III SA/Gl 755/24

III SA/Gl 755/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-01-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Adam Gołuch /sprawozdawca/
Barbara Brandys-Kmiecik /przewodniczący/
Magdalena Jankiewicz
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 497
art. 28 ust. 2, art. 28 ust. 3
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Adam Gołuch (spr.), Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi B. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 czerwca 2024 r. nr 1287/2024 w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 20 czerwca 2024 r., nr 1287/2024 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. (dalej : organ rentowy, ZUS) na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497), zwanej dalej "s.u.s.", w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem, odmówił B. C. (dalej: skarżąca, strona), umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 9 920,69 zł.
Z akt administracyjnych wynika, że wnioskiem z 9 kwietnia 2024 r. skarżąca zwróciła się do ZUS o umorzenie należności tytułu nieopłaconych składek, wskazując na trudne warunki materialno - finansowe. Wniosek swój uargumentowała trudną sytuacją finansową. Wskazała, że zadłużenie powstało w okresie pandemii Covid 19. Dodała, że jej PKD podlegało zwolnieniu w opłacaniu składek. Wskazała, że jej pełnomocnik nie zgłosił stosownego oświadczenia w terminie. Nadmieniła, że ZUS egzekwuje należności za okres pandemii, wobec czego naraził stronę na koszty, na które w ogóle jej nie stać. Wskazała, że jest w stanie spłacać raty w kwocie 50,00 zł z pomocą rodziny.
W dniu 11 kwietnia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zawiadomił stronę o możliwości złożenia dodatkowych dokumentów potwierdzających okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie należności z tytułu składek oraz, że w czasie postępowania może skorzystać z prawa do czynnego w nim udziału.
Pismem z 7 maja 2024 r. strona poinformowała ZUS, że zaległości powstały w okresie pandemii Covid 19. Skarżąca dodała, że numer PKD prowadzonej działalności podlegał wtedy zwolnieniu w opłacaniu składek, którego nie dopilnowała jej księgowa twierdząc, że powyższe jest robione automatycznie w programie urzędowym. Strona zaznaczyła, że po kilkunastu miesiącach okazało się jednak inaczej co doprowadziło do całkowitego zawieszenia działalności oraz doprowadziło ją do załamania nerwowego i utraty zdrowia. Wskazała, że od tego czasu jest na środkach psychotropowych, cały czas jest pod kontrolą lekarza psychiatry i psychologa. Nadto strona wskazała, że opiekę nad nią sprawuje córka i 76-letnia mama, która jest po udarze. Nadmieniła, że jest po rozwodzie od 2017 r. i nie posiada środków do życia, a pomaga jej w utrzymaniu córka, która opłaca rachunki i ponosi koszty utrzymania. Do ww. pisma strona dołączyła skierowanie do szpitala psychiatrycznego oraz kartę informacyjną [...] Centrum Psychiatrii z udzielonej porady.
ZUS w dniu 31 maja 2024 r. poinformował stronę, że postępowanie w sprawie zostało zakończone i przysługuje jej prawo wglądu do akt i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz żądań w terminie 7 dni od otrzymania zawiadomienia.
Wobec powyższego wskazaną na wstępie decyzją z dnia 20 czerwca 2024 r., nr 1287/2024 ZUS, odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 9 920,69 zł., w tym na:
a) ubezpieczenia społeczne - za okres 12/2020 - 09/2021 r. w łącznej kwocie 3 304,90 zł, z tytułu:
składek-2 391,90 zł, odsetek-913,00 zł,
b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 10/2020-09/2021, 06/2022 r. w łącznej kwocie 6 615,79 zł, z tytułu:
składek - 4 784,79 zł, odsetek - 1 831,00 zł.
Odsetki liczone na dzień złożenia wniosku, tj. 9 kwietnia 2024 r.
Zaskarżona decyzja w sprawie została podjęta w oparciu o dokumenty, tj.:
- Wniosek o umorzenie należności z tytułu składek.
- Oświadczenie przedsiębiorcy o otrzymaniu pomocy publicznej de minimis.
- Formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis.
- Oświadczenie o stanie majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości.
- Skierowanie do szpitala psychiatrycznego z 29.02.2024 r.
- kartę informacyjna z [...] Centrum Psychiatrii z 29.02.2024 r.
W celu rozpatrzenia sprawy korzystano z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.
Z ustaleń ZUS wynika, że 1 lipca 2022 r. strona zawiesiła działalność gospodarczą. Zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zobowiązana strona była opłacać składki za każdy miesiąc w czasie prowadzenia działalności. Z uwagi na to, iż nie zostały opłacone należne składki w terminie, powstało zadłużenie. W ten sposób została strona została dłużnikiem ZUS, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności.
W oparciu o uregulowania zawarte w art. 24 s.u.s. ZUS ustalił, że nie upłynął jeszcze termin, w którym należności mogą być dochodzone. W świetle powołanego przepisu dochodzone należności ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna.
ZUS w oparciu o dokumentację zgromadzoną w aktach sprawy oraz Kompleksowy System Informatyczny wykazał, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym wskazała strona, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Strona wskazała, że wspiera ją rodzina. Ponadto wskazała, że jest na utrzymaniu córki, która płaci za nią rachunki.
W oświadczeniu strona wykazała wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 1 970,00 zł, w tym z tytułu:
- czynszu w wysokości 620,00 zł,
- opłat eksploatacyjnych w wysokości 850,00 zł,
- kosztów związanych z leczeniem w wysokości 500,00 zł.
W oświadczeniu strona wskazała, że nie posiada dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej.
Ponadto strona wskazała, że nie posiada innych zobowiązań pieniężnych. Natomiast jest współwłaścicielem nieruchomości w 1/2 części tj. mieszkania o powierzchni 78 m2, ul. [...]. w Z.. Zgodnie z Bazą Danych Ksiąg Wieczystych figuruje jako właścicielka 1/2 części powyższej nieruchomości o nr [...].
W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym strona wskazała, że nie posiada ruchomości. Natomiast zgodnie z Centralną Ewidencją Kierowców i Pojazdów ustalono, iż na nazwisko strony figuruje samochód osobowy BMW z 2003 r.
Nadto w oświadczeniu strona wskazała, że nie posiada innych praw majątkowych oraz wierzytelności.
ZUS zaznaczył, że przedmiotowy wniosek strony rozpatrzył w oparciu o wszystkie przepisy prawne mogące mieć zastosowanie w sprawie, tj.: art. 28 ust. 3 i 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Zgodnie z art. 28 ust. 3 s.u.s należności z tytułu składek mogą być umorzone przez ZUS tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Nieściągalność należności została zdefiniowana w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 s.u.s i zachodzi w przypadku, gdy:
1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe,
3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r.-Ordynacja podatkowa,
4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,
4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,
4c. ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe,
5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Z przyczyn oczywistych nie można stwierdzić przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1 ("dłużnik zmarł..."), pkt 4 (nie toczyło się postępowanie likwidacyjne) oraz pkt 4a powołanej ustawy.
ZUS nie stwierdził również przesłanki z art. 28 ust 3 pkt 2 oraz ust 4b, 4c s.u.s. albowiem ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby strona składała wniosek o ogłoszenie upadłości lub by prowadzone postępowanie upadłościowe zostało umorzone.
Zgodnie z art. 24 ust. 2 s.u.s. należności z tytułu składek nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Dyrektor ZUS w B. wszczął postępowanie egzekucyjne 20 kwietnia 2021 r. wobec zaległości figurujących na koncie strony. Postępowanie egzekucyjne było zawieszone w związku z zawartym układem ratalnym 10 marca 2022 r. Kolejny układ ratalny z 11 października 2023 r. nie został przez stronę podpisany. ZUS nie wyczerpał okresu dochodzenia należności. Postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.
Tym samym, do czasu stwierdzenia przez właściwy w sprawie organ egzekucyjny braku majątku, nie można również zanalizować i wykazać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Zatem okoliczności o których mowa w art. 28. ust 3 pkt 5 i 6 s.u.s., nie zaistniały w przypadku strony.
Co do przesłanki całkowitej nieściągalności wskazanej w art. 28 ust. 3 pkt 3 s.u.s. stwierdzono, iż nie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej - działalność została zawieszona. Powyższe oznacza, że w rozpatrywanym przypadku całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust 3 pkt 3 s.u.s., nie może być stwierdzona.
Z ww. powodów nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności. Uniemożliwia to pozytywne rozpatrzenie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 s.u.s.
ZUS zaznaczył, że umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności zostało określone w art. 28 ust. 3a s.u.s. i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu. Przepisy te zobowiązują płatnika do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Do sytuacji takich § 3 ust. 1 rozporządzenia w szczególności zalicza przypadki:
1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,
2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,
3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
ZUS podkreślił, że analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubranie itp.), czy trudności płatnicze mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Zgodnie z obowiązującymi przepisami ciężar udowodnienia, że nie ma żadnej możliwości spłaty zadłużenia ciąży na osobie zobowiązanej.
Z przeprowadzonych przez ZUS ustaleń wynikało, że:
W dniu 1 lipca 2022 r. zawiesiła strona działalność gospodarczą. Zgodnie z Kompleksowym Systemem Informatycznym ZUS nie posiada tytułu do ubezpieczeń.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym wskazała, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Dodała, że wspiera ją rodzina. Ponadto wskazała, że jest na utrzymaniu córki, która płaci za nią rachunki.
Podała, że wydatki związane z utrzymaniem wynoszą łącznie 1 970,00 zł, w tym z tytułu czynszu, opłat eksploatacyjnych oraz kosztów związanych z leczeniem.
Ponadto nie posiada zobowiązań pieniężnych wobec innych wierzycieli.
ZUS wskazał, że wydatki za czynsz czy eksploatację mieszkania należą do stałych opłat jakie wnioskodawca ponosi z tytułu utrzymania i nie spełniają przesłanki do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Nie można uznać, że opłaty np. za gaz czy wodę są to nadzwyczajne, czy nieprzewidziane wydatki. Opłaty te ponoszone są przez ogół społeczeństwa. ZUS dodał, że strona nie wskazała, że ma zaległości z tego tytułu. W toku postępowania strona nie dołączyła do akt sprawy dokumentów wskazujących na występowanie trudności w terminowym wywiązywaniu się z podstawowych i bieżących opłat. W związku z powyższym można domniemywać, że realizacja tych opłat odbywa się płynnie, więc nie potwierdza trwałego lub wyjątkowego charakteru występujących trudności. ZUS nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem oraz leczeniem.
Ponadto ZUS zauważył, że strona nie wykazała korzystania z zasiłków stałych, okresowych czy celowych dedykowanych osobom znajdującym się w ciężkiej sytuacji bytowej (np. na zakup leków). Nie udowodniła również, że w związku z trudną sytuacją, na którą obecnie się powołuje, zostały podjęte działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego jakim dysponują powołane do tego instytucje socjalne. We wniosku o umorzenie strona poinformowała, że pomaga jej rodzina. Wskazała, że opiekę nad nią sprawuje córka i matka.
ZUS nadmienił, że trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu.
Przepis § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia, zgodnie z którym ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny stanowi wprost, że to zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek do umorzenia, to znaczy, że w tym zakresie ciężar dowodu spoczywa właśnie na nim (por. wyrok NSA z 8 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2410/11).
ZUS zaznaczył, że zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia, że sytuacja materialna strony nosi znamiona ubóstwa i ma charakter definitywny. Powoływanie się przez stronę na brak środków do życia nie uzasadnia możliwości zastosowania instytucji umorzenia. Obecna sytuacja życiowa spowodowana jest wyłącznie brakiem pracy. Jest to zatem okoliczność, która może ulec zmianie. Sam fakt pozostawania bez zatrudnienia na obecnym rynku pracy nie stanowi elementu wyjątkowości, zatem nie może stanowić okoliczności, skutkującej umorzeniem należności. Przyjęcie takiej zasady prowadziłoby do wykorzystywania przepisów w zakresie umarzania celem wyzbycia się ciążących na dłużnikach zobowiązań. Tym bardziej, że nie jest wykluczona z rynku pracy tj. nie posiada orzeczenia o częściowej lub całkowitej niezdolności do pracy. Ponadto działalność gospodarcza jest zawieszona, a strona wskazała, że po zakończonym leczeniu planuje wznowić działalność gospodarczą.
Zdaniem ZUS aktualna sytuacja finansowa strony stwarza pewne ograniczenia czasowe, ale nie wyklucza możliwości spłaty zadłużenia w dalszej perspektywie.
W ocenie ZUS niemożność zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych powinna być brana pod uwagę przy umarzaniu zaległości, jeśli wynika ona z przyczyn niezależnych, obiektywnych, którym strona nie jest w stanie się przeciwstawić, mimo podjętego w tym kierunku wysiłku. Umorzenie należności w sprawie byłoby wsparciem socjalnym, a nie taki charakter mają przepisy regulujące umorzenie należności z tytułu składek. Fakt opłacania składek nie jest okolicznością nadzwyczajną, a spełnieniem obowiązku wynikającego z przepisów prawa, natomiast umorzenie zaległości nie może być traktowane jako kredytowanie zobowiązanego.
Po przeanalizowaniu przedłożonych przez stronę dokumentów ZUS stoi na stanowisku, iż sytuacja, w jakiej się znajduje nie jest przesłanką do umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o omawiane przepisy prawa (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia).
ZUS zauważył, że strona wskazała, iż ma problemy ze zdrowiem. Oświadczyła, że ma uraz po wypadku. W wyniku uderzenia w nią rowerzysty został uszkodzony kręgosłup i kręgi szyjne, nie ma czucia w lewej ręce i problem z nogą. Ponadto strona dodała, że jest pod stałą opieką psychiatry ze względu na depresję. ZUS nie neguje wystąpienia u kłopotów zdrowotnych i podchodzi do nich ze zrozumieniem.
ZUS podkreślił, że przewlekła choroba może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia osobę zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W aktach sprawy brak dokumentów, z których wynikałoby, że stan zdrowia strony całkowicie uniemożliwia lub znacznie ogranicza pozyskiwanie dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia wobec ZUS (brak orzeczenia o trwałej i całkowitej niezdolności do pracy).
Wobec powyższego w ocenie ZUS przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia również nie ma w przedmiotowej sprawie zastosowania. Dokumentacja sprawy nie wskazuje na to, że zadłużenie wobec ZUS powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych wywołanych przez czynniki zewnętrzne, których nie można było przewidzieć ani klęski żywiołowej, natomiast było wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.
Z uwagi na wyższe przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w stosunku do i zastosowania.
Zdaniem ZUS trudna, w ocenie strony sytuacja materialna (finansowa) w dacie złożenia wniosku nie stanowi automatycznie o umorzeniu, a subiektywne przekonanie strony o spełnieniu przesłanek i brak bieżących wolnych środków pieniężnych u dłużnika nie uzasadnia rezygnacji z dochodzenia zaległości.
Strona wskazała, zadłużenie powstało w okresie pandemii Covid 19. Dodała, że w tym okresie nr PKD działalności kwalifikowało się do zastosowania zwolnienia z opłat. Jednakże jej księgowa nie złożyła stosownego oświadczenia wymaganego do korzystania ze wsparcia w okresie pandemii. ZUS wskazał, iż zgodnie z przepisami s.u.s. to na płatniku spoczywa obowiązek orientowania się we wszystkich zagadnieniach związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej.
Nadto ZUS zaznaczył, że niewiedza dotycząca obowiązujących przepisów prawnych nie stanowi przesłanki do umorzenia należności ponieważ osoba prowadząca działalność gospodarczą ponosi pełną odpowiedzialność za wszelkie rozliczenia z ZUS. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również jej negatywnymi skutkami odpowiada podmiot prowadzący tę działalność w związku z czym powinna mieć świadomość konieczności ponoszenia wszelkich kosztów i konsekwencji z tym związanych.
W ocenie ZUS spłata zadłużenia może stanowić dla strony pewne obciążenie finansowe, to jednak ZUS jako podmiot wykonujący przepisy z zakresu ubezpieczeń społecznych obowiązany jest zlecone przez ustawodawcę zadania realizować zgodnie z obowiązującymi przepisami. Podejmując decyzję w sprawie umorzenia ZUS bierze pod uwagę nie tylko ważny interes, lecz również ważny interes ogólnospołeczny. W omawianym przypadku ZUS odmówił uwzględnienia wniosku przedkładając interes społeczny jako nadrzędny. Powodem powyższego były poniżej wskazane okoliczności:
- strona nie udowodniła, że nie ma żadnej możliwości uregulowania należności z tytułu składek,
- ZUS jest instytucją powołaną do rzetelnego dysponowania zasobami funduszu ubezpieczeń społecznych, a w związku z tym podejmowania decyzji z ograniczeniem negatywnych dla społeczeństwa skutków prawnych podjętego rozstrzygnięcia; ubezpieczenia mają solidarny charakter co oznacza konieczność finansowania obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców
akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek nie tylko godzi w prawa innych płatników, lecz również narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych.
Za odmową umorzenia przemawia także fakt, że strona złożyła wniosek o rozłożenie zaległości na raty, a więc zdaniem ZUS przewiduje środki na ten cel.
ZUS podkreślił, iż umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania należności z tytułu składek.
Konkludując ZUS stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wykazuje przesłanek do stwierdzenia, że zachodzą okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem należności z tytułu składek na podstawie art. 28 s.u.s.
Na powyższą decyzję z 20 czerwca 2024 roku skarżąca złożyła za pośrednictwem ZUS Oddział w L. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zarzucając, że organ nie uwzględnił zakazu prowadzenia rodzaju działalności gospodarczej którą ona prowadziła podczas pandemii. W związku z czym, zdaniem skarżącej, ZUS nie zauważył prawdziwej przyczyny nie płacenia przez nią obowiązkowych składek, co spowodowało powstanie przedmiotowych zaległości.
Skarżąca domaga się umorzenia powstałych należności na podstawie przepisów przewidujących takie rozwiązania wynikające z epidemii Cowid-19.
W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W opisie dotychczasowego przebiegu postępowania organ rentowy stwierdził, iż argumenty i zarzuty podniesione przez skarżącą nie są zasadne, zaś zaskarżona decyzja jest prawidłowa.
Ponadto ZUS podkreślił, że w stosunku do skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności długu. Organ wykazał, że wobec skarżącej nie zachodzą przesłanki uznania przedmiotowych należności za całkowicie nieściągalne oraz ich umorzenia w oparciu o przepis art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
ZUS zaznaczył, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, szczegółowo zostało wskazane okoliczności, z których wynika, że w przedmiotowym stanie faktycznym nie można mówić o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności składek.
ZUS zaakcentował, że to zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek do umorzenia, to znaczy że w tym zakresie ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy. Temu zadaniu skarżąca nie sprostała.
Nadto ZUS zauważył, iż powoływanie się przez skarżącą na epidemię C0VID-19 jako przyczynę powstania zadłużenia, nie ma w sprawie żadnego znaczenia.
Organ rentowy podkreślił, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z ustawowych przesłanek przemawiających za umorzeniem należności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm. - dalej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a).
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 s.u.s należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 w pkt od 1 do 6 s.u.s.
W art. 28 ust. 1 s.u.s ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 s.u.s) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu. Według art. 28 ust. 3 s.u.s całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy:
1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze,
3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacja podatkowa,
4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
5. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,
6. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
7. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.
Z treści powyższych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia.
Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyrok NSA z dnia 25 października 2018 r., sygn. akt I GSK 1992/18, CBOSA).
Nadto w art. 28 ust. 3b s.u.s. zawarta została delegacja dla Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.
Na podstawie § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Zgodnie z art. 123 s.u.s. w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej.
Decyzja w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zaległych należności składkowych podejmowana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście wskazanej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia nie można utożsamiać z zupełną dowolnością sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ponieważ organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 k.p.a., działają na podstawie przepisów prawa. To z kolei wiąże się z obowiązkiem uwzględnienia w motywach wydanego rozstrzygnięcia przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym przepisów określających zasady postępowania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami oraz regułami logiki. W postępowaniu, organ obowiązany jest stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. k.p.a.7), a także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.).
Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie Sądu, której przedmiotem jest to, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów organ administracyjny nie naruszył reguł logiki i czy zastosował właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Natomiast należy mocno wyartykułować, że kompetencję w zakresie umorzenia należności składkowych posiada wyłącznie ZUS, dlatego też Sąd nie może jakby tego chciała skarżąca podjąć pozytywnej decyzji o umorzeniu jej należności wobec ZUS. Taką decyzję może podjąć wyłącznie ZUS w ramach wspomnianego wcześniej uznania administracyjnego, które odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w sytuacji prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 bądź w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W przypadku decyzji uznaniowej organ zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania (art. 107 § 3 k.p.a.).
W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazuje na przesłanki, jakimi kierował się ZUS odmawiając umorzenia należności składkowych.
Płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Należy przy tym wskazać, że obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne.
Ponadto w ocenie Sądu przy ocenie spełnienia przesłanek umożliwiających umorzenie zaległości, organ powinien brać pod uwagę także, czy istnieją po stronie osoby składającej wniosek okoliczności świadczące o możliwości zmiany sytuacji majątkowej. Nie ulega wątpliwości, że przedstawiona przez stronę sytuacja nie należy do łatwych. Jednakże podkreślić należy, że nie jest wymaganym, aby spłata należności nastąpiła jednorazowo, możliwe jest bowiem rozłożenie należności na małe raty dostosowane do indywidualnych możliwości skarżącej, które będą sukcesywnie spłacane.
Wskazać także należy, że aby można było zastosować przepis § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności konieczne jest wykazanie, iż choroba dłużnika lub członka jego rodziny całkowicie uniemożliwiła mu uzyskiwanie dochodu.
W niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca, gdyż pomimo wskazywanych problemów zdrowotnych skarżącej tj. uraz po wypadku w wyniku uderzenia przez rowerzystę w wyniku którego jak podała strona uszkodzony został u niej kręgosłup i kręgi szyjne, co spowodowało brak czucia w lewej ręce i problem z nogą. Ponadto strona wskazała, że jest pod stałą opieką psychiatry ze względu na depresję.
Zdaniem Sądu, który podzielił w tej kwestii stanowisko organów nie są to okoliczności dające wystarczające podstawy do zastosowania wobec skarżącej ulgi w postaci umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy ponieważ to przewlekła choroba może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia osobę zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jednakże w aktach sprawy brak jest dokumentów, z których wynikałoby, że stan zdrowia skarżącej całkowicie uniemożliwia lub znacznie ogranicza pozyskiwanie dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia wobec ZUS (brak orzeczenia o trwałej i całkowitej niezdolności do pracy).
Wobec powyższego przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie mogła być w przypadku strony zastosowana.
W opinii Sądu organ orzekający w sprawie prawidłowo przeanalizował ustalony w sprawie stan faktyczny. Można zatem stwierdzić, że ZUS nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając skarżącej umorzenia zaległych składek ponieważ dokumentacja sprawy nie wskazuje na to, że zadłużenie wobec ZUS powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych wywołanych przez czynniki zewnętrzne, których nie można było przewidzieć ani klęski żywiołowej, natomiast było wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.
Dokonując wykładni pojęć "całkowita nieściągalność" organ orzekający musi odwołać się do obowiązującego systemu prawa, uwzględniając zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych zawartą w art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którą każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawach, co ma bezpośrednie odniesienie do norm art. 2a ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 s.u.s. stanowiących o tym, że stoi ona na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, stan cywilny, stan rodzinny, a zasada równego traktowania dotyczy w szczególności obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne. Organ orzekający winien swoje stanowisko wszechstronnie i przejrzyście przedstawić, z czym mamy do czynienia w niniejszej sprawie.
Z akt sprawy wynika, że zadłużenie skarżącej w ZUS powstało w związku z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą. Między stronami było bezsporne, że działalność ta obecnie nie jest prowadzona.
W ocenie Sądu trudna zdaniem strony, sytuacja materialna (finansowa) nie przesądza automatycznie o konieczności umorzenia płatności, a subiektywne przekonanie strony o spełnieniu przesłanek i brak bieżących wolnych środków pieniężnych nie uzasadnia rezygnacji z dochodzenia zaległości przez ZUS.
Natomiast wskazanie przez stronę, iż zadłużenie powstało w okresie pandemii Covid 19, i że w tym okresie nr PKD działalności strony kwalifikował się do zastosowania zwolnienia z opłat nie jest wystarczającym argumentem przemawiającym za umorzeniem zaległości. Ponadto strona wskazała, iż to księgowa nie złożyła stosownego oświadczenia wymaganego do korzystania ze wsparcia w okresie pandemii. W związku z czym należy zaznaczyć, że niewiedza dotycząca obowiązujących przepisów prawnych nie stanowi przesłanki do umorzenia należności, a osoba prowadząca działalność gospodarczą ponosi pełną odpowiedzialność za wszelkie rozliczenia z ZUS.
Zdaniem Sądu za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również jej negatywnymi skutkami odpowiada podmiot prowadzący tę działalność w związku z czym powinna strona mieć świadomość konieczności ponoszenia wszelkich kosztów i konsekwencji z tym związanych.
Również bezsporne są okoliczności dotyczące stanu majątkowego skarżącej z których wynika, że nie jest w stanie ubóstwa.
Wydatki związane z utrzymaniem strony wynoszą łącznie około 1 970,00 zł, w tym z tytułu czynszu, opłat eksploatacyjnych oraz kosztów związanych z leczeniem. Ponadto strona nie posiada zobowiązań pieniężnych wobec innych wierzycieli.
Przyczyną sporu stron jest przyjmowana przez strony odmienna wykładnia obowiązujących przepisów, dotyczących umarzania należności składkowych. W tym względzie stanowisko prawodawcy jest ściśle określone w przepisach rozporządzenia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Nie ulega jednak wątpliwości, że prawodawca pozostawił organom rentowym pewien zakres tzw. uznania administracyjnego.
Sąd podziela w szczególności argument organu rentowego, w myśl którego sytuacja skarżącej i jej rodziny nie wykazuje znamion ubóstwa.
Słusznie organ rentowy wywiódł w odpowiedzi na skargę, iż ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości.
Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanej lub jej rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.
Sąd wskazał, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów skarżąca może ponownie wystąpić do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.