III SA/Gl 909/04

III SA/Gl 909/04 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2005-12-13
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2004-09-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Henryk Wach /przewodniczący/
Małgorzata Walentek /sprawozdawca/
Mirosław Kupiec
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach, Asesor WSA Mirosław Kupiec, Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.), Protokolant sekr. sąd Beata Jacek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2005 r. przy udziale sprawy ze skargi G. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie obowiązku meldunkowego-odmowa anulowania czynności materialno - technicznej zameldowania oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzja z dnia [...] r., wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta U. na podstawie art. 104 k.p.a. oraz art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz.U. z 2001 r. nr 87, poz. 960 ze zm.), po rozpoznaniu wniosku G. S., orzeczono o odmowie anulowania czynności materialno-technicznej zameldowania na pobyt stały T. W., L. S.-W. oraz ich dziecka J. W. w budynku mieszkalnym położonym w U. przy ul. A.
Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym. Budynek położony przy ul. A w U. stanowi współwłasność G. S. oraz jej byłego męża T. S.. Z ustaleń organu wynika, że T. W. i L. S.-W. w dniu zameldowania, tj. [...] r. zamieszkiwali w spornym budynku. W budynku tym, do którego wprowadzili się za zgodą obojga rodziców, mieszkali już od około 1,5 roku przed dokonaniem zameldowania i mieszkają w nim nadal. Potwierdzenia uprawnień do przebywania w lokalu dokonał T. S., natomiast podpis G. S. na druku zameldowania został przez niego sfałszowany, co zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z [...] r. sygn. akt [...]. Podkreślono, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 27 maja 2002 r., w którym stwierdzono niezgodność z Konstytucją art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, oraz zmianą przepisów meldunkowych czynność polegająca na zameldowaniu wymaga wyłącznie potwierdzenia pobytu w lokalu, w którym ma nastąpić zameldowanie, przez osobę legitymującą się tytułem prawnym do tego lokalu, nie zaś na potwierdzeniu uprawnień do przebywania w lokalu. Mając na względzie stan faktyczny i prawny istniejący w dacie rozpoznania sprawy organ orzekł jak w sentencji.
W odwołaniu G. S. nie zgodziła się z treścią powyższej decyzji, zarzucając jej wadliwość poprzez nieuwzględnienie faktu, iż zameldowanie osób w niej wskazanych nastąpiło w oparciu o dokument sfałszowany przez jej byłego męża T. S., przeciwko któremu toczy się następne postępowanie karne o sfałszowanie dokumentów. Sytuacji tej, zdaniem odwołującej się, nie zmieniają zarówno aktualnie obowiązujące przepisy prawa jak również wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Nadmieniła, że już w [...] r. domagała się aby zięć wraz z córką wyprowadzili się z jej domu. Złożyła pismo do prokuratury oraz Urzędu Miasta. Mimo tego pisma oraz zastrzeżenia o braku zgody na zameldowanie i faktu, że zięć był właścicielem mieszkania w S., dokonano zameldowania. W tej sytuacji G. S. wniosła o zmianę decyzji i anulowanie czynności zameldowania na pobyt stały osób w niej wymienionych.
Zaskarżoną tu decyzja z dnia [...] r. nr [...] wydaną z upoważnienia Wojewody [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 9 ust. 2, 10 ust. 1 w związku z art. 47 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, utrzymano w mocy decyzje organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że na dzień dokonania spornego zameldowania przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z 10 kwietnia 1974 r. nie miały charakteru rejestracyjnego, lecz wiązały się z uprawnieniami do przebywania w lokalu, co wynikało wprost z art. 9 ust. 2 tej ustawy, zgodnie z którym zameldowanie na pobyt stały lub trwający ponad 2 miesiące wymagało potwierdzenia uprawnień do przebywania w lokalu, w którym miało nastąpić zameldowanie. Potwierdzenia faktu pobytu osoby oraz uprawnień do przebywania w lokalu, zgodnie z art. z art. 29 ust. 1 ustawy, dokonywał m.in. właściciel lokalu. Powyższy stan prawny uległ zmianie na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 27 maja 2002 r., w którym orzeczono o niekonstytucyjosci art. 9 ust. 2 cyt. ustawy. Następnie, jak podkreślił, ustawą z 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2004 r. Nr 93, poz. 887) wprowadzono przepisy art. 9 ust. 2a i 2b, które stwarzają możliwość zameldowania osoby w miejscu faktycznego zamieszkiwania bez względu na posiadanie uprawnień do przebywania w lokalu. Na tej podstawie organ wywiódł, że jedyną przesłanką wymaganą przy zameldowaniu, w dacie wydawania decyzji, jest faktyczny pobyt osób w lokalu, w którym ma nastąpić zameldowanie. Podzielił ponadto ustalenia dokonane przez organ I instancji przyznając, że T. W. i L. S.-W. zamieszkiwali w przedmiotowym budynku już od ok. 1,5 roku przed zameldowaniem i zamieszkują tam nadal, a potwierdzenia tego faktu dokonał współwłaściciel budynku T. S.. W konsekwencji mając na względzie stan faktyczny i prawny w dacie wydawania decyzji organ orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonego rozstrzygnięcia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego G. S. powtórzyła zarzuty zawarte w odwołaniu domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. W ocenie skarżącej czynność zameldowania, jako sprzeczna z przepisami obowiązującymi na dzień jej dokonania, jest nieważna i powinna zostać anulowana niezależnie od późniejszej zmiany przepisów. Anulowanie tej czynności powinno być stwierdzeniem, że osoby te w tym okresie mieszkały w jej budynku bez uprawnienia i bez ważnego zameldowania. Ponieważ zameldowanie w tamtym okresie wiązało się z uprawnieniami do przebywania w lokalu, stwierdzenie tej okoliczności może być dla niej ważne, ze względu na toczące się postępowania o podział majątku dorobkowego, czy eksmisję T. S. z parteru budynku, który w wyroku rozwodowym został jej przyznany do wyłącznego korzystania, natomiast pozostałe wydzielone w tym budynku mieszkania są zajęte przez osoby zameldowane bez jej zgody. Podkreśliła, że p. W. zamieszkują już od 1, 5 roku nielegalnie w lokalu, który nie miał odbioru technicznego i posiadając w tym czasie zameldowane na pobyt na stały w mieszkaniu w S. stanowiącym własność T. W.. W ocenie skarżącej o braku uprawnień p. W. do zamieszkiwania w spornym budynku świadczy stałe zameldowanie w S.. Anulowanie zameldowania, zdaniem skarżącej, jest jedyną drogą do odzyskania prawa do samodzielnego lokalu w tym budynku przez nią jako współwłaścicielki.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w motywach kwestionowanej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie natomiast z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Z treści art. 145 § 1 ustawy wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja może zatem ulec uchyleniu jedynie wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W rozpoznawanej sprawie sytuacja taka nie miała jednak miejsca. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała bowiem, że ostatecznie odpowiada ona prawu.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Tekst jednolity: Dz. U. 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.), który przewiduje, że jeśli zgłoszone do zameldowania dane budzą wątpliwości, o dokonaniu zameldowania lub wymeldowania rozstrzyga właściwy organ gminy. Zatem w przeciwieństwie do postępowania rejestracyjnego zameldowania określonego w art. 47 ust. 1 tej ustawy, które ogranicza się do sprawdzenia poprawności wypełnienia formularza zgłoszenia pobytu i na tej podstawie dokonania wstępnej weryfikacji istnienia przesłanek zameldowania, istotą postępowania, o którym mowa w art. 47 ust. 2 jest rozstrzyganie, w drodze decyzji administracyjnej według reguł ogólnego postępowania administracyjnego o tym, czy zachodzą materialnoprawne przesłanki zameldowania. W postępowaniu tym nie chodzi zatem o to, czy zgłoszenie pobytu odpowiadało wymaganiom formalnym, ale czy zachodzą materialnoprawne warunki obowiązku meldunkowego (wyrok SN z 20 września 2002 r. III RN 139/01 OSNP/2003/15/347).
Stosownie do przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych -w brzmieniu obowiązującym w dacie zameldowania, niezbędne było łączne spełnienie dwóch przesłanek, mianowicie przedstawienie potwierdzenia uprawnień do przebywania w lokalu, w którym miało nastąpić zameldowanie (art. 9 ust. 2 cyt. ustawy) i faktyczne przebywanie (zamieszkiwanie) pod tym adresem (art. 10 ust. 1 cyt. ustawy), przy czym do potwierdzenia faktycznego pobytu zobowiązany był wynajmujący, najemca, osoba, której przysługuje spółdzielcze prawo do lokalu, lub właściciel lokalu, zaś na właścicielu spoczywał obowiązek wskazania, czy osobie tej przysługuje uprawnienie do przebywania w lokalu, w którym ma nastąpić zameldowanie (art. 29 ust. 1). Potwierdzenie faktu pobytu oraz uprawnień do przebywania w lokalu następowało przez podpisanie formularza zgłoszenia pobytu stałego (§ 7 ust. 1 pkt 15 i ust. 2 rozporządzenia z 28 czerwca 1984 r. w sprawie obowiązku meldunkowego).
Natomiast w dacie orzekania uległ zmianie stan prawny, bowiem na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., K 20/01 (Dz. U. Nr 78, poz. 716) art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z dniem 19 czerwca 2002 r. utracił moc wobec niezgodności tego przepisu z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a w ślad za tym zmieniły się przepisy tej ustawy. Ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. Nr 93, poz. 887), która weszła w życie 1 maja 2004 r. wprowadzono przepisy art. 2a i 2b, zgodnie z którymi czynność polegająca na zameldowaniu wymaga jedynie potwierdzenia faktu pobytu w danym lokalu, a zameldowanie służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. W świetle powyższych uregulowań ocena organu powinna ograniczyć się jedynie do tego, czy przy zameldowaniu spełnione były przesłanki żart. 10 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że podstawą do zameldowania T. W. oraz L. S.-W. w dniu [...] r. w budynku mieszkalny w U. przy ul. A, który stanowił współwłasność małżonków T. i G. S., był formularz zgłoszenia pobytu stałego. Na formularzu znajdowały się podpisy współwłaścicieli stwierdzające fakt pobytu oraz uprawnień do przebywania tych osób pod wskazanym adresem. Wstępna weryfikacja danych nie budziła wątpliwości organu co do spełnienia przesłanek zameldowania. Dopiero ujawnienie okoliczności, iż podpis jednego ze współwłaścicieli, tj. G. S. został podrobiony, co zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem z dnia [...] r., spowodowało wszczęcie postępowania, którego celem było ustalenie, czy istniały materialnoprawne
przesłanki zameldowania, tj. zamieszkiwanie w określonej miejscowości, pod wskazanym adresem z zamiarem stałego tam przebywania. Trzeba stwierdzić, że w sprawie nie był kwestionowany fakt zamieszkiwania w przedmiotowym budynku p. W. w dacie dokonania ich zameldowania. Ponadto organ I instancji ustalił, że osoby te już od ok. 1,5 roku przed ich zameldowaniem zamieszkiwały w spornym obiekcie za zgodą współwłaścicieli i zamieszkują tam nadal. Z zeznań zameldowanej L. S.-W. wynika, że do mieszkania przy ul. A przeprowadziła się wraz z mężem za zgodą obojga rodziców. Twierdzeniom tym skarżąca nie zaprzeczyła. Zatem p. W. zamieszkiwali w spornym budynku za wiedzą i zgodą współwłaścicieli, co przemawia za przyjęciem, iż ci godzili się na używanie pomieszczeń w tym budynku, a więc nie było już wówczas podstaw do negowania faktu pobytu tych osób, jak również prawa do ich przebywania w tym miejscu. Natomiast okoliczność niewyrażenia przez skarżącą zgody na zameldowanie można byłoby oceniać jedynie w kontekście odmowy udzielenia zgody na zamieszkiwanie, ta zaś przesłanka podlegała ocenie organu ewidencyjnego. Należy podkreślić, że istotą czynności zameldowania jest rejestracja danych o miejscu pobytu osób, co wynika art. 1 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a co zostało w sposób wyraźnie zaakcentowane w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Oczywistym jest, że pobyt ten powinien być legalny, tj. wiązać się z prawem do zamieszkiwania w określonym miejscu. Jedynie na skutek powołanego wyżej wyroku został zniesiony obowiązek wykazania się przed organem meldunkowym faktem posiadania uprawnienia do przebywania w lokalu poprzez uzyskanie potwierdzenia takiego uprawnienia. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż skarżąca wiedziała, że p. W. zamieszkali w spornym lokalu na długo przed ich zameldowaniem i co najmniej akceptowała ten stan rzeczy. Nie podjęła żadnych działań zmierzających do ich usunięcia ze spornego lokalu. Zatem należało przyjąć, że p. W. uzyskali od skarżącej dorozumianą zgodę na zamieszkiwanie, a tym samym uzyskali uprawnienie do przebywania w lokalu o jakim była mowa w art. 9 ust. 2 w jego kształcie obowiązującym przed wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Dalej należy jeszcze raz podkreślić, że zameldowanie było i jest czynnością administracyjnoprawną, a o przesłankach zameldowania decydował organ meldunkowy w oparciu o przepis ustawy o ewidencji ludności, a nie zgoda właściciela nieruchomości, ta bowiem mogła się odnosić wyłącznie do kwestii związanej ze zgodą na zamieszkanie, a więc uprawnieniem do przebywania w lokalu. Skoro skarżąca nie negowała zamieszkania p. W., to jej ogólne zastrzeżenie o niewyrażeniu zgody na zameldowanie złożone w Urzędzie, zanim złożono wniosek o zameldowanie p. W., nie miało znaczenia dla oceny ich uprawnienia do przebywania w lokalu. Ponadto brak zgody na zameldowanie nie może służyć rozwiązywaniu rodzinnych konfliktów. Sposób ich rozwiązania nie podlega kognicji organów ewidencji ludności, a w konsekwencji i sądów administracyjnych.
W ocenie Sądu, ustalenia organów w zakresie wystąpienia w sprawie przesłanki stanowiącej podstawę zameldowania p. W. znajdują oparcie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, a ocena prawna ustalonego stanu faktycznego nie narusza przepisów prawa materialnego.
Wobec powyższego zarzut skargi, iż brak potwierdzenia uprawnień do przebywania w spornym budynku osób w nim zameldowanych powinien skutkować anulowaniem zameldowania niezależnie od późniejszej zmiany przepisów w tym zakresie nie znajduje uzasadnienia. Dodatkowo należy stwierdzić, że organy orzekające prawidłowo uznały, iż związane są stanem prawnym obowiązującym w dniu wydania decyzji. Skoro art. 9 ust. 2 cyt. ustawy dotyczący potwierdzenia uprawnień do przebywania w lokalu, w którym miało nastąpić zameldowanie utracił moc 19 czerwca 2002 r., tj. z dniem ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, to brak było podstaw do jego zastosowania. Przyjdzie zauważyć, że zgodnie z art. 190 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a ponadto wchodzą w życie z dniem ogłoszenia. W przypadku stwierdzenia niekonstytucyjności przepisu moc wiążąca orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego oznacza, że od chwili jego wejścia w życie przepis ten nie może być już stosowany, gdyż został usunięty z porządku prawnego. Stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny sprzeczność przepisu z Konstytucją RP nie oznacza natomiast, że stał się on sprzeczny z Konstytucją dopiero z dniem ogłoszenia orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny, lecz że przepis ten od chwili jego wejścia w życie pozostawał w sprzeczności z Konstytucją RP. Zatem skoro przepis był niekonstytucyjny już wówczas to nie należy go stosować. Powyższe znajduje uzasadnienie w instytucji wznowienia postępowania uregulowanej art. 145a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Wznowienie postępowania ma więc doprowadzić do sanacji postępowania administracyjnego opartego na niekonstytucyjnym akcie prawnym, co oznacza, że po wznowieniu postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną będzie się ono toczyć ponownie z pominięciem niekonstytucyjnych przepisów. Skoro więc stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjność przepisu jest wystarczającą przesłanką do wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną to tym samym należy ją uznać za podstawę do niezastosowania przepisu wtedy, gdy nie doszło do wydania przez organ orzeczenia przed utratą mocy obowiązującej tego przepisu.
Nie można uznać za zasadny zarzut nielegalności zamieszkiwania p. W. w spornym budynku mieszkalnym, gdyż, jak wykazało postępowanie, zamieszkali w nim za wiedzą i zgodą współwłaścicieli. Natomiast o nielegalności zamieszkiwania, wbrew twierdzeniom skarżącej, nie może świadczyć brak odbioru technicznego lokalu, w którym osoby te zamieszkiwały, czy też fakt posiadania tytułu prawnego do innego lokalu, w którym były zameldowane na pobyt stały. Fakt, że osoba posiada w momencie zameldowania inny lokal, nie może być również uznawany za okoliczność prowadzącą do odmowy zameldowania jej na pobyt stały w innym miejscu, gdyż pozostawałoby to w sprzeczności z przepisem art. 52 ust. 1 Konstytucji RP stanowiącym, że każdemu zapewnia się wolność poruszania się po terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz wyboru miejsca zamieszkania i pobytu. Nie jest również zasadne twierdzenie skarżącej, iż brak uprawnienia p. W. do przebywania w spornym budynku wynikał z posiadania przez nich tytułu prawnego do innego lokalu mieszkalnego. Uprawnienia do zamieszkiwania w jakimkolwiek lokalu (budynku) należą do sfery stosunków cywilnoprawnych i są wyłącznie zależne od woli właściciela tego lokalu. Właściciel lokalu (budynku) może żądać na drodze postępowania przed sądami powszechnymi usunięcia z niego osób, które nie są uprawnione do przebywania w nim. Ponadto należy podkreślić, że przepisy meldunkowe nie mają znaczenia przy rozstrzyganiu sporów majątkowych. Ewidencja ludności służy bowiem zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Zameldowanie pod określonym adresem potwierdza zatem jedynie miejsce zamieszkania osoby, natomiast nie rodzi uprawnień do lokalu.
Całokształt rozważań prowadzi do wniosku, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a zawarte w skardze zarzuty nie miały prawnego uzasadnienia. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.