III SA/Gl 800/24

III SA/Gl 800/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-04-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Adam Pawlyta /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne
Policja
Skarżony organ
Komendant Policji
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony akt
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 145
art. 132 ust. 3 pkt 3
Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 977
art. 97 par. 2 k.p.w. w zw. z art. 99 k.p.w.; art. 101 k.p.w.
Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch, Asesor WSA Adam Pawlyta (spr.), Protokolant Ewelina Cyroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi S. Z. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w Katowicach z dnia 4 lipca 2024 r. nr 4/24 w przedmiocie odpowiedzialności dyscyplinarnej funkcjonariusza Policji uchyla zaskarżone orzeczenie i poprzedzające je orzeczenie nr [...] Komendanta Miejskiego Policji w B. z dnia 11 kwietnia 2024 r.
Uzasadnienie
Zaskarżonym orzeczeniem nr 4/24 z 4 lipca 2024 r. Komendant Wojewódzki Policji w Katowicach (dalej: organ odwoławczy; organ drugiej instancji) po rozpatrzeniu odwołania S. Z. (dalej: strona; skarżący) od orzeczenia nr [...] Komendanta Miejskiego Policji w B. (dalej również: organ pierwszej instancji) z 11 kwietnia 2024 r. wydanego w przedmiocie odpowiedzialności dyscyplinarnej funkcjonariusza Policji – orzekł o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego.
Organ odwoławczy wydał zaskarżone orzeczenie na podstawie art. 135n ust. 4 pkt 1 ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Policji (tekst jedn. z 16 stycznia 2024 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 145 ze zm.; dalej: ustawa o Policji).
Jego wydanie poprzedzały następujące okoliczności faktyczne.
W dniu 28 września 2023 r. skarżący pełnił służbę w patrolu ruchu drogowego wraz z asp. Szt. A. S.. Około godziny 7.30 z polecenia dyżurnego Komendy Miejskiej Policji w B. udał się na skrzyżowanie ul. [...] i [...], gdzie miało dość do zdarzenia drogowego – kolizji rowerzysty z samochodem osobowym. Po dokonaniu rutynowych czynności związanych z obsługą ww. wypadku drogowego (m.in. rozpytanie uczestników co do faktycznego przebiegu zdarzenia; zabezpieczenie miejsca zdarzenia drogowego; dokonanie wstępnej oceny zdarzenia na podstawie ujawnionych śladów kryminalistycznych oraz relacji uczestników i świadków; ustalenie przebiegi i istotnych okoliczności zdarzenia na podstawie relacji świadków obecnych na miejscu zdarzenia lub innych dowodów przekazując informacje dyżurnemu ruchu itd.) skarżący po pierwsze uznał, że sprawcą wypadku jest rowerzysta, a po drugie zakwalifikował zdarzenie jako wykroczenie z art. 97 ustawy z 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (tekst jedn. z 4 września 2023 r., Dz.U. z 2023 r. poz. 2119; dalej: k.w.). Następnie został sporządzony mandat karny kredytowany (seria [...] nr [...]), gdzie jako podstawę jego wystawienia wpisano wykroczenie kwalifikowane z art. 97 k.w. Mandat został przyjęty przez sprawcę zdarzenia (rowerzystę), który ten fakt potwierdził własnoręcznym podpisem.
Około godziny 15.39 w dniu 28 września 2023 r. rowerzysta skontaktował się z Wydziałem Ruchu Drogowego Komendy Miejskiej Policji w B. oraz podczas rozmowy telefonicznej jeszcze raz przedstawił przebieg zdarzenia. Zakwestionował własne sprawstwo i zasadność jego ukarania. Zaznaczył, że będzie podejmował czynności zmierzające do uchylenia przez sąd powszechny przyjętego przez niego mandatu karnego. Na tę okoliczność została następnie sporządzona notatka urzędowa z 3 października 2023 r.
Ww. rozmowa telefoniczna i w konsekwencji sporządzona z niej notatka urzędowa z 3 października 2023 r. stała się podstawą do wszczęcia czynności wyjaśniających - w sprawie - "nieprawidłowości w sposobie przeprowadzenia i zakończenia czynności służbowych przez funkcjonariuszy WRD KMP w B., w ramach obsługi zdarzenia drogowego, do którego doszło w dniu 28 września 2023 r. w rejonie skrzyżowana ul. [...] i ul. [...] w B." (postanowienie nr [...] Komendanta Miejskiego Policji w B. z 18 października 2023 r. o zleceniu przeprowadzonych czynności wyjaśniających).
W ramach podejmowanych czynności wyjaśniających - w sprawie - poza ww. notatką z 3 października 2023 r. zgromadzono następujący materiał dowodowy, a mianowicie: (1) notatkę informacyjną o zdarzeniu drogowym z 16 października 2023 r. – w której m.in. zawarto kwalifikację zdarzenia z 28 września 2023 r. jako wykroczenie drogowe z art. 86 § 1 k.w.; (2) raport historii działania z 16 października 2023 r. - w którym m.in. zawartą kwalifikację zdarzenia z 28 września 2023 r. jako wykroczenie drogowe z art. 86 § 1 k.w.; (3) notatkę służbową z rozpytania rowerzysty z 2 listopada 2023 r.; (4) wniosek z 4 października 2023 r. o uchylenie mandatu karnego; (4) notatkę służbową z rozpytania z 14 listopada 2023 r. asp. Szt. A. S.; (5) kserokopii notatnika służbowego skarżącego; (6) protokołu przesłuchania świadka – rowerzysty z 2 listopada 2023 r.; (7) opinii sądowo lekarskiej z 6 listopada 2023 r. – dotyczącej charakteru obrażeń jakie doznał kierujący rowerem; (7) protokołu przesłuchania świadka – kierowcy samochodu/uczestnika wypadku drogowego; (8) dokumentacji fotograficznej; (9) dokumentacji z oględzin miejsca wypadku drogowego; (10) postanowienia o wszczęciu dochodzenia z art. 177 § 1 ustawy z Kodeks karny z 6 czerwca 1997 r. – w sprawie: "wypadku drogowego zaistniałego w dniu 28 września 2023 r."; (10) opinia eksperta z 29 listopada 2023 r. – w której m.in. wskazano, że kwalifikacja zdarzenia z art. 97 k.w. była przedwczesna na etapie rozstrzygania na miejscu zdarzenia; równocześnie zaznaczono, że elektroniczną kartę do powyższego zdarzenia wg systemu sporządził asp. Szt. A. S.; (11) opinię biegłego sądowego z zakresu ruchu drogowego z 30 listopada 2023 r.; (12) postanowienia o umorzeniu dochodzenia z 30 listopada 2023 r.; (13) sprawozdania z 15 grudnia 2023 r. sporządzonego przez eksperta zespołu kontroli Komendy Miejskiej Policji w B., w której m.in. zawarto konkluzję, że:
a) "zachodzi uzasadnione podejrzenie naruszenia dyscypliny służbowej przez mł.asp. S. Z., który w dniu 28 września 2023 r. na skrzyżowaniu ul. [...] i [...] w B., pełniąc służbę jako policjant skierowany do obsługi zdarzenia drogowego z udziałem samochodu osobowego marki Peugeot 407 o numerze rej. [...] oraz rowerzysty w sposób nieprawidłowy przeprowadził postępowania mandatowe poprzez przyjęcie błędnej kwalifikacji prawnej czynu";
b) czyn (dyscyplinarny) strony należy kwalifikować z art. 132 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji w zw. z § 83 pkt 1 Wytycznych nr 3 Komendanta Głównego Policji z 13 lipca 2020 r. w sprawie wykonywania przez Policję niektórych czynności w zakresie wykrywania wykroczeń oraz ścigania ich sprawców;
c) na podstawie art. 134i ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o Policji należy wszcząć postępowanie dyscyplinarne wobec mł.asp. S. Z.;
d) należy uznać, że asp. Szt. A. S. w dniu 28 września 2023 r. na skrzyżowaniu ul. [...] i [...] w B., będąc jako dowódca patrolu odpowiedzialny za podległego mu w ramach patrolu funkcjonariusza oraz za jakość i sposób wykonywania przez niego czynności, nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku poprzez to, iż nie ujawnił błędnej kwalifikacji czynu przyjętej przez mł.asp. S. Z. oraz nie spowodował konwalidacji tej czynności (...), czym dopuścił się naruszenia dyscypliny służbowej określonej w art. 132 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji;
e) przewinienie dyscyplinarne, którego dopuścił się asp. Szt. A. S. uznać za czyn mniejszej wagi; przy czym odstąpić od wszczęcia postępowania dyscyplinarnego i przeprowadzić z policjantem udokumentowaną w firmie notatki rozmowę dyscyplinującą.
W konsekwencji podejmowanych wyżej czynności oraz uzyskanych dokumentów na podstawie postanowienia Komendanta Miejskiego Policji w B. nr [...] z 3 stycznia 2024 r. wszczęto postępowanie dyscyplinarne – przeciwko – skarżącemu. Poza tym przedstawiono stronie zarzut (dyscyplinarny) kwalifikowany z art. 132 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji. W jego zwięzłym uzasadnieniu argumentowano, że "po zapoznaniu się z materiałami zgromadzonymi w toku czynności wyjaśniających powzięto uzasadnione przypuszczenie popełnienia przez obwinionego przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej". Ww. postanowienie z 3 stycznia 2024 r. zostało odebrane przez stronę 11 stycznia 2024 r.
Orzeczeniem nr [...] z 11 kwietnia 2024 r., Komendant Miejski Policji w B. uznał skarżącego winnym popełnienia zarzucanego czynu i wymierzył karę dyscyplinarną upomnienia. W jej uzasadnieniu m.in. wskazano, że "właściwą kwalifikacją prawną w tym przypadku był więc art. 86 § 1 k.w., co potwierdza jednoznacznie treść ww. opinii". Dalej powołano, że zgodnie z § 83 Wytycznych nr 3 Komendanta Głównego Policji z 13 lipca 2020 r. w sprawie wykonywania przez policję niektórych czynności w zakresie wykrywania wykroczeń oraz ścigania ich sprawców (Dz.Urz.KGP z 2020 r. poz. 37) policjant prowadzący postępowanie mandatowe przed nałożeniem grzywny powinien ustalić okoliczności zdarzenia tak, aby nie było żadnych wątpliwości co do faktu popełnienia wykroczenia, tożsamości osoby sprawcy i jego winy. Następnie organ pierwszej instancji wskazał: "O ile tożsamość sprawcy i jego wina zostały przez obwinionego ustalone prawidłowo, o tyle przyjęta przez niego kwalifikacja prawna wykroczenia w świetle ujawnionych okoliczności zdarzenia, uszkodzeń pojazdu oraz obrażeń uczestników była niewłaściwa".
Od ww. orzeczenia z 11 kwietnia 2024 r. skarżący wniósł odwołanie do Komendanta Wojewódzkiego Policji w Katowicach, w którym zawnioskował o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i uniewinnienie od stawianego zarzutu.
Następnie "uwzględniając charakter zarzucanego obwinionemu czynu oraz medialność sprawy dyscyplinarnej", wyższy przełożony dyscyplinarny powołał komisję do zbadania zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego. W tym zakresie organ odwoławczy zwrócił się do strony o wskazanie zakładowej organizacji związkowej, której reprezentant miał zostać powołany do wskazanej komisji. Obrońca skarżącego w przekazanym organowi odwoławczemu piśmie procesowym wskazał Organizację Międzyzakładową Funkcjonariuszy i Pracowników Policji Regionu P. NSZZ "S", i konkretnego jej przedstawiciela. Z uwagi na to, że wskazany przez obwinionego policjant z organizacji związkowej nie spełniał wymogów określonych w art. 135m ust. 2 ustawy o Policji członkowie komisji w sporządzonym sprawozdaniu zawnioskowali o utrzymanie w mocy orzeczenia organu pierwszej instancji.
W postępowaniu odwoławczym Komendant Wojewódzki Policji w Katowicach w wymienionym już na wstępie uzasadnienia orzeczeniem nr 4/24 z 4 lipca 2024 r. orzekł o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego. Organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne, jak i uzasadnienie prawne dokonane przez organ pierwszej instancji jako prawidłowe.
Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem skarżący, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (WSA w Gliwicach). W skardze zarzucił: (1) nierzetelne rozpatrzenie odwołania i naruszenie reguł postępowania odwoławczego poprzez niedopuszczenie do udziału w rozpoznaniu sprawy przedstawiciela związkowego wskazanego przez obwinionego, co skutkowało uniemożliwieniem obiektywnego i bezstronnego rozpoznania wniesionego odwołania; (2) nieuwzględnienie przez organ odwoławczy wnioskowanego dowodu. W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia celem ponownego rozpoznania przez organy dyscyplinarne Policji.
Następnie pismem z 28 sierpnia 2024 r. zatytułowanym jako "pismo obwinionego" sporządzonym przez profesjonalnego pełnomocnika strony – podtrzymano w całości zarzuty i wnioski skargi. Zaznaczono, że znajdująca się w aktach administracyjnych opinia biegłego nie wskazuje na jakiekolwiek błędy strony.
W odpowiedzi na skargę wnoszono o jej oddalenie. Organ odwoławczy powtórzył argumentację jaką zawarł w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia.
W piśmie z 18 października 2024 r. wskazano, że doszło do rażącego naruszenia art. 135m ust. 2 ustawy o Policji. Zaznaczono, że ograniczono uprawnienie strony do bezstronnego, obiektywnego i sprawiedliwego rozpoznania sprawy.
Na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2025 r. pełnomocnik skarżącego przekonywał, że opinia biegłego nie wskazuje na nieprawidłowość podejmowanych przez niego czynności służbowych, a przy tym brak jest obiektywnych czynników wskazujących na wystąpienie niebezpieczeństwa w ruchu drogowym. Skarżący natomiast podkreślił, że w pracy zawodowej wielokrotnie zajmował się zdarzeniami drogowymi i nadana im kwalifikacja prawna nigdy nie była kwestionowana. Zmieniło się to dopiero w momencie gdy został przewodniczącym związków zawodowych przez co uważa, że ma to związek z jego funkcją i nosi charakter szykany. Dalej skarżący zaznaczył, że rozbieżność pomiędzy kwalifikacją zdarzenia w systemie SEWiK i na bloczku mandatowym wynikała jedynie z pomyłki kolegi uczestniczącego w zdarzeniu, który wprowadzał dane do systemu. Natomiast pełnomocnik organu podtrzymał stanowisko zaprezentowane w odpowiedzi na skargę wskazując dodatkowo, że celem wszechstronnego rozpoznania sprawy powołano komisję, która zajęła stanowisko w sprawie (karta nr 41 akt sądowych).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga podlega uwzględnieniu, ale nie z przyczyn w niej wskazanych.
Sąd administracyjny zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (aktualny tekst jedn. z 19 sierpnia 2024 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje zatem rozstrzygniętą sprawę z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny tekst jedn. z 23 maja 2024 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonego aktu w całości lub w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przy rozstrzyganiu spraw Sąd nie kieruje się zasadami słuszności, sprawiedliwości społecznej, wyjątkowymi, w ocenie strony skarżącej, okolicznościami, które miałyby uzasadniać niezastosowania jakiegoś przepisu prawa, bądź interpretację sprzeczną z treścią przepisu.
Na początku rozważań wskazać trzeba, że za podstawę wyroku Sąd przyjął ustalenia stanu faktycznego dokonane w zaskarżonym rozstrzygnięciu, albowiem nie stwierdził naruszenia prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zatem istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy orzekające w sprawie organy administracji prawidłowo ustaliły odpowiedzialność dyscyplinarną strony o czyn kwalifikowany z art. 132 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji polegający na nieprawidłowym przeprowadzeniu postępowania mandatowego poprzez przyjęcie błędnej kwalifikacji prawnej czynu.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonego orzeczenia i orzeczenia go poprzedzającego (dokładnie przypisanego stronie deliktu dyscyplinarnego) stanowił przepis art. 132 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji zgodnie z którym naruszeniem dyscypliny służbowej jest w szczególności zaniechanie czynności służbowej albo wykonanie jej w sposób nieprawidłowy.
Zgodnie z art. 132a ustawy o Policji przewinienie dyscyplinarne jest zawinione wtedy, gdy policjant: 1) ma zamiar jego popełnienia, to jest chce je popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi; 2) nie mając zamiaru jego popełnienia, popełnia je jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość taką przewidywał albo mógł i powinien przewidzieć. Natomiast art. 135j pkt 2 ustawy o Policji stanowi, że na podstawie zebranego w postępowaniu materiału dowodowego przełożony dyscyplinarny wydaje orzeczenie o: uznaniu winnym popełnienia czynu, za który obwiniony ponosił odpowiedzialność dyscyplinarną.
Art. 135n ust. 4 pkt 1 ustawy o Policji stanowi, że wyższy przełożony dyscyplinarny może zaskarżone orzeczenie 1) utrzymać w mocy (...). Niewątpliwie dyspozycja z art. 135j ust. 1 pkt 2 ustawy o Policji i art. 135n ust. 4 pkt 1 ustawy o Policji zostały przy wskazanym rozstrzygnięciu zastosowane.
Z powołanego wyżej art. 132 ust. 1 ustawy o Policji wynika, że policjant odpowiada dyscyplinarnie za popełnione przewinienie dyscyplinarne polegające na naruszeniu dyscypliny służbowej lub nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej. Naruszenie dyscypliny służbowej stanowi czyn policjanta polegający na zawinieniu przekroczeniu uprawnień lub niewykonania obowiązków wynikających z przepisów prawa, rozkazów, poleceń wydanych przez przełożonych. Ust. 3 art. 132 ustawy o Policji zawiera przykładowy katalog niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariusza.
Skarżącemu organy zarzucają naruszenie dyscypliny służbowej; dopuszczenie się tego uchybienia powoduje odpowiedzialność dyscyplinarną. Definicję pojęcia "naruszenia dyscypliny służbowej" zawiera art. 132 ust. 2 ustawy o Policji (powołany wyżej). W świetle art. 132 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji, który stanowił merytoryczną podstawę prawną wydanych orzeczeń jest nim zaniechanie czynności służbowej albo wykonanie jej w sposób nieprawidłowy. Oznacza to, że dla wykazania, że wykonanie przez policjanta czynności służbowej zostało dokonane w sposób nieprawidłowy bądź też doszło do zaniechania wykonania czynności służbowych, konieczne jest wykazanie związku tego przepisu (art. 132 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji) z innymi przepisami prawa lub rozkazami i poleceniami wydanymi przez przełożonych uprawnionych na podstawie tych przepisów (por. wyrok NSA z 11 lipca 2022 r., III OSK 5217/21, Legalis nr 2742066; wyrok WSA we Wrocławiu z 1 grudnia 2020 r., IV SA/Wr 388/20, Legalis nr 2569554).
Funkcjonariusz nie może być karany za wykonanie czynności służbowej w sposób nieprawidłowy, w sytuacji gdy czynności te nie zostały określone (zindywidualizowane) w sposób jednoznaczny. Naruszenie dyscypliny służbowej musi mieć swoje odniesienie do konkretnych przepisów prawa, których przestrzeganie jest obowiązkiem policjanta, jednak pod warunkiem, że przepisy te są kompletne i wyraźne. Nie można pociągnąć do odpowiedzialności dyscyplinarnej policjanta za przewinienie służbowe jeśli konkretna czynność służbowa nie jest wprost sprecyzowana w przepisach (por. wyrok NSA z 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1114/19, Legalis nr 2357392; wyrok WSA w Warszawie z 10 stycznia 2019 r., VIII SA/Wa 765/18, Legalis nr 1871882).
W ocenie Sądu wskazanie konkretnego przepisu, który został naruszony na skutek przewinienia dyscyplinarnego wymaga sprecyzowania na czym polega powyższe przewinienie. Zgodnie z tezą zawartą w wyroku WSA w Krakowie z 2 lipca 2019 r., III SA/Kr 310/19, Legalis nr 2194231: "przypisanie popełnienia określonych czynów, które sprowadza się poza ich opisaniem do sformułowania, że funkcjonariusz "w sposób nieprawidłowy wykonał czynności służbowe", a co do kwalifikacji prawnej ograniczeniu się jedynie do wskazania art. 132 ust. 3 pkt 2 ustawy o Policji, jest niewystarczające". Z powyższej tezy wynika obowiązek sprecyzowania nieprawidłowego wykonania czynności służbowych w przypadku ukarania dyscyplinarnego. Zgodzić się też należy z twierdzeniem zawartym w powyższym wyroku że: Podkreślić jeszcze raz należy, że skoro ustawodawca uznał w art. 132 ust. 3 ustawy o Policji, poprzez określenie "w szczególności", że niemożliwe jest pełne enumeratywne wyliczenie wszystkich naruszeń dyscypliny służbowej, to dlatego odesłał do klauzuli generalnej zawartej w art. 132 ust. 2 ustawy o Policji, ewidentnie wskazującej, że muszą one mieć swe źródło w przepisach prawa lub rozkazach i poleceniach wydanych przez przełożonych uprawnionych na podstawie tych przepisów. W konsekwencji wskazać należy, że nieprawidłowe wykonanie czynności służbowych nie może występować jako samoistna kwalifikacja prawna naruszenia dyscypliny służbowej i dlatego koniecznym jest wskazanie związku tego przepisu z innymi przepisami prawa lub rozkazami i poleceniami wydanymi przez przełożonych uprawnionych na podstawie tych przepisów, ponieważ nie można karać policjanta za wykonanie czynności w sposób nieprawidłowy, jeśli nie zostały one w sposób jednoznaczny określone."
W ocenie Sądu z takim niejednoznacznym określeniem mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Dostrzec trzeba, że z dokumentu zatytułowanego jako "sprawozdanie" z 15 grudnia 2023 r., a dokładnie w jego konkluzjach (pkt 1) zawarto wskazanie o uzasadnionym podejrzeniu dyscypliny służbowej przez stronę, tj. o czyn kwalifikowany z art. 132 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji w zw. z § 83 pkt 1 Wytycznych Komendanta Głównego Policji z 13 lipca 2020 r. w sprawie wykonywania przez Policję niektórych czynności w zakresie wykrywania wykroczeń oraz ścigania och sprawców (karta nr 66 verte i 67 akt administracyjnych). Jak wynika z akt administracyjnych następną czynnością w sprawie było wydanie przez organ pierwszej instancji postanowienia z 3 stycznia 2024 r. o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego i przedstawieniu stronie zarzutu kwalifikowanego wyłącznie jako czyn z art. 132 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji (karta nr 68 akt administracyjnych). Wszystkie następne czynności podejmowane przez organy administracji odwoływały się tylko do ww. przepisu prawa, co zdaniem Sądu przesądza o wadliwości kontrolowanych aktów administracyjnych. Strona ma bowiem prawo znać dokładne podstawy przypisywanego jej czynu, w tym jego kwalifikacji prawnej, także z uwagi na jej uprawnienia procesowe do obrony w ramach administracyjnego toku instancji w sprawach związanych z odpowiedzialnością dyscyplinarną.
Kontynuując, na co trzeba zwrócić uwagę, organ pierwszej instancji w uzasadnieniu orzeczenia z 11 kwietnia 2024 r. odwołał się wprawdzie do treści § 83 pkt 1 Wytycznych Komendanta Głównego Policji z 13 lipca 2020 r. w sprawie wykonywania przez Policję niektórych czynności w zakresie wykrywania wykroczeń oraz ścigania och sprawców (dalej również jako: wytyczne), jednak tego typu okoliczność nie zmienia faktu, że to przypisany stronie opis czynu dyscyplinarnego (postawionego zarzutu) powinien wprost odwoływać się do tej kwalifikacji normatywnej. Sąd zwraca uwagę, że obowiązkiem organów administracji jest dokładne określenie kwalifikacji normatywnej przypisanego czynu dyscyplinarnego w ramach stawianego stronie zarzutu; uzasadnienie natomiast ma służyć tylko wyjaśnieniu trafności tak przyjętej kwalifikacji normatywnej w danych okolicznościach faktycznych.
Niezależnie od powyższego, a mianowicie istotnego naruszenia przez organy administracji art. 132 ust. 3 pkt 3 w zw. z ust. 2 ustawy o Policji, trzeba zwrócić uwagę na dalsze nieprawidłowości organów. Otóż, organ pierwszej instancji odwołał się w uzasadnieniu do treści § 83 pkt 1 Wytycznych Komendanta Głównego Policji z 13 lipca 2020 r. zgodnie z którym (in extenso):
§ 83 Policjant prowadzący postępowanie mandatowe przed nałożeniem grzywny powinien:
1) ustalić okoliczności zdarzenia tak, aby nie było żadnych wątpliwości co do faktu popełnienia wykroczenia, tożsamości osoby sprawcy i jego winy;
2) wskazać sprawcy, na czym polegało jego zachowanie niezgodne z prawem, podać kwalifikację prawną czynu;
3) sprawdzić wysokość przewidzianej za dany czyn grzywny w przypadku, gdy wykroczenie jest objęte przepisami rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 listopada 2003 r. w sprawie wysokości grzywien nakładanych w drodze mandatów karnych za wybrane rodzaje wykroczeń (Dz.U. z 2013 r. poz. 1624, z 2014 r. poz. 1374, z 2015 r. poz. 506 oraz z 2017 r. poz. 1436);
4) uzyskać żądanie ścigania od osoby uprawnionej w przypadku wykroczeń ściganych na żądanie. Żądanie może być złożone na piśmie albo zgłoszone ustnie do protokołu. Jeżeli mandat karny został nałożony na miejscu popełnienia wykroczenia, można ograniczyć się do zapisu w notatniku służbowym;
5) poinformować sprawcę czynu o ukaraniu go grzywną w drodze mandatu karnego, podając jego rodzaj i wysokość;
6) poinformować sprawcę o prawie odmowy przyjęcia mandatu karnego i o skutkach prawnych takiej odmowy;
7) pouczyć sprawcę wykroczenia w przypadku nałożenia grzywny w drodze mandatu karnego kredytowanego, o obowiązku wpłacenia grzywny w terminie 7 dni od daty przyjęcia mandatu i skutkach jej nieuiszczenia w tym terminie.
Zdaniem Sądu prawidłowa wykładnia art. 132 ust. 3 pkt 3 w zw. z ust. 2 ustawy o Policji w tego typu sprawach jak ta obecnie oceniana powinna polegać na zestawieniu ww. przepisów prawa materialnego z konkretnym przepisem ww. wytycznych (tu: § 83) lub zbioru zasad etyki.
Kolejnym uchybieniem orzekających w sprawie organów stanowiła próba uzasadnienia przypisanego stronie czynu w sposób, który narusza treść § 83 ww. wytycznych. Organ pierwszej instancji argumentuje swoje stanowisko w ten sposób – cyt.: "O ile tożsamość sprawcy i jego wina zostały przez obwinionego ustalone prawidłowo, o tyle przyjęta przez niego kwalifikacja prawna wykroczenia w świetle ujawnionych okoliczności zdarzenia, uszkodzeń pojazdu oraz obrażeń uczestników była niewłaściwa". Jednak tego typu wykładnia nie znajduje jakiegokolwiek potwierdzenia w § 83 wytycznych (jak również w przepisach prawa powszechnie obowiązującego – por. art. 97 § 3 ustawy z 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, tekst jedn. z 11 czerwca 2024 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 977 ze zm.; dalej: k.p.w.). W przepisie tym jest mowa tylko o obowiązku podania przez policjanta kwalifikacji prawnej czynu, natomiast organ pierwszej instancji dokonuje rozszerzenia tej normy poprzez wskazanie dodatkowej przesłanki związanej z "prawidłową kwalifikacją". Przepisy dyscyplinarne mające charakter przepisów represyjnych nie mogą być natomiast interpretowane w sposób dowolny, rozszerzający, a organ administracji nie może nadawać im innej treści niż ta wprost w nich zawarta. Oznacza to, że organ pierwszej instancji wadliwie uzasadnił również swoje rozstrzygnięcie, a organ odwoławczy nieprawidłowo przeprowadził postępowanie kontrolne – w tym zakresie bezkrytycznie aprobując stanowisko organu pierwszej instancji jako prawidłowe. Zatem również organ odwoławczy nie sprecyzował pod względem kwalifikacji normatywnej uchybień, których dopuścił się skarżący.
W uzupełnieniu wyżej wskazanej argumentacji trzeba także odnieść się do stanowiska organów administracji, zdaniem których, nieprawidłowa kwalifikacja prawna czynu/wykroczenia drogowego dokonana przez policjanta w trakcie interwencji i w ramach postępowania mandatowego już przesądza o naruszenie dyscypliny służbowej i skutkuje odpowiedzialnością dyscyplinarną policjanta. Z taką interpretacją Sąd nie zgadza się również z następujących przyczyn:
1. Postępowanie mandatowe jest specyficznym, znacznie odformalizowanym, uproszczonym i przyśpieszonym postępowaniem, a jego cel ukierunkowany jest właśnie na szybkie i sprawne jego zakończenie. O ile sprawca nie zgadza się z zastosowaną kwalifikacją prawną lub wymiarem proponowanej kary to może odmówić jego przyjęcia (argument z art. 97 § 2 k.p.w. w zw. z art. 99 k.p.w.). Sprawa, w takim przypadku, trafia do sądu powszechnego, gdzie obwiniony może podjąć stosowną obronę, jak również są przeprowadzane czynności dowodowe. Inna sytuacja następuje jednak w chwili przyjęcia przez sprawcę mandatu karnego (co potwierdza podpisem – jak w niniejszej sprawie): w takiej sytuacji staje się on natychmiast prawomocny. Prawomocność natomiast związana jest z jego obowiązywalnością również "na zewnątrz" (argument z art. 101 § 1 in principio k.p.w.).
2. Sąd powszechny nie uchyli natomiast mandatu karnego, który został nałożony za czyn będący wykroczeniem i przyjęty przez osobę, która później dojdzie do przekonania, że jednak zdarzenie miało inny przebieg. Decydującym jest tylko to czy mandat został nałożony za zachowanie, które wyczerpuje znamiona jakiegokolwiek wykroczenia (argument z art. 101 § 1 i 2 k.p.w.).
3. Nałożenie grzywny w drodze mandatu karnego stanowi pewien rodzaj orzeczenia o charakterze karnym, prowadzi bowiem do ukarania sprawcy za wykroczenie. Wymaga przy tym rozpoznania penalizowanego zachowania, a to z kolei powoduje konieczność tzw. interpretacji stosowanej normy prawnej. Policjant podejmuje tu działalność o charakterze orzeczniczym (wydawanie określonych orzeczeń, rozstrzygnięć). Odpowiedzialność za działania lub zaniechania funkcjonariuszy publicznych, a takimi są policjanci, przejmuje na siebie Skarb Państwa.
4. Przepisy Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia nie przewidują możliwości sprostowania lub dokonania korekty w treści mandatu karnego w części odnoszącej się do merytorycznych elementów objętego mandatem rozstrzygnięcia (kwalifikacji prawnej, opisu czynu, wysokości kwoty grzywny). Ingerencja w merytoryczną treść mandatu karnego może nastąpić tylko na mocy orzeczenia sądu powszechnego, w zakresie i w trybie wskazanym w art. 101 § 1 i 2 k.p.w. Również Minister Spraw Wewnętrznych na podstawie art. 102 k.p.w. nie jest władny w trybie nadzoru do uchylenia nałożonego mandatu karnego. W ocenie Sądu nie mogą tego uczynić również organy Policji, czy rzecznik dyscyplinarny. Sąd przy tym zwraca uwagę, że poprawa błędnie wpisanej kwalifikacji prawnej na druku wręczonego mandatu karnego, czy dokonywanie ex post innych poprawek na miejscu nie jest możliwe ponieważ mandat karny stanowi druk tzw. ścisłego zarachowania.
5. Sąd w składzie orzekającym przychyla się również do poglądu prezentowanego w wyroku NSA z 10 listopada 2016 r., I OSK 1654/16, Legalis nr 1554572, że: "Nie ma możliwości podważenia prawomocnego mandatu karnego, wobec nałożenia mandatu za czyn będący wykroczeniem, tyle że z innego przepisu ustawy z 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (tj. Dz.U. z 2016 r. poz. 1094 ze zm.), i przyjęcia go przez ukaranego".
Budzi zastrzeżenia Sądu również okoliczność zróżnicowania przez organy administracji stosowanych środków prawnych (dyscyplinarnych) wobec dwóch Policjantów z patrolu, tj. skarżącego i asp. szt. A. S.. Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że dokonywali oni wspólnie i w porozumieniu czynności w trakcie interwencji w dniu 28 września 2023 r. Asp. szt. A. S. był przy tym dowódcą patrolu "odpowiedzialnego za podległego mu w ramach patrolu funkcjonariusza oraz za jakość i sposób wykonywanych przez niego czynności" (por. sprawozdanie z 15 grudnia 2023 r., karta nr 66 verte akt administracyjnych). W przypadku dowódcy patrolu przewinienie dyscyplinarne uznawano za czyn mniejszej wagi. Tymczasem z zeznań ww. policjantów, czy notatek służbowych wynika, że czynności wykonywali wspólnie i w porozumieniu. Stanowisko organów administracji w tym zakresie nie jest dostatecznie wyjaśnione – uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia organu odwoławczego odnosi się do nieweryfikowalnego w aktach administracyjnych sprawy "podziału zadań" pomiędzy policjantami. W ocenie Sądu zebrany materiał dowodowy nie pozwala na uznanie tego ustalenia za udokumentowane i prawidłowe.
W powyższych okolicznościach organ rozpoznając sprawę na nowo, zobowiązany jest do wskazania nieprawidłowo wykonanej czynności służbowej z innymi przepisami prawa lub nakazami lub poleceniami wydanymi przez przełożonych uprawnionych na podstawie tych przepisów. Organ uwzględni dokonaną przez Sąd wykładnię prawa materialnego. O ile organ podtrzyma swoje stanowisko w przedmiocie przewinienia dyscyplinarnego skarżącego, winien jednocześnie odnieść się do stanowiska skarżącego prezentowanego w toku postępowania administracyjnego i wyjaśnić z jakich powodów nie jest związany ustaleniami zawartymi w prawomocnym mandacie karnym, że opisane zdarzenie należało kwalifikować z innej podstawy prawnej, a dalej przekonywująco wyjaśni motywy, którymi kierował się wybierając określoną sankcję dyscyplinarną.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają zatem z powyższych rozważań i wiążą organy Policji stosownie do art. 153 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Sąd nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania, gdyż przepisy wymagają zgłoszenia w tym przypadku przez stronę wniosku (art. 210 § 1 in fine p.p.s.a). Tymczasem skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika w toku postępowania takiego żądania nie zgłosił.