IV SA/GL 151/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w ŁodziŁódź2024-09-17
NSAAdministracyjneWysokawsa
policjapomoc finansowazwrot pomocyrozporządzenieustawa o Policjisądy administracyjneprawo administracyjnenieruchomościbudownictwo mieszkaniowe

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje o zwrocie pomocy finansowej policjantowi, uznając przepis rozporządzenia za niezgodny z ustawą.

Policjant B.K. został wezwany do zwrotu części pomocy finansowej na dom jednorodzinny z powodu zwolnienia ze służby przed upływem 10 lat. Organy administracji oparły swoje decyzje na przepisie rozporządzenia, który zdaniem sądu wykraczał poza upoważnienie ustawowe. Sąd uznał ten przepis za niezgodny z Konstytucją i ustawą o Policji, co skutkowało uchyleniem decyzji i umorzeniem postępowania.

Sprawa dotyczyła policjanta B.K., który otrzymał pomoc finansową na budowę domu jednorodzinnego. Po zwolnieniu ze służby przed upływem 10 lat, organy Policji wezwały go do zwrotu części tej pomocy, opierając się na § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 października 2001 r. w sprawie pomocy finansowej dla policjantów. Policjant zaskarżył te decyzje, argumentując, że przepis rozporządzenia jest niezgodny z upoważnieniem ustawowym zawartym w art. 94 ust. 2 ustawy o Policji oraz z Konstytucją RP. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi przychylił się do argumentacji skarżącego. Sąd stwierdził, że przepis rozporządzenia wprowadza dodatkową materialnoprawną przesłankę zwrotu pomocy finansowej, która nie została przewidziana w ustawie, co stanowi przekroczenie upoważnienia ustawowego. Sąd podkreślił, że sędziowie podlegają tylko Konstytucji i ustawom, co uprawnia ich do odmowy zastosowania przepisu podustawowego niezgodnego z prawem wyższego rzędu. W konsekwencji, sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, a także umorzył postępowanie administracyjne jako bezprzedmiotowe. Orzeczono również o zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżącego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, przepis ten jest niezgodny z upoważnieniem ustawowym, ponieważ wykracza poza zakres spraw przekazanych do uregulowania w rozporządzeniu, wprowadzając materialnoprawną przesłankę zwrotu nieprzewidzianą w ustawie.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że art. 94 ust. 2 ustawy o Policji upoważnia ministra do określenia trybu i zasad przyznawania, cofania i zwrotu pomocy finansowej, w tym przypadków zwrotu, ale nie do samodzielnego wprowadzania nowych materialnoprawnych przesłanek zwrotu. Jedyna materialnoprawna przesłanka zwrotu została określona w art. 94 ust. 1a ustawy o Policji (skazanie za określone przestępstwa). Przepis § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia wprowadza dodatkową przesłankę (zwolnienie ze służby przed 10 latami), która nie wynika z ustawy, co stanowi przekroczenie upoważnienia ustawowego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (22)

Główne

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 133

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.u.s.a. art. 1 § 1 i 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

k.p.a. art. 107 § 1 pkt 5

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 105 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

u.o. Policji art. 94 § 1

Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji

u.o. Policji art. 94 § 1a

Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji

u.o. Policji art. 94 § 2

Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji

Upoważnienie do wydania rozporządzenia w sprawie pomocy finansowej dla policjantów nie pozwala na wprowadzanie dodatkowych materialnoprawnych przesłanek zwrotu pomocy, które nie są przewidziane w ustawie.

u.o. Policji art. 97 § 5

Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji

u.o. Policji art. 92 § 1

Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji

Konstytucja RP art. 92 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 178 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

rozporządzenie MS z 22.10.2015 art. 15 § 1

rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

rozporządzenie MS z 22.10.2015 art. 14 § 1 pkt 1 lit. a

rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

rozporządzenie MS z 22.10.2015 art. 2 § pkt 5

rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

Pomocnicze

rozporządzenie z 17 października 2001 r. art. 5 § 1 pkt 2

rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 października 2001 r. w sprawie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego przez policjantów

Przepis uznany za niezgodny z ustawą i Konstytucją, ponieważ wprowadza dodatkową materialnoprawną przesłankę zwrotu pomocy finansowej (zwolnienie ze służby przed upływem 10 lat), która nie została przewidziana w ustawie o Policji.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przepis § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 17 października 2001 r. jest niezgodny z upoważnieniem ustawowym zawartym w art. 94 ust. 2 ustawy o Policji, ponieważ wprowadza dodatkową materialnoprawną przesłankę zwrotu pomocy finansowej. Przepis § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 17 października 2001 r. narusza art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż upoważnienie ustawowe nie było wystarczająco szczegółowe. Sąd administracyjny ma prawo odmówić zastosowania przepisu rozporządzenia niezgodnego z ustawą na podstawie art. 178 ust. 1 Konstytucji RP.

Godne uwagi sformułowania

regulacja ta wykracza poza zakres udzielonego ministrowi w art. 94 ust. 2 ustawy o Policji upoważnienia sędziowie podlegają tylko Konstytucji i ustawom ocena konstytucyjności i legalności przepisu rangi podustawowej może być dokonana przez sąd rozpatrujący sprawę indywidualną brak było podstaw prawnych do żądania zwrotu od skarżącego uzyskanej przez niego pomocy finansowej

Skład orzekający

Paweł Dańczak

przewodniczący

Anna Dębowska

sprawozdawca

Agnieszka Krawczyk

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Niezgodność przepisów wykonawczych z ustawą i Konstytucją, prawo sądów administracyjnych do kontroli legalności rozporządzeń, zasady przyznawania i zwrotu pomocy finansowej dla funkcjonariuszy."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji pomocy finansowej dla policjantów, ale zasady kontroli legalności przepisów podustawowych mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak sądy administracyjne mogą kwestionować przepisy wykonawcze, które wykraczają poza upoważnienie ustawowe, chroniąc prawa obywateli przed nadmierną regulacją.

Policjant wygrał z przepisem, który wykraczał poza ustawę. Sąd administracyjny stanął w obronie obywatela.

Dane finansowe

WPS: 13 244 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Łd 429/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-09-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Krawczyk
Anna Dębowska /sprawozdawca/
Paweł Dańczak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6212 Równoważnik za brak lokalu mieszkalnego i za remont lokalu mieszkalnego
Hasła tematyczne
Policja
Skarżony organ
Komendant Policji
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 134 § 1, art. 135, art. 145, art. 151, art. 135, art. 133, art. 200, art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1267
art. 1 § 1 i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 107 § 1 pkt 5, art. 8 § 1, art. 105 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 145
art. 94
Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t. j.)
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 92 ust. 1, art. 178 ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2023 poz 1935
§ 15 ust. 1, § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a, § 2 pkt 5
rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
Sentencja
Dnia 17 września 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Dańczak, Sędziowie Sędzia WSA Anna Dębowska (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk, Protokolant st. asystent sędziego Anna Łuczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2024 roku sprawy ze skargi B. K. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w Łodzi z dnia 9 kwietnia 2024 roku nr 1/P/2024 w przedmiocie zwrotu pomocy finansowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komendanta Miejskiego Policji w Łodzi z dnia 1 marca 2024 roku, nr 5/PM/2024; 2) umarza postępowanie administracyjne; 3) zasądza od Komendanta Wojewódzkiego Policji w Łodzi na rzecz skarżącego – B. K. kwotę 3 617 (trzy tysiące sześćset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z 9 kwietnia 2024 r., nr 1/P/2024 Komendant Wojewódzki Policji w Łodzi utrzymał w mocy decyzję Komendanta Miejskiego Policji w Łodzi z 1 marca 2024 r., nr 5/PM/2024 wzywającą B.K. do zwrotu części udzielonej pomocy finansowej na wybudowany dom mieszkalny jednorodzinny, przyznanej decyzją Komendanta Miejskiego Policji w Łodzi nr 02/PM/23 z 29 maja 2023 r. w kwocie 24 324,00 zł.
W uzasadnieniu organ drugiej instancji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że B.K. został przyjęty do służby w Policji 31 grudnia 2018 r. Z dniem 31 grudnia 2021 r. został mianowany policjantem w służbie stałej.
Decyzją nr 02/PM/23 z 29 maja 2023 r. Komendant Miejski Policji w Łodzi przyznał skarżącemu pomoc finansową na wybudowany dom jednorodzinny w miejscowości B. przy ul.[...].
Na podstawie rozkazu personalnego z 29 stycznia 2024 r., nr 1455 Komendant Miejski Policji w Łodzi zwolnił skarżącego ze służby w Policji z dniem 30 stycznia 2024 r.
Z uwagi na fakt, że funkcjonariusz został zwolniony ze służby przed upływem 10 lat od dnia jej rozpoczęcia decyzją z 1 marca 2024 r. Komendant Miejski Policji w Łodzi zobowiązał skarżącego do zwrotu części przyznanej i wypłaconej pomocy finansowej.
Od decyzji tej B. K. wniósł odwołanie.
Organ drugiej instancji utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji wskazał na treść § 5 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 i 3 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 października 2001 r. w sprawie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego przez policjantów (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2351), powoływanego dalej jako "rozporządzenie z 17 października 2001 r.", oraz fakt, że skarżący pełnił służbę w Policji przez pięć lat. Organ drugiej instancji wskazał, że kwota przyznanej pomocy finansowej podlega obniżeniu o 50 %, tj. 1/10 za każdy rok pełnionej służby. Stawka pomocy finansowej w dniu wydania decyzji (1 marca 2024 r.) o zwrocie pomocy finansowej wynosiła 6 612,00 zł na jedną normę zaludnienia, a zatem uwzględniając 4 normy zaludnienia jakie przysługiwały skarżącemu, do zwrotu prawidłowo została wyliczona kwota brutto 13 244,00 zł.
Odnosząc się do argumentacji skarżącego, powołującego się w odwołaniu na wyroki sądów administracyjnych, organ administracji stwierdził, że orzekając o uprawnieniach mieszkaniowych policjantów organy Policji nie są nimi związane. Zobowiązane są natomiast do stosowania przepisów obowiązujących w dniu orzekania dopóki nie zostaną uchylone.
W skardze na powyższą decyzję B.K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, umorzenie postępowania administracyjnego oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił:
1. naruszenie następujących przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:
- § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 17 października 2001 r. przez ich zastosowanie w sprawie mimo ich niezgodności z treścią upoważnienia ustawowego wynikającego z art. 94 ust. 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 145) (przekroczenie upoważnienia ustawowego);
- § 5 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia z 17 października 2001 r. przez ich zastosowanie mimo niezgodności § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 17 października 2001 r. z treścią upoważnienia ustawowego wynikającego z art. 94 ust. 2 ustawy o Policji;
- art. 94 ust. 1 i art. 97 ust. 5 ustawy o Policji przez ich niewłaściwe zastosowanie z uwagi na to, że żaden z wymienionych przepisów nie zawiera podstawy do wydania przez organ decyzji o zwrocie przyznanej pomocy finansowej w sytuacji zwolnienia policjanta ze służby przed upływem 10 lat od dnia jej rozpoczęcia;
- art. 94 ust. 2 ustawy o Policji oraz art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez jego niezastosowanie i wydanie decyzji w oparciu o przepisy rozporządzenia z 17 października 2001 r. wydanego z przekroczeniem upoważnienia ustawowego;
2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. przez jego niezastosowanie w sytuacji, w której organ drugiej instancji powinien był uchylić zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji i umorzyć postępowanie w całości.
W uzasadnieniu skarżący podniósł, że zarówno decyzja organu pierwszej jak i drugiej instancji oparte zostały na § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 17 października 2001 r., podczas gdy wymieniony przepis należy uznać za niezgodny z delegacją ustawową zawartą w art. 94 ust. 2 ustawy o Policji, a tym samym za naruszający zawarte w Konstytucji przepisy proceduralne. Artykuł 94 ustawy o Policji statuuje tylko jedną przesłankę zwrotu pomocy finansowej udzielonej policjantowi na uzyskanie lokalu mieszkalnego w spółdzielni mieszkaniowej albo domu jednorodzinnego lub lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość. Tymczasem w § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 17 października 2001 r., zamiast trybu postępowania, zasad zwracania pomocy finansowej czy sposobu obliczania wysokości pomocy finansowej, znalazła się dodatkowa materialnoprawna przesłanka zwrotu, nieznana ustawie o Policji. Organ drugiej instancji niewłaściwie zastosował art. 94 ust. 1 i art. 97 ust. 5 ustawy o Policji z uwagi na to, że żaden z wymienionych przepisów nie zawiera podstawy do wydania przez organ decyzji o zwrocie przyznanej pomocy finansowej w sytuacji zwolnienia policjanta ze służby przed upływem 10 lat od dnia jej rozpoczęcia. Według skarżącego, § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 17 października 2001 r. nie może stanowić podstawy do orzeczenia o zwrocie udzielonej policjantowi pomocy finansowej. Przypadek, w którym pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego podlega zwrotowi, przedstawiony został przez ustawodawcę w treści art. 94 ust. 1a ustawy o Policji. Określenie zatem na poziomie aktu wykonawczego innych jeszcze przypadków, w których pomoc ta ma być zwracana, powoduje, że upoważnienie wykorzystane zostało do innych celów aniżeli wskazane w art. 94 ust. 2 zdanie pierwsze Konstytucji RP. Tym samym przepis § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 17 października 2001 r., na którym organ drugiej instancji oparł zaskarżoną decyzję, wykracza poza materię określoną w upoważnieniu ustawowym do jego wydania.
W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki Policji w Łodzi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie.
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W myśl art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w granicach danej sprawy, której skarga dotyczy, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.
Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W przypadku zaś gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a. skarga, zgodnie z art. 151 p.p.s.a., podlega oddaleniu w całości albo w części. Jednocześnie, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 p.p.s.a.). Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w granicach danej sprawy, której skarga dotyczy, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia i wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy (art. 135 i art. 133 p.p.s.a.).
Z przepisów tych wynika, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy. Posiadają jedynie uprawnienia kasacyjne. Na podstawie akt sprawy badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Przeprowadzona przez sąd w niniejszej sprawie kontrola według powyższych kryteriów wykazała, że skarga jest uzasadniona.
Zgodnie z upoważnieniem zawartym w art. 94 ust. 2 ustawy o Policji minister właściwy do spraw wewnętrznych miał określić, w drodze rozporządzenia, tryb postępowania oraz szczegółowe zasady przyznawania, cofania oraz zwracania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego w spółdzielni mieszkaniowej albo domu jednorodzinnego lub lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość uwzględniając przypadki, w których pomoc ta jest przyznawana, cofana lub podlega zwrotowi, jak również sposób obliczania wysokości pomocy finansowej przyznawanej lub orzekanej do zwrotu, a także rodzaje dokumentów wymaganych przy ubieganiu się o przyznanie tej pomocy.
Z przepisu art. 92 ust. 1 Konstytucji RP wywieść należy, że upoważnienie do wydania rozporządzenia musi spełniać następujące wymogi konstytucyjne:
1) charakter szczegółowy pod względem podmiotowym, tj. musi określać organ właściwy do wydania rozporządzenia;
2) charakter szczegółowy pod względem przedmiotowym, tj. ma wskazywać zakres spraw przekazanych do uregulowania;
3) charakter szczegółowy pod względem treściowym, tj. ma wskazywać wytyczne dotyczące treści aktu (por. wyrok TK z 26 października 1999 r., K 12/99, OTK ZU nr 6/1999, poz.1).
Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 29 listopada 2004 r., sygn. akt K 7/04, dotyczącym oceny konstytucyjności art. 94 ust. 2 ustawy o Policji, zasady cofania i zwracania pomocy finansowej mają zatem precyzować tryb postępowania w tej kwestii. Mogą więc regulować techniczno-proceduralne zagadnienia związane z cofnięciem lub zwrotem pomocy finansowej od momentu wystąpienia braku prawa do tego świadczenia, a wyjątkowo materialnoprawne, np. wskazując późniejszy punkt czasowy w tym zakresie, ale nie samodzielnie określać materialnoprawne przesłanki zwrotu. Jedyna materialnoprawna przesłanka zwrotu pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego rangi ustawowej została określona w art. 94 ust. 1a ustawy o Policji, w myśl którego osoba, która została skazana prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo umyślne lub przestępstwo skarbowe umyślne, ścigane z oskarżenia publicznego, popełnione w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych i w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, albo za przestępstwo określone w art. 258 Kodeksu karnego lub wobec której orzeczono prawomocnie środek karny pozbawienia praw publicznych za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe jest obowiązana do zwrotu pomocy finansowej, o której mowa w ust. 1. Określona w art. 94 ust. 1a ustawy o Policji przesłanka zwrotu pomocy finansowej dotyczy zatem wyłącznie sytuacji skazania policjanta za określone przestępstwa, która niewątpliwie nie pozostaje w związku ze stanem faktycznym rozpoznawanej sprawy.
Tymczasem w § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 17 października 2001 r. określono, że pomoc finansowa podlega zwrotowi w razie zwolnienia policjanta ze służby w Urzędzie Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej, o ile nie nabył uprawnień do emerytury, renty policyjnej lub renty przyznanej na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504 i 1504). Nie budzi wątpliwości, że jest to dodatkowa, oprócz ustawowej, materialnoprawna przesłanka zwrotu przyznanej pomocy finansowej. Określenie w § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 17 października 2001 r. dodatkowej materialnoprawnej przesłanki zwrotu przyznanej pomocy finansowej czyni zasadnym stwierdzenie, że regulacja ta wykracza poza zakres udzielonego ministrowi w art. 94 ust. 2 ustawy o Policji upoważnienia.
Uprawnienie sądu do odmowy zastosowania przepisu rozporządzenia, w stosunku do którego stwierdza on niezgodność z normą ustawową, wynika bezpośrednio z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP. Przepis ten stanowi o podległości sędziów tylko Konstytucji i ustawom, a nie wszelkim innym aktom prawnym, nawet jeśli mają one charakter aktów powszechnie obowiązujących. Dotyczy to także sądów administracyjnych sprawujących – na gruncie art. 175 ust. 1 i art. 184 Konstytucji RP – wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, co obejmuje nie tylko kontrolę stosowania, ale też i kontrolę stanowienia prawa przez organy administracji. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z 13 stycznia 1998 r. U 2/97 (OTK 1998, nr 1, poz. 4), ocena konstytucyjności i legalności przepisu rangi podustawowej może być dokonana przez sąd rozpatrujący sprawę indywidualną, w której przepis ten może być zastosowany.
Z tych względów sąd stwierdził, że brak było podstaw prawnych do żądania zwrotu od skarżącego uzyskanej przez niego pomocy finansowej, gdyż podstawy takiej nie mógł stanowić § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 17 października 2001 r. z przyczyn wyżej wskazanych.
Oparcie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji na przepisie rozporządzenia wykraczającym poza ramy upoważnienia ustawowego stanowi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.
Zauważyć należy, że powyższe stanowisko znajduje oparcie w dotychczasowej linii orzeczniczej sądów administracyjnych prezentowanej m. in. w wyrokach: WSA w Gliwicach z 20 października 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 151/15, z 13 lutego 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 1075/17, z 25 kwietnia 2019 r., sygn. akt III SA/Gl 11/19, z 30 maja 2019 r., sygn. akt III SA/Gl 260/19, z 27 listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Gl 853/19, WSA we Wrocławiu z 28 września 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 319/21, z 4 grudnia 2020 r., sygn. akt IV SA/Wr 459/20, WSA w Gdańsku z 28 stycznia 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 811/20, z 5 listopada 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 220/20, WSA w Warszawie z 16 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 2018/20, NSA z 2 czerwca 2023 r., III OSK 179/22, WSA w Gliwicach z 21 lutego 2024 r., III SA/Gl 935/23.
Dodatkowo zauważyć trzeba, że sam sposób sformułowania rozstrzygnięcia decyzji z 1 marca 2024 r., utrzymanej w mocy zaskarżoną decyzją, nie jest prawidłowy. Nie wynika bowiem z niego jednoznacznie jaką część udzielonej decyzją z 29 maja 2023 r. pomocy finansowej w wysokości 24 324 zł miałby zwrócić skarżący. Dopiero z uzasadnienia tej decyzji można wysnuć wniosek, że spłacie miała podlegać kwota 13 224 zł. Taki sposób sformułowania rozstrzygnięcia decyzji narusza art. 107 § 1 pkt 5 w związku z art. 8 § 1 k.p.a. Z wyżej przedstawionych względów uchybienie to nie stanowi jednakże zasadniczej przyczyny uwzględnienia skargi.
Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję i na mocy art. 145 § 3 p.p.s.a. umorzył postępowanie administracyjne w sprawie, jako bezprzedmiotowe, z uwagi na brak podstaw do jego kontynuowania.
Przepis art. 145 § 3 p.p.s.a. jest przeniesieniem na grunt postępowania sądowoadministracyjnego instytucji umorzenia postępowania administracyjnego, przewidzianej w art. 105 § 1 k.p.a. Sąd, wstępując w rolę organu administracji publicznej, wykonuje przypisany organowi obowiązek. Wydane orzeczenie sądu zastępuje więc rozstrzygnięcie organu administracji publicznej i pełni funkcję decyzji umarzającej postępowanie administracyjne w całości lub w części, kończąc postępowanie bez rozstrzygania sprawy co do jej istoty (por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 5, Warszawa 2017). W ten sposób, kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił, aby wyrok sądu administracyjnego w takiej sytuacji definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji publicznej tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania (por. uzasadnienie do projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Druk sejmowy nr 1633 i 2538, VII kadencja, s. 17).
O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 15 ust. 1 w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.).
d.j.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI