III SA/GL 885/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2023-11-20
NSAubezpieczenia społeczneWysokawsa
składki ZUSumorzenie należnościprzedawnieniehipotekaubezpieczenia społeczneubezpieczenie zdrowotneFundusz Pracyuznanie administracyjnestan zdrowiasytuacja materialna

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę na decyzję Prezesa ZUS odmawiającą umorzenia składek, uznając, że nie zaszły przesłanki do ich umorzenia, w tym przedawnienie, ze względu na zabezpieczenie hipoteczne.

Skarżący S. P. wniósł o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne z powodu trudnej sytuacji zdrowotnej i życiowej. Prezes ZUS odmówił umorzenia, argumentując, że należności nie uległy przedawnieniu ze względu na zabezpieczenie hipoteczne i nie zaszły przesłanki całkowitej nieściągalności ani uzasadnione przypadki umorzenia mimo braku nieściągalności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę, podzielając stanowisko organu.

Sprawa dotyczyła skargi S. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która utrzymała w mocy decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Skarżący powoływał się na trudną sytuację zdrowotną i życiową, w tym chorobę żony i wzrost kosztów utrzymania. Prezes ZUS odmówił umorzenia, wskazując, że należności nie uległy przedawnieniu, ponieważ zostały zabezpieczone hipoteką, co zgodnie z art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyłącza przedawnienie. Organ podkreślił również, że nie zaszły przesłanki całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.) ani uzasadnione przypadki umorzenia pomimo braku nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.), ponieważ skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne, a jego żona pracuje, a łączny dochód gospodarstwa domowego przekracza poziom minimum socjalnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę, uznając, że organ prawidłowo ocenił stan faktyczny i prawny. Sąd potwierdził, że należności zabezpieczone hipoteką nie podlegają przedawnieniu, powołując się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd uznał również, że organ prawidłowo ocenił brak przesłanek do umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s., biorąc pod uwagę sytuację materialną i rodzinną skarżącego oraz jego żony.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką nie podlegają przedawnieniu zgodnie z art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Uzasadnienie

Sąd powołał się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego (wyrok P 2/18) oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, które potwierdzają zgodność art. 24 ust. 5 u.s.u.s. z Konstytucją RP, wskazując, że wyłączenie przedawnienia w takich przypadkach służy ochronie praw beneficjentów funduszu i zasadzie sprawiedliwości społecznej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (19)

Główne

u.s.u.s. art. 24 § ust. 5

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką nie ulegają przedawnieniu.

u.s.u.s. art. 28 § ust. 3a

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Możliwość umorzenia należności pomimo braku całkowitej nieściągalności w uzasadnionych przypadkach, gdy spłata wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych zobowiązanego i jego rodziny.

Pomocnicze

u.s.u.s. art. 24 § ust. 4

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat od dnia wymagalności, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Termin przedawnienia rozpoczął bieg od 1 stycznia 2012 r. dla należności, których bieg rozpoczął się przed tą datą.

u.s.u.s. art. 24 § ust. 5b

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności, o której dłużnik został powiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

u.s.u.s. art. 28 § ust. 1

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części.

u.s.u.s. art. 28 § ust. 2

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Należności mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, chyba że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a.

u.s.u.s. art. 28 § ust. 3

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Enumeratywnie wyliczone sytuacje całkowitej nieściągalności należności.

u.s.u.s. art. 83 § ust. 4

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Organ odwoławczy (Prezes ZUS) rozpatruje wnioski w przedmiocie ulg w spłacaniu należności.

u.s.u.s. art. 3 § ust. 3a

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Dotyczy sytuacji, gdy stan zdrowia lub konieczność opieki nad chorym członkiem rodziny pozbawiły możliwości uzyskiwania dochodu.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada swobodnej oceny dowodów.

k.p.a. art. 107 § § 1 i 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi uzasadnienia decyzji.

p.u.s.a. art. 1 § § 1 i 2

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Zakres kognicji sądów administracyjnych.

p.p.s.a. art. 145 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądu.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozstrzygnięcie sądu.

Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej art. 3 § ust. 1

Szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką nie podlegają przedawnieniu. Nie zaszły przesłanki całkowitej nieściągalności składek. Sytuacja materialna i rodzinna skarżącego nie uzasadnia umorzenia składek pomimo braku nieściągalności.

Odrzucone argumenty

Należności z tytułu składek uległy przedawnieniu. Organ naruszył przepisy postępowania, ignorując stan majątkowy i zdrowotny skarżącego.

Godne uwagi sformułowania

należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką nie ulegają przedawnieniu nie wystąpiła z przyczyn oczywistych żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami

Skład orzekający

Anna Apollo

przewodniczący

Małgorzata Herman

sprawozdawca

Marzanna Sałuda

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących przedawnienia składek ZUS zabezpieczonych hipoteką oraz przesłanek umorzenia należności."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zabezpieczenia hipotecznego i oceny przesłanek umorzenia w ramach uznania administracyjnego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia przedawnienia składek ZUS i jego wyłączenia w przypadku zabezpieczenia hipotecznego, co ma istotne znaczenie praktyczne dla dłużników i wierzyciela (ZUS).

Czy długi ZUS mogą się przedawnić, gdy masz hipotekę? Sąd wyjaśnia.

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Gl 885/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-11-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Małgorzata Herman /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I GSK 497/24 - Wyrok NSA z 2025-07-10
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1009
art. 83 ust. 4, art. 28 ust. 3 i 3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.), Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant Referent Magdalena Janik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2023 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 października 2022 r. nr UP-789/2022 (480000/71/312115/2022) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 10 października 2022 r., nr UP- 789-2022, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ, Prezes ZUS), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: k.p.a.), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm., dalej: u.s.u.s), utrzymał w mocy decyzję własną z 4 sierpnia 2022 r., nr [...], odmawiającą S. P. (dalej: skarżący) umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz pracy.
Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu 6 czerwca 2022 r. do organu wpłynął wniosek skarżącego
o umorzenie należności z tytułu składek, z uwagi na trudną sytuację zdrowotną i życiową. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wynikało, że skarżący jest żonaty, nie pracuje zawodowo oraz nie uzyskuje dochodów z innych źródeł. Ponadto nie otrzymuje zasiłków z pomocy społecznej, świadczeń z urzędu pracy oraz nie korzysta z innych źródeł pomocy. Pobiera natomiast świadczenie emerytalne w wysokości 1591,51 zł brutto, tj. 1448,27 zł netto miesięcznie. Jego miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wynoszą miesięcznie 950 zł (z tego 800 zł stanowią opłaty eksploatacyjne, 150 zł związanych z kosztami leczenia). Skarżący nie wskazał na inne zobowiązania finansowe, nie zaznaczył również, że posiada majątek ruchomy, wierzytelności lub prawa majątkowe. Podał natomiast, że jest współwłaścicielem w ½ części domu o powierzchni [...] m2
w miejscowości O., objętego księgą wieczystą nr [...]. Skarżący podkreślił, że choruje na nadciśnienie tętnicze, niedotlenienie serca i zaćmę. Informacje te skarżący uzupełnił w rozmowie telefonicznej przeprowadzonej z pracownikiem organu 14 lipca 2022 r. podając, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, której dochód wynosi 1600 zł miesięcznie.
Posiłkując się danymi wygenerowanymi z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych organ ustalił, że 14 lipca 2022 r. została wykreślona z ewidencji działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącego w zakresie sprzedaży hurtowej drewna, materiałów budowlanych i wyposażenia sanitarnego. Z otrzymywanego świadczenia emerytalnego w kwocie 1448,27 zł netto dokonywane są potrącenia egzekucyjne na rzecz ZUS w wysokości 397,87 zł, co oznacza, że do wypłaty skarżącemu pozostaje kwota 1050,40 zł miesięcznie. Skarżący jest we wspólności majątkowej małżeńskiej właścicielem nieruchomości o powierzchni [...] ha w miejscowości O., dla której Sąd Rejonowy w T. prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Na tej nieruchomości ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek w łącznej wysokości 43.068,22 zł. Skarżący jest również właścicielem samochodu osobowego marki BMW z 1991 r. oraz przyczepy lekkiej Sterna z 1998 r.
W oparciu o powyższe ustalenia organ, decyzją z 4 sierpnia 2022 r. odmówił skarżącemu umorzenia należnych składek. W motywach rozstrzygnięcia wyjaśnił, że w sprawie bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek uległ zawieszeniu na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Nie wystąpiła również w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne, w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Nadto skarżący nie wykazał, stosownie do art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego. Nie wykazał także, że powstałe zadłużenie było następstwem szczególnych zdarzeń oraz, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżący nie podzielił argumentów organu w zakresie przedawnienia składek, w tym stwierdzenia, że doręczenie upomnienia zawiesza termin przedawnienia składek. Podkreślił, że okres remisji po usunięciu guza złośliwego u jego żony trwa zaledwie rok. Dodał również, że pozostająca do ich dyspozycji kwota 2 334,05 zł nie wystarcza na utrzymanie 2 osób, bowiem koszty utrzymania mieszkania wzrosły z 800 zł do 2 000 zł, przy czym sam opał podrożał o 300%.
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzje własną z 4 sierpnia 2022 r. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ w pierwszej kolejności odniósł się do podnoszonego przez skarżącego zarzutu przedawnienia i wyjaśnił, że zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Dodał, że powołany przepis w zakresie w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, o czym orzekł Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 2 czerwca 2020 r., sygn. akt P 2/18. Skoro zatem należności z tytułu składek zostały zabezpieczone hipotekami przymusowymi w księdze wieczystej nr [...] w łącznej wysokości 43.068,22 zł, wpisanymi na podstawie decyzji ZUS nr [...] z 13 lipca 2015 r. oraz nr [...] z 19 kwietnia 2018 r. to są one wymagalne i nie uległy przedawnieniu. O fakcie tym skarżący został zresztą poinformowany pismem z 29 czerwca 2022 r.
Oceniając natomiast zasadność wniosku o umorzenie należnych składek organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w razie stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, w przypadkach enumeratywnie określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., te zaś zdaniem organu w niniejszej sprawie nie wystąpiły. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego organy ustaliły bowiem, że w sprawie:
1. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. (tj. śmierć zobowiązanego),
2. nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s., ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:
- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe,
- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,
- ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe,
3. nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – skarżący zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej, jednak nie zachodzi przesłanka braku następców prawnych oraz braku majątku, ponieważ strona uzyskuje dochody z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 1.591,51 zł brutto, z którego jest prowadzona skuteczna egzekucja należności z tytułu składek oraz jest we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej współwłaścicielem nieruchomości o nr księgi wieczystej [...], na której ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek w łącznej wysokości 43.068,22 zł,
4. nie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o umorzenie których skarżący wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,
5. nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
6. nie zachodzi przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. ponieważ nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne - postępowanie egzekucyjne jest prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w Z. ze świadczenia emerytalnego skarżącego w miesięcznej wysokości 397,87 zł.
Zasadność złożonego wniosku organ zbadał także w oparciu o art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie). W tym kontekście organ wyjaśnił, że powołane przepisy przewidują możliwość umorzenia należnych składek w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.
Zdaniem organu również w oparciu o powyższe kryteria wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie. Pomimo bowiem problemów zdrowotnych skarżącego i jego żony, skarżący nie jest pozbawiony możliwości uzyskania środków finansowych na spłatę należności z tytułu składek ponieważ otrzymuje świadczenie emerytalne, które jest stałym dochodem wypłacanym bez względu na stan zdrowia oraz ewentualną konieczność opieki nad chorym członkiem rodziny i może stanowić źródło sukcesywnej spłaty zadłużenia wobec ZUS. Istotne jest też to, że żona skarżącego jest osobą aktywną zawodowo, zatrudnioną na podstawie umowy o pracę.
Ograniczone możliwości płatnicze, na które powołuje się skarżący, nie mogą być uznane za wystarczające do umorzenia zaległości. Przesłanka wymieniona § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, jak podkreśla organ, nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości związanej z konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Organ przypomniał, że skarżący wraz z żoną prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, którego budżet po potrąceniach egzekucyjnych ze świadczenia emerytalnego skarżącego na rzecz ZUS wynosi 2 650,40 zł. Kwota ta jest zatem wyższa niż poziom minimum socjalnego, określony w czerwcu 2022 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na kwotę 2 362,46 zł w I kwartale 2022 r. dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego, a to zdaniem organu uprawnia do stwierdzenia, że sytuacja finansowa skarżącego nie wskazuje na stan ubóstwa. Powyższy wniosek potwierdza także oświadczenie skarżącego, z którego wynika, że nie korzysta on żadnych form wsparcia socjalnego skierowanego do osób znajdujących się w niedostatku.
Odnosząc się natomiast do ponoszonych przez skarżącego miesięcznych wydatków organ stwierdził, że budżet jego gospodarstwa domowego pozwala na sfinansowanie w całości podanej w oświadczeniu kwoty 950 zł. Wskazane wydatki nie uwzględniają podstawowych kosztów ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym tj. zakup żywności, ubrań itd., jednak tych nie można jednak uznać za nadzwyczajne koszty. Z kolei, podnoszony przez skarżącego znaczny wzrost kosztów utrzymania mieszkania, związany z podwyżką opału, nie został poparty żadnymi dowodami.
Podsumowując organ stwierdził, że instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. Umorzenie należności może być zatem uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym, które zdaniem organu w przedmiotowej sprawie nie zachodzą. Ponadto natychmiastowe umorzenie należności w przypadku skarżącego naruszałby interes publiczny oraz konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych.
W skardze Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona zarzuciła organowi administracji naruszenie obowiązującego prawa poprzez ignorowanie przedawnienia roszczeń oraz pozbawienie skarżącego środków do życia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.
W piśmie z 6 kwietnia 2023 r. ustanowiony w sprawie pełnomocnik z urzędu zarzucił zaskarżonej decyzji:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, a to:
- art. 28 ust. 1 i art. 28 ust. 2 w zw. z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. poprzez ich niezastosowanie lub nieprawidłowe zastosowanie i przyjęcie, że skarżący posiada majątek, z którego można by egzekwować zaległe należności wobec ZUS, podczas gdy rzetelna weryfikacja aktualnego stanu majątkowego skarżącego i jego sytuacji materialnej przeczą wnioskom wyciągniętym przez organ i leżącym u podstaw skarżonej decyzji,
- art. 28 ust. 1 i art. 28 ust. 2 w zw. z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s., poprzez ich niezastosowanie lub nieprawidłowe zastosowanie i przyjęcie, że organ egzekucyjny (komornik skarbowy lub sądowy) dostrzegają istnienie majątku z którego można prowadzić egzekucję, a nadto prowadzenie postępowania egzekucyjnego rokuje na uzyskanie kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, podczas gdy ustalenia organu jak również aktualna sytuacja majątkowa skarżącego, a także dotychczasowe rezultaty toczącej się egzekucji zadają kłam stwierdzeniom zawartym w podważanej decyzji,
- art. 28 ust. 1 i art. 28 ust. 2 w zw. z art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s, w zw. z § 3 pkt 1 ppkt 1 rozporządzenia, poprzez jego niezastosowanie lub nieprawidłowe zastosowanie bądź mylną interpretację i przyjęcie, że skarżący nie wykazał, że ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną nie jest w stanie opłacić zaległych należności, ani nie wykazał, że opłacenie tych należności pozbawi jego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych podczas gdy analiza aktualnej sytuacji materialnej i majątkowej skarżącego i jego małżonki jak również analiza ich dochodów z lat poprzednich dowodzą, iż takie wnioski organu pozostają całkowicie nieuprawnione i nie znajdują potwierdzenia w ustalonym stanie faktycznym,
- art. 28 ust. 1 i art. 28 ust. 2 w zw. z art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s, w zw. z § 3 pkt 1 ppkt 3 rozporządzenia, poprzez jego niezastosowanie lub nieprawidłowe zastosowanie bądź mylną interpretację i przyjęcie, że stan zdrowia skarżącego oraz jego małżonki nie stanowi wystarczającej przyczyny pozbawiającej skarżącego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, podczas gdy pobieżne zapoznanie się historią choroby skarżącego oraz jego małżonki prowadzi do zupełnie odmiennych wniosków, które pozostają w sprzeczności z tezami zawartymi w zaskarżonej decyzji,
- art. 24 ust. 4 i 5 u.s.u.s. poprzez ich niezastosowanie bądź mylne zastosowanie i pominięcie faktu, iż należności z tytułu składek przedawniają się z upływem pięciu lat od dnia ich wymagalności, a nadto przyjęcie, że nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką i po upływie terminu ich przedawnienia istnieje możliwość ich dalszej egzekucji z przedmiotu hipoteki, podczas gdy ZUS nie wykazał, że zawieszeniu uległ bieg terminu przedawnienia (brak na to dowodu w aktach), a nadto kwestia egzekucji przedawnionych należności z przedmiotu hipoteki pozostaje niejednoznaczna w kontekście orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w tym zakresie,
2. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, a to;
- art. 7 i art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na zaniechaniu wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego zebranego w sprawie, przez pominięcie przy ustalaniu stanu faktycznego określonych dowodów, niedokonanie ich wszechstronnej oceny oraz niewskazanie, którym dowodom organ dał wiarę i z jakich przyczyn, a którym odmówił wiarygodności, a tym samym dokonaniu oceny zgromadzonych w sprawie dowodów w sposób dowolny, a nie swobodny.
W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a ponadto o przeprowadzenie dowodów z dokumentacji dołączonej do skargi oraz dokumentacji medycznej skarżącego i jego małżonki obrazującej wydatki skarżącego na okoliczność i co do faktów wskazanych w treści uzasadnienia skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej: p.p.s.a.) wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.
W ocenie Sądu brak jest podstaw do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu, bowiem w przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego jak również nie miało miejsca naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Najdalej idącym zarzutem skargi był zarzut przedawnienia należności z tytułu składek objętych decyzją. Sąd stwierdził, że do przedawnienia dochodzenia składek nie doszło.
Stosownie bowiem do art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w obecnym brzmieniu, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Do 31 grudnia 2011 r. ten przepis stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Należy wskazać, że 5-letni termin przedawnienia należności składkowych wprowadzono z dniem 1 stycznia 2012 r. ustawą z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r., poz. 1378). Jednakże w art. 27 ustawy nowelizującej ustawodawca postanowił, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. (ust. 1), zaś jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2). Zgodnie z art. 24 ust. 5a u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. W myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został powiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Zatem zawieszenie biegu przedawnienia następuje odrębnie w stosunku do każdej zaległości za poszczególne okresy składkowe, w stosunku do których wystawiono tytuły wykonawcze i następnie prowadzono egzekucję. Na gruncie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ustawodawca w art. 24 ust. 5b u.s.u.s. przyjął, że do zawieszenia biegu terminu przedawnienia wystarczające jest podjęcie czynności zmierzającej do wyegzekwowania zaległości. W ocenie Sądu taką czynnością jest doręczenie upomnienia z zagrożeniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego w rozumieniu art. 15 § 1 p.e.a.
Najdalsze zaległe składki skarżącego pochodzą z września 2013 r. Organ przedstawił wykaz wszystkich zaległości podając przy tym daty doręczenia upomnienia za poszczególne okresy. Ponadto wskazał, że zaległe należności są przedmiotem wszczętego i prowadzonego do nadal postępowania egzekucyjnego. Zatem bieg przedawnienia składek uległ zawieszeniu. Co więcej należności z tytułu składek zostały zabezpieczone hipoteką na nieruchomości stanowiącej współwłasność skarżącego, na podstawie decyzji, które zostały Sądowi przedłożone w toku sprawy. Przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s stanowi, że nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką. Wykładnia tego przepisu jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalona. Wprawdzie Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 8 października 2013 r., w sprawie sygn. SK 40/12 orzekł w pkt 2, że art. 70 § 6 O.p., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Jednak wśród wymienionych w art. 31 u.s.u.s. przepisów O.p., które mają odpowiednie zastosowanie, nie ma art. 70 O.p., którego dotyczy wspomniany wyrok TK. Zatem przy dokonywaniu wykładni art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ma podstaw do zastosowania (na zasadzie analogii) wspomnianego wyroku TK. Ponadto wyrokiem z 20 maja 2020 r. w sprawie P 2/18 TK orzekł, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. TK uznał, że wyłączenie to nie narusza zasady równej ochrony własności i innych praw majątkowych (por. m.in. wyrok NSA z 10 lutego 2021 r., w sprawie sygn. I GSK 2555/18, dostępny w bazie orzeczeń CBOiSA). Trybunał odnosząc się do swego poprzedniego wyroku z 8 października 2013r., sygn. akt SK 40/12, w którym stwierdził niekonstytucyjność analogicznego rozwiązania obowiązującego względem należności podatkowych w art. 70 § 6 O.p., a który to wyrok wywołał wątpliwości, co do konstytucyjności art. 24 ust. 5 u.s.u.s. zwrócił uwagę, że ocena konstytucyjności nie może być dokonywana w sposób oderwany od konkretnej sytuacji prawnej. Składki, w przeciwieństwie do podatków, nie zasilają budżetu państwa, czy jednostek samorządu terytorialnego, lecz wpływają na konto ZUS, wywierając znaczący wpływ na jego kondycję finansową, która z kolei przekłada się na sytuację finansową ubezpieczonych, uprawnionych do wypłaty świadczeń. Ekwiwalentny charakter składki oznacza jej powiązanie ze wzajemnym świadczeniem ze strony funduszu. Nieuiszczanie składek przez płatników powoduje przerzucanie ciężaru wypłaty świadczeń na fundusz, a tym samym pośrednio na tych, którzy wywiązują się z ciążących na nich obowiązków.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez art. 24 ust. 5 u.s.u.s. zasady równości, poprzez zróżnicowanie sytuacji płatników w zależności od tego, czy posiadają składniki majątkowe, na których można ustanowić hipotekę, czy też nie posiadają takich składników, Trybunał podniósł, że zróżnicowanie skutków prawnych stosowanych form zabezpieczenia jest w sposób naturalny związane z rodzajem składników majątkowych. Próba ich ujednolicenia, tak by doprowadzić do zrównania sytuacji podmiotów, oznaczałaby konieczność oparcia regulacji prawnych na fikcyjnym założeniu, że z punktu widzenia prawnych form zabezpieczenia wykonywania zobowiązań, sytuacja majątkowa tych, którzy posiadają różne składniki majątkowe, i tych, którzy ich w ogóle nie posiadają, jest taka sama. Trybunał spostrzegł przy tym, że choć ustanowienie hipoteki dla zabezpieczenia należności składkowych i jej skutki w postaci wyłączenia przedawnienia może być postrzegane, jako zróżnicowanie sytuacji płatników składek, to nie jest to bezpośrednią konsekwencją modyfikacji przez ustawodawcę terminów przedawnienia zobowiązań w odniesieniu do poszczególnych grup podmiotów, tylko pośrednim skutkiem wynikającym z możliwości stosowania różnych, przyjętych w prawie powszechnym, środków zabezpieczenia wierzytelności.
Trybunał nie uznał, aby powyższe zróżnicowanie było niedopuszczalne w świetle zasady równości. Rozważając zachowanie przez ustawodawcę granic swobody, przy zróżnicowaniu sytuacji podmiotów, wskazał, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. służy nie tylko ochronie konstytucyjnego prawa wierzyciela hipotecznego realizującego obowiązki wynikającego z art. 67 Konstytucji, ale także ochronie praw podmiotowych beneficjentów funduszu. Niedofinansowanie funduszu będące skutkiem nieuiszczania składek przekłada się na wysokość i dostępność wypłacanych świadczeń. Niewywiązywanie się z obowiązków w postaci uiszczania należności składkowych przez płatników powoduje także przerzucenie ciężaru finansowania wypłacanych z niego świadczeń na inne podmioty. Jeżeli zatem istnieje majątek dłużnika, pozwalający na pokrycie zaległych świadczeń, uchylanie się od ich spełnienia z powołaniem na przedawnienie jest nie do pogodzenia z zasadą sprawiedliwości społecznej. Płatnicy składek powinni liczyć się z obowiązkiem ich uiszczania i nieuchronnością poniesienia ich ciężaru, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie. W sytuacjach szczególnych ustawa systemowa umożliwia umorzenie należności składkowych (art. 28 u.s.u.s.). Natomiast przedawnienie tych należności nie powinno być wykorzystywane jako sposób wygasania stosunków zobowiązaniowych przez płatników. Trybunał wskazał jednocześnie, że uchylenie art. 24 ust. 5 u.s.u.s. ograniczyłoby w znacznym stopniu ściągalność składek ZUS. Brak przedawnienia w połączeniu z możliwością odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty jest rozwiązaniem korzystniejszym niż konieczność przeprowadzenia egzekucji przed upływem terminu przedawnienia. Dłużnik hipoteczny nadal pozostaje właścicielem nieruchomości. Może z niej korzystać, pobierać pożytki, może też nią rozporządzać. Art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w pewnych sytuacjach może zatem chronić także właściciela przedmiotu zabezpieczenia przed wywłaszczeniem nieruchomości mieszkalnych, czy niezbędnych do prowadzenia działalności gospodarczej, w trybie postępowania egzekucyjnego. Nieprzedawnienie należności zabezpieczonych hipoteką nie powinno z drugiej strony być traktowane i wykorzystywane przez organy, jako możliwość niewywiązywania się z ciążących na nich obowiązków w zakresie ściągalności zobowiązań, lecz jako inny środek stosowany wówczas, gdy istnieje możliwość spłaty bez konieczności dokonywania drastycznych czynności egzekucyjnych dla dłużnika. W związku z tym art. 24 ust. 5 u.s.u.s. stwarza bardziej elastyczne i dogodne możliwości w zakresie spłaty długu dla płatników składek i ZUS. Dlatego Trybunał uznał, że przepis ten w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 lutego 2021 r., sygn. I GSK 5/21, stwierdził, że tracą na aktualności dotychczasowe orzeczenia sądów administracyjnych, które odnosiły się do konieczności uwzględnienia, przy wykładni art. 24 ust. 5 u.s.u.s., wytycznych zawartych w wyroku TK z 8 października 2013r., sygn. akt SK 40/12 (por. wyrok NSA z 25 lutego 2021 r., sygn. I GSK 5/21 , CBOiSA
Zatem organ w kontrolowanej sprawie prawidłowo przystąpił do oceny zasadności wniosku skarżącego pod kątem zaistnienia przesłanek z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 u.s.u.s oraz w oparciu o przepisy rozporządzenia.
Badając kwestię trafności zaskarżonego rozstrzygnięcia organu zaznaczyć trzeba, że zapadło ono w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że organ administracji publicznej, w ustalonych wyczerpująco okolicznościach rozpatrywanej sprawy, ma możliwość wyboru pozytywnego lub negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. Przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych w sprawie przepisach prawnych. Tak przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyrok NSA z 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07). Wydanie takiej decyzji poprzedzać musi należyte zgromadzenie i przeanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Wszystkie te elementy winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji organu. Z kolei, sądowa kontrola legalności wydanej w następstwie tego decyzji ograniczona jest do zbadania jej zgodności z prawem. W szczególności Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, gdyż jest to wyłączna kompetencja organu administracji (organu ZUS). Stwierdzenie przez ustawodawcę, że organ może umorzyć należności nie oznacza oczywiście dowolności, bowiem organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej analizy i oceny wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Wybór kierunku rozstrzygnięcia winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Kontrola Sądu obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, czy doszło do ustalenia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i czy zostały one poddane wnikliwiej i rzetelnej ocenie.
W realiach rozpoznawanej sprawy, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie może zostać uwzględniona, bowiem organ nie naruszył kryteriów wyżej wskazanych.
Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez organ, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. W myśl art. 28 ust. 2 ustawy, w/w należności mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, chyba, że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a. Ten z kolei przepis otwiera możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia, w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W tym przypadku należności mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Sytuacje całkowitej nieściągalności zostały enumeratywnie wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. I tak, całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4 nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z 28 lutego Prawo upadłościowe,
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Organ stwierdził, że w stosunku do skarżącego nie wystąpiły przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 3, 4, 4a i 4b, 4c 5 i 6 u.s.u.s. Ustalenia ZUS w tym zakresie Sąd uznaje za prawidłowe. Organ szczegółowo przedstawił sytuację finansową, rodzinną i zdrowotną skarżącego. Ustalając istnienie przesłanek miał na uwadze jego aktualną na dzień wydania decyzji sytuację życiową i majątkową. Tym samym, zdaniem Sądu, organ ZUS prawidłowo przyjął, że w sprawie nie występują przesłanki umożliwiające umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Przechodząc do oceny możliwości umorzenia należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wskazać trzeba, że określone w tym przepisie przesłanki umorzenia zostały uszczegółowione w wydanym na podstawie art. 23 ust. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Z treści przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wynika, że regulacja ta obejmuje jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Innymi słowy, sformułowanie użyte w treści powyższego przepisu odnosi się wyłącznie do należności z tytułu składek ciążących na stronie skarżącej, jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą, a zatem należności składkowych "ubezpieczonych", czyli ich własnych obciążeń z tego tytułu. Przedstawiona interpretacja art. 28 ust. 3a u.s.u.s. znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie sądowym, które przyjęło, że przewidziana w tym przepisie możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy tylko zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2006 r., sygn. akt III UK 84/06, publ. OSNP 2007, Nr 19-20, poz. 287; wyrok NSA z dnia 12 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 451/07).
Zgodnie z art. 28 ust.3 a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli ubezpieczony wykaże ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną ubezpieczony nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.
Organ prawidłowo stwierdził, że skarżący nie wykazał zaistnienia okoliczności wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 powołanego rozporządzenia. Dopiero w postępowaniu sądowym, skarżący wskazał na znaczne pogorszenie swojego stanu zdrowia, ale nowe okoliczności mogą być przedmiotem ponownej oceny organu, a nie rozważań Sądu, który nie zastępuje Prezesa ZUS w wydaniu decyzji.
Skarżący wprawdzie nie prowadzi już działalności gospodarczej, ale pobiera emeryturę, a jego żona nadal pracuje. Przesłanka wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie zachodzi, bowiem powstanie zaległości składkowej skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie było związane z wystąpieniem klęski żywiołowej bądź innego szczególnego zdarzenia. Zaległości są wynikiem niepłacenia składek w okresach objętych decyzją. Odnosząc się natomiast do sytuacji majątkowej skarżącego organ stwierdził, że nie zaistniała obiektywnie wyjątkowa sytuacja, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, pozwalająca przyjąć, że opłacenie zaległych składek pozbawiłoby skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspakajania niezbędnych potrzeb życiowych.
Należy mieć na uwadze, że umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia i wyjątkowo trudną sytuację, nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. Skarżący jako inicjator postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją powinien wykazać, że opłacenie składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, wystąpiły nadzwyczajne zdarzenia lub też z uwagi na przewlekłą chorobę lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia ją możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Tymczasem organ ustalił, że skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości, obciążonej hipoteką na poczet zaległych należności składkowych.
W ocenie Sądu, przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności, w ramach uznania administracyjnego, organ dokonał wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy, w celu ustalenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w art. 28 ust. 3 oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Ustalenia organu są prawidłowe i jako takie stanowiły podstawę do wydania zaskarżonej decyzji o charakterze uznaniowym. Raz jeszcze przypomnieć trzeba, że decyzje uznaniowe podlegają ograniczonej kontroli sądu administracyjnego. Kontroli podlega w istocie to, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. Decyzja uznaniowa może być uchylona przez sąd wyłącznie w przypadku stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdy dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa.
Rozpoznając skargę we wskazanym wyżej zakresie Sąd uznał, że jest ona niezasadna. Organ ustalił bowiem i zbadał wszystkie okoliczności istotne dla oceny wystąpienia przesłanek umorzenia należności. Zebrał i prawidłowo ocenił materiał dowodowy. Z ustaleń tych wynika, że nie zaistniała żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności z tytułu składek wymieniona w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ obszernie wyjaśnił również przesłanki umorzenia, o których mowa w art. 28 ust. 3 a ww. ustawy i § 3 ust. 1 pkt 1 -3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. i słusznie uznał, że nie miały miejsca w sprawie. Uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera szczegółowe ustalenie faktów na których oparł się organ, a uzasadnienie prawne odnosi się do prawidłowo zastosowanych przepisów prawa. Ponadto w rozpoznawanej sprawie organ orzekający przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy i wystarczający do podjęcia decyzji, a także dokonał wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi określone w art. 107 § 1 i 3 k.p.a., nie przekraczając granic uznania administracyjnego. W ocenie Sądu, organ przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, nie naruszając zasady praworządności (art. 6 k.p.a.), zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a., nie dopuścił się również naruszenia art. 8 § 1 k.p.a., art. 9 i art. 11 k.p.a. Decyzja organu nie narusza również zasady zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 k.p.a. W sprawie został zebrany materiał dowodowy, na podstawie którego właściwie, zgodnie z zasadami logiki i z poszanowaniem art. 80 k.p.a. oceniono wszystkie przewidziane prawem przesłanki umożliwiające podjęcie rozstrzygnięcia o umorzeniu należności z tytułu składek.
W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI