III SA/Gl 773/24

III SA/Gl 773/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-04-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Dorota Fleszer
Krzysztof Wujek /przewodniczący sprawozdawca/
Magdalena Jankiewicz
Symbol z opisem
6063 Opłaty eksploatacyjne
Hasła tematyczne
Prawo geologiczne i górnicze
Skarżony organ
Urząd Górniczy
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 633
art. 140 ust. 1 i ust. 3 pkt 3
ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (T. J.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 75 ar. 1, art. 77 par. 1, art. 78 par. 1 i art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Protokolant Starszy Referent Weronika Leśniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi T. F. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach z dnia 18 lipca 2024 r. nr PR.5432.17.2024 w przedmiocie opłaty podwyższonej za wydobycie kopaliny bez koncesji 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 1.249,00 zł (słownie: tysiąc dwieście czterdzieści dziewięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z 18 lipca 2024 r. o numerze PR.5432.17.2024 Prezes Wyższego Urzędu Górniczego (dalej: Organ) utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w K. ( dalej: Dyrektor OUG w K.) z 19 kwietnia 2023 r. nr [...], o ustaleniu T. F. (dalej: Skarżący) opłaty podwyższonej w wysokości 41.628 zł za wydobycie bez wymaganej koncesji 748,7 m³ kopaliny - torfu.
Jako podstawę prawną swej decyzji Organ wskazał przepisy art. 140 ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze (t.j. w Dz.U. z 2023 r., poz. 633, w skrócie jako "p.g.g.").
W jej uzasadnieniu przedstawił ustalenia faktyczne, które legły u podstaw orzeczenia o opłacie podwyższonej.
Wskazał zatem, że pracownicy OUG w K. przeprowadzili 28 sierpnia 2019 r. wizję na działkach nr [...] położonych w miejscowości W. J., gmina L., powiat [...], województwo [...]. Stwierdzili tam wyrobisko wgłębne o wymiarach od ok. 50 m do ok. 89 m na kierunku wschód - zachód oraz od ok. 5 m do 27 m na kierunku północ - południe i wysokości skarp od ok. 1,0 m do 1,7 m.
W toku postępowania ustalono, że do Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie Nadzór Wodny R. nie wpłynęło żadne zgłoszenie wodnoprawne na budowę stawu na działkach nr [...], a także, że właściciele działek nr [...] nie zwracali się o do niego o wydanie koncesji na wydobywanie kopaliny ze złoża w oparciu o p.g.g. Ponadto ustalono, że właścicielką działki nr [...] jest A. P., działki nr [...] – J. L., a właściciel działki nr [...] nie żyje i nie zostało przeprowadzone postępowanie spadkowe.
Pismem z dnia 3 września 2020 r., Dyrektor OUG w K. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej za wydobywanie kopaliny bez wymaganej koncesji na działkach nr [...] wobec A. P. i J. L. oraz zawiadomił o oględzinach zaplanowanych na dzień 16 października 2020 r.
W dniach 16 i 19 października 2020 r. pracownicy OUG w K. przeprowadzili ponowne oględziny działek nr [...]. Stwierdzili, że od dnia wizji, tj. 28 sierpnia 2019 r. wyrobisko zostało powiększone w kierunku wschodnim na długości około 44 m. Oględziny zostały udokumentowane protokołem i zdjęciami. Przesłuchana 19 października 2020 r. A. P. wyjaśniła, że jest właścicielką działki nr [...], którą użytkowała rolniczo jako łąkę. W maju 2019 r., gdy była na zbiorze trawy, zauważyła, że na sąsiedniej działce nr [...] powstał zbiornik wodny po eksploatacji torfu. Wizualnie stwierdziła, że granica działki nie została przekroczona, obserwując ją według umieszczonego przy drodze kamienia, który stanowił znacznik granicy tej działki. O przekroczeniu granicy działek dowiedziała się w trakcie oględzin w dniu 16 października 2020 r. Oświadczyła, że nie ma żadnej wiedzy, kto mógł prowadzić wydobycie torfu z jej i sąsiednich działek oraz zamierza zgłosić na Policję kradzież torfu.
Przesłuchana w dniu 19 października 2020 r. J. L. wyjaśniła, że jest właścicielką działki nr [...], która była łąką od czasu jak stała się właścicielką działki i nie było na niej żadnych wykopów. Na działkę nie przyjeżdżała, a o prowadzonym wydobyciu dowiedziała się z pisma otrzymanego z OUG w K. Po tej informacji udała się na teren działki nr [...] i stwierdziła, że na północnej granicy jej działki i na całej powierzchni działki nr [...] jest zbiornik wodny. Kilka dni później powyższy fakt wydobycia torfu zgłosiła na posterunku Policji w L., która wszczęła postępowanie w tej sprawie.
Pismem z 17 grudnia 2020 r., znak: [...], Wójt Gminy L., a pismem z dnia 4 stycznia 2021 r. Sołtys wsi W. poinformowali, że nie posiadają informacji dotyczących wydobywania kopaliny na działkach nr [...].
Zastępca Komendanta Policji w K. w pismach z dnia 11 marca 2020 r. przekazał informacje, że w wyniku prowadzonego postępowania wyjaśniającego w sprawie wydobywania kopaliny w postaci torfu bez wymaganej koncesji na działkach nr [...], tj. o wykroczenie z art. 177 pkt 2 p.g.g., ustalono, że sprawcą wydobycia torfu bez wymaganej koncesji jest T. F., a za kopanie torfu z działki nr [...] pieniądze pobierała E. G.
Pismem z 28 grudnia 2021 r., Dyrektor OUG w K. wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej za wydobywanie kopaliny bez wymaganej koncesji na działkach nr [...] wobec Skarżącego i E. G.
Przesłuchany w charakterze strony 22 kwietnia 2022 r. Skarżący przyznał, że na działce nr [...] prowadził wydobycie torfu od 2018 r. przez okres 3 lat, za zgodą E. G., która dysponowała tą działką i która wskazała mu jej położenie. Wyjaśnił, że prowadząc eksploatację torfu z działki nr [...] nie wiedział, że przekroczył granice działek sąsiednich nr [...] i [...]. Skarżący przyznał: "Wydobycie torfu prowadziłem do głębokości około 1 metra. To wydobycie torfu prowadziłem bez koncesji na jego wydobywanie. Nie pytałem Pani E. G., czy posiada koncesję na wydobycie torfu".
22 kwietnia 2022 r. została również przesłuchana w charakterze strony E. G., która wyjaśniła, że dysponuje działką nr [...], która była własnością F. i M. G., a po ich zgonie działką opiekował się ich syn – J. G. - jej mąż, który zmarł w 2018 r. W 2018 r. E. G. spotkała się ze Skarżącym i wyraziła zgodę na eksploatację torfu z działki nr [...] oraz wskazała mu w terenie granice tej działki. Przyznała, że nie była świadoma tego, że na wydobycie kopaliny potrzebne jest uzyskanie koncesji i nie wiedziała, że zakres wydobycia wkroczył na sąsiednie działki. Stwierdziła, że w 2019 r. zadzwoniła do T. F. aby zakończył wydobycie, ale nie wie, czy tak się stało, gdyż tego nie sprawdzała na działce.
Organ wskazał, że z uwagi upływ z dniem 31 grudnia 2023 r. 5-letniego okresu przedawnienia prawa do wydania decyzji ustalającej opłatę podwyższoną za kopalinę wydobytą przed dniem 1 stycznia 2019 r. (w zachodniej części wyrobiska), pracownicy OUG w K. sporządzili nową Dokumentację z dnia 20 lutego 2024 r. ustalającą ilość kopaliny wydobytej bez koncesji.
Organ stwierdził ponadto, że nie ma możliwości rozdzielenia kopaliny wydobytej w okresie od 1 stycznia 2019 r. do dnia 28 sierpnia 2019 r. od kopaliny wydobytej przed dniem 1 stycznia 2019 r., ponieważ brak jest danych określających stan ukształtowania analizowanego rejonu działek na dzień 1 stycznia 2019 r. W związku z powyższym, w obliczeniach w Dokumentacji z dnia 20 lutego 2024 r. nie uwzględniono kopaliny wydobytej z zachodniej części wyrobiska przed dniem 28 sierpnia 2019 r., tj. dniem wizji. Do obliczenia ilości wydobytej kopaliny przyjęto natomiast część wyrobiska powstałego w okresie od 28 sierpnia 2019 r. do 19 października 2020 r. Z uwagi na to, że całe wyrobisko było zawodnione i nie było możliwości bezpośredniego pomiaru jego dna, dlatego pomierzono dół skarp podwodnych oraz poziom lustra wody, który na dzień oględzin - 19 października 2020 r. kształtował się na rzędnej +203,6 m n.p.m. W konsekwencji dokonano obliczenia kopaliny wydobytej bez wymaganej koncesji z wyrobiska znad lustra wody w ilości 748,7 m3.
Decyzją z 19 kwietnia 2023 r, nr [...] Dyrektor OUG w K. ustalił Skarżącemu opłatę podwyższoną w wysokości 41.628 zł za wydobycie bez wymaganej koncesji 748,7 m³ kopaliny – torfu i umorzył postępowanie wobec A. P., J. L. i E. G.
W wyniku odwołania Skarżącego, decyzją z dnia 18 lipca 2024 r. nr PR.5432.17.2024, Organ utrzymał w mocy decyzję pierwszo-instancyjną. Wskazał, że podziela ustalenia Dyrektora OUG w K., że Skarżący jest podmiotem odpowiedzialnym za wydobycie bez wymaganej koncesji 748,7 m³ kopaliny - torfu z działek nr [...] w okresie od 28 sierpnia 2019 r. do 19 października 2020 r.
W zakreślonym terminie Skarżący zaskarżył powyższą decyzję. W skardze zarzucił Organowi naruszenie:
1. naruszenie przepisów prawa procesowego, mających wpływ na treść orzeczenia, a to art. 7, art. 77, 107 § 3 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. — Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 – dalej: k.p.a.), poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego dokonanego przez organ I i II Instancji, co spowodowało ustalenie, że Skarżący wydobył bez koncesji 748,7 m³ kopaliny-torfu i zasadnym jest ustalenie w stosunku do niego opłaty podwyższonej, podczas prawidłowo ustalony stan faktyczny powinien prowadzić do ustalenia, że Skarżący kupił od E. G. 50m³ torfu, a działalność gospodarczą prowadziła E. G., a w konsekwencji;
2. naruszenie przepisów prawa procesowego, mających wpływ na treść orzeczenia, a to art. 8 k.p.a. poprzez niepodjęcie niezbędnych działań w celu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, co skutkowało błędnym ustaleniem, że Skarżący wydobył bez koncesji 748,7 m³ kopaliny-torfu i zasadnym jest ustalenie w stosunku do niego opłaty podwyższonej, podczas gdy w zabranym w sprawie materiale dowodowym w szczególności w zeznaniach uzupełniających Skarżący złożył oświadczenia osób trzecich, potwierdzające jego zeznania, a organ nie zbadał, czy skarżący w spornym okresie mógł wydobyć taką ilość torfu, miał takie potrzeby, miał sprzęt do jego przetransportowania, a w konsekwencji;
3. niedanie wiary wyjaśnieniom Skarżącego, podczas gdy mają one odzwierciedlenie w pozostałym materiale dowodowym, a nadto nie mógł on wydobyć w spornym okresie takiej ilości torfu, nie miał takiego zapotrzebowania, a E. G. przyznała się, że pobierała za torf opłaty;
4. naruszenie przepisów postępowania, tj. naruszenie art. 7 k.p.a i art. 77 k.p.a., przez wydanie decyzji na podstawie dowodów traktowanych w sposób wybiórczy, przez nieuwzględnienie w rozstrzygnięciu argumentacji odwołującego w przedmiocie zakupu torfu od E. G., ilości zakupionego torfu oraz co do faktu, iż nie mógł samodzielnie wydobyć, aż 748,7m³ torfu;
5. naruszenie przepisów postępowania, tj. naruszenia art. 80 k.p.a - przez wydanie decyzji w oparciu o zeznania E. G., która to chciała przerzucić odpowiedzialność za brak koncesji na sprzedaż torfu na osoby trzecie;
6. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia materiału sprawy, a to zaniechanie ustalenia kto kupował oprócz odwołującego torf od E. G., jak również ile torfu w rzeczywistości zakupił/wydobył Skarżący, obciążając go z góry całą ilością ustalonego obmiaru;
7. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 21 ust. 1 pkt 2 p.g.g. przez zastosowanie wobec Skarżącego regulacji prawa górniczego w sytuacji, gdy w rzeczywistości nie prowadził on działalności gospodarczej w zakresie wydobywania kopalin na obszarze wskazanych działek, a taka działalność w myśl przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2024 poz. 236) prowadziła E. G.;
8. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 140 ust. 1 p.g.g. przez jego wadliwe zastosowanie względem Skarżącego, w sytuacji, gdy odwołujący nie wydobywał kopalin, a w rzeczywistości kupował je od E. G. i to wobec E. G. powinna być ustalona opłata podwyższona;
9. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 140 ust. 1 p.g.g. przez jego wadliwe zastosowanie względem Skarżącego, w sytuacji, gdy nie był on właścicielem działek na których wydobywany był torf, i nie miał on wiedzy, że właścicielka gruntu nie posiada koncesji na sprzedaż i wydobycie kopalin;
10. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 143 ust. 1 i 140 p.g.g. polegającym na uznaniu, iż przepis ten jest podstawą do pociągnięcia Skarżącego do odpowiedzialności za nielegalne wydobycie kopalin, podczas gdy nie był on właścicielem działek, a także nie był sprawcą nielegalnego wydobywania kopalin w wymiarze 748,7 m³;
11. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 143 ust. 2 pkt 1 i 2 p.g.g. przez jego niezastosowanie polegające na nieustaleniu wszystkich osób wydobywających i kupujących kopalinę z działek o nr ewid. [...], [...], [...], w miejscowości W. i przyjęcie, że czynił to wyłącznie Skarżący, podczas, gdy odwołujący jedynie kupowały torf od E. G., nadto na działkach tych wydobywały lub kupowały torf również inne osoby, co doprowadziło do błędnego uznania, że Skarżący wydobył z ww. działek w spornym okresie 748,7m³ torfu i obciążenie go opłatą dodatkową;
12. naruszenie przepisów prawa procesowego, mających wpływ na treść orzeczenia, a to art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy, podczas gdy była ona wadliwa i podlegała umorzeniu.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji i o umorzenie postępowania administracyjnego ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie w tym zakresie co do istoty sprawy oraz o zasądzenie na swą rzecz kosztów postępowania sadowego.
Organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zajął w tej sprawie następujące stanowisko.
Skarga jest uzasadniona. Uzasadnione są te zarzuty skargi, które odnoszą się do postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organy, do zebrania i oceny materiału dowodowego i przyjęcia ustaleń faktycznych, a zatem uzasadnione są zarzuty naruszenia przepisów procesowych: art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 k.p.a.
Żeby jednak wyjaśnić, w jakim zakresie Sąd podzielił zarzuty skargi, konieczne jest uprzednie wskazanie, w jakim zakresie Sąd podzielił ustalenia orzekających w sprawie organów. Otóż Sąd podzielił ustalenie co do tego, że Skarżący był podmiotem, który wydobywał kopalinę bez wymaganej koncesji. Wydobywanie kopaliny polega na odłączeniu jej od złoża (art. 6 ust. 1 pkt 3 p.g.g.), a zatem na wykonaniu czynności faktycznych skutkujących pozyskaniem kopaliny (odłączeniem jej od złoża). Oczywiście, można czynność tę wykonać niejako osobiście, za pomocą własnych sił i środków, ale można też zlecając jej wykonanie innemu podmiotowi. W tym drugim jednak przypadku koniecznym jest, by wydobywanie kopaliny odbywało się w imieniu i na rzecz zlecającego.
W rozstrzyganej tu sprawie organy prawidłowo uznały, że to Skarżący był wydobywającym kopalinę. Podstawą do takiego ustalenia są zeznania Skarżącego oraz E. G. Sam Skarżący przyznał, że przez trzy lata, poczynając od 2018 r., za zgodą E. G., wydobywał torf na własne potrzeby z przeznaczeniem na podkład do szklarni jego syna. Wskazał, że wydobywał torf do głębokości 1 metra w granicach oznaczonych geodezyjnie. Było to zatem wydobycie na jego własne potrzeby, dokonane własnymi środkami. Nic nie wskazuje na to, by wydobycie to prowadził w imieniu i na rzecz E. Gj. To, że E. G. pobrała od Skarżącego "opłatę" za udostępnienie złoża, nie znaczy, że wydobywała tę kopalinę, ponieważ nie wykonała żadnych czynności faktycznych w celu odłączenia kopaliny od złoża ani nie zleciła skarżącemu, by wydobywał torf na jej rzecz i w jej imieniu. Samo odniesienie korzyści majątkowej z wydobycia kopaliny nie przesądza kwestii, kto wydobycia tego dokonał.
W tym zatem zakresie ustalenia organów mają podstawę faktyczną. Materiał dowodowy został prawidłowo oceniony i prawidłowo zastosowano do tego stanu faktycznego przepisy art. 140 ust. 1 oraz ust. 3 pkt 3 p.g.g. (Działalność wykonywana bez wymaganej koncesji albo bez zatwierdzonego albo podlegającego zgłoszeniu projektu robót geologicznych podlega opłacie podwyższonej. Opłatę podwyższoną za: wydobywanie kopalin ustala się w wysokości czterdziestokrotnej stawki opłaty eksploatacyjnej dla danego rodzaju kopaliny, pomnożonej przez ilość wydobytej bez koncesji kopaliny;). Nie ulga wątpliwości, że na wydobycie tej kopaliny nikt nie uzyskał koncesji, jest to fakt bezsporny.
W jakim zatem zakresie Sąd podzielił zarzuty skargi do tego stopnia, że stało się to podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. w Dz.U z 2024 r., poz. 935, w skrócie jako "p.p.s.a.").
Otóż wątpliwości Sądu budzi przypisana Skarżącemu ilość wydobytej kopaliny. Przy czym Sąd nie podważa ustaleń co do ilości kopaliny odłączonej od złoża, co zresztą wynika z "Dokumentacji ustalającej ilość kopaliny wydobytej bez koncesji", autorstwa geologa górniczego oraz uprawnionego geodety. Zdaniem Sądu nie zostało dostatecznie jasno wykazane, że w całości kopalinę tę odłączył od złoża Skarżący. W tym zakresie Sąd upatruje naruszenia wskazanych wcześniej przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. W odwołaniu od decyzji pierwszo-instancyjnej Skarżący podniósł, że znany jest mu fakt, że zakupu torfu z tego samego złoża, za zgodą pani G., dokonywały również inne osoby. Jeszcze przed wydaniem decyzji odwoławczej Skarżący wskazał w piśmie z 1 lipca 2024 r. osoby, które, wedle jego wiedzy, "...kupują/wydobywają u Pani G." torf. Wskazał te osoby, które "...do tej pory jeżdżą do W. po torf, a następnie go sprzedają". Okoliczności te powinny być zdaniem Sądu przedmiotem ustaleń faktycznych zwłaszcza, że przeprowadzenie służących temu dowodów nie było trudne, a te czynności, które przeprowadzono przed wydaniem decyzji w pierwszej instancji były niedostatecznie wnikliwe. Nie zadano bowiem świadkowi G. prostego pytania, czy Skarżący był jedyną osobą, która w tamtym czasie wydobywała torf z jej działki. Nie przekonuje Sądu twierdzenie Organu, w myśl którego skoro Skarżący nie wspomniał o tych faktach przy pierwszym przesłuchaniu, to podniesienie ich w dalszym toku postępowania jest mało wiarygodne. Zwrócić trzeba uwagę na lakoniczne przesłuchanie świadka G. i Skarżącego przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji. Trzeba przy tym dopuścić i taką możliwości, że zorientowanie się przez Skarżącego w jego sytuacji procesowej wymagało trochę czasu i nie można odbierać mu prawa do obrony z tego powodu, że nie od razu wykorzystał wszystkie argumenty.
Nie przekonuje Sądu również analiza gramatyczna wyjaśnień Skarżącego ze szczególnym zwróceniem uwagi na czas, w jakim Skarżący sformułował swe wyjaśnienia. Nie byłyby potrzebne te dywagacje, gdyby przeprowadzono dowody w postaci przesłuchania światków, co dałoby rzetelne podstawy do ustaleń faktycznych.
Sąd podziela wątpliwości Organu co do twierdzeń Skarżącego, jakoby wydobył jedynie 50 m³ torfu, bo wobec faktu, że prowadził to wydobycie przez 3 lata i wobec wielkości powstałego wyrobiska jest to mało prawdopodobne, to jednak aktualnym pozostaje pytanie, czy był jedyną osobą, która "kupowała torf" od świadka G.
Przypisanie Skarżącemu ilości wydobytego torfu pozostaje kwestią otwartą i wymaga uzupełnienia postępowania dowodowego we wskazanym tu kierunku.
Orzeczenie o kosztach postępowania Sądowego zostało wydane z mocy art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. i obejmują ona uiszczony przez Skarżącego wpis od skargi.