III SA/GL 813/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2022-02-07
NSAubezpieczenia społeczneWysokawsa
ZUSskładkizwolnienieCOVID-19tarcza antykryzysowapostępowanie administracyjneKPAzasada informowaniaterminy

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje ZUS dotyczące umorzenia postępowania w sprawie wniosku o zwolnienie z opłacania składek z powodu naruszenia przepisów KPA, w szczególności zasady informowania stron.

Skarżący P.G. złożył wniosek o zwolnienie z opłacania składek za maj 2020 r. ZUS umorzył postępowanie, uznając, że skarżący nie złożył wymaganych dokumentów rozliczeniowych w terminie do 30 czerwca 2020 r. WSA w Gliwicach uchylił decyzje ZUS, stwierdzając naruszenie przez organ przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym zasady informowania stron (art. 9 KPA) oraz braku pouczenia o konsekwencjach niezłożenia dokumentów w terminie.

Sprawa dotyczyła wniosku P.G. o zwolnienie z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne za maj 2020 r., złożonego w ramach tzw. "tarczy antykryzysowej". Organ pierwszej instancji (ZUS) umorzył postępowanie, uznając, że skarżący nie spełnił warunku złożenia wymaganych deklaracji rozliczeniowych do 30 czerwca 2020 r. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Prezesa ZUS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił obie decyzje, stwierdzając naruszenie przez organy ZUS przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd wskazał na naruszenie art. 9 KPA (zasada informowania stron), argumentując, że organ powinien był wyczerpująco poinformować skarżącego o brakujących dokumentach i konsekwencjach ich niezłożenia w terminie, zwłaszcza że skarżący działał bez profesjonalnego pełnomocnika. Podkreślono, że nowe przepisy wprowadzone w związku z COVID-19 wymagały od organów szczególnej staranności w informowaniu obywateli. Sąd zwrócił również uwagę na późniejsze wprowadzenie art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19, który nakazuje organom zawiadomienie o uchybieniu terminu i wyznaczenie terminu na złożenie wniosku o przywrócenie. WSA nie przesądził o zasadności wniosku skarżącego, lecz nakazał organowi ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem wskazanych uchybień proceduralnych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organ naruszył przepisy KPA, w szczególności zasadę informowania stron (art. 9 KPA), nie udzielając skarżącemu wyczerpujących wyjaśnień co do wymaganych dokumentów i terminów, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organ ZUS nie dopełnił obowiązku informacyjnego wobec skarżącego, który działał bez profesjonalnego pełnomocnika. Brak należytego poinformowania o konieczności złożenia dokumentów rozliczeniowych do 30 czerwca 2020 r. i ich konsekwencjach stanowił naruszenie art. 9 KPA, a także art. 10 § 1 i art. 79a § 1 KPA, co uzasadnia uchylenie decyzji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 9

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków. Organ czuwa nad tym, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa.

ustawa COVID art. 31zo § ust. 2

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Warunki zwolnienia z opłacania składek dla płatników będących osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność.

ustawa COVID art. 31zq § ust. 1-4

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Obowiązek składania deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów miesięcznych jako przesłanka przyznania zwolnienia; warunek złożenia deklaracji do 30 czerwca 2020 r.

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek działania na straży praworządności i podejmowania czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, mając na uwadze interes społeczny i słuszny interes obywateli.

k.p.a. art. 8 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.

k.p.a. art. 10 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada czynnego udziału strony w postępowaniu, umożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

k.p.a. art. 12 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek działania wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy.

k.p.a. art. 79a § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu pouczenia strony o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, wskazując jednocześnie przesłanki zależne od strony, które nie zostały spełnione.

u.s.u.s. art. 123

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

W sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej.

ustawa COVID art. 15zzzzzn2

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Instytucja zawiadomienia o uchybieniu terminu i wyznaczenia terminu na złożenie wniosku o przywrócenie, obowiązująca od 16 grudnia 2020 r., obejmująca zdarzenia z okresu stanu epidemii.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przez organ ZUS przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności zasady informowania stron (art. 9 KPA). Organ nie poinformował skarżącego o brakach w dokumentacji i konsekwencjach ich niezłożenia w terminie. Skarżący działał bez profesjonalnego pełnomocnika, co wymagało od organu szczególnej staranności w udzielaniu informacji. Możliwość zastosowania art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19 przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Godne uwagi sformułowania

Organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa skarżący nie poniósł szkody. Organ powinien udzielić skarżącemu należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m.in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków. Strona nie powinna zostać zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy. Rozwiązania wprowadzane w związku z COVID-19 wymagały od organu daleko posuniętej pomocy w wypełnieniu przesłanek formalnych.

Skład orzekający

Barbara Brandys-Kmiecik

sprawozdawca

Dorota Fleszer

członek

Marzanna Sałuda

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie przepisów KPA w sprawach dotyczących wniosków o ulgi i zwolnienia w ramach tarcz antykryzysowych, zwłaszcza w kontekście obowiązku informacyjnego organów administracji."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznych przepisów wprowadzonych w związku z pandemią COVID-19 oraz ogólnych zasad KPA. Konieczność analizy konkretnych okoliczności faktycznych sprawy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak kluczowe jest przestrzeganie procedur administracyjnych i zasady informowania obywateli, nawet w sytuacjach kryzysowych. Podkreśla znaczenie KPA w ochronie praw jednostki.

ZUS odmówił zwolnienia ze składek przez błąd proceduralny? Sąd wskazuje na naruszenie KPA.

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Gl 813/21 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2022-02-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-07-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Barbara Brandys-Kmiecik /sprawozdawca/
Dorota Fleszer
Marzanna Sałuda /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I GSK 1046/22 - Wyrok NSA z 2023-02-24
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 423
art. 123
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 79 a § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dz.U. 2020 poz 374
art. 31 zo
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), Sędzia WSA Dorota Fleszer, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2022 r. sprawy ze skargi P. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia [...] r., nr [...].
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., znak [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ) utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...] r., znak [...] umarzającą postępowanie w sprawie wniosku P. G. (dalej: skarżący) z dnia 15 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z opłacania składek z maj 2020 r.
W podstawie prawnej powołał się na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej: kpa), art. 31zq ust. 8 i art. 31zo ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem
i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.; dalej: ustawa COVID).
Z akt administracyjnych wynika, w dniu 15 kwietnia 2020 r. skarżący zwrócił się do organu na wniosku RDZ o zwolnienie z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r.
Decyzją z dnia [...] r., organ I instancji umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z 15 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r. i wskazał, że zachodzi bezprzedmiotowość postępowania z powodu braku dokumentów rozliczeniowych za ten okres.
W piśmie, nazwanym przez skarżącego odwołaniem, skarżący zakwestionował stanowisko organu informując, że złożył brakujące DRA 2 oraz uzupełnił błędne DRA od lutego 2020 do nadal. W związku z tym oczekuje ponownego rozpatrzenia jego wniosku.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. organ utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne i wyjaśnił, że na podstawie dokumentacji rozliczeniowej dostępnej w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS ustalił, że do 30 czerwca 2020 r. skarżący nie złożył poprawnej dokumentacji rozliczeniowej. Stosowną deklarację rozliczeniową za przedmiotowy miesiąc skarżący złożył 23 lipca 2020 r. Wobec powyższego określony w przepisach ustawy o COVID-19, warunek przekazania do ZUS dokumentów rozliczeniowych do 30 czerwca 2020 r. nie został przez skarżącego spełniony i z tego powodu postępowanie zostało umorzone.
Kwestionując powyższą decyzję skarżący w skardze podniósł, że ZUS nie pomaga w okresie pandemii, blokuje środki pomocowe dla działalności gospodarczej. Po skorygowaniu składki wynikająca z niej należność jest o wiele niższa, ale czas na złożenie niezbędnych dokumentów według skarżącego był zdecydowanie za krótki.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje, między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje, postanowienia administracyjne (por. art. 3 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Z kolei na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W niniejszej sprawie istotą sporu jest kwestia konsekwencji niezłożenia, w ustalonych okolicznościach sprawy, przez wnioskodawcę poprawnych deklaracji rozliczeniowych za maj 2020 r. w odpowiednim terminie.
Jak wynika z art. 31zo ust. 2 ustawy o COVID-19 na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Z kolei art. 31zq ust. 1-4 ustawy o COVID-19 wprowadza, jako przesłankę przyznania zwolnienia, obowiązek składania deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów miesięcznych. Na uwagę zasługuje zwłaszcza regulacja art. 31zq ust. 3 tej ustawy, według której warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Natomiast według ust. 4 powołanego artykułu, zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek.
Na mocy art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 poz.423 ze zm.) w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Również na gruncie art. 180 k.p.a. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się sprawy wynikające z przepisów o ubezpieczeniach społecznych, o zaopatrzeniach emerytalnych i rentowych, o funduszu alimentacyjnym, a także sprawy wynikające z przepisów o innych świadczeniach wypłacanych z funduszów przeznaczonych na ubezpieczenia społeczne.
Oznacza to tym samym, że w toku prowadzonego przez organ postępowania zastosowanie mieć będą przepisy k.p.a., a zwłaszcza jego zasady ogólne. Na uwagę zasługuje regulacja art. 7 k.p.a. zobowiązująca organy administracji publicznej do stania na straży praworządności i z urzędu lub na wniosek stron podejmowania wszelkich czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zastosowanie również będzie miał art. 8 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. W art. 9 k.p.a. określony został obowiązek organu administracji publicznej do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Realizacja tego obowiązku sprowadza się do poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (wyrok NSA z 6 września 2001 r., V SA 44/01, LEX nr 50158, Wyrok WSA w Krakowie z 18 listopada 2021 r., I SA/Kr 1024/21, LEX nr 3258847.). Powyższa zasada udzielania informacji nakazuje także organowi administracji udzielanie stronie informacji o konsekwencjach jej działań lub zaniechań w celu ustalenia jej rzeczywistej woli (zob. tezę drugą wyroku NSA z 6 sierpnia 1999 r., IV SA 2262/98, LEX nr 48718). Wobec tego obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (wyrok NSA z 25 czerwca 1997 r., SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816). Wyznaczona w art. 10 § 1 k.p.a. zasada czynnego udziału strony w postępowaniu nakłada na organ administracji publicznej obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienie im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z kolei regulacja art. 12 k.p.a. nakazuje organom administracji publicznej działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia.
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 9 k.p.a. Poprzez złożenie wniosku z dnia 15 kwietnia 2020 r. skarżący zainicjował postępowanie administracyjne. W jego trakcie, organ realizując określoną w art. 9 k.p.a. zasadę informowania stron, powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa skarżący nie poniósł szkody. W wyroku z 7 grudnia 1984 r. NSA podkreśla szczególne znaczenie jakie ma informowanie stron przez organy administracji w sprawach, których okoliczności dają podstawę do wniosku, że strona pierwszy raz zetknęła się z takimi problemami faktycznymi i prawnymi, nie mając przygotowania pozwalającego na ich rozeznanie (wyrok NSA w Warszawie z 7.12.1984 r., III SA 729/84, ONSA 1984/2, poz. 117). W rozpatrywanej sprawie niewątpliwie chodzi o rozwiązania nowe, wprowadzone ze względu na nadzwyczajną sytuację. Już to powinno mobilizować organ do podjęcia działań zapewniających osiągnięcie celu ich wprowadzenia. Organ powinien zatem - jak tego wymaga art. 9 k.p.a. - udzielić skarżącemu należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m.in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, a więc konkretnie wskazać jakich dokumentów brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony (por. wyrok WSA w Olsztynie z 24 marca 2021 r., I SA/Ol 805/20, LEX nr 3162873; wyrok WSA w Bydgoszczy z 28 września 2021 r., I SA/Bd 410/21, LEX nr 3244816, wyrok WSA w Poznaniu z 14 lipca 2021 r., III SA/Po 940/20, LEX nr 3199075).
Natomiast w aktach rozpoznawanej sprawy brak jest dowodów na to, że organ udzielił stronie przed dniem 30 czerwca 2020 r. wyjaśnień co do tego, że warunkiem pozytywnego załatwienia jego wniosku jest złożenie deklaracji rozliczeniowej dla pełnego wymiaru składek, od czego organ uzależnił wydanie decyzji zgodnej z wnioskiem strony. Wbrew nakazowi wynikającemu z art. 9 K.p.a., organ nie poinformował strony należycie i wyczerpująco o okolicznościach faktycznych i prawnych, które miały wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. Stwierdzone przez organ braki w dokumentacji rozliczeniowej, które w toku postępowania w porę nie zostały stronie zasygnalizowane przez organ, ostatecznie spowodowały negatywne rozpatrzenie wniosku. Jest to o tyle istotne, że gdyby organ zrealizował wymogi zasady informowania w odpowiednim czasie przed 30 czerwca 2020 r., wówczas skarżący miałby szansę na dotrzymanie terminu i złożenie wymaganej dokumentacji. Organ powinien był o to zadbać i zweryfikować, czy wniosek jest kompletny oraz czy zostały spełnione wszystkie wymogi formalne. Jest to tym bardziej istotne, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem art. 12 § 1 k.p.a., organ był zobligowany działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia.
Zwrócić również należy uwagę, że skarżący występował w postępowaniu administracyjnym bez profesjonalnego pełnomocnika. Natomiast norma postępowania zawarta w art. 9 K.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek, zaś to wszystko w celu ochrony strony przed negatywnymi konsekwencjami braku wiedzy co do obowiązującego prawa.
W rozpatrywanej sprawie Sąd stwierdza także naruszenie przez organ art. 79a § 1 k.p.a. Zasada informowania stron znajduje bowiem odbicie w dalszych przepisach Kodeksu, nakazujących organowi administracji pouczenie strony (P. M. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2021, art. 9.). Między innymi organ w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, równocześnie wskazuje przesłanki zależne od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Do takiego postępowania zobowiązuje art. 79a § 1 k.p.a. W wyniku spełnienia przez organ obowiązku określonego w art. 79a § 1 k.p.a. strona uzyskuje wiedzę co do tego, w jaki sposób organ ocenia całość zebranego materiału dowodowego i dlaczego w ocenie organu nie jest możliwe uzyskanie przez stronę decyzji o żądanej treści. Strona może wówczas albo przedłożyć dodatkowe dowody (§ 2) albo kwestionować w odwołaniu stanowisko organu co do niespełnienia przesłanek wydania decyzji o żądanej treści (P. M. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2021, art. 79(a)). Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie zaskarżania rozstrzygnięć (por. wyrok WSA w Szczecinie z 23 maja 2019 r., II SA/Sz 239/19, LEX nr 2686891; wyrok WSA w Szczecinie z 11 lutego 2021 r., I SA/Sz 864/20, LEX nr 3145964). Zauważyć przy tym trzeba, że jeśli organ odstępuje od zasad określonych w art. 10 § 1 K.p.a. i wytycznych z art. 79a § 1 K.p.a. (co może nastąpić w sytuacji przewidzianej w art. 10 § 2 K.p.a.), to w myśl art. 10 § 3 K.p.a. jest zobowiązany utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny takiego odstąpienia. Tymczasem takiej adnotacji w aktach brak.
Innym aspektem sprawy, który nie powinien umykać organowi jest to, że chodzi o rozwiązania ekstraordynaryjne, wprowadzane w krótkim czasie, praktycznie bez okresów przejściowych. A więc gdy strony w związku wprowadzonym stanem epidemii znalazły się w sytuacji uprawniającej do poszukiwania wsparcia publicznego, niwelującego w pewnym zakresie skutki sytuacji kryzysowej, co jest sensem omówionych na wstępie rozwiązań, powinny otrzymać od organu, za pośrednictwem którego wsparcie otrzymują, daleko posuniętą pomoc w wypełnieniu przesłanek formalnych. Ratio spornego przepisu polega na umożliwieniu organowi dokonania pełnej oceny zasadności złożonego wniosku (por. wyrok WSA w Rzeszowie, I SA/Rz 648/21, dostępny CBOIS).
Uznać zatem należy, że wykazane naruszenia art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przestrzeganie przez organ wskazanych w niniejszym uzasadnieniu przepisów k.p.a. musi być dokonywane skrupulatnie, aby umożliwić skarżącemu spełnienie warunków zwolnienia.
Ponownie rozpoznając sprawę, organ wyjaśni, czy przed 30 czerwca 2020 r., a jeśli tak w jakiej formie i kiedy, poinformował skarżącego o skutkach niezłożenia do 30 czerwca 2020 r. wymaganej dokumentacji rozliczeniowej. Ustalenia w tym zakresie powinny znaleźć potwierdzenie w uzupełnionym materiale. W sytuacji stwierdzenia, że skarżącego nie zawiadomiono o powyższym, organ biorąc pod uwagę cel przedmiotowego zwolnienia (zniwelowanie skutków kryzysu gospodarczego) rozważy, czy nie powinno się zastosować instytucji przewidzianej w obowiązujących od 16 grudnia 2020 r. przepisie art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19 (zmiana: Dz. U. poz. 2255). Nakazuje on, by w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, organ administracji publicznej zawiadomił stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu tym organ wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Powołany przepis wszedł w życie po wydaniu zaskarżonej decyzji, lecz obejmuje zdarzenia, które miały miejsce "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii ogłoszono od 20 marca 2020 r. (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii Dz. U. poz. 491). Omawiana regulacja niejako koryguje nowelizację ustawy o szczególnych rozwiązaniach dokonaną ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. poz. 875), w wyniku której m.in. uchylono przepis art. 15zzr ustawy o szczególnych rozwiązaniach obowiązujący od 31 marca 2020 r., który przewidywał w ust 1 pkt 2, że w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki - nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Wydaje się więc, że wejście w życie 16 grudnia 2020 r. przepisu art. 15zzzzzn2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach ma na celu zniweczenie skutków prawnych uchylenia art. 15 zzr ustawy o COVID-19.
W związku z powyższym, zgodnie z przytoczonym przepisem ustalenie, że skarżący nie był zwolniony z obowiązku złożenia wymaganych dokumentów, w okolicznościach sprawy, obligowało organ do podjęcia czynności, których mowa w art. 15 zzzzzn2 ustawy o COVID-19. Brak udzielenia informacji, o której mowa w przytoczonym powyżej przepisie stanowiło naruszenie wynikającej z art. 9 k.p.a. zasady informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków. Uchybienie to również mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela argumentację przedstawioną w wyrokach tut. Sądu dot. innych skarg skarżącego o sygn.. akt III SA/Gl 812 i 814/21.
Ponownie rozstrzygając sprawę organ uwzględni wskazania wynikające z niniejszego wyroku i rozstrzygnie sprawę co do istoty, a swoje stanowisko uzasadni zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Jednocześnie Sąd nie przesądza czy skarżący ma, czy też nie ma prawa do zwolnienia z opłacania składek. Stwierdza wyłącznie, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa, a organ ma obowiązek rzetelnego rozpoznania wniosku.
Mając powyższe na uwadze, Sąd – działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI