III SA/Gl 862/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2023-07-20
NSAubezpieczenia społeczneŚredniawsa
składki ZUSumorzenie należnościcałkowita nieściągalnośćpostępowanie egzekucyjneprzedawnienieubezpieczenie społeczneubezpieczenie zdrowotnezakład karnyuznanie administracyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę na decyzję ZUS odmawiającą umorzenia składek, uznając, że mimo obecnej trudnej sytuacji finansowej skarżącego (pobyt w więzieniu, brak majątku), nie wykazano całkowitej i trwałej nieściągalności należności.

Skarżący T.Z. domagał się umorzenia zaległych składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, powołując się na brak majątku i umorzenie postępowania egzekucyjnego przez komornika. ZUS odmówił, wskazując, że obecna sytuacja skarżącego (odbywanie kary pozbawienia wolności) ma charakter przejściowy, a należności nie uległy przedawnieniu. Sąd administracyjny zgodził się z ZUS, oddalając skargę i podkreślając, że umorzenie składek jest możliwe tylko w przypadku wykazania całkowitej i trwałej nieściągalności, czego skarżący nie udowodnił.

Sprawa dotyczyła skargi T.Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) odmawiającą umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Skarżący, który odbywa karę pozbawienia wolności i nie posiada majątku, argumentował, że postępowanie egzekucyjne zostało umorzone z powodu bezskuteczności, co powinno stanowić podstawę do umorzenia składek. ZUS odmówił umorzenia, wskazując, że sytuacja finansowa skarżącego jest trudna, ale przejściowa, a należności nie uległy przedawnieniu, zwłaszcza że bieg terminu przedawnienia został zawieszony przez wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Sąd administracyjny w Gliwicach podzielił stanowisko ZUS. Podkreślono, że umorzenie składek jest możliwe tylko w ściśle określonych przypadkach całkowitej nieściągalności, a stwierdzenie przez komornika braku majątku w danym momencie nie jest równoznaczne z trwałą niemożnością spłaty w przyszłości. Sąd zaznaczył, że pobyt w zakładzie karnym i wiek skarżącego nie wykluczają możliwości zarobkowania po odbyciu kary, a brak udowodnionych przeciwwskazań zdrowotnych daje pozytywną prognozę co do przyszłej spłaty. Sąd uznał, że ZUS prawidłowo ocenił materiał dowodowy i nie naruszył przepisów prawa materialnego ani postępowania, oddalając skargę jako bezzasadną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, stwierdzenie braku majątku w danym okresie nie jest tożsame z całkowitą i trwałą niemożnością spłaty zaległości w przyszłości, a zawieszenie biegu przedawnienia przez postępowanie egzekucyjne oznacza, że należności nadal są wymagalne.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że umorzenie składek wymaga wykazania całkowitej i trwałej nieściągalności. Fakt umorzenia egzekucji z powodu braku majątku w danym momencie nie wyklucza możliwości spłaty w przyszłości, zwłaszcza gdy bieg przedawnienia jest zawieszony. Pobyt w zakładzie karnym i wiek skarżącego nie wykluczają przyszłego zarobkowania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (9)

Główne

u.s.u.s. art. 28 § ust. 1, ust. 2, ust. 3 pkt 3 i 5

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 (m.in. zaprzestanie działalności przy braku majątku, stwierdzenie przez komornika braku majątku).

Pomocnicze

u.s.u.s. art. 24 § ust. 5b

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji art. 6

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a, b, c

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a.

Kodeks postępowania administracyjnego

Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne art. 3 § § 1

ZUS może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, a pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny (np. pozbawienie możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych).

Argumenty

Skuteczne argumenty

Obecna trudna sytuacja finansowa skarżącego (pobyt w zakładzie karnym, brak majątku) ma charakter przejściowy. Należą się nie uległy przedawnieniu, a bieg terminu przedawnienia został zawieszony przez postępowanie egzekucyjne. Brak wykazania całkowitej i trwałej nieściągalności należności. Decyzja ZUS w przedmiocie umorzenia ma charakter uznaniowy, ale organ prawidłowo ocenił materiał dowodowy i nie działał dowolnie.

Odrzucone argumenty

Stwierdzenie przez komornika braku majątku jest równoznaczne z całkowitą nieściągalnością należności. Zamknięcie działalności gospodarczej jest przesłanką do umorzenia składek. Dalsze prowadzenie egzekucji stanowi szykanowanie dłużnika.

Godne uwagi sformułowania

stwierdzenie przez komornika braku majątku skarżącego w danym okresie nie jest tożsame z całkowitą niemożliwością spłaty zaległości w przyszłości pobyt w skarżącego w zakładzie karnym nie może stanowić przesłanki do zwolnienia go z obowiązku spłaty zobowiązania uznanie administracyjne nie oznacza dowolności organu administracji publicznej odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych [...] jest możliwe w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że dłużnik nie tylko obecnie, ale również w przyszłości nie będzie miał możliwości spłaty zaległości.

Skład orzekający

Krzysztof Wujek

przewodniczący

Adam Gołuch

sprawozdawca

Magdalena Jankiewicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących umarzania składek ZUS w przypadku trudnej sytuacji finansowej dłużnika, zwłaszcza gdy jest on osadzony w zakładzie karnym. Podkreślenie, że umorzenie jest wyjątkiem, a nie regułą, i wymaga wykazania trwałej nieściągalności."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji skarżącego i jego stanu faktycznego. Interpretacja uznania administracyjnego może być stosowana w innych sprawach, gdzie organ ma swobodę decyzyjną.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa pokazuje, jak sąd podchodzi do wniosków o umorzenie składek ZUS w sytuacjach ekstremalnych (więzienie, brak majątku), co jest interesujące dla osób zadłużonych i prawników zajmujących się prawem ubezpieczeń społecznych.

Czy pobyt w więzieniu zwalnia z długu? Sąd rozstrzyga w sprawie umorzenia składek ZUS.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Gl 862/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-07-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Adam Gołuch /sprawozdawca/
Krzysztof Wujek /przewodniczący/
Magdalena Jankiewicz
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1009
art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 pkt 3 i 5
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch (spr.), Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Protokolant St. sekretarz sądowy Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lipca 2023 r. sprawy ze skargi T.Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 września 2022 r. nr 1841/2022 (380000/71/314197/2022) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją nr 1841/2022 Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w L. (dalej : organ, ZUS) na podstawie: art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009), zwanej dalej ".s.u.s.", w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, zwanego dalej: "rozporządzeniem") odmówił T. Z. (dalej: skarżący, strona) umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącemu równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...], w tym:
a) ubezpieczenia społeczne - za okres 11.2013-09.2014; 10-12.2015; 04.2017; 06-09.2018; 11.2018 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek- [...] zł, (odsetek-[...]zł.),
b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 09.2012-01.2013; 03.2013-02.2017; 04.2017; 06-11.2018 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek-[...]zł, (odsetek - [...]zł., zostały obliczone na dzień zgłoszenia wniosku, tj. 19 sierpnia 2022 r. ).
W uzasadnieniu ww. decyzji organ wskazał, że skarżący aktualnie przebywa w Zakładzie Karnym, a koniec kary przypada na [...] 2027 r. Skarżący nie posiada żadnego majątku, żadnych środków pieniężnych ani żadnego dochodu, a do czasu zakończenia kary pozbawienia wolności pozostało mu około 4 lata.
Organ nadmienił że na mocy wyroków sądowych nałożono na skarżącego obowiązki naprawienia szkody, których łączna wartość (zobowiązania) wynosi [...] tys. zł.
ZUS zaznaczył że postanowieniem z 1 sierpnia 2022 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w J. - umorzył prowadzone na rzecz ZUS postępowanie egzekucyjne.
Organ podkreślił że również Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. zakończył egzekucję na skutek braku majątku.
Nadto organ wskazał, że skarżący prowadził działalność gospodarczą do 20 listopada 2018 r., a w okresie prowadzenia działalności, nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek. W związku z czym Zakład Ubezpieczeń Społecznych, naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności.
ZUS w oparciu o uregulowania zawarte w art. 24 ustawy o s.u.s., ustalił, że nie upłynął jeszcze termin, w którym należności mogą być dochodzone, ponieważ należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Natomiast zgodnie z art. 24 ust 5b s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Organ wskazał, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego 14 maja 2013 r. i sukcesywne kierowanie należności do egzekucji spowodowało, iż bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu i trwa nadal i pozostanie zawieszony do zakończenia postępowania egzekucyjnego. Lecz okresu trwania tego postępowania nie uwzględnia się przy obliczaniu terminu przedawnienia. Zatem dochodzone należności nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne.
Organ wskazał, że przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 s.u.s. nie można identyfikować jedynie z samym faktem umorzenia postępowania egzekucyjnego. Z przepisu tego wynika, że przesłanka całkowitej nieściągalności zachodzi wówczas, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 9 marca 2017 roku , sygn. akt III GSK 4963/16,).
Nadto organ wskazał, że obowiązkiem wierzyciela jest badać na bieżąco czy sytuacja finansowa wnioskodawcy uległa zmianie. W przypadku nabycia praw majątkowych lub podjęcia zatrudnienia Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako wierzyciel, zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022r. poz. 479) nie tylko ma prawo ale i obowiązek ponownego zastosowania środków egzekucyjnych. Pomimo, iż aktualnie egzekucja jest nieskuteczna, to nie została zakończona, a należności nie zostały uznane jako całkowicie nieściągalne. Dyrektor Oddziału ZUS w S. nadal prowadzi postępowanie egzekucyjne w odniesieniu do należności za okres wrzesień 2012 r. do listopad 2018 r. Organ podniósł, że przebywając w Zakładzie Karnym skarżący nie jest pozbawiony możliwości wykonywania pracy zarobkowej, a ewentualne wynagrodzenie za pracę może stanowić przedmiot skutecznego dochodzenia należności.
ZUS wskazał, że z uwagi na wiek skarżącego oraz brak przeciwwskazań do wykonywania pracy zarobkowej upatruje możliwość odzyskania należności w związku z prognozowanym terminem opuszczenia przez skarżącego Zakładu Karnego w 2027 r. Organ zaznaczył, że sytuacja finansowa, skarżącego jest trudna, nie ma jednak ona charakteru permanentnego.
Wskazał, że ZUS nie jest uprawniony do rezygnacji z dochodzenia należności publicznoprawnych, ponieważ przepisy, w oparciu o które ZUS realizuje zadania jako wierzyciel, nie uprawniają do dokonywania działań mogących wpływać na polepszenie sytuacji innych wierzycieli, w szczególności cywilnoprawnych, ponieważ należności z tytułu składek korzystają ze szczególnej ochrony prawnej. Charakter posiadanych zobowiązań i kolejność ich spłaty są określane w oparciu o przepisy prawa. ZUS, jako jednostka organizacji państwowej, w pełni świadomie podejmuje działania zmierzające do wyegzekwowania swoich należności z jednoczesnym respektowaniem kolejności ich przymusowego egzekwowania przez wszystkich wierzycieli. Nawet jeśli zobowiązania wobec innego wierzyciela mają priorytet w spłacie, to okoliczność ta nie stanowi przesłanki do wycofania się ZUS, jako organu egzekucyjnego, z możliwości dalszego prowadzenia przymusowego dochodzenia należności. Zaś wdrożenie egzekucji powoduje zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności, zatem nawet niekorzystna dla ZUS kolejność spłaty zobowiązań nie musi być przyczyną rezygnacji z możliwości egzekwowania należności z tytułu składek.
Wskazał też, że skarżący nie przedłożył dokumentów dotyczących stanu zdrowia, które świadczyłyby, iż z uwagi na jego stan zdrowia, po opuszczeniu zakładu karnego nie będzie mógł uzyskiwać dochodu umożliwiającego zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych oraz przystąpić do spłaty przedmiotowego zadłużenia.
Ponadto skarżący jest w wieku aktywności zawodowej ([...] lat) i po odbyciu kary również nie będzie wykluczony z rynku pracy z uwagi na wiek. Skarżący nie wykazał, że z uwagi na stan zdrowia ma lub będzie miał ograniczone możliwości zarobkowania. Nawet jeśli problemy zdrowotne występują to nie zostały udowodnione. Organ wskazał, iż skarżący w okresie od 20 kwietnia 2021 r. do 3 grudnia 2021 r. wykonywał odpłatnie pracę na podstawie skierowania do pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności.
Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja materialna skarżącego nosi znamiona ubóstwa i ma charakter trwały, a odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych jakim jest umorzenie należności z tytułu składek, jest możliwe w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że dłużnik nie tylko obecnie, ale również w przyszłości nie będzie miał możliwości spłaty zaległości.
Organ wskazał, że w świetle obowiązujących przepisów (art. 28 s.u.s.) skarżący nie wykazał całkowitej nieściągalności należności.
Nie zgadzając się z powyższą decyzją, skarżący wywiódł 2 listopada 2022 r., skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji. Nadto zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: art. 28 ust. 3 pkt, 3 i 5 s.u.s., poprzez jej błędną interpretację oraz fakt, że dalsze prowadzenie egzekucji służy szykanowaniu dłużnika.
W uzasadnieniu skargi, skarżący podkreślił, że we wniosku z 19 sierpnia 2022 r. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne załączył rozstrzygnięcie Komornika sądowego z 1 sierpnia 2022 r., o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność z powodu braku majątku z którego można prowadzić egzekucję. Natomiast ZUS zaskarżoną decyzją z 29 września 2022 r., odmówił skarżącemu umorzenia podnosząc m.in., że niezasadnym był argument ZUS, iż, to sam skarżący pozbawił się możliwości pozyskania środków na spłatę zobowiązań poprzez pozbawienie wolności. Ponadto skarżący podniósł, że wykazał spełnienie przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt, 5 s.u.s., ponieważ komornik stwierdził brak majątku skarżącego. Nadto skarżący podniósł, że wykazał spełnienie przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt, 3 s.u.s., ponieważ 20 listopada 2018 r., nastąpiło zamknięcie jego działalności gospodarczej.
W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu wskazał m.in., że na podstawie art. 28 s.u.s., nie stwierdził całkowitej nieściągalności należności. Nadto ZUS wskazał, że brak jest przesłanek do uchylenia zaskarżonej decyzji ponieważ mimo, iż aktualnie egzekucja jest nieskuteczna względem skarżącego, to nie została zakończona, a należności nie zostały uznane jako całkowicie nieściągalne.
W piśmie procesowym z 26 czerwca 2023 r., pełnomocnik skarżącego wniósł o umorzenie należności w całości podtrzymując skargę z 2 listopada 2022 r.
Wojewódzki Sąd administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm. - dalej jako ppsa), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa).
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 29 września 2022 r., w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...] zł.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy s.u.s. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 s.u.s należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 w pkt od 1 do 6 s.u.s.
W art. 28 ust. 1 s.u.s ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 s.u.s) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu. Według art. 28 ust. 3 s.u.s całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy:
1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze,
3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacja podatkowa,
4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
5. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,
6. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
7. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.
Z treści powyższych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia.
Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyrok NSA z dnia 25 października 2018 r., sygn. akt I GSK 1992/18, CBOSA).
Nadto w art. 28 ust. 3b s.u.s. zawarta została delegacja dla Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.
Na podstawie § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
W związku z powyższym Sąd nie stwierdził, aby w zaskarżonej decyzji doszło do zarzucanego naruszenia przepisów prawa materialnego: art. 28 ust. 3, pkt. 3 i 5 s.u.s. ponieważ stwierdzenie przez komornika braku majątku skarżącego w danym okresie nie jest tożsame z całkowitą niemożliwością spłaty zaległości w przyszłości. Nadto zamknięcie działalności gospodarczej również nie uniemożliwia spłaty zaległości w przyszłości.
Zgodnie z art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej.
Z akt sprawy wynika, że zadłużenie skarżącego w ZUS powstało w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Z oświadczenia skarżącego, które złożył w postępowaniu administracyjnym wynika, że obecnie przebywa on w zakładzie karnym i nie ponosi kosztów utrzymania. Skarżący wskazał, że w okresie odbywania kary pozbawienia wolności nie przewiduje poprawy sytuacji, a więc nie ma możliwości uregulowania zaległości z tytułu nieopłaconych składek. Skarżący nie przedłożył dokumentów dotyczących jego stanu zdrowia, które świadczyłyby, iż z uwagi na stan zdrowia, po opuszczeniu zakładu karnego nie będzie mógł uzyskiwać dochodu umożliwiającego zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych oraz przystąpić do spłaty przedmiotowego zadłużenia.
Sąd podzielił stanowisko organu, że pobyt w skarżącego w zakładzie karnym nie może stanowić przesłanki do zwolnienia go z obowiązku spłaty zobowiązania. W przypadku strony ZUS dostrzegł możliwość wyegzekwowania długu w dalszej perspektywie czasowej, po zakończeniu odbywania kary pozbawienia wolności. Również wiek skarżącego oraz brak udowodnionych przeciwwskazań zdrowotnych, całkowicie i trwale uniemożliwiających zarobkowanie, daje pozytywną prognozę co do możliwości spłacenia zaległości w przyszłości. Obecne trudności mają zatem jedynie charakter przejściowy.
W ocenie sądu ZUS nie był zobligowany do umorzenia zaległych składek, gdyż nie byłoby to zgodne z aktualną linią orzecznictwa sądowego.
Sąd podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w tezie wyroku z dnia 3 marca 2023 r ( I GSK 814/22, publ. Legalis 2898799) gdzie NSA stwierdził, że: "Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Problematyka uznania administracyjnego została szeroko omówiona w dotychczasowym orzecznictwie. Powszechnie panuje zgoda co do tego, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym."
Nadto Sąd uznał, że "uznanie administracyjne" - będące szczególną formą upoważnienia przez ustawę organów administracji publicznej do określonego zachowania się, polegające na przyznaniu organom administracji możności dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań - nie zostały przekroczone. Uznanie jest możliwością wyboru konsekwencji prawnej. Dlatego też w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny. Należy zaznaczyć również należy, iż uznaniowość decyzji musi każdorazowo mieścić się w granicach nakreślonych przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jak też zachowywać proporcje pomiędzy interesem społecznym, a słusznym interesem strony.
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organ dostatecznie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia. Organ uwzględnił okoliczności podane przez stronę oraz okoliczności wynikające z danych będących w posiadaniu organu. Stan faktyczny sprawy będący podstawą rozstrzygnięcia nie budzi wątpliwości. Okoliczność, że skarżący nie zgadza się z oceną jej sytuacji dokonaną przez organ nie oznacza, że z tej przyczyny wydana decyzja jest wadliwa. Wadliwości tej można byłoby upatrywać, gdyby organ dokonał oceny istniejącego materiału dowodowego w sposób dowolny, a analiza ta nie zostałaby poparta żadną argumentacją. Taka sytuacja w sprawie jednak nie nastąpiła, bowiem ZUS ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Nadto w ocenie Sądu wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Prezesa ZUS. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ, bowiem wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Tym samym organy wydając zaskarżone decyzje odniosły się zarówno do zgromadzonego materiału dowodowego, jak i twierdzeń skarżącego. Spowodowało to brak podstaw do uznania, że doszło do naruszenia zasad ogólnych KPA, jak również zasad dotyczących zgromadzenia i oceny materiału dowodowego w sposób, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia sprawy. Należy bowiem podkreślić, że stosownie do treści przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa podstawą do uwzględnienia skargi może być naruszenie przepisów postępowania tylko wtedy, gdy uchybienie to wywarło istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd podziela pogląd organu, że odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych jakim jest umorzenie należności z tytułu składek, jest możliwe w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że dłużnik nie tylko obecnie, ale również w przyszłości nie będzie miał możliwości spłaty zaległości.
W związku z powyższym sąd nie stwierdził, aby w zaskarżonej decyzji doszło do zarzucanego naruszenia przepisów prawa materialnego: art. 28 ust. 3, pkt. 3 i 5 s.u.s.
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności, Sąd, na podstawie art. 151ppsa oddalił skargę jako bezzasadną.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI