarczy ds. Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych z 12 lutego 2019 r. sygn. akt [...] i z 27 czerwca 2019 r. sygn. akt [...], korespondencji spółki F sp. z o.o. z Zarządem Województwa Śląskiego w związku z nieprawidłowościami w wydatkowaniu środków, w tym wezwaniami do zwrotu dofinansowania, korespondencji Spółki Urzędem Marszałkowskim Województwa [...], decyzji Regionalnej Komisji Orzekającej w Sprawach o Naruszenie Dyscypliny Finansów Publicznych przy Regionalnej Izbie Obrachunkowej w K. z 13 sierpnia 2021 r. znak [...] - poprzez nieuwzględnienie faktu braku stanu niewypłacalności Spółki w okresie poprzedzającym złożenie wniosków o ogłoszenie upadłości w imieniu Spółki w kontekście dobrej kondycji finansowej spółki, która nie uprawniała, ani nie zobowiązywała członków jej zarządu do składania wniosku o ogłoszenie upadłości, kwestionowania od samego początku stanowiska Zarządu Województwa Śląskiego w przedmiocie nieprawidłowości w wydatkowaniu środków przez spółkę, w kontekście posiadania racjonalnych argumentów spółki, a tym samym błędnego ustalenia, iż po stronie skarżącej nie zaistniały przesłanki egzoneracyjne określone w art. 116 §1 pkt 1 a) i b) O.p. w szczególności, błędnego ustalenia iż wnioski o ogłoszenie upadłości nie zostały złożone przez skarżącą w czasie właściwym, co nie zwalnia skarżącej z odpowiedzialności za zobowiązania Spółki;
2. naruszenie przepisów postępowania art. 84 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie w sprawie dowodu z opinii biegłego z dziedziny finansów, rachunkowości i ekonomii, w sytuacji nieuwzględnienia przez organ przedstawionego przez strony materiału dowodowego i uznania w sprzeczności z przedstawionym materiałem dowodowym, iż po stronie skarżącej nie zaistniały przesłanki egzoneracyjne zwalniające ją z odpowiedzialności za zobowiązania Spółki - jeśli bowiem Organ przyjmował, iż w świetle przedstawionego materiału dowodowego nie sposób uznać, że po stronie skarżącej zaistniały przesłanki egzoneracyjne, to tym bardziej winien skorzystać z wiadomości specjalnych, których mógł dostarczyć biegły, gdyż w przeciwnym razie ustalenia organu w przedmiocie czasu właściwego do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości przez skarżącą nie są poparte jakimikolwiek dowodami przeciwnymi niż przedstawionymi przez skarżącą i inne strony postępowania;
3. naruszenie przepisów prawa materialnego art. 116 §1 pkt 1) ppkt a) i b) O.p. w zw. z art. 67 ust. 1 u.f.p. i w zw. z art. 21 ust. 1 w zw. z art. 11 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię polegające na: błędnym przyjęciu, iż nie wystąpiła przesłanka egzoneracyjna w postaci złożenia w czasie właściwym przez skarżącą wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki, błędnym przyjęciu, iż niezłożenie wniosku ogłoszenie upadłości spółki przed rokiem 2019 nastąpiło z winy skarżącej, nieustaleniu przez organ dokładnych ram czasowych "czasu właściwego" na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości przez skarżącą z uwzględnieniem przepisów prawa upadłościowego dotyczących przesłanek i terminu na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości innego niż wskazywany przez skarżącą;
4. naruszenie przepisów prawa materialnego art. 116 §1 pkt 1) ppkt a) i b) O.p. w zw. z art. 66b ust. 2 u.f.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że przesłanki egzoneracyjne wynikające z art. 116 O.p. mogą być rozpatrywane wyłącznie w kontekście przesłanek wskazanych w art. 66b ust. 2 u.p.f. dla ustalenia kręgu osób odpowiedzialnych za zobowiązania podatkowe spółki tj., iż dla badania czasu właściwego na złożenie wniosku o upadłość winien być brany pod uwagę wyłącznie czas wystąpienia ewentualnych naruszeń, za które członkowie zarządu mogliby w przyszłości odpowiadać, a tym samym błędne uznanie, iż de facto w sytuacji, gdy kondycja finansowa spółki w dacie powstawania ewentualnych naruszeń nie uzasadniała złożenia wniosku o upadłość (brak stanu niewypłacalności), to odpowiedzialność ówczesnych członków zarządu byłaby nieograniczona - nie mogliby się oni wykazać złożeniem takiego wniosku o upadłość, a tym samym nigdy nie zostałaby spełniona wobec nich przesłanka egzoneracyjna z art. 116 §1 O.p.;
5. naruszenie przepisów prawa materialnego art. 116 §1 pkt 1) ppkt a) i b) O.p. w zw. z art. 207 ust. 1 u.f.p. w zw. z art. 11 i 21 ust. 1 Prawa upadłościowego poprzez błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż w odniesieniu do ustalenia czasu właściwego na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości przez członków zarządu nie ma znaczenia decyzja o zwrocie środków wydawana przez Organ na podstawie art. 207 ust. 1 u.p.f. i uznanie, iż analizowanie daty doręczenia decyzji ostatecznej w przedmiocie zwrotu środków z 14 dniowym terminem na zwrot środków nie ma znaczenia w kontekście uznania roszczenia Instytucji Zarządzającej za wymagalne - w sytuacji gdy ewentualną wymagalność roszczenia, którą członek zarządu winien brać pod uwagę jest właśnie roszczenie wynikające z takiej ostatecznej decyzji o zwrocie środków, a tym samym ewentualne składanie wniosku o ogłoszenie upadłości w czasie właściwym jest prawidłowe dopiero po otrzymaniu ostatecznej decyzji o zwrocie i przy założeniu, iż przesłanki niewypłacalności wynikające z przepisów prawa upadłościowego zaistniały po stronie spółki, a nie w czasie gdy Instytucja Zarządzająca zgłasza nieprawidłowości w toku badania wniosku o płatność w trakcie realizacji projektu.
W konsekwencji zawnioskowała o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w tej sprawie; ewentualnie uchylenie tej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; zasądzenie kosztów postępowania.
Organ w odpowiedzi wniósł o oddalenie skargi podtrzymując swoje stanowisko. Odnosząc się do kwestii zarzucanych przez Skarżącą naruszeń przepisów postępowania, w tym w szczególności z uwagi na pominięcie opinii biegłego (w tym prywatnej opinii Stron), wskazał, że wziął pod uwagę i przeanalizował wszystkie dowody przedstawione przez Strony (w tym m.in.: analizy ekonomiczno - finansowe, ich wyniki, i przedstawione sprawozdania). Zebrane przez organ dokumenty w obu postępowaniach administracyjnych i dokumenty przedstawione przez Strony uznał za wystarczające do wydania prawidłowego rozstrzygnięcia tj. utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji. Wobec przyjętych operacji myślowych przez IZ wydającą decyzje - brak było podstaw do powołania biegłego w sprawie, celem dopuszczenia opinii o którą wnioskowały Strony. Organ powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych podkreślając, że wykazał przesłanki faktyczne dla dokonania stosownego ustalenia spornych kwestii - rzetelnie dokonał analizy okoliczności aktualizujących obowiązek wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości w odniesieniu do dwóch przesłanek (płynnościowej i zadłużeniowej). Materiał dowodowy był wystarczający do orzeczenia o odpowiedzialności Strony za zobowiązania Spółki. W sprawie ziściły się przesłanki pozytywne warunkujące odpowiedzialność (wystąpienie nieprawidłowości skutkujące obowiązkiem zwrotu środków wykorzystanych z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p, - w okresie, w którym Strona pełniła funkcję wiceprezesa zarządu Spółki oraz bezskuteczność egzekucji do majątku Spółki), zaś Strona nie wykazała, aby zaistniała którakolwiek z przesłanek negatywnych wyłączających jej odpowiedzialność za zaległości powstałe w związku z nieprawidłowym wydatkowaniem środków w ramach projektu. Wyrok Sądu Rejonowego P. w P. nie ma charakteru wiążącego w tym postępowaniu, był wydany w sprawie cywilnej na gruncie stanu faktycznego, który różni się od ustaleń przyjętych w sprawie administracyjnej. Organ zebrał materiał dowodowy, a następnie dokonał wnikliwej jego analizy.
Natomiast w piśmie procesowym z 5 maja 2025r. strona skarżąca podtrzymała zarzuty i wnioski zawarte w skardze. Dodatkowo zawnioskowała o przeprowadzenie dowodu z decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 13 listopada 2024r., ozn. nr [...], rozstrzygającą analogiczną do niniejszej sprawę Skarżącej, a dotyczącą innych zobowiązań przenoszonych na członków zarządu Spółki – Beneficjenta.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:
Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm. – dalej zwanej "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sądy kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, jak również trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Spór w przedmiotowej sprawie dotyczy zasadności przeniesienia na Skarżącą odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania Spółki określone decyzją Zarządu Województwa Śląskiego z 13 lutego 2019 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Zarządu Województwa Śląskiego z 18 września 2018 r. nr [...], w sprawie zwrotu dofinansowania wykorzystanego z naruszeniem procedur, jako powstałych w czasie pełnienia przezeń funkcji członka zarządu Spółki - w oparciu o art. 116 O.p.
Badając legalność objętego skargą aktu stwierdzić trzeba, że materiał dowodowy zebrany w sprawie nie dawał wystarczającej podstawy do wydania zaskarżonego orzeczenia.
Zarzuty skargi i ich uzasadnienie zmierzają w jednym kierunku: wykazania, dobrej kondycji finansowej Spółki w latach 2016-2017 i braku konieczności zgłoszenia wniosku o ogłoszenie jej upadłości w okresie kiedy Skarżąca pełniła funkcję członka zarządu - co w konsekwencji winno wykluczać możliwość przypisania Skarżącej odpowiedzialności za zobowiązania Spółki oraz winy za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki we właściwym terminie. Natomiast Organ akcentuje, że wniosek o ogłoszenie upadłości był spóźniony, bowiem właściwy czas na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, to czas który umożliwia realizację celu postępowania upadłościowego; majątek dłużnika nie wystarczył na zaspokojenie kosztów postępowania; Spółka miała możliwość uregulować terminowo zobowiązania wynikające z nieprawidłowości, jednak świadomie tego nie uczyniła.
Wobec tak zarysowanego sporu na wstępie zauważyć należy, iż u.f.p. nie reguluje kwestii odpowiedzialności członków zarządu spółek kapitałowych za należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich, w odniesieniu do których to środków wydano decyzję nakazującą ich zwrot w trybie art. 207 ust. 9 u.f.p., stanowiących - stosownie do art. 60 pkt 6 u.f.p. niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym i do kwestii tej, w myśl art. 67 ust. 1 u.f.p., znajdą odpowiednie zastosowanie przepisy działu III ustawy O.p., a konkretnie art. 116 ustawy O.p. Zgodnie zaś z art. 116 § 1 ustawy O.p., za zaległości podatkowe m.in. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:
1. nie wykazał, że:
a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2024 r. poz. 1428) albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne, albo
b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy;
2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.
Wskazać należy, że poza przesłanką pozytywną przyjęcia odpowiedzialności członków zarządu spółki kapitałowej (w tym spółki z o.o.) za zaległości podatkowe na mocy art. 116 § 1 ustawy O.p., zaś odpowiednio za niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym na mocy art. 116 § 1 ustawy O.p. w zw. z art. 67 ust. 1 u.f.p. i art. 60 u.f.p., jaką jest bezskuteczność egzekucji prowadzonej z majątku spółki, ww. regulacja przewiduje także przesłanki egzoneracyjne, tj. okoliczności wyłączające odpowiedzialność członka zarządu.
W toku postępowania oboje członkowie zarządu Spółki będącej Beneficjentem mogli zatem dowodzić istnienia braku podstaw odpowiedzialności. W tym celu obowiązani byli wykazać istnienie jednej z przesłanek egzoneracyjnych. Za taką przesłankę wskazywali m.in. fakt zgłoszenia "we właściwym czasie" wniosku o ogłoszenie upadłości.
Z powyższej możliwości oboje członkowie zarządu Spółki skorzystali, przedstawiając argumentację dotyczącą istnienia ww. przesłanki egzoneracyjnej w kolejnych pismach, zarzutach wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i wreszcie w skardze. Strona skarżąca w szczególności wskazuje na fakt, że został złożony wniosek o ogłoszenie upadłości spółki F 21 stycznia 2019 r. Podkreśla następnie, iż wniosek powyższy został oddalony przez Sąd Rejonowy P. w P. postanowieniem z 12 lutego 2019 r., doręczonym Beneficjentowi w dniu 5 kwietnia 2019 r. Ponowny wniosek o ogłoszenie upadłości zarząd Spółki złożył 17 kwietnia 2019 r. i wniosek ten sąd uwzględnił postanowieniem z 27 czerwca 2019 r.
Ponadto Strona skarżąca przedstawiała w trakcie postępowania potwierdzone za zgodność z oryginałem kopie dokumentacji potwierdzającej przebieg postępowań w sprawach ww. wniosków o ogłoszenie upadłości, a także prywatną opinię biegłego w przedmiocie stwierdzenia właściwego czasu zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości przez zarząd Spółki. Do tej opinii załączona została również kopia decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w P. wskazującej, iż autor, który sporządził ww. opinię, tj. dr A. G., został ustanowiony biegłym sądowym przy Sądzie Okręgowym w P. w dziedzinie Nauki ekonomiczne - analiza ekonomiczna, o specjalności: analiza i ocena funkcjonowania podmiotu w procesie restrukturyzacji i upadłości; analiza i ustalenie dnia niewypłacalności; analiza sytuacji ekonomiczno-finansowej podmiotów gospodarczych, a także w dziedzinie Nauki ekonomiczne – ekonomia; specjalności: ocena i analiza ekonomiczno-finansowa przedsiębiorstw i gospodarstw rolnych. Natomiast w treści tej opinii biegły przedstawił szczegółową analizę sytuacji finansowej F Sp. z o.o. w okresie poprzedzającym oraz obejmującym złożenie ww. wniosków o ogłoszenie upadłości z 21 stycznia 2019 r. oraz z 17 kwietnia 2019 r., konkludując, iż w świetle wymogów art. 116 O.p. drugi wniosek zarządu Spółki o ogłoszenie upadłości został złożony we właściwym czasie.
Jednakże pomimo, że kompetencje autora ww. opinii zostały potwierdzone załączonym odrębnym dokumentem - organy obu instancji orzekające w rozpoznawanej sprawie postanowiły nie uwzględnić zawartych w niej ustaleń przy ocenie materiału dowodowego w tej sprawie, twierdząc, że opinia prywatna nie jest dowodem z opinii biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. Jednocześnie nie dokonały własnej analizy sytuacji finansów i majątku Spółki – Beneficjenta, co ma kluczowe znaczenie dla oceny istnienia lub nie przesłanki eskulpującej zarząd Spółki.
Odnośnie bowiem zgłoszenia wniosku o upadłość "we właściwym czasie", wskazać należy, że zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. z 2022r., poz. 1520; dalej: u.p.u.) wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnik obowiązany jest zgłosić w sądzie nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości (przy czym w myśl art. 21 ust. 2 u.p.u., jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna, obowiązek ten spoczywa na każdym, kto na podstawie ustawy, umowy spółki lub statutu ma prawo do prowadzenia spraw dłużnika i do jego reprezentowania, a zatem na członkach zarządu spółki). Podstawy materialne ogłoszenia upadłości określają zaś przepisy art. 10 i 11 u.p.u. Zgodnie z art. 10 u.p.u., upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny, przy czym w myśl art. 11 ust. 1 u.p.u., dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W art. 11 ust. 1a u.p.u. przewidziano przy tym domniemanie, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące. Ponadto, przepisy art. 11 ust. 2 i 5 u.p.u. stanowią, że dłużnik będący osobą prawną jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące, przy czym domniemywa się, że zobowiązania pieniężne dłużnika przekraczają wartość jego majątku, jeżeli zgodnie z bilansem jego zobowiązania, z wyłączeniem rezerw na zobowiązania oraz zobowiązań wobec jednostek powiązanych, przekraczają wartość jego aktywów, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące (ust. 5). W literaturze i orzecznictwie podkreśla się na tle ww. regulacji, że sam fakt nieuiszczenia jednego bądź nawet kilku zobowiązań nie musi automatycznie oznaczać niewypłacalności, a tym samym podstawy do zgłoszenia wniosku o upadłość. W wyroku z 25 czerwca 2014 r. (sygn. akt 11 FSK 1743/12) NSA nie podzielił bowiem stanowiska, że "obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości powstaje już w momencie niezapłacenia jednego czy kilku długów". Taki wniosek, zdaniem NSA, może wprawdzie pozornie uzasadniać wykładnia językowa (literalna) art. 11 ust. 1 u.p.u., jednak wykładnia celowościowa ww. przepisu "wskazuje na to, że niewykonywanie zobowiązań, prowadzące do uznania dłużnika za niewypłacalnego winno mieć charakter trwały i dotyczyć przeważającej części zobowiązań. Świadczy o tym użycie przez ustawodawcę wyrażeń "niewykonywanie", a nie "niewykonanie" i użycie liczby mnogiej "zobowiązań", a nie pojedynczej "zobowiązania".
Brak więc definicji określenia "we właściwym czasie" w przepisach ustawy O.p. umożliwia odwołanie się do przywołanych już przepisów u.p.u. dotyczących wymaganego terminu zgłoszenia wniosku o upadłość. Sformułowanie to ma zarazem jednak charakter elastyczny, pozwalając i jednocześnie wywołując konieczność dokonania w konkretnym przypadku (ad casum) oceny, czy wniosek taki zgłoszono we właściwym czasie. Użycie powyższego, elastycznego sformułowania wiąże się z tym, że przesłanki do złożenia wniosku o upadłość zachodzą zwykle w sytuacji, gdy wiadomo już, że dłużnik nie będzie w stanie zaspokoić wszystkich wierzycieli w całości. Jest ono przy tym, jak podkreśla NSA, równoznaczne z tym, że "przy ustalaniu właściwego czasu na zgłoszenie wniosku o upadłość w rozumieniu tego przepisu nie należy mechanicznie przenosić terminu wskazanego w Prawie upadłościowym i naprawczym, ale w warunkach konkretnej sprawy oceniać samo zaistnienie przesłanek zgłoszenia wniosku o upadłość, jak i to, że z punktu widzenia realizacji celu postępowania upadłościowego i art. 116 Ordynacji podatkowej wniosek o upadłość powinien być zgłoszony w takim czasie, żeby wszyscy wierzyciele mieli możliwość uzyskania równomiernego, chociażby częściowego, zaspokojenia z majątku spółki (por. wyrok NSA z dnia 9 lipca 2015 r., sygn. akt II FSK 1383/13). "Właściwy czas" na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości "oznacza więc, że zgłaszając wniosek o upadłość, zarząd (członek zarządu) uczynił ze swej strony wszystko, by nie dopuścić do zniweczenia celu postępowania upadłościowego poprzez stworzenie sytuacji, w której niektórzy wierzyciele są zaspokajani kosztem innych" (por. wyrok NSA z 5 września 2017 r., sygn. akt II FSK 2065/15).
Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że pierwotny wniosek o ogłoszenie upadłości Beneficjenta (wraz z wnioskiem o zabezpieczeniu majątku poprzez ustanowienie tymczasowego nadzorcy sądowego) złożono 21 stycznia 2019 r., przy czym wniosek ten Sąd Rejonowy P. w P. oddalił postanowieniem z 12 lutego 2019 r. (sygn. akt [...]), doręczonym Beneficjentowi w dniu 5 kwietnia 2019 r. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd stwierdził, że – cyt.: "poza wszelkimi wątpliwościami wnioskodawca nie wykonuje zobowiązań wobec dwóch podmiotów, to tylko na tej podstawie nie można uznać go za niewypłacalnego skoro dysponuje środkami na rachunku bankowym w kwocie o wiele wyższej niż suma jego wymagalnych zobowiązań (...). Nie sposób bowiem przyjąć, że dłużnik, który wprawdzie dysponuje majątkiem pozwalającym na zaspokojenie już wymagalnych jego zobowiązań nie jest niewypłacalny, jeśli ich zaspokojenie będzie oznaczało jednocześnie, że dłużnik nie będzie zdolny już wykonywać innych swoich zobowiązań pieniężnych, których termin wymagalności jest późniejszy, co może mieć miejsce np. w związku z zaprzestaniem prowadzenia przez niego działalności gospodarczej. W tym kontekście należy wskazać, że dłużnik bezsprzecznie posiada niewymagalne zobowiązania w kwocie ok. 155 000,00 zł w stosunku do Województwa Śląskiego wynikające z już wydanych nieostatecznych decyzji zobowiązujących do zwrotu dofinansowania ze środków unijnych, a także w stosunku do innych wierzycieli w łącznej kwocie 2 377,39 zł oraz z tytułu bieżących wynagrodzeń w wysokości ok. 35 000,00 zł. Na zaspokojenie tych zobowiązań dłużnik również jednak posiada wystarczające środki".
Natomiast ponowny wniosek o ogłoszenie upadłości (wraz z wnioskiem o zabezpieczenie majątku Beneficjenta poprzez ustanowienie tymczasowego nadzorcy sądowego) zarząd Beneficjenta złożył 17 kwietnia 2019 r. A zatem zaledwie 12 dni po doręczeniu orzeczenia w przedmiocie poprzedniego wniosku. Wniosek o zabezpieczenie Sąd Rejonowy P. w P. uwzględnił postanowieniem z 30 maja 2019 r. (sygn. akt [...]), ustanawiając tymczasowego nadzorcę sądowego majątku Beneficjenta. Sam zaś wniosek o upadłość sąd ten uwzględnił postanowieniem z 27 czerwca 2019 r. (sygn. akt [...]).
Zaakcentować należy, że z informacji zawartych zarówno we wnioskach o upadłość, jak i prywatnej opinii biegłego oraz decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 13 listopada 2024r., ozn. nr [...] rozstrzygającej analogiczną do niniejszej sprawę Skarżącej (dotyczącej innych zobowiązań przenoszonych na członków zarządu Spółki – Beneficjenta, a dołączonej za pismem przewodnim Sądowi w terminie publikacji wyroku przez stronę skarżącą) wynika, że pierwszą spośród ostatecznych decyzji zobowiązujących Beneficjenta do zwrotu dofinansowania (w kwocie 19.350 zł wraz z odsetkami) Zarząd Województwa Śląskiego wydał w dniu 12 grudnia 2017 r., o nr [...]. Od decyzji tej Beneficjent złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, a Zarząd Województwa Śląskiego decyzją z dnia 16 października 2018 r. (nr [...]) utrzymał w mocy ww. decyzję. Następne decyzje ostateczne odnośnie zwrotu dofinansowania dotyczące kolejnych projektów Zarząd Województwa Śląskiego wydawał: 3 lipca 2018 r. (nr [...]) na kwotę 106.458,00 zł; 31 lipca 2018 r. (nr [...]) na kwotę 20.850,00 zł; 21 grudnia 2018 r. (nr [...] i z 12 czerwca 2018 r., nr [...] - których dotyczy niniejsze postępowanie) na kwotę 56.333,10 zł; 23 stycznia 2019 r. (nr [...]) na kwotę 43.012,11 zł; 13 lutego 2019 r. (nr [...]) na kwotę 63.834,08 zł; 3 kwietnia 2019 r. (nr [...]) na kwotę 18.844,40 zł. Dodatkowo wobec Beneficjenta Zarząd Województwa Śląskiego prowadził postępowanie odnośnie zwrotu kilku innych należności na łączną kwotę 589.302,34 zł, przy czym przed złożeniem drugiego wniosku o upadłość poinformowano Beneficjenta o zakończeniu w tej sprawie postępowania dowodowego, nie zapadła jednak żadna decyzja w tym przedmiocie.
Warto zauważyć, że ww. rozstrzygnięcia Zarządu Województwa Śląskiego spowodowały bezpośrednie skutki finansowe dla Beneficjenta dopiero od drugiej połowy 2018 r. Z treści sprawozdania finansowego Beneficjenta za rok 2017 r. wynika wprawdzie, że Beneficjent mimo przychodów w kwocie 8.792.597,22 zł poniósł stratę w kwocie 182.817,27 zł (spadła ona istotnie w porównaniu ze stratą za 2016 r., wynoszącą 1.101.972,30 zł), jednakże kwota poniesionej straty była niemal 10-krotnie mniejsza od kapitału własnego Beneficjenta, który w dniu 31 grudnia 2017 r. wynosił 1.809.922,98 zł (taka była zatem kwota nadwyżki majątku Beneficjenta nad kwotą zobowiązań). Beneficjent posiadał ponadto aktywa obrotowe w kwocie 4.216.932,76 zł, w tym środki pieniężne w kwocie 3.706.726,41 zł, a zobowiązania krótkoterminowe wynosiły 364.247,67 zł. Sytuacja zmieniła się istotnie w 2018 r., co znajduje odzwierciedlenie w sprawozdaniu finansowym za rok 2018, w którym kapitał własny Beneficjenta spadł z kwoty 1.809.922,98 zł na koniec 2017 r. do kwoty 384.837,45 zł, przy czym strata za rok 2018 r. wyniosła 1.125.085,53 zł. Beneficjent utracił także istotną część aktywów obrotowych, które na koniec 2018 r. wyniosły 409.372,22 zł, w tym środki pieniężne 348.567,53 zł. Z informacji zawartych we wnioskach o upadłość wynika, że powyższe było skutkiem wskazanej wyżej decyzji Zarządu Województwa Śląskiego z 29 marca 2018 r. o wykluczeniu Beneficjenta z możliwości otrzymywania środków unijnych w trybie art. 207 ust. 4 pkt 3 u.f.p. Mając na uwadze, że głównym przedmiotem działalności gospodarczej Beneficjenta były usługi związane z pozyskiwaniem środków zewnętrznych na realizację projektów, w tym zwłaszcza środków z Unii Europejskiej, trudno to twierdzenie zakwestionować. Beneficjent był jednak nadal w stanie w 2018 r. regulować zobowiązania, o czym świadczy nie tylko ww. kwota posiadanych środków pieniężnych, ale także fakt, że należności objęte trzema pierwszymi z ostatecznych decyzji Zarządu Województwa Śląskiego (tj. z dnia: 3 lipca 2018 r., 31 lipca 2018 r. oraz 16 października 2018 r.) zostały przez organ egzekucyjny w całości wyegzekwowane wraz z odsetkami jeszcze w 2018 r. Ponadto na dzień 31 grudnia 2018 r. zobowiązania krótkoterminowe Beneficjenta wynosiły 24.534,77 zł, a zatem wielokrotnie mniej niż ww. kwota środków pieniężnych (348.567,53 zł).
Powyższe potwierdza fakt oddalenia przez Sąd Rejonowy P. w P. wniosku o ogłoszenie upadłości Beneficjenta postanowieniem z 12 lutego 2019 r. (sygn. akt [...]), w uzasadnieniu którego sąd określił zobowiązania wymagalne Beneficjenta na kwotę ok. 90.000 zł, zaś niewymagalne na kwotę ok. 190.000 zł, podkreślając, ze Beneficjent dysponuje środkami na zaspokojenie tych zobowiązań.
Uwzględniając kolejne prowadzone wówczas przez Zarząd Województwa Śląskiego wobec Beneficjenta postępowania administracyjne odnośnie zwrotu otrzymanego dofinansowania ze środków unijnych (w tym w sprawie zwrotu kilku należności na łączną kwotę 589.302,34 zł), trudno kwestionować twierdzenie zawarte także w dołączonej do akt sprawy prywatnej opinii biegłego, iż Beneficjent w II półroczu 2018 r. oraz w pierwszych miesiącach (styczeń-luty) 2019 r. był dłużnikiem zagrożonym niewypłacalnością w świetle przepisów art. 6 ust 3 Prawa restrukturyzacyjnego, tj. dłużnikiem, którego sytuacja ekonomiczna wskazuje, że w niedługim czasie może stać się niewypłacalny. Powyższe może zatem uzasadniać przyjęcie, że stan niewypłacalności powstał niedługo później (tj. marzec-kwiecień 2019 r.) na skutek dalszej niemożności pozyskiwania środków unijnych (będącego, jak wskazano, głównym przedmiotem działalności gospodarczej Beneficjenta).
Należy przy tym zauważyć, że zarząd Beneficjenta, pomimo iż w styczniu 2019 r. dysponował jeszcze środkami finansowymi, złożył wniosek o ogłoszenie upadłości wraz z wnioskiem o zabezpieczenie majątku poprzez ustanowienie tymczasowego nadzorcy sądowego, przewidując zaistnienie stanu niewypłacalności, w lutym 2019 r. zarząd zwrócił się także do sądu o przyspieszenie rozpoznania wniosku, wskazując na chęć uniknięcia ryzyka uszczuplenia przyszłej masy upadłości i uniemożliwienia zaspokojenia wierzycieli w postępowaniu upadłościowym w jak największym stopniu. Ponadto, po otrzymaniu ww. postanowienia sądu oddalającego pierwszy wniosek o ogłoszenie upadłości (co nastąpiło w dniu 5 kwietnia 2019 r.), zarząd Beneficjenta niezwłocznie, bo w ciągu niecałych 12 tygodni, złożył kolejny wniosek o upadłość, zawierający także wniosek o zabezpieczenie majątku Beneficjenta poprzez ustanowienie tymczasowego nadzorcy sądowego, które to wnioski tym razem sąd uwzględnił. W świetle przywołanego orzecznictwa, można zatem w ocenie organu wziąć pod uwagę, że w dacie orzekania w przedmiocie pierwszego wniosku o ogłoszenie upadłości właściwy sąd nie stwierdził niewypłacalności Beneficjenta, Beneficjent do czasu uzyskania informacji o oddaleniu jego wniosku był przeświadczony, iż taki wniosek jest skutecznie złożony i rozpatrywany, a po powzięciu wiedzy o tej okoliczności bezzwłocznie złożył ponowny wniosek, który został uwzględniony przez Sąd.
W ocenie tut. Sądu zatem, zarząd Beneficjenta składając w styczniu 2019 r., a następnie ponownie w kwietniu 2019 r. wniosek o ogłoszenie upadłości, poczynił starania, aby wykluczyć sytuację, w której niektórzy wierzyciele są zaspokajani kosztem innych, a zatem by nie dopuścić do zniweczenia celu postępowania upadłościowego, jakim jest równomierne zaspokojenie ogółu wierzytelności.
Powyżej przedstawione okoliczności wskazują więc na brak wszechstronnego i należytego rozważenia przez organy obu instancji "właściwego czasu" na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości Beneficjenta w rozumieniu art 116 § 1 pkt 1 lit a ustawy O.p. Trudno bowiem uznać za zasadne twierdzenia organu, że brak dobrowolnego przez Beneficjenta zwrotu pobranej dotacji jest równoznaczny ze złą kondycją finansową Spółki i zaistnieniem konieczności złożenia wniosku o upadłość. Podobnie jak nie można uznać za "właściwy czas" na złożenie takiego wniosku brak konkretnych i skutecznych działań organu na wyegzekwowanie spornych kwot.
Organ w toku postępowania w obu instancjach zaniechał jakiejkolwiek analizy zasobów informacyjnych stanowiących konieczne elementy wniosku o ogłoszenie upadłości - tj. dokumentów w rozumieniu art. 23 prawa upadłościowego. Tymczasem metodyka badania przesłanek z art. 116 O.p. to właśnie analiza struktury czasowej i opóźnienia w spłacie zobowiązań przez dany podmiot gospodarczy, zastanej na dzień istotny dla sprawy, w zakresie nieopłaconych zobowiązań pieniężnych w poszczególnych jego zakresach działalności. Tym samym konieczna jest wszechstronna analiza struktury zrealizowanych zapłat i spłat z tytułu zaciągniętych zobowiązań przez Spółkę, w podziale na poszczególne miesiące i grupy rodzajowe poszczególnych wierzytelności; analiza wystawionych przeciwko Spółce tytułów egzekucyjnych / wykonawczych; analiza postępowań egzekucyjnych, które umorzono ze względu na bezskuteczność egzekucji; analiza zawartych ewentualnie umów kredytowych / pożyczkowych na potwierdzenie zdolności kredytowej i obsługi wierzytelności finansowych w terminach ich wymagalności; analiza zabezpieczeń ustanowionych przymusowo na nieruchomości dłużnej Spółki; analiza ugód i porozumień z wierzycielami publiczno - prawnymi
Zatem dopiero ponowne przeanalizowanie sytuacji finansowej Spółki w spornym okresie w kontekście daty złożenia skutecznego wniosku o ogłoszenie upadłości umożliwi prawidłowe ustalenie czy faktycznie w sprawie wystąpiły przesłanki określone w art 116 ust. 1 pkt 1 lit. a O.p., wyłączające / bądź nie odpowiedzialność majątkową członków zarządu Spółki - Beneficjenta, za należności pobrane ze środków unijnych, a dotyczące rozliczenia projektu, realizowanego na podstawie Umowy.
Mając to wszystko na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję ZWŚl orzekając z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i b) p.p.s.a. jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postanowiono w pkt 2 sentencji stosownie do art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.