III SA/GL 928/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2024-05-16
NSAAdministracyjneWysokawsa
stypendium dla niepełnosprawnychprawo o szkolnictwie wyższymprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymiwykładnia przepisówterminy studiówstatus studentaorzecznictwo NSAdecyzje administracyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję odmawiającą przyznania stypendium dla osoby niepełnosprawnej, uznając, że organy błędnie zinterpretowały przepisy dotyczące okresu jego pobierania i nie zastosowały się do wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania stypendium dla osoby niepełnosprawnej studentowi. Organy administracji uznały, że student przekroczył 6-letni okres studiowania, co uniemożliwia przyznanie stypendium. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wcześniejsze orzeczenia, wskazując na błędną wykładnię przepisów – okres 6 lat należy liczyć od faktycznego pobierania stypendium, a nie od początku studiów. WSA w Gliwicach, rozpoznając sprawę ponownie, uznał skargę za zasadną, stwierdzając, że organy nie zastosowały się do wytycznych NSA i błędnie uznały sprawę za bezprzedmiotową z powodu utraty przez studenta statusu studenta.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania stypendium dla osoby niepełnosprawnej studentowi W. M. na rok akademicki 2019/2020. Komisja Stypendialna oraz Odwoławcza Komisja Stypendialna odmówiły przyznania świadczenia, uznając, że student przekroczył 6-letni okres studiowania, który jest warunkiem przyznania stypendium. Sąd pierwszej instancji początkowo oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) wyrokiem z 7 marca 2023 r. uchylił wyrok WSA oraz decyzje organów, wskazując na błędną wykładnię art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce. NSA wyjaśnił, że pojęcie „przysługiwania stypendium” należy rozumieć jako okres jego faktycznego pobierania po spełnieniu kryteriów, a nie jako okres studiowania. NSA nakazał organom ponowne ustalenie stanu faktycznego, w tym okresu faktycznego pobierania stypendium oraz momentu powstania niepełnosprawności. Organy administracji po ponownym rozpoznaniu sprawy utrzymały w mocy decyzję o umorzeniu postępowania, uznając sprawę za bezprzedmiotową z powodu utraty przez studenta statusu studenta. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w niniejszym wyroku uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Sąd uznał, że organy nie zastosowały się do wiążącej wykładni prawa dokonanej przez NSA (art. 153 P.p.s.a.) i błędnie uznały sprawę za bezprzedmiotową. Sąd podkreślił, że utrata statusu studenta po zakończeniu roku akademickiego 2019/2020 nie ma wpływu na prawo do stypendium za ten konkretny okres. Sąd oddalił również zarzut dotyczący składu komisji, wskazując, że zgodnie z przepisami i wytycznymi NSA, nie jest konieczne imienne wskazywanie wszystkich członków w decyzji, a z akt sprawy wynika, że większość członków komisji stanowili studenci. Sąd zasądził również zwrot kosztów postępowania sądowego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Okres 6 lat należy liczyć od momentu faktycznego pobierania stypendium po spełnieniu wszystkich kryteriów, a nie od rozpoczęcia studiów.

Uzasadnienie

Sąd oparł się na wykładni NSA, zgodnie z którą pojęcie 'przysługiwania stypendium' odnosi się do okresu jego pobierania, a nie do samego faktu bycia studentem.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (14)

Główne

P.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd jest związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu sądu wyższej instancji.

K.p.a. art. 105 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Umorzenie postępowania, gdy stało się ono bezprzedmiotowe.

P.s.w.n. art. 86 § 1

Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce

Rodzaje świadczeń dla studentów, w tym stypendium dla osób niepełnosprawnych.

P.s.w.n. art. 93 § 2

Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce

Okres, przez który przysługują świadczenia dla studentów (nie dłużej niż przez 6 lat).

Pomocnicze

P.p.s.a. art. 190

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd, któremu sprawa została przekazana, jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

P.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w przypadku naruszenia prawa.

P.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do zasądzenia kosztów postępowania sądowego.

P.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do zasądzenia kosztów postępowania sądowego, w tym wynagrodzenia pełnomocnika.

K.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek działania organu wnikliwie i w sposób budzący zaufanie.

K.p.a. art. 9

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu udzielania stronom niezbędnych pouczeń.

K.p.a. art. 77 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego.

K.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego.

K.p.a. art. 89

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek uzasadnienia decyzji.

P.s.w.n. art. 86 § 3

Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce

Skład komisji stypendialnej i odwoławczej komisji stypendialnej, większość członków stanowią studenci.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy nie zastosowały się do wiążącej wykładni prawa NSA dotyczącej okresu pobierania stypendium. Organy błędnie uznały sprawę za bezprzedmiotową z powodu utraty statusu studenta po zakończeniu roku akademickiego. Organy nie dokonały wymaganych ustaleń faktycznych.

Odrzucone argumenty

Argument organu o bezprzedmiotowości postępowania z powodu utraty statusu studenta. Argument organu o braku możliwości przyznania stypendium po upływie 6 lat od rozpoczęcia studiów.

Godne uwagi sformułowania

pojęcie 'przysługiwania stypendium' należy rozumieć jako okres jego faktycznego pobierania po spełnieniu wszystkich kryteriów utrata statusu studenta z dniem 9 lutego 2022r. - nie ma to żadnego znaczenia dla oceny uprawnień stypendialnych strony za rok akademicki 2019- 2020 sąd jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelnego Sąd Administracyjny

Skład orzekający

Magdalena Jankiewicz

przewodniczący sprawozdawca

Adam Gołuch

sędzia

Beata Machcińska

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących okresu przyznawania stypendiów dla studentów, zasada związania sądu wykładnią prawa NSA, zasada oceny wniosku według stanu prawnego z daty jego złożenia."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji studenta ubiegającego się o stypendium dla osób niepełnosprawnych na podstawie przepisów Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak kluczowa jest prawidłowa interpretacja przepisów i jak ważne jest stosowanie się do wytycznych sądów wyższej instancji. Pokazuje też, że nawet po latach można dochodzić swoich praw, jeśli organy popełniły błędy proceduralne.

Student walczył o stypendium przez lata: sąd wyjaśnia, kiedy faktycznie można je stracić.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Gl 928/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-05-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Adam Gołuch
Beata Machcińska
Magdalena Jankiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 105 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 742
art. 93 ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch, Sędzia WSA Beata Machcińska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 maja 2024 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Akademii [...] w B. z dnia 25 lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium dla osoby niepełnosprawnej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komisji Stypendialnej Akademii [...] w B. z dnia 7 czerwca 2023 r. nr [...], 2) zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej Akademii [...] w B. na rzecz strony skarżącej kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 7 marca 2023r. o sygn. akt III OSK 7051/21 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 20 sierpnia 2020r. o sygn. III SA/Gl 247/20, w którym WSA oddalił skargę W. M. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Akademii [...] w B. z 28 stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium dla osoby niepełnosprawnej. Wyrokiem tym NSA uchylił także zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komisji Stypendialnej z 14 listopada 2019r. nr [...].
Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z 18 października 2019 r. student zwrócił się o przyznanie stypendium dla osób niepełnosprawnych na rok akademicki 2019/2020 na podstawie dołączonego do wniosku orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nr [...]. Komisja Stypendialna 14 listopada 2019 r. rozpoznała złożony wniosek i odmówiła przyznania wnioskodawcy stypendium dla osób niepełnosprawnych na rok akademicki 2019/2020, bo uznała, że nie spełnia on warunków do uzyskania stypendium.
Podstawą takiego ustalenia był fakt, że świadczenia z funduszu stypendialnego nie przysługują studentom, którzy przekroczyli 6 letni okres studiowania. Komisja utożsamiła bowiem okres przysługiwania stypendium z okresem studiowania. Natomiast w przypadku wnioskodawcy 6-letni okres studiów, w czasie którego przysługuje prawo do stypendium należy liczyć według danych zawartych w systemie POLON, tj. od 01 października 2009r. Organ zaznaczył, że w okresie od dnia 01 października 2009 r. do dnia składania wniosku o przyznanie świadczenia tj. do 18 października 2019 r. łączny okres studiowania wnioskodawcy wyniósł 120 miesięcy (tj. 10 lat), na 27 różnych kierunkach studiów, wliczając w to okresy studiowania sprzed wejścia w życie ustawy Prawo o szkolnictwie i nauce, zatem prawo do stypendium mu nie przysługuje.
Stanowisko to podtrzymała Odwoławcza Komisja stypendialna utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Wskazanym na wstępie wyrokiem, WSA w Gliwicach oddalił skargę strony na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej.
W uzasadnieniu podzielił stanowisko organów, że zwrot "świadczenia przysługują" należy rozumieć jako okres, w którym student ma możliwość uzyskania stypendium niezależnie od tego, czy o nie wystąpił ani czy je pobierał. Okres ten rozpoczyna się od dnia podjęcia studiów po raz pierwszy, co w przypadku strony miało miejsce 1 października 2009 r. Zatem w dniu złożenia spornego wniosku tj. 18 października 2019r. okres przysługiwania stypendium rozumianego jako okres studiowania przekroczył już 6 lat.
Rozpoznając skargę kasacyjną od tego wyroku, NSA wyrokiem III OSK 7051/21 uchylił wyrok WSA.
Uzasadniając swoje orzeczenie, NSA wskazał, że WSA błędnie przyjął, że pojęcie "przysługiwania stypendium" należy zrównywać z okresem studiowania. Pod pojęciem "przysługiwania" należy bowiem rozumieć okres jego pobierania po spełnieniu wszystkich kryteriów. Sformułowanie "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. należy rozumieć jako świadczenie, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wymaganych kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu 6 lat, o którym mowa w omawianym przepisie ma znaczenie to, że student występował o oświadczenie, które zostało mu przyznane i je pobierał. Okoliczność, że dana osoba jest studentem nie oznacza uzyskania świadczenia (stypendium).
NSA uznał więc, że WSA dokonał błędnej wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n., co uzasadniało uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji odwoławczej i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Powodowało to, że zasadnym okazał się także zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego poprzez błędną wykładnię § 1 ust. 5 pkt 1 Regulaminu w tym zakresie, w jakim przepis ten stanowi, że okres 6 lat otrzymywania stypendium należy liczyć jako okres studiowania, a nie faktycznego pobierania stypendium.
Jednocześnie NSA wyjaśnił, że niezasadny jest zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 86 ust. 1 pkt 1 i art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. polegającej na zaliczeniu do czasu pobierania stypendium i studiowania okresu sprzed wejścia w życie Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce (czyli przed 1 października 2019 r.). Nie można uznać, że w przypadku, gdy dana osoba mająca status studenta pobierała świadczenie finansowe na podstawie poprzednio obowiązującej ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i z chwilą wejścia w życie nowej ustawy (tj. ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce) nadal miałaby status studenta, to należałoby ją traktować jak osobę studiującą, która w ogóle żadnego świadczenia finansowego nie otrzymała, a więc okres 6-letni pobierania świadczenia byłby liczony od nowa na podstawie nowej ustawy. Taka wykładnia pozwalałaby takim studentom na pobieranie świadczeń finansowych przez okres znaczenie przekraczający 6 lat (tzn. maksymalnie 6 lat na podstawie nowej ustawy, a dodatkowo wcześniej na podstawie ustawy z 2005 r.) i byłoby to nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą równości. Zwrócił także uwagę na nieścisłości w stanie faktycznym związane z ustaleniem, kiedy powstała niepełnosprawność wnioskodawcy, tj. czy miało to miejsce w czasie studiów, czy wcześniej, gdyż ma to wpływ na zakres uprawnień stypendialnych strony.
NSA wskazał również, że niezależnie od błędnej wykładni art. 86 ust. 1 pkt 1 i art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. poprzez stwierdzenie, że stypendium dla osób niepełnosprawnych przysługuje maksymalnie przez 6 lat studiowania, a nie przez okres 6 lat pobierania tego świadczenia, Sąd pierwszej instancji uchybił także obowiązkowi dokonania kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie kompletności zgromadzonego materiału dowodowego pomijając ustalenie samego przebiegu głosowania komisji stypendialnych w zakresie podjęcia decyzji w tej sprawie, jak i ustalenia, czy niepełnosprawność skarżącego kasacyjnie powstała w czasie studiów.
NSA formułując wskazania, jakimi będzie związany organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy wskazał, że konieczne będzie ustalenie okresu faktycznego pobierania stypendium, a nie tylko studiowania.
Nadto komisje obu instancji winny ujawnić skład osobowy, który podjął obie decyzje, aby możliwą była weryfikacja, czy był to skład zgodny z ustawą. Stwierdził, że nie musi to nastąpić w samej treści decyzji, ale winna to być informacja wynikająca z akt sprawy, np. poprzez załączenie protokołu, z którego wynikałoby, kto brał udział w głosowaniu i czy większość składu komisji stanowili studenci.
Kolejnym ustaleniem w zakresie stanu faktycznego, jakiego organy nie dokonały, jest stwierdzenie, kiedy powstała niepełnosprawność strony. W szczególności NSA wskazał, że zgodnie z znajdującymi się w aktach sprawy orzeczeniami o stopniu niepełnosprawności skarżącego, wskazywaną w nich datą powstania (zaistnienia) niepełnosprawności jest 6 kwietnia 2005 r. (orzeczenie o niepełnosprawności z 9 października 2019 r. znak [...]; orzeczenie o niepełnosprawności z 10 października 2014 r. znak [...]; orzeczenie o niepełnosprawności z 20 września 2017 r. znak [...]). Jednak w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie z 13 listopada 2007 r., z treści którego wynika, że skarżący studiował również w latach 1997-2007 w Uniwersytecie [...] w L., zaliczając tylko jeden semestr 5 listopada 1999r. Jeżeli zaświadczenie to potwierdza stan rzeczywisty, to niepełnosprawność skarżącego powstała w czasie studiów. W tym zakresie NSA również wskazał na konieczność ustalenia stanu faktycznego.
Ponownie rozpoznając sprawę, decyzją z 25 lipca 2023r. Odwoławcza Komisja Stypendialna utrzymała w mocy decyzję Komisji Stypendialnej z 7 czerwca 2023r., którą umorzono postępowanie w sprawie przyznania skarżącemu stypendium dla osób niepełnosprawnych na rok akademicki 2019- 2020.
W uzasadnieniu decyzji Odwoławcza Komisja Stypendialna stwierdziła, – podobnie jak Komisja Stypendialna - że w dniu rozpatrzenia wniosku skarżący nie posiada już statusu studenta. Natomiast z art. 86 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wynika, że wyłącznie osoba będąca studentem może ubiegać się o przyznanie stypendium.
W skardze wniesionej na tę decyzję, skarżący zarzucił naruszenie:
1. art. 7, 9, 77 § 1 , 80 i 89 Kpa poprzez błędne ustalenie, że fakt, iż na dzień wydania decyzji skarżący nie jest studentem uczeni wypływa na jego uprawnienia w zakresie stypendium za rok akademicki 2019 – 2020, kiedy był studentem przez cały rok akademicki.
2. art. 153 P.p.s.a. poprzez niezastosowanie się do oceny prawnej wyrażonej w wyroku III OSK 7051/21, w którym organ został zobowiązany do ustalenia stanu faktycznego, a tym samym do merytorycznego rozpatrzenia jego wniosku.
3. naruszenie art. 105 § 1 Kpa poprzez uznanie, że fakt, iż obecnie skarżący nie jest studentem ma wpływ na jego uprawnienia do stypendium za rok 2019-2020, podczas gdy wówczas przez cały rok był studentem i nabył uprawnienia do otrzymania stypendium.
4. art. 86 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez brak wskazania w treści decyzji składu komisji, która podejmowała decyzję w stosunku do studenta, a tym samym podjęcie jej jednoosobowo przez przewodniczącego Komisji, podczas gdy większość członków Komisji winni stanowić studenci.
5. art. 15 Kpa przez brak dwukrotnego merytorycznego rozpatrzenia sprawy i odniesienia się do zarzutów dowołania, bowiem organ odwoławczy ograniczył się do ustalenia prawidłowości decyzji I instancji.
6. art. 86 ust. 1 pkt 1 i art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy organ był związany oceną prawną wyrażoną w wyroku NSA.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując prezentowane dotychczas stanowisko.
Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Przy kolejnym badaniu sprawy skarga okazała się zasadna.
Na wstępie zaznaczyć trzeba, że stosownie do art. 190 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, ze zm.) – dalej P.p.s.a., sąd, któremu sprawa została przekazana jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Wykładnia prawa obejmuje zarówno prawo materialne, jak i prawo procesowe. Nie obejmuje natomiast ocen dotyczących stanu faktycznego (por. J. P. Tarno, Postępowanie przed sądami administracyjnymi).
Z art. 153 P.p.s.a. wynika zaś, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Dodatkowo zwrócić należy uwagę na art. 170 P.p.s.a., zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Z uwagi na moc wiążącą orzeczenia, wynikającą z art. 170 P.p.s.a., organy administracyjne i sądy muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku III OSK 7051/21 zawarł szereg wskazań, które na mocy art. 153 P.p.s.a. były dla organu wiążące.
W szczególności NSA stwierdził, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie:
- ustalenie okresu faktycznego pobierania stypendium przez skarżącego, (a nie okresu studiowania) w celu ustalenia, czy upłynął już 6 letni okres, w którym takie świadczenie mu przysługuje. Przy czym okres 6 lat NSA nakazał liczyć od daty uzyskania przez stronę tego świadczenia i jego faktycznego pobierania.
- ustalenie, czy niepełnosprawność strony powstała w czasie studiów, co także ma przełożenie na długość okresu, w jakim stypendium może być pobierane.
Organy obu instancji ustaleń tych nie poczyniły. Prowadzi to do wniosku, że uzasadniony jest 2. zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 153 P.p.s.a. poprzez niezastosowanie się do tych wiążących wytycznych, co już samo w sobie uzasadnia uchylenie decyzji.
Po wtóre, skoro NSA nakazał ustalać stan faktyczny sprawy, to tym samym pośrednio wypowiedział się, że nie uznaje postępowania sprawie przyznania stypendium za bezprzedmiotowe. Gdyby ocena NSA była odmienna, to czynienie ustaleń faktycznych byłoby oczywiście zbędne wobec konieczności umorzenia postępowania, czego jednak NSA nie uczynił ani nie zalecił organowi. Jest to kolejna okoliczność wskazująca na wadliwość w decyzjach organów obu instancji.
Odnosząc się do okoliczności stanowiącej podstawę faktyczną wydanych decyzji, tj. utraty przez stronę statusu studenta z dniem 9 lutego 2022r. Sąd stwierdza, że – wbrew stanowisku organów - nie ma to żadnego znaczenia dla oceny uprawnień stypendialnych strony za rok akademicki 2019- 2020.
W szczególności nie stanowi to na gruncie przedmiotowej sprawy zmiany stanu faktycznego wpływającej na rozstrzygnięcie w sprawie i skutkującej bezprzedmiotowością postępowania na podstawie art. 105 § 1 Kpa.
Świadczenie, o które strona się ubiega obejmować miało ściśle określony okres tj. rok akademicki 2019/2020. To determinuje ramy tego postępowania, ma wpływ na sposób ustalania stanu faktycznego i jego ocenę na tle przepisów prawa, jakie wówczas obowiązywały. W takim przypadku bowiem organ rozpoznając wniosek jest zobowiązany do weryfikacji wniosku strony w oparciu o kryteria (przesłanki) dotyczące przyznania stypendium na ten rok.
Istotne jest zatem czy skarżący składając wniosek 18 października 2019 r. spełniał kryteria przyznania stypendium dla osób niepełnosprawnych w roku akademickim 2019/2020 określone przepisami ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w wersji obowiązującej w tym dniu (Dz. U. z 2018r., poz. 1668) – dalej powoływana jako P.s.w.n. i wydanego na podstawie tej ustawy regulaminu świadczeń dla studentów. Jest to konsekwencją zasady, że skutki prawne zdarzeń ocenia się wg prawa materialnego obowiązującego w dacie ich zaistnienia. Fakt, że orzeczenie w przedmiocie stypendium wydawane jest obecnie, a więc już po zmianie stanu faktycznego w zakresie zakończenia/zaniechania kontynuacji studiów nie ma dla sprawy żadnego znaczenia.
Z powyższych względów Sąd uznał, iż brak było podstaw do stwierdzenia przez skarżony organ, że sprawa stała się bezprzedmiotowa z uwagi na utratę przez skarżącego statusu studenta z dniem 9 lutego 2022r. Jak wyjaśniono powyżej, utrata w tej dacie przez skarżącego statusu studenta nie ma wpływu na rozpoznanie jego wniosku o przyznanie stypendium dla niepełnosprawnych za rok akademicki 2019/2020, gdyż w roku akademickim 2019/2020 taki status mu przysługiwał. Zatem nie można stwierdzić na gruncie przedmiotowej sprawy braku strony (bezprzedmiotowości o charakterze podmiotowym), skoro strona istnieje i może skutecznie domagać się rozpoznania jej wniosku z 18 października 2019 r.
Za nieuprawnione uznać należy także stanowisko organu, według którego wydanie decyzji w niniejszej sprawie dotyczącej stypendium na rok akademicki 2019/2020 skutkowałoby trwałą niewykonalnością takiej decyzji, bo nie wiadomo na czym miałaby polegać ta niewykonalność. W uzasadnieniu wyroku NSA w Warszawie z 13 lutego 1986 r., III SA 1146/85, ONSA 1986/1, poz. 12, s. 73–74, NSA wskazał, że "trwała niewykonalność decyzji w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. zachodzi wówczas, gdy czynności składające się na treść obowiązków i uprawnień zawartych w decyzji są niewykonalne z przyczyn technicznych lub prawnych tkwiących w ich naturze". Niewykonalność prawna oznacza niemożność zastosowania się do dyspozycji rozstrzygnięcia z uwagi na istniejący w obowiązującym prawie zakaz lub nakaz określonego zachowania pozostającego w sprzeczności z wydaną decyzją. Natomiast niewykonalność faktyczna to brak możliwości wykonania decyzji z przyczyn technicznych (zob. M. Jaśkowska [w:] M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, M. Jaśkowska, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2023, art. 156.).
W ocenie Sądu na gruncie przedmiotowej sprawy brak przesłanek wskazujących na wystąpienie niewykonalności prawnej lub faktycznej decyzji, gdyż brak w tym zakresie przeszkód o charakterze prawnym, a także technicznym. W szczególności wydanie decyzji ewentualnie pozytywnej dla strony (o ile ustalenia stanu faktycznego doprowadzą do uznania, że istotnie student spełniał przesłanki do przyznania świadczenia) nie doprowadzi do wydania decyzji niewykonalnej. Nie dojdzie tu bowiem do przyznania stypendium nie – studentowi, lecz przeciwnie: studentowi, tyle tylko, że z opóźnieniem, do którego strona zresztą w żaden sposób się nie przyczyniła, nie powinna więc ponosić jego negatywnych skutków.
Mając na uwadze powyższe rozważania należało stwierdzić, iż organ odwoławczy wydał zaskarżoną decyzję z naruszeniem art. 105 § 1 Kpa, co wskazuje, że uzasadniony jest zarzut naruszenia tego przepisu, zawarty w pkt. 3. skargi.
Nie jest natomiast uzasadniony zarzut z pkt. 4 skargi, odnoszący się do naruszenia art. 86 ust. 3 P.s.w.n., co miało nastąpić przez niewskazanie w treści decyzji składu komisji, który ją podejmował.
Zgodnie z art. 86 ust. 3 P.s.w.n., na wniosek samorządu studenckiego świadczenia, o których mowa w ust. 1 pkt 1-4, są przyznawane przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną. Większość członków komisji stanowią studenci. Decyzję podpisuje przewodniczący komisji albo upoważniony przez niego wiceprzewodniczący komisji.
Z powyższego wynika, że decyzja musi być podpisana przez jedną tylko osobę, natomiast inne osoby, z których większość winni stanowić studenci, biorą udział w jej podjęciu, ale nie muszą jej podpisać. Takie podpisy decyzje obu instancji zawierają.
Nadto przypomnieć należy, że ta kwestia także była już przedmiotem analizy NSA w przywołanym na wstępie wyroku, dotyczącym strony.
NSA wskazał w nim wyraźnie, że "Sama treść decyzji komisji stypendialnej nie musi obejmować imiennego wskazania wszystkich członków takiej komisji, ani też zawierać dodatkowych informacji o sposobie głosowania każdego z członków organu kolegialnego. W tym zakresie należy także stwierdzić, że nie jest zasadnym zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji § 3 ust. 4 Regulaminu. Zgodnie z tym przepisem większość członków komisji stypendialnej i odwoławczej komisji stypendialnej stanowią studenci. Okoliczność ta nie oznacza, że w decyzji w sprawie stypendium powinni być wskazywani wszyscy członkowie komisji stypendialnej lub też wszyscy członkowie takiej komisji będący studentami. Natomiast wadliwością w zakresie gromadzenia materiału dowodowego w tej sprawie było pominięcie protokołu z posiedzeń organów stypendialnych lub innego dokumentu z którego wynikałoby, kto brał udział w wydawaniu decyzji (...)."
Natomiast odnośnie decyzji będącej przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie, w aktach znajduje się lista obecności z posiedzenia Komisji Stypendialnej z 7 czerwca 2023r., a nadto także z posiedzenia Odwoławczej Komisji Stypendialnej z 25 lipca 2023r. i z list tych wynika, że w obu komisjach większość stanowili studenci.
Powyższe prowadzi do wniosku, że uzasadniony jest także zarzut z pkt 6 skargi, a odnoszący się do naruszenia art. 86 ust. 1 pkt 1 (wydaje się, że winno być pkt 2, bo pkt 1 dotyczy stypendium socjalnego, podczas, gdy skarżący ubiegał się o stypendium dla osób niepełnosprawnych) w zw. z art. 93 ust. 2 pkt 1 w brzmieniu z daty złożenia wniosku.
Zgodnie z powołanymi przepisami:
Art. 86.
1. Student może ubiegać się o:
1) stypendium socjalne;
2) stypendium dla osób niepełnosprawnych (...).
Art. 93.
2. Świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1:
1) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat (...).
Naruszenie wskazanych przepisów polega na tym, że NSA nakazał ustalić, czy skarżącemu przysługuje stypendium na podstawie tych przepisów, dokonując jednocześnie ich wykładni, tj. że chodzi w nich o okres pobierania stypendium, a nie możliwość ubiegania się o nie, co jest związane z posiadaniem statusu studenta. Natomiast organ zaniechał tych ustaleń, przez co naruszył powołane przepisy w związku z art. 153 P.p.s.a.
Nie uznał natomiast Sąd zasadności zarzutu z pkt 5 skargi, a dot. nierozpoznania sprawy dwukrotnie przez organy dwóch instancji. W aktach znajdują się dwie decyzje organów obu instancji, listy obecności osób biorących udział w ich wydaniu z ich podpisami, kopie dowodów doręczenia decyzji stronie. Decyzje zawierają też stanowisko organów w sprawie, a zatem jej rozstrzygnięcie i uzasadnienie. Fakt, że decyzja odwoławcza nie odniosła się do zarzutu strony nie świadczy o tym, że sprawa nie została przez organ II instancji rzeczywiście rozpoznana.
Ponownie orzekając w prawie organ zobowiązany będzie do załatwienia sprawy z uwzględnieniem oceny prawnej i wskazań zawartych w wyroku NSA o sygn. akt III OSK 7051/21 stosownie do treści art. 153 P.p.s.a.
Ponieważ organy obu instancji wydały swe decyzje z naruszeniem art. 153 P.p.s.a., art. 105 § 1 Kpa oraz art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n., koniecznym stało się uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. jako dotkniętej tym samym naruszeniem prawa.
Na koszty zasądzone na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. składa się 200 zł wpisu od skargi i 480 zł wynagrodzenia pełnomocnika będącego adwokatem.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI