III SA/GL 916/22

III SA/Gl 916/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-04-25
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-12-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Dorota Fleszer
Magdalena Jankiewicz
Marzanna Sałuda /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Zarząd Województwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1634
art. 207
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Protokolant St. sekretarz sądowy Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi O sp. z o.o. w P. na decyzję Zarządu Województwa Śląskiego z dnia 10 października 2022 r. nr 3440/FS/2022 w przedmiocie zwrotu dofinansowania przyznanego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Zarządu Województwa Śląskiego na rzecz strony skarżącej 4.362 (cztery tysiące trzysta sześćdziesiąt dwa) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 10 października 2022 r., nr 3440/FS/2022, Zarząd Województwa Śląskiego (dalej: organ administracji publicznej), działając na podstawie art. 207 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 9 pkt 1, art. 60 pkt 6 w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2 lit. a oraz w związku z art. 67 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej: u.f.p.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: k.p.a.) art. 9 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 9 lit. a ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 818 z późn. zm..) oraz § 15 umowy o dofinansowanie projektu z 14 marca 2017 r. nr [...] (dalej: umowa) zobowiązał O. sp. z o. w P. (dalej: strona skarżąca, beneficjent) do zwrotu dofinansowania otrzymanego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 (dalej: RPO WS) w łącznej kwocie 24.833,22 zł.
Stan faktyczny i prawny sprawy przedstawia się następująco:
W dniu 14 marca 2017 r. została zawarta pomiędzy Województwem Śląskim reprezentowanym przez organ administracji publicznej, a stroną skarżącą umowa o dofinansowanie projektu pn. "[...]", w ramach RPO WS, współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego (dalej: EFS), Do ww. umowy w dniach 4 października 2017 r. oraz 3 lipca 2018 r. zostały zawarte aneksy. Projekt był realizowany w okresie od 1 lutego 2017 r. do 31 grudnia 2018 r.
Zgodnie z zapisami wniosku o dofinansowanie realizacji projektu zakładał on wsparcie aktywizacyjne 120 osób (49 kobiet, 71 mężczyzn) uzależnionych od alkoholu - bezrobotnych i nieaktywnych zawodowo zagrożonych wykluczeniem społecznym i ubóstwem. Proponowane było wsparcie psychoterapii, aktywizacji zawodowej w formie indywidualnego poradnictwa zawodowego, praktycznej nauki zawodu oraz zwiększające motywacje do osobistego rozwoju i wzrostu kompetencji społecznych niezbędnych na rynku pracy. Beneficjent wykorzystał własny produkt innowacyjny. Celem projektu było zwiększenie zdolności do zatrudnienia osób wykluczonych lub zagrożonych wykluczeniem społecznym. Po zakończeniu projektu 27 osób miało uzyskać zatrudnienie, 20 osób - odbyć staże, 35 osób - podnieść kwalifikacje zawodowe - praktyczna nauka zawodu a 48 osób podnieść kwalifikacje informatyczne. Projekt był realizowany na terenie gminy L. oraz miasta C. Zgodnie z zapisami § 20 ust. 1 umowy ocena kwalifikowalności poniesionego wydatku dokonywana była w trakcie realizacji projektu poprzez ocenę wniosków o płatność oraz w trakcie kontroli projektu, w szczególności kontroli na miejscu realizacji projektu lub w siedzibie beneficjenta. Przyjęcie danego projektu do realizacji i podpisanie z beneficjentem umowy o dofinansowanie nie oznaczało, że wszystkie wydatki, które beneficjent przedstawi we wniosku o płatność w trakcie realizacji projektu zostaną uznane za kwalifikowalne. Ocena kwalifikowalności wydatków była prowadzona na wszystkich etapach realizacji projektu.
W okresie od stycznia do lutego 2020 r. Europejski Trybunał Obrachunkowy (dalej: ETO) przeprowadził misję audytową w projekcie. Audytorzy ustalili, iż część uczestników projektu nie kwalifikowała się do udziału w nim. Wobec powyższego organ administracji publicznej stwierdził, że beneficjent udzielił wsparcia uczestnikom, którzy nie spełniali kryteriów określonych we wniosku o dofinansowanie, co jest niezgodne z podrozdziałem 8.2 Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020 z dnia 19 września 2016 r. (dalej jako: wytyczne). Organ administracji publicznej stwierdził, że beneficjent nie wywiązał się tym samym z obowiązku wynikającego z § 4 ust. 1 oraz 2 umowy. Ustalił, że zgodnie z zapisami wniosku o dofinansowanie grupą docelową projektu były osoby bezrobotne lub nieaktywne zawodowo, zagrożone wykluczeniem społecznym z powodu alkoholizmu lub bezrobocia. W związku z powyższym stwierdzono, że część uczestników nie kwalifikowała się do objęcia wsparciem, gdyż nie wpisywała się w opisaną przez beneficjenta grupę docelową.
Za niekwalifikowalne wydatki organ administracji publicznej uznał ostatecznie wydatki związane z 9 uczestnikami projektu. Obliczony wpływ finansowy udzielenia wsparcia, biorąc pod uwagę metodologię z raportu ETO, wynosi 26 140,23 zł, co stanowi 8,18% wartości skontrolowanych wniosków o płatność. Organ administracji publicznej wskazał, mając na uwadze, że projekt został zamknięty w dniu 25 lutego 2019 r., w oparciu o zapisy umowy kwotę podlegającą zwrotowi dzieli się zgodnie z obowiązującym montażem w projekcie. W związku z tym kwota w wysokości 26 140,23 zł została uznana za niekwalifikowalną w podziale na: 95% dofinansowania: 24 833,22 zł i 5% wkładu własnego: 1 307,01 zł.
W związku z powyższym pismem z dnia 12 maja 2022 r. organ administracji publicznej, działając na podstawie § 15 umowy oraz art. 207 ust. 8 u.f.p. wezwał beneficjenta do zwrotu wydatków stanowiących nieprawidłowość w łącznej kwocie 24 833,22 zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia przekazania transzy, z której zostały poniesione wydatki do dnia zwrotu przedmiotowej kwoty, w terminie 14 dni kalendarzowych od dnia doręczenia wezwania. Beneficjent nie dokonał zwrotu środków.
W związku z powyższym, w dniu 12 lipca 2022 r. organ administracji publicznej podjął uchwałę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu nieprawidłowo wykorzystanego dofinansowania dotyczącego kwalifikowalności uczestników projektu przez stronę skarżącą.
Organ administracji publicznej podkreślił, opierając się na wyniku audytu ETO, że we wszystkich przypadkach (110 osób) status bezrobotnego ustalano wyłącznie na podstawie oświadczeń składanych przez uczestników. Z kolei w programie operacyjnym jasno określono, że w przypadku omawianego działania grupą docelową są osoby bezrobotne lub bierne zawodowo. W razie niespełniania powyższego kryterium uczestnik nie kwalifikuje się do wsparcia, więc wszystkie związane z nim wydatki są niekwalifikowalne. Wobec powyższego organ administracji publicznej podjął działania zmierzające do ustalenia czy uczestnicy projektu spełniają warunki kwalifikowalności. Między innymi zgromadził informacje dotyczące zarejestrowania uczestników projektu w urzędach pracy oraz przebiegu ubezpieczeń społecznych uczestników, którzy w momencie rozpoczęcia udziału w projekcie nie byli zarejestrowani jako bezrobotni w powiatowych urzędach pracy.
W wyniku tych czynności ustalił, że kryterium objęcia projektem nie spełniło 9 osób (w nawiasie okresy otrzymywania wsparcia):
-P. L. (od 3 kwietnia 2017 r. do 10 listopada 2018 r.),
- B. K. (od 3 kwietnia 2017 r. do 31 grudnia 2018 r).,
- D. G. ( od 3 kwietnia 2017 r. - do 1 września 2017 r.),
- R. M. (od 2 maja 2017 r. do 10 listopada 2018 r.),
- J. B. (od 1 czerwca 2017 r. do 13 grudnia 2018 r.),
- D. M. (od 3 lipca 2017 r. do 10 listopada 2018 r).,
- S. K. (od 10 czenwca 2017 r. do 10 listopada 2018 r.),
- K. K. (od 17 lipca 2017 r. do 10 listopada 2018 r.),
- M. B. (od 28 lipca 2017 r. do 31 stycznia 2018 r.)
Strona skarżąca wskazała w adresowanym do organu administracji publicznej piśmie, że podjęła czynności zmierzające do weryfikacji sytuacji wszystkich uczestników projektu na lokalnym rynku pracy, wysyłając stosowne pisma do powiatowych urzędów pracy oraz oddziałów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C. i w K. z prośbami o stosowne informacje o tych osobach w kontekście ich statusu - zatrudnienia lub bezrobotnego. Jednakże stanowiska zajęte przez te instytucje były odmowne i jednoznacznie wskazywały, że ze względu na obowiązujące przepisy RODO strona skarżąca nie może takich informacji uzyskać. W tej sytuacji, pomimo podjętych przez beneficjenta działań weryfikujących uczestników projektu pod kątem ich sytuacji na rynku pracy w efekcie okazało się, że oświadczenia samych uczestników zawarte w deklaracji uczestnictwa w projekcie (pkt 21), w której zakres danych jest zgodny z załącznikiem nr I do Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1304/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Społecznego pozostają jako jedyne i wystarczające kryterium do ich kwalifikacji do udziału w projekcie.
Na podstawie informacji z Ministerstwa Finansów organ administracji publicznej ustalił, że ETO pismem z 27 lipca 2020 r. przekazał raport końcowy z misji audytowej. W raporcie tym wskazano, że dokumenty z ZUS lub powiatowych urzędów pracy potwierdziły kwalifikowalność 100 ze 110 uczestników projektu. W przypadku 8 uczestników zaświadczenia z ZUS potwierdziły, że uczestnicy nie kwalifikowali się do projektu, gdyż w momencie przystąpienia do projektu byli zatrudnieni. W przypadku jednego uczestnika brak było dokumentu potwierdzającego, że uczestnik miał status osoby bezrobotnej. W jednym przypadku numer identyfikacyjny PESEL uczestnika podany w zaświadczeniu z ZUS nie zgadzał się z numerem PESEL podanym w dokumentacji medycznej i wykazie z PUP. Kontrolerzy ETO uznali w związku z tym, że uczestnik ten nie kwalifikował się do projektu. Obliczony wpływ finansowy ustalenia określił 29 051,15 zł (6 926,68 EUR), co stanowi 9,09% wartości skontrolowanych wniosków o płatność.
W związku z powyższym organ administracji publicznej pismem z dnia 28 grudnia 2020 r. wskazał beneficjenta do zwrotu wydatków stanowiących nieprawidłowość w łącznej kwocie 29 051,15 zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia przekazania transzy, z której zostały poniesione wydatki do dnia zwrotu przedmiotowej kwoty, w terminie 14 dni kalendarzowych od dnia doręczenia wezwania
Pismem z 28 czerwca 2021 r. organ odwoławczy wskazał, że beneficjent udzielił wsparcia uczestnikom, którzy nie spełniali kryteriów określonych we wniosku o dofinansowanie co jest niezgodne z podrozdziałem 8.2 wytycznych. Przypomniał, że grupą docelową projektu były osoby bezrobotne lub nieaktywne zawodowo, zagrożone wykluczeniem społecznym z powodu alkoholizmu lub bezrobocia. W związku z powyższym stwierdził, że część uczestników nie kwalifikowała się do objęcia wsparciem, gdyż nie wpisywała się w opisaną przez beneficjenta grupę docelową. Na podstawie zaświadczeń ZUS wskazał, że następujący uczestnicy w momencie przystępowania do projektu byli objęci ubezpieczeniami społecznymi z tytułu zatrudnienia, wykonywania umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług lub prowadzenia działalności gospodarczej – B. K., D. G., P. L., J. B., S. K., D. M., M. B. i K. K. Ponadto za niekwalifikowalnego uczestnika uznany został R. M., którego status z uwagi na rozbieżności w numerze PESEL nie został potwierdzony na podstawie zaświadczenia ZUS. Nie mniej jednak z informacji uzyskanych we właściwym US wynika, iż na dzień przystąpienia do projektu był osobą prowadzącą działalność gospodarczą. Jednocześnie na podstawie zaświadczenia przesłanego przez Beneficjenta w dniu 14 kwietnia br. organ otrzymał informację na temat prawidłowego numeru PESEL T. W. i stwierdził, że T. W. spełnia warunki udziału w projekcie. Wobec faktu uznania za niekwalifikowalnych 9 uczestników projektu obliczony wpływ finansowy ustalenia (szkoda), biorąc pod uwagę metodologię wynikającą z raportu ETO, wyniósł 26 140,23 zł, co stanowi 8,18% wartości skontrolowanych wniosków o płatność.
Mając na uwadze, że projekt został zamknięty 25 lutego 2019 r., w oparciu o zapisy umowy o dofinansowanie kwotę podlegającą zwrotowi organ administracji publicznej uznał za zgodną z obowiązującym montażem w projekcie. W związku z tym kwota w wysokości 26 140,23 zł została uznana za niekwalifikowalną w podziale na: 95% dofinansowania: 24 833,22 zł i 5% wkładu własnego: 1 307,01 zł. W związku z powyższym organ administracji publicznej wezwał beneficjenta do zwrotu kwoty 24 833,22 zł wraz z należnymi odsetkami. Jednocześnie poinformował beneficjenta, że dokonał korekty zatwierdzenia wniosków o płatność nr [...], [...] oraz [...] pomniejszając odpowiednio kwotę wydatków kwalifikowalnych o wartość stwierdzonej nieprawidłowości.
Pismem z 9 lipca 2021 r. pełnomocnik strony skarżącej wskazał, że wszelkie informacje w zakresie kwalifikacji uczestników, jego mocodawca zgodnie z zapisami umowy łączącej go jako beneficjenta z organem administracji publicznej, przedstawiał w postaci przedłożonych oświadczeń samych uczestników, zawartych w deklaracji uczestnictwa w projekcie. Podniósł, że zakres danych zawartych w oświadczeniach uczestników jest zgodny z załącznikiem nr I do Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) o nr 1304/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Społecznego, i są one wystarczającym kryterium do dokonanej przez beneficjenta kwalifikacji, co do udziału w projekcie. W opisanym wyżej załączniku, jest wprost stwierdzone, iż uczestników można prosić o podanie informacji na temat ich cech i dla których przeznaczono konkretne środki. Dalej przypomniał, że beneficjent miał tylko obowiązek dokonania selekcji na podstawie deklaracji uczestnictwa w projekcie, która stanowiła stosowne oświadczenie potwierdzające dane oraz sytuację uczestnika projektu. Podniósł, że jego mocodawca nie miał zgodnie z zapisami umownymi, obowiązku potwierdzania kwalifikowalności uczestników zrekrutowanych do projektu (tj. osób bezrobotnych i biernych zawodowo), dokumentem urzędowym w formie zaświadczenia. W związku z powyższym, nie mógł wymagać od uczestników projektu urzędowych zaświadczeń, mógł odebrać od nich tylko oświadczenia, w których wskazywali czy byli osobami bezrobotnymi lub nieaktywnymi zawodowo. Informacje, przedstawione przez organ administracji publicznej opierają się na stosownych dokumentach urzędowych- tj. zaświadczenia z ZUS, do których na etapie dokonanej kwalifikacji uczestników nie miał dostępu beneficjent, który posiadał wyłącznie dostęp do oświadczeń uczestników projektu. Dalej autor pisma podniósł, że wbrew stanowisku organu administracji publicznej Krajowa Administracja Skarbowa dokonując kontroli ww. projektu nie zauważyła żadnych uchybień lub nieścisłości.
Pismem z 12 maja 2022 r., organ administracji publicznej wezwał Beneficjenta do zwrotu wydatków stanowiących nieprawidłowość w łącznej kwocie 24 833,22 zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia przekazania transzy, z której zostały poniesione wydatki do dnia zwrotu przedmiotowej kwoty, w terminie 14 dni kalendarzowych od dnia doręczenia wezwania. Jednocześnie za niekwalifikowalne uznał wkład własny w wysokości 1 307,01 zł, który nie podlega zwrotowi. Beneficjent nie dokonał zwrotu środków.
W związku z brakiem reakcji na powyższe wezwanie, w dniu 12 lipca 2022 r. Zarząd Województwa Śląskiego podjął uchwałę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu nieprawidłowo wykorzystanego dofinansowania dotyczącego kwalifikowalności uczestników projektu przez stronę skarżącą.
Postępowanie to zakończyło się opisaną na wstępie decyzją. W uzasadnieniu organ szczegółowo przeanalizował zapisy ustawy, wytycznych i umowy. Następnie podtrzymał pogląd, że beneficjent nie podjął działań w celu ustalenia czy wszystkie osoby biorące udział w projekcie kwalifikują się do objęcia wsparciem (wpisują się w określoną przez beneficjenta grupę docelową). Podkreślił, że to beneficjent powinien realizować projekt zgodnie z obowiązującymi procedurami i zadbać o to, żeby podejmować w tym celu konkretne działania.
W skardze skierowanej do tutejszego Sądu zawarte zostały zarzuty naruszenia następujących przepisów:
-§ 15 ust.1 umowy poprzez brak sprecyzowania czego dokładnie dotyczą naruszenia procedur i na podstawie jakich zapisów umownych obowiązywały skarżącego. Organ dokonując błędnej wykładni zapasów umowy, próbuje rozszerzyć i narzucić odpowiedzialność za stosowanie wytycznych, które weszły w życie po realizacji projektu, zamkniętego w dniu 25 lutego 2019 r.
-§ 4 ust. 4 umowy poprzez dokonanie przez organ błędnej wykładni, w zakresie niewłaściwego zastosowywania przy wydatkowaniu środków przez skarżącego przepisów prawa unijnego i krajowego oraz aktualnych treści wytycznych o których mowa § 1 pkt 25 umowy.
- podrozdziału 8.2 pkt 2a wytycznych poprzez dokonanie przez organ błędnej wykładni , tj. przyjęcie zmienionej wersji wytycznych, obowiązującej od 1 stycznia 2021 r., podczas, gdy w okresie przed zamknięciem projektu (25 lutego 2019 r.) kwalifikowalność uprawnionych do udziału w projekcie potwierdzona była właściwym dokumentem tj. oświadczeniem lub zaświadczeniem.
- podrozdziału 6.2 pkt 1 i 3 wytycznych poprzez dokonanie nieprawidłowej wykładni w zakresie dokonania przez organ błędnej oceny kwalifikowalności wydatków w zakresie ich zgodności z obowiązującymi przepisami prawa unijnego i prawa krajowego, umową o dofinansowanie i wytycznymi, do których stosowania beneficjent zobowiązał się zgodnie z zawartą umową.
-art. 207 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 9 pkt 1 u.f.p., poprzez ich błędne zastosowanie, spowodowane błędnym uznaniem przez organ, że w niniejszej sprawie doszło do wykorzystania środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich z naruszeniem obowiązujących procedur wynikających z art. 184 u.f.p.,
- art. 7, 8, 9 oraz 11 k.p.a. poprzez zaniechanie ustalenia przez organ wszystkich okoliczności mających wpływ na wynik postępowania, co spowodowało naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasad prawdy materialnej,
-art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających wpływ na wynik sprawy, a w szczególności poprzez przyjęcie istnienia braku istotnej dokumentacji potwierdzającej status osoby bezrobotnej w zakresie uczestników projektu, a wskutek tego błędne przyjęcie przez organ, iż skarżący wyrządził szkodę w interesach Unii Europejskiej, podczas gdy w rzeczywistości budżet UE nie doznał żadnej szkody.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Zarzuty podniesione w skardze uznał za nieuzasadnione.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259, dalej: p.p.s.a.), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.).
Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia wykazała, że skarga jest uzasadniona.
Okolicznością bezsporną jest zawarcie przez stronę skarżącą umowy z 14 marca 2017 r. o dofinansowanie projektu pn. "[...]", w ramach RPO WS, współfinansowanego ze środków EFS. Okolicznością bezsporną jest także fakt, że dziewięciu uczestników projektu finansowanego na postawie umowy nie spełniało jego wymogów, tj. nie byli bezrobotni lub bierni zawodowo, co organ ustalił na podstawie wyników audytu przeprowadzonego przez ETO, kwestionując posiadane przez beneficjenta oświadczenia potwierdzające fakt pozostawania bez pracy w okresie realizacji projektu. Natomiast spór w sprawie dotyczy oceny, czy w związku z tym doszło do naruszenia procedur przez stronę skarżącą, a tym samym, czy zaistniały przesłanki do zwrotu części dofinansowania do projektu na mocy art. 207 u.f.p.
Zasadny jest pierwszy z zarzutów skargi, a dotyczący naruszenia § 15 ust. 1 umowy. Zgodnie z tym zapisem w przypadku stwierdzenia, iż na skutek działania lub zaniechania beneficjenta doszło do nieprawidłowości lub innego wydatkowania środków zgodnie z przepisami rozporządzenia ogólnego, umowy wdrożeniowej oraz ustawy o finansach publicznych, w szczególności gdy na podstawie wniosków o płatność lub czynności kontrolnych uprawnionych organów zostanie stwierdzone, że dofinansowanie jest 1) wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem 2) wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p., 3) pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości beneficjent zobowiązuje się do zwrotu całości lub części dofinansowania wraz z odsetkami w wysokości jak dla zaległości podatkowych.
Aby zatem zaistniał obowiązek zwrotu dofinansowania musi zostać wykazany związek przyczynowo – skutkowy między działaniem lub zaniechaniem beneficjenta a stwierdzoną nieprawidłowością, tym samym brak takiego związku wyklucza zastosowanie § 15 ust. 1 umowy.
W ocenie Sądu organ administracji publicznej nie wykazał takiego związku. Należy podkreślić, że strona skarżąca oparła się na oświadczeniach uczestników projektu. Realizację projektu zakończono 25 lutego 2019 r. W okresie realizacji projektu obowiązywała wersja wytycznych, która weszła w życie 23 sierpnia 2017 r. i była aktualna do 9 września 2019 r. Zgodnie z podrozdziałem 8.2 pkt 2 lit. a wytycznych w ówczesnym brzemieniu warunkiem kwalifikowalności uczestnika projektu jest: spełnienie przez niego kryteriów kwalifikowalności uprawniających do udziału w projekcie, co jest potwierdzone właściwym dokumentem, tj. oświadczeniem lub zaświadczeniem, w zależności od kryterium uprawniającego daną osobę lub podmiot do udziału w projekcie. Natomiast dopiero kolejna wersja wytycznych, obowiązująca od 1 stycznia 2021 r., dodała kolejne jednostki redakcyjne – tj. podrozdział 8.2 ust. 6-8. Wspomniane zapisy rzeczywiście zobowiązują do kwalifikowania uczestników projektu bezrobotnych lub biernych zawodowo wyłącznie na podstawie zaświadczeń z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lub urzędów pracy, jednak nie mają zastosowania do projektów realizowanych wcześniej, a zatem również do projektu realizowanego przez stronę skarżącą. W wypadku tego projekt oświadczenia uczestników stanowiły wystarczający warunek kwalifikowalności wydatku, co oznacza, że beneficjent nie miał obowiązku ich weryfikacji. Należy zwrócić uwagę, że § 4 ust. 1 umowy zobowiązał beneficjenta do realizacji projektu z należytą starannością, w tym zgodnie z obowiązującymi regułami, zasadami i postanowieniami wynikającymi m. in. z wytycznych. Z kolei § 4 ust. 4 umowy stanowił, że przy wydatkowaniu środków przyznanych w ramach projektu beneficjent zobowiązuje się stosować przepisy prawa unijnego i krajowego oraz aktualną treść wytycznych. Należy zatem zauważyć, że stronę skarżącą wiązała ta treść wytycznych, jaka obowiązywała w momencie realizacji projektu, co oznacza, że przedłożone oświadczenia miały moc równą urzędowym zaświadczeniom a późniejsza ich weryfikacja w wyniku przeprowadzonego audytu nie mogła obciążać beneficjenta działającego w dobrej wierze.
Wobec powyższego zasadny jest również zarzut naruszenia podrozdziału 8.2 pkt 2 lit. a wytycznych w brzmieniu obowiązującym w momencie realizacji projektu. Przepis ten stanowił, iż warunkiem kwalifikowalności uczestnika projektu jest: spełnienie przez niego kryteriów kwalifikowalności uprawniających do udziału w projekcie, co jest potwierdzone właściwym dokumentem, tj. oświadczeniem lub zaświadczeniem, w zależności od kryterium uprawniającego daną osobę lub podmiot do udziału w projekcie W tym kontekście godzi się podnieść, że beneficjent nie tylko nie był zobowiązany do weryfikacji złożonych oświadczeń, ale także z uwagi na przepisy o ochronie danych osobowych nie miał realnych możliwości takiej weryfikacji. Już w toku postępowania strona skarżąca zwróciła uwagę, że zwróciła się do właściwych oddziałów ZUS i urzędów pracy, jednak nie mogła uzyskać stosownych informacji. Tymczasem organ administracji publicznej w zaskarżonej decyzji nie odniósł się do tej kwestii, mimo, że miała ona fundamentalne znaczenie dla oceny, czy projekt był realizowany z należytą starannością.
W tym kontekście zasadny jest również zarzut naruszenia podrozdziału 6.2 pkt 3 wytycznych, a dotyczącego uznania wydatków za kwalifikowalne. Istotnie projekt dotyczył aktywizacji zawodowej m.in. osób z chorobą alkoholową, co oznacza, że nie znajdował zastosowania względem tych uczestników, którzy w momencie realizacji projektu byli – niezależnie od obiektywnych problemów związanych z uzależnieniem – aktywni zawodowo. Należy jednak przypomnieć, że w momencie realizacji projektu oświadczenie złożone przez uczestnika stanowiło wystarczający warunek do uznania go za osobę spełniającą wymogi do objęcia projektem. Oznacza to, że strona skarżąca dopuszczając uczestników do projektu na podstawie złożonych oświadczeń działała zgodnie z obowiązującymi ją wówczas wytycznymi. Nie sposób zatem podzielić poglądu organu, przypisującego stronie skarżącej odpowiedzialności za złożenie przez uczestników oświadczeń sprzecznych ze stanem faktycznym.
Powyższe prowadzi do wniosku, że zasadny jest także zarzut naruszenia art. 207 § 1 pkt 2 u.f.p. Zgodnie z tym przepisem w przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 - podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji. Z kolei art. 184 u.f.p. stanowi, że. Wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 (środki z funduszów europejskich), są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu. Zatem przy zastosowaniu art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. należy zbadać zgodność wydatków z odpowiednimi procedurami, w tym wypadku m. in. wytycznymi i umową. Skoro, jak wskazano powyżej, strona skarżąca działała z należytą starannością i w dobrej wierze, nie dopuściła się naruszeń umowy ani wytycznych tym samym nie mogła być zobowiązana do zwrotu dofinansowania na podstawie art. 207 § 1 pkt 2 u.f.p.
Sąd nie dopatrzył się natomiast naruszeń przepisów postępowania, gdyż organ zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, umożliwił stronie udział w postępowaniu, a w uzasadnieniu decyzji szczegółowo omówił stan faktyczny i prawny sprawy, podejmując ostatecznie błędne, w ocenie składu orzekającego w sprawie rozstrzygnięcie w sprawie.
W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Z kolei na podstawie art. 200 p.p.s.a zasądził od organu administracji publicznej na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania.
.