III SA/Gl 730/22

III SA/Gl 730/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-03-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Barbara Brandys-Kmiecik /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Zarząd Województwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 305
art. 207 ust. 1, art. 184 ust. 1 i ust. 2
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - t.j.
Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 320 art. 2 pkt 36
Rozporządzenie  Parlamentu Europejskiego i Rady NR 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólne przepisy dotyczące  Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego  na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące  Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu  Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Protokolant St. sekretarz sądowy Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2023 r. sprawy ze skargi I sp. z o.o. we W. na decyzję Zarządu Województwa Śląskiego z dnia 3 sierpnia 2022 r. nr 2673/RR/2022 w przedmiocie zwrotu dofinansowania przyznanego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 3 sierpnia 2022 r., nr 1079/RR/2022 (RR-RPR.3161. 4.1.2022.PZ, RR-RPR.KW-00434/2022) Zarząd Województwa Śląskiego (dalej; IZ lub IZ RPO WSL), po rozpoznaniu odwołania od decyzji Śląskiego Centrum Przedsiębiorczości (dalej: ŚCP) nr [...] z 9 lutego 2022 r., zobowiązującej Beneficjenta – I. Sp. z o.o. z siedzibą we W. (dalej także: Spółka, Instytut, Skarżąca) do zwrotu dofinansowania w kwocie [...] zł wraz z należnymi odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych - utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie.
W podstawie prawnej powołał się m.in. na przepisy z art. 104 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz., 735 ze zm.; dalej: kpa), art. 207 ust. 1 pkt 2, ust. 12 pkt 2 w zw. z art. 60 pkt 6, 61 ust. 3 pkt 2 i art. 67 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 305 ze zm.; dalej też u.f.p.) oraz art. 9 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 9 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014 - 2020 (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 818; dalej: ustawa wdrożeniowa).
W uzasadnieniu przedstawił stan faktyczny i argumentację prawną. Wskazał, że I. (dalej także: Beneficjent) zawarł 29 sierpnia 2018 r. ze ŚCP, pełniącym rolę Instytucji Pośredniczącej Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Śląskiego na lata 2014-2020, umowę o dofinansowanie na realizację projektu pn. "Badania nad stworzeniem innowacyjnego systemu śledzenia elementów składowych i komponentów w wewnętrznym łańcuchu produkcyjnym przedsiębiorstw sektora MŚP\Oś Priorytetowa i Nowoczesna gospodarka. Działanie 1.2. Badania, rozwój i innowacje w przedsiębiorstwach, Typy projektu 2. Wsparcie prac B+R w przedsiębiorstwach. Projekt dotyczył opracowania i wdrożenia innowacyjnej w skali nieznanej dotychczas, nowej technologii (rozwiązania teleinformatycznego), tj. realizacji szeregu prac badawczych mających na celu poznanie i analizę zjawisk i procesów, oraz zbudowanie w oparciu o wyniki tych analiz prototypów systemu identyfikacji i śledzenia elementów składowych i komponentów produktu na całym etapie jego wytworzenia (TRACEABLITY) dedykowanego dla firm sektora MŚP. Wykonane prototypy miały zostać przetestowane zarówno w warunkach laboratoryjnych jak i rzeczywistych. Kompletny produkt miał składać się z technologii: 1. fizycznych (urządzenia) niezbędnych do oznaczania, identyfikacji i śledzenia procesu wytwarzania produktów w poszczególnych fazach ich wytworzenia (od materiałów, poprzez podzespoły części, półprodukty itp.), oraz urządzeń odpowiedzialnych za przesyłanie danych; 2. informatycznych (system IT) odpowiedzialnych za analizę i przetwarzanie zebranych danych. Podstawowym wyzwaniem badawczym było określenie czynników wpływających na sposób zbierania danych o produkcie i jego składowych elementach w trakcie całej ścieżki jego wytworzenia w zakładzie produkcyjnym, ze szczególnym uwzględnieniem mniej zaawansowanych technologicznie firm sektora MŚP oraz wypracowanie na tej podstawie zestawu docelowych rozwiązań o charakterze technicznym (urządzenia) z uwzględnieniem konkretnych założeń. W ramach umowy, udzielono Beneficjentowi dofinansowania w łącznej kwocie do [...] zł.
ŚCP poinformowało Beneficjenta o wszczęciu kontroli projektu (25 czerwca 2020r.), wobec złożonego wniosku o płatność końcową. W efekcie wezwało Beneficjenta do przekazania dokumentacji.
W dniu 13 lipca 2020 r. Beneficjent przesłał wyjaśnienia, dokumenty i wskazał, że w ramach projektu system śledzenia elementów składowych i komponentów w wewnętrznym łańcuchu produkcyjnym przedsiębiorstw sektora MŚP był testowany w warunkach rzeczywistych w firmach: G. S.A., M., N.Sp. z o.o. W zakresie produkcji urządzeń wybrano dostawcę układów elektronicznych E. Sp. z o.o. Natomiast finalny montaż układów będzie realizowany przez pracowników Spółki. Całościowy system został połączony i uruchomiony produkcyjnie na zasobach serwerowych wykorzystywanych przez Spółkę. Do dnia przygotowania raportu uruchomiono produkcyjnie system IT; końcowe badania potwierdziły przydatność i skuteczność opracowanego produktu. W ramach etapu wytworzono: Prototyp kompletnego systemu traceability (system IT i zestaw czujników), raporty z badań w warunkach rzeczywistych, kompletną dokumentację systemu.
Wobec powyższego ŚCP, w kolejnych pismach z 10 i 25 sierpnia 2020 r. wezwało Beneficjenta do dostarczenia dodatkowej dokumentacji. W odpowiedzi Beneficjent złożył stosowne wyjaśnienia.
W konsekwencji 26 października 2020 r. ŚCP postanowiło o dokonaniu oględzin miejsca realizacji projektu, o czym poinformowało Beneficjenta pismem z 14 października 2020 r. Jako cel wskazano zbadanie zakresu rzeczowego/uzyskanych wyników B+R w miejscu realizacji projektu oraz faktur rozliczanych w złożonym wniosku o płatność. Nadto zawiadomiło także o konieczności m.in. dostarczenia dokumentacji potwierdzającej rozpoczęcie komercjalizacji. Beneficjent wyjaśnił m.in., że całość komercjalizacji realizowana jest na terenie woj. śląskiego, gdzie zatrudniony jest zespół wdrożeniowy.
ŚCP ponownie wezwało Beneficjenta (17 listopada 2020 r.) o szereg wyjaśnień związanych z realizacją projektu, w tym w zakresie składu zespołu wdrożeniowego oraz formy zatrudnienia dla członków zespołu. 30 listopada 2020 r. dokonano oględzin w miejscu realizacji projektu, przy ul. [...] w K., co skutkowało koniecznością wezwania Beneficjenta do złożenia kolejnych wyjaśnień dotyczących: różnic pomiędzy systemem effecti, powstałym w wyniku prac B+R, a jednym ze standardowych systemów ERP dostępnym w powszechnej sprzedaży; określenia jaki będzie koszt wdrożenia 1 systemu traceability w przedsiębiorstwie; dostarczenia stosownych dopuszczeń i certyfikatów urządzenia tj. CE, certyfikatu iskrobezpieczności, wodoodporności, pyłoszczelności; dostarczenia ostatecznej wersji prototypu czujników, które są elementem integralnym z systemem IT (zgodnie z wnioskiem aplikacyjnym jest to kompletny system traceability); dostarczenia opinii jednostki naukowej, z którą Beneficjent podjął współpracę wraz ze szczegółami jej zaangażowania w projekt.
Beneficjent (pismem z 7 grudnia 2020 r.) przedstawił w odpowiedzi dokumenty i wyjaśnienia. W tym m.in. poinformował, że działalność eksportowa nie została rozpoczęta, pomimo działań marketingowych w tym zakresie. System Effecti jest oferowany potencjalnym klientom, natomiast ze względu na zaistniałą sytuację związaną z pandemią SARS-CoV-2 intensywność działań została ograniczona w znacznym stopniu. Nadto złożył wyjaśnienia co do interpretacji produkcji, zamówień układów i komponentów urządzeń, końcowego montażu urządzeń. Wspomniał również, że na etapach dostarczania poszczególnych komponentów urządzeń współpracuje z zewnętrznymi podmiotami np. E., D., B., M.
W dniu 18 grudnia 2020 r. ŚCP wezwało o dodatkowe wyjaśnienia i poinformowało o konieczności dokonania ponownych oględzin realizacji projektu, w zakresie wdrażania wyników prac B+R. Beneficjent przedstawił swoje stanowisko wyjaśniając, że celem przedsięwzięcia była konstrukcja systemu wspomagającego całość działalności przedsiębiorstwa.
ŚCP pismem z dnia 1 kwietnia 2021 r. poinformowało Beneficjenta, że w efekcie przeprowadzonej ponownej kontroli pojawiła się konieczność powołania eksperta RPO WSL na lata 2014-2020 w dziedzinie pn. "Badania naukowe, rozwój technologiczny i innowacje w technologiach informacyjno - komunikacyjnych" w celu potwierdzenia czy prace badawczo-rozwojowe w ramach projektu zostały przeprowadzone w sposób prawidłowy oraz czy zakres rzeczowy, efekty i cele projektu są zgodne z założeniami wniosku i umowy o dofinansowanie projektu. Ekspert - powołany przez ŚCP - sporządził 30 czerwca 2021 r. opinię, a 9 sierpnia 2021 r. na posiedzeniu Komisji ds. zmian w realizacji projektu, ŚCP - na podstawie opinii eksperta - stwierdziło, że Beneficjent nie wykonał znacznego zakresu zaplanowanych prac. Wskazało, iż osiągnięty rezultat nie spełnia wszystkich założo-nych na wstępie wymagań technicznych/użytkowych/funkcjonalnych i tym samym nie jest gotowy do wdrożenia rynkowego. Nadto nie doszło do realizacji części zaplanowanych prac, przez co koszty poniesione w tym zakresie stały się niezasadne. Stwierdziło, że rezultat projektu nie wykazuje innowacyjnych właściwości, powodujących przewagę nad dostępnymi rozwiązaniami rynkowymi. Szereg cech wskazanych przez Beneficjenta jako innowacyjne nie miały charakteru obiektywnego i mierzalnego, co nie pozwalało stwierdzić spełnienia poprzez docelowy produkt przesłanek innowacji produktowej. Podstawą powyższego stwierdzenia był brak przeprowadzenia przez Beneficjenta rzeczowych i rzetelnych analiz konkurencyjności rynkowej produktu (taka analiza przewidziana była dopiero w trakcie realizacji projektu, w ramach kosztu [...]).
W dniu 24 sierpnia 2021 r. ŚCP sporządziło informację pokontrolną, w treści wskazując, że w wyniku kontroli stwierdzono nieprawidłowość, poprzez naruszenie § 4 ust. 4 oraz § 5 ust. 3 umowy o dofinansowanie, tj.:
1. Brak zgodności zrealizowanych prac z agendą badawczą, ujętą w pkt. B.16 wniosku o dofinansowanie. Kontrola wykazała, iż Beneficjent nie wykonał znacznego zakresu zaplanowanych prac. Co nie pozwala stwierdzić, iż osiągnięty rezultat spełnia wszystkie założone na wstępie wymagania techniczne/użytkowe/funkcjonalne i tym samym jest gotowy do wdrożenia rynkowego.
2. Brak innowacyjnych właściwości, powalających na uzyskanie przewagi nad dostępnymi na rynku konkurencyjnymi rozwiązaniami; nie przeprowadzono rzeczowych rzetelnych analiz konkurencyjności rynkowej produktu, w tym analiz dotyczących rozwiązań o analogicznym przeznaczeniu, np. system ERP XL, oferowany przez renomowanego producenta krajowego, wdrożony i użytkowany w tysiącach małych i średnich przedsiębiorstw, także zagranicznych; rozwiązania ERP XL proponuje firma C., która stworzyła jedno z najpopularniejszych w kraju rozwiązań.
3. W świetle przedłożonych rezultatów z realizacji usług zleconych ([...] i [...] o łącznej wartości 709.000 zł, stanowiących 42% kosztów kwalifikowalnych projektu) stwierdzono niezasadność ich poniesienia. W odniesieniu do prac zrealizowanych w etapie I: efektem - w przypadku wydatku [...] są krótkie, ogólne i elementarne wręcz opisy czy to dostępnych technologii, czy też informacje teoretyczne (np. w zakresie procesów produkcyjnych, uwarunkowaniach prawnych). Dlatego stwierdzono, że nie spełniono przesłanek prac B+R, co powoduje, że Beneficjent dopiero realizując projekt zamierzał weryfikować i wybierać technologie, z których będzie korzystał. Natomiast wiedzę taką winien posiadać już na etapie opracowywania wniosku o dofinansowanie.
4. Z kolei w przypadku wydatku [...]: niezasadna jest realizacja testów równocześnie przez zespół Beneficjenta oraz podwykonawcę (tj. przez łącznie 12 osób). Beneficjent nie przedstawił również dowodów na faktyczną realizację współpracy z jednostką naukowo-badawczą (wskazano ogólny charakter konsultacji, brak dowodów).
Reasumując, zespół kontrolujący ŚCP orzekł, że projekt nie został zrealizowany w sposób prawidłowy, tj. zgodnie z zapisami wniosku o dofinansowanie i umową o dofinansowanie.
Kwestionując powyższe ustalenia 30 września 2021 r. Beneficjent wniósł zastrzeżenia do Informacji pokontrolnej, przedstawiając opinię dotyczącą Innowacyjności systemu Effecti, wydaną przez Politechnikę [...]. Nadto wskazał, że:
1. Projekt został zrealizowany zgodnie z wnioskiem aplikacyjnym, a zadaniem kontroli jest wyłącznie potwierdzenie powyższego. Zakwestionowano decyzję organu dotyczącą uznania wszystkich wydatków za koszty niekwalifikowalne, gdyż cały zakres prac został wykonany i zakończony.
2. Podjęto działania w kierunku komercjalizacji i przedstawiono na to stosowne dowody (listy intencyjne, oferta, prace marketingowe).
3. Zakwestionowano decyzję organu o uznaniu za niekwalifikowalne kosztów związanych z [...] oraz [...] powołując się na definicję prac badawczo-rozwojowych, zgodnie z którą prace zostały zrealizowane.
Nadto podkreślił, że w dostarczonej opinii opisano potrzebę "transformacji cyfrowej" sektora MŚP branży produkcyjnej oraz wskazano, że odpowiedzią na ich potrzeby jest system Effecti, składający się z niezależnych, jednak współpracujących ze sobą modułów, które odpowiadają za poszczególne obszary związane z produkcją. Dalej wskazano m.in., iż system umożliwia szybkie wdrożenie i rozpoczęcie pracy przy jednoczesnym zapewnieniu wymaganej jakości wprowadzonych danych w jak najkrótszym czasie, jak też na całościową obsługę procesu produkcyjnego od momentu wprowadzenia zlecenia, poprzez podział na poszczególne etapy procesu produkcji, aż do momentu skompletowania i wydania gotowego zamówienia. Opiniujący wskazał cechy wyróżniające system Effecti.
Wobec powyższego 25 października 2021 r. na posiedzeniu Komisji ds. zmian w realizacji projektu, ŚCP podjęło decyzję o podtrzymaniu stanowiska zawartego w Informacji pokontrolnej z 24 sierpnia 2021r.; 28 października 2021r. ŚCP poinformo-wało Beneficjenta o dokonaniu ponownej weryfikacji całości zgromadzonego materiału w sprawie i odmowie skorygowania ustaleń pokontrolnych, wobec zgłoszonych w piśmie z 30 września 2021 r. zastrzeżeń.
Wskutek tego wszczęło procedurę odzyskiwania wypłaconych środków wraz z odsetkami. Najpierw wezwano Beneficjenta (pismem z 10 listopada 2021 r.) do zwrotu wypłaconego dofinansowania. W związku ze stanowiskiem Strony i brakiem zwrotu środków we wskazanym terminie, organ I instancji pismem z 8 grudnia 2021 r. zawiadomił Beneficjenta o wszczęciu postępowania administracyjnego (skutecznie doręczone 13 grudnia 2021 r.). W dniu 21 grudnia 2021 r. wydano postanowienie nr [...]o dopuszczeniu dowodu w toczącym się postępowaniu w postaci:
1. opinii z 30 czerwca 2021 r. eksperta RPO WSL na lata 2014-2020 w dziedzinie 3 pn. Badania naukowe, rozwój technologiczny i innowacje w technologiach informacyjno-komunikacyjnych;
2. opinii dotyczącej innowacyjności systemu Effecti, wydanej przez Politechnikę [...] z 30 września 2021 r.
W konsekwencji 9 lutego 2022 r. ŚCP wydało decyzję nr [...] o zobowiązaniu Beneficjenta do zwrotu dofinansowania w kwocie [...] zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. W uzasadnieniu organ stwierdził (w oparciu o opinię eksperta) wystąpienie nieprawidłowości w postaci:
1. Niezrealizowania znacznego zakresu prac ujętych w pkt B.16 (agenda badawcza) wniosku o dofinansowanie. W efekcie nie można było uznać, iż osiągnięty w projekcie rezultat spełnia założone na wstępie wymagania techniczne/ użytkowe/funkcjonalne, a więc nie jest gotowy do wdrożenia rynkowego - naruszenie § 5 ust. 3 umowy o dofinansowanie.
2. Brak innowacyjności efektu projektu w postaci wykazania przewagi produktu nad innymi, dostępnymi na rynku rozwiązaniami konkurencyjnymi. Szereg cech wykazanych przez Beneficjenta nie ma charakteru obiektywnego i mierzalnego. Brak również dokumentów potwierdzających przeprowadzenie rzeczowych i rzetelnych analiz konkurencyjności rynkowej - naruszenie § 4 ust. 4 umowy o dofinansowanie.
Beneficjent zaskarżył tą decyzję i wniósł o jej uchylenie w całości. Zarzucił, że organ błędnie uznał, iż:
- doszło do nieprawidłowości;
- beneficjent nie zrealizował prac badawczych a osiągnięte rezultaty nie spełniały założonych wymagań;
- efekt projektu nie jest zgodny z wnioskiem o dofinansowanie oraz umową i nie wykazuje innowacyjności;
- podniósł nieuzasadnione koszty.
Zaskarżoną decyzją IZ RPO WSL, rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym, dokonała ponownej całościowej merytorycznej oceny sprawy, przyjmując za organem I instancji poczynione ustalenia faktyczne. Stwierdziła, że omówione dowody oraz przedstawiony tok wnioskowania organu I instancji znajduje odzwierciedlenie w zgormadzonej w sprawie dokumentacji. Rozważając zasadność zarzutów Beneficjenta uznano ich bezpodstawność. Powołując zapisy § 13 ust. 1 Umowy o dofinansowanie wskazała, że nie tylko w oparciu o przepisy powszechnie obowiązujące, ale i również postanowienia umowne, organ jest uprawniony do kontroli realizacji projektu na każdym jego etapie (w tym po zakończeniu projektu) i w każdym jego aspekcie (w tym również w zakresie oceny jego innowacyjności). Nadto Beneficjent zobowiązał się do stosowania Wytycznych (w tym Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020; dalej: Wytyczne). Przedstawiając uregulowania zawarte w Rozdziale 6 (Wspólne warunki i procedury w zakresie kwalifikowalności Wydatków), Podroz-dział 6.2 (Ocena kwalifikowalności wydatku) organ podkreślił, że weryfikacja wniosku o dofinansowanie (opis prac B+R; Opis prac przemysłowych) wskazuje, że Beneficjent zaplanował do wykonania prace podzielone na 6 etapów. Trzy etapy to badania przemysłowe oraz kolejne trzy - prace rozwojowe; szczegółowo opisano poszczególne etapy zakresu prac. Dlatego w związku z powziętymi wątpliwościami (w trakcie kontroli projektu) organ podjął niezbędne czynności, celem zweryfikowania czy założone prace badawcze pokrywają się z faktycznie wykonanymi. Bazując na wzajemnej korespondencji między stronami; opinii eksperta z 30 czerwca 2021 r.; ustaleń Komisji ds. zmian w realizacji projektu na posiedzeniu z 9 sierpnia 2021 r. oraz 25 października 2021 r. zidentyfikowano rozbieżność w obu zakresach, ustalając, że:
Etap I - Beneficjent, w odniesieniu do pracy I etapu, przedłożył raport - zawierający ogólnikowe informacje co do oczekiwań potencjalnych nabywców. Niniejsze nie zostało uargumentowane żadnymi badaniami czy analizami. W kwestii zakresu prac stwierdzono duże rozbieżności. Przede wszystkim brak jest informacji o wykonanych pracach - wskazanych w pkt 1.1 - 1.12 i 1.14. Efekt prac został potwierdzony w części w zakresie raportu nr 1 (brak dokumentacji procesowej dot. sposobu użycia planowanych do wytworzenia systemów) i nr 2 (nie zidentyfikowano badań technologii komunikacji w trudnych warunkach z możliwymi zakłóceniami elektronicznymi, ustalenia maksymalnej ilości urządzeń dla jednej grupy i maksymalnego zasięgu całego układu). W ocenie eksperta prace nie zostały przeprowadzone prawidłowo.
Etap II - Beneficjent przedłożył 4 raporty z realizacji. Ich analiza wskazuje jednoznacznie, że nie zrealizowano badań ujętych w pkt 2.4
Etap III - Beneficjent nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających wykonane prace w zakresie pkt 3.1 - 3.10.
Etap IV - Beneficjent nie przedłożył wyników wykonania prac wskazanych w pkt 4.1 - 4.4 oraz nie zaraportował wykonania prac specjalistów ds. oprogramowania i programistów w zakresie prac implementacyjnych systemu informatycznego.
Etap V - Beneficjent przedłożył dokumentację, z której wynika, że osiągnął zaplanowane efekty oraz zrealizował zakres prac, oprócz tych ujętych w pkt 5.5. Zatem nie było podstaw potwierdzenia gotowości produktu do rozpoczęcia kolejnego etapu prac.
Etap VI - Beneficjent przedłożył raport, z którego nie można odczytać osiągnięcia rezultatów w zakresie: stabilności pracy, podatności na uszkodzenia i awarie, łatwości implementacji, odporności na warunki zewnętrzne, odporności na próby zniszczenia lub obejścia zabezpieczeń zarówno pod względem fizycznym jak i możliwej ingerencji w oprogramowanie/systemy sterowania, stabilność transmisji, jakość przesyłu danych, prawidłowość przygotowania instrukcji użytkowania i zaprojektowanych procesów i procedur użycia, możliwości integracji z innymi systemami informatycznymi użytkowników, analizy współpracy systemu z urządzeniami oraz oceny zaimplementowanych schematów działania, procedur, komunikatów systemowych.
W konkluzji organ uznał, że tak duży zakres niewykazanych prac nie daje podstaw do uznania, że produkt jest gotowy do wdrożenia na rynek. Twierdzenia Spółki jakoby zrealizowała wszystkie zadania projektowe przewidziane w harmonogramie finansowo-rzeczowym są nieprawdziwe.
Dalej IZ RPO WSL poddała ocenie opinię z Politechniki przedstawioną przez Beneficjenta wskazując, że w swojej treści skupiła się na wykazaniu innowacyjności systemu Effecti o zasięgu krajowym stwierdzając, że w zakresie rozbieżności zaplanowanych a wykonanych prac przez Beneficjenta - rzeczona opinia nie stanowi wiążącego dowodu; Beneficjent, mimo wezwań organu, nie przedłożył dowodów/ wyjaśnień w zakresie powyższych rozbieżności. W efekcie organ stwierdził brak wiarygodnych dowodów potwierdzających gotowość i zdolność do komercjalizacji efektów projektu na terenie województwa śląskiego, jak też brak działań zmierzających do zwiększenia eksportu. Zatem wskazane wydatki ([...] - Badania w zakresie warunków procesowych, fizycznych, prawnych, technologicznych i technicznych, które musi uwzględniać nowe rozwiązanie i [...] - Badanie prototypów w tym w środowisku rzeczywistym) uznał za poniesione niezasadnie, więc niekwalifikowalne.
Stanowisko Beneficjenta, w którym zarzuca organowi przeprowadzenie kontroli projektu pod kątem wystąpienia innowacyjności, nie mogło zasługiwać na uwzględnienie zdaniem organu bowiem fakt zatwierdzenia dokumentacji aplikacyjnej nie jest tożsamy z pozytywną weryfikacją realizacji projektu. Tym samym brak było zasadności formułowania zarzutu polegającego na niewykazaniu przez organ jakich prac (przewidzianych we wniosku o dofinansowanie) Beneficjent nie wykonał.
Odnosząc się do zarzutu nieprawidłowego przyjęcie, że Beneficjent nie zrealizował prac badawczych, a osiągnięte rezultaty nie spełniały założonych wymagań i nie są gotowe do wdrożenia rynkowego; podważania opinii organu, że o nie spełnieniu warunku innowacyjności świadczył brak dowodów potwierdzających gotowość i zdolność skarżącej do komercjalizacji prac na dowód czego wyszczególniono podjęte działania w kierunku komercjalizacji przedstawiając dowody w postaci: listów intencyjnych, ofert, prac marketingowych; zarzutu, iż Beneficjent ma 3 lata od zakończenia realizacji projektu na przeprowadzenie komercjalizacji wyników prac, tj. do 2023 r., a dokumenty świadczące o współpracy (w formie konsultacji) z jednostką badawczo- rozwojową zostały przedstawione - IZ RPO WSL wyjaśniła, że przeanalizowano przedłożone przez Beneficjenta dowody w postaci m.in. listów intencyjnych, ofert, prac marketingowych i wielokrotnie wzywano Beneficjenta do przedłożenia niezbędnych dokumentów i wyjaśnień w tym zakresie. Jednak przeprowadzone kontrole dotyczące realizacji projektu, jak również opinia biegłego wykazały, że Beneficjent nie jest gotowy do komercjalizacji wyników projektu. Zgodnie z treścią wniosku o dofinansowanie Beneficjent winien osiągnąć wskaźnik rezultatu "Liczba skomercjalizowanych wyników prac B+R w przedsiębiorstwach’’ 1 szt. Nadto organ nie podważył twierdzeń, że Beneficjent - na podstawie § 4 ust. 9 pkt 2 umowy o dofinansowanie - posiada 3 letni okres na komercjalizację wyników prac od momentu zakończenia projektu. Wskazał jednak, że § 6 ust. 8 umowy o dofinansowanie wskazuje, że Beneficjent składa wniosek o płatność końcową w terminie do 25 dni od dnia zakończenia realizacji projektu. Wniosek o płatność końcową został przez Beneficjenta złożony 17 czerwca 2020 r. Zatem termin ten jeszcze nie upłynął. Jednak Regulamin konkursu nr [...] określał, że warunkiem wsparcia jest komercyjne wykorzystanie w gospodarce wyników prac B+R będących przedmiotem projektu. Komercjalizacja, zgodnie z katalogiem pojęć, oznacza wprowadzenie wyników badań lub prac do własnej działalności gospodarczej poprzez rozpoczęcie produkcji lub świadczenia usług na bazie uzyskanych wyników projektu. Ponadto, zgodnie z Regulaminem konkursu, nie było możliwości zlecenia całości produkcji podmiotowi trzeciemu w ramach outsourcingu. Dopuszczalna była jedynie częściowa produkcja w ramach outsourcingu, ale z poszanowaniem zasady, że Beneficjent wdroży wyniki w ramach własnej działalności gospodarczej.
Dlatego też przedmiotem zainteresowania organu nie było stwierdzenie prostego faktu czy ww. przykładowe czynności komercjalizacji zostały wykonane, ale czy projekt w ogóle jest gotowy do skomercjalizowania. Ocena organu I instancji była wynikiem zebranego materiału dowodowego w sprawie, m.in. nie zostały przedłożone żadne dowody na faktyczną współpracę z jednostką naukowo-badawczą, co także było wymagane w ramach postanowień projektowych. Zatem wobec braku wykonania znacznego zakresu prac B+R organ I instancji nie miał żadnych podstaw by uznać, iż Beneficjent ma zdolność i gotowość do komercjalizacji wyników projektu.
Organ odwoławczy w pełni podzielił ustalenia faktyczne i ocenę prawną poczynioną przez organ I instancji w tym zakresie. Nadto wskazał, iż jak wynika z obwieszczenia w Krajowego Rejestru Zadłużonych z 14 stycznia 2022 r. sygn. [...], w stosunku do Beneficjenta prowadzone jest postępowanie o ogłoszenie upadłości. Powyższe, w oparciu m.in. o treści umowy o dofinansowanie (§ 4 ust.9 pkt 5), uzasadniało podjęcie czynności przez organ, zmierzających do wezwania Beneficjenta do złożenia stosownych wyjaśnień (co do podjętych czynności względem komercjalizacji). W szczególności, iż organ powziął wiarygodne informacje, nt. zagrożenia osiągnięcia zakładanych wyników projektu.
Reasumując IŻ RPO WSL stwierdziła, że Beneficjent nie przedłożył żadnego wiarygodnego dowodu świadczącego o gotowości i wszczęciu realizacji komercjalizacji oraz zwiększenia eksportu badań - pomimo wymiernego upływu termin od dnia zakończenia projektu. Dlatego w oparciu o umowę o dofinansowanie (§ 4 ust. 9 pkt 5) podjął czynności, do których był w pełni uprawniony. W świetle czego zarzut nie podlega uwzględnieniu.
Ustosunkowując się do zarzutu nieprawidłowego przyjęcia, że efekt projektu nie jest zgodny z wnioskiem o dofinansowanie oraz umowa i nie wykazuje innowacyjnych właściwości i podważania przez Beneficjenta możliwości ponownego badania przez organ oceny kryterium innowacyjności – IZ RPO WSL wyjaśniła, że celem konkursu był wzrost Innowacyjności poprzez zwiększenie liczby przedsiębiorstw zaangażowanych w prace B+R, jak również poprawę jakości infrastruktury badawczej wykorzystywanej dla działalności B+R; opracowanie systemu obejmującego technologie fizyczne oraz teleinformatyczne, pozwalające na skuteczne śledzenie ścieżki produktu we wszystkich etapach jego wytwarzania w danym przedsiębiorstwie. System stanowić miał kompletny produkt składający się z technologii fizycznych, a więc urządzeń oraz informatycznych (system IT). Na etapie wnioskowania o dofinansowanie, poziom innowacyjności określono jako nieznany i ówcześnie niestosowany; wskazano, że na rynku dostępne są tego typu rozwiązania i zauważono, że na rynku brak jest tego typu rozwiązań, które mogłyby być stosowane przez małe i średnie przedsiębiorstwa. Dlatego Beneficjent doprecyzował, co będzie stanowić innowacje projektu, tj., że będzie to rozwiązanie "Treaceability" - czyli system identyfikowalności produktów. Złożony z systemu analitycznego i parku sprzętowego własnej produkcji, obniżającego koszty wdrożenia; dostosowanego do potrzeb małych i średnich firm o niskiej automatyzacji produkcji. Organ uznając zarzut za chybiony wskazał na regulaminowy zakres pojęć, w tym dotyczący innowacyjności.
Dalej wyjaśniono, że organ, wszczął kontrolę projektu, w związku ze złożonym wnioskiem o płatność końcową. W efekcie czego sporządzona została informacja pokontrolna (z 24 sierpnia 2021 r.), w której treści wskazano:
1. Wystąpienie nieprawidłowości, związanej z niekwalifikowalnością wydatków ([...], [...]). Organ wykazał, że Beneficjent nie wykonał znacznego zakresu prac B+R, co do których we wniosku o dofinansowanie wskazano wydatki.
2. Brak wykazania innowacyjnych właściwości efektu projektu. Przede wszystkim, organ I instancji ustalił, iż wszelkie cechy przywołane przez Beneficjenta nie mają charakteru mierzalnego i obiektywnego - co jest konieczne do prawidłowej oceny właściwości produktu. W toku wzajemnej korespondencji. Beneficjent nie przedłożył wiążących dowodów na przeprowadzenie rzeczowych i rzetelnych analiz konkurencyjności rynkowej produktu. Organ, analizując analogiczne oferty rynkowe bez problemów był w stanie wykazać, że na rynku istnieją produkty o podobnym przeznaczeniu i zakresie funkcjonalnym, jak przykładowo system ERP XL firmy C.. Skupiono się na porównaniu pod kątem jakości i produkcji. Badając jakość stwierdzono, że (ERP XL) stanowi rozwiązania przeznaczone do zastosowania w obszarze produkcji i dostaw oraz zapewnia pełną identyfikację procesu produkcyjnego (czyli tzw. traceability) zarówno od strony wytworzonych produktów jak i wykorzystanych wszelkich zasobów produkcyjnych. Co do produkcji wykazano, iż umożliwia kompleksową organizację i zarządzanie każdym rodzajem produkcji w wielu branżach; posiada funkcjonalności dostosowane zarówno do produkcji procesowej jak i dyskretnej; pozwala na zarządzanie technologią (procesu produkcji konkretnego produktu/produktów), planowanie i harmonogramowanie (różne metody planowania produkcji), monitorowanie procesów produkcyjnych oraz zbierania kluczowych informacji dla firmy produkcyjnej (MES), prowadzenie kalkulacji i rozliczenia produkcji.
Podkreślono, że to stanowisko jest także wynikiem, dopuszczonej przez organ opinii eksperta z 30 czerwca 2021 r., która w swojej treści jest zbieżna z tym zakresie z Informacją pokontrolną. Tytułem rozwinięcia, biegły nie uznał także "za innowacyjne" zastosowanie optymalnego sposobu transmisji danych z czujników do systemu centralnego. Przede wszystkim nie określono co należy rozumieć poprzez optymalną transmisję danych. W opinii zarzucono też brak przeprowadzenia i wykazania rynkowej analizy potrzeb, na podstawie której system zaoferowany zostanie potencjalnym użytkownikom, zgodnie z ich potrzebami.
Wyjaśniono także, że wprawdzie w zastrzeżeniach do Informacji pokontrolnej, Beneficjent przedłożył opinię dot. innowacyjności systemu Effecti, sporządzoną przez dr. hab. K. N. z Politechniki [...], w której podkreślono, że system Effecti umożliwia szybkie wdrożenie i rozpoczęcie pracy przy jednoczesnym zapewnieniu wymaganej jakości wprowadzonych danych w jak najkrótszym czasie. Nadto System pozwala na całościową obsługę procesu produkcyjnego od momentu wprowadzenia zlecenia, poprzez podział na poszczególne etapy procesu produkcji, aż do momentu skompletowania i wydania gotowego zamówienia. Opiniujący wskazał, że porównując dostępne na rynku krajowym systemy informatyczne obsługujące funkcje zarządzania produkcją z uwzględnieniem procesów "traceability" oraz opisane powyżej cechy systemu Effecti można uznać, że system ten stanowi innowacje co najmniej o zasięgu krajowym. Jednak wszelkie argumenty wynikające z ww. opinii zostały rozpatrzone na posiedzeniu Komisji ds. zmian w realizacji projektu (z 25 października 2021 r.), na którym stwierdzono, że:
1. Kontrola projektów nie może sprowadzać się wyłącznie do potwierdzenia, że projekt jest realizowany zgodnie z wnioskiem aplikacyjnym;
2. Przedłożona opinia skupia się na ogólnikowym opisie funkcjonalności systemu - jednak bez wskazania cech innowacyjnych produktu;
3. Pomimo wskazania różnic między dostępnym na rynku systemem ERP XL a systemem Effecti - nie zgłębiono, nie udokumentowano i nie wyjaśniono cech różnicujących oba systemy.
Powyższe ustalenia były powodem do podtrzymania przez organ ustaleń pokontrolnych i w efekcie wezwania Beneficjenta do zwrotu środków.
W kontekście innowacyjności organ także podkreślił, że kryteria cecha/funkcjonalność/ właściwość użytkowa nadająca produktowi innowacyjny charakter powinna być nie tylko wartością dodaną wobec rozwiązań konkurencyjnych, ale równocześnie powinna być znacząca oraz istotna dla odbiorcy końcowego, a brak realizacji znaczącej części zaplanowanych przez Beneficjenta prac B+R (o czym już była mowa) miał bezpośredni wpływ na gotowość i zdolność do komercjalizacji efektów projektu. Tym samym brak możliwości komercjalizacji, powoduje niemożność wykazania cech innowacyjnych produktu, ponieważ nie można zbadać powstałych (potencjalnie) ułatwień dla odbiorcy końcowego.
Odnosząc się do zarzutu nieprawidłowego przyjęcia przez organ, że Beneficjent poniósł nieuzasadnione koszty realizacji usług zleconych i że nie stanowią one prac B+R (badawczo-rozwojowe), ponieważ nie posiadają innowacyjnego charakteru, mimo że w treści odwołania zostało podkreślone, że projekt jest innowacyjny – IZ RPO WSL nie uznała jego zasadności wyjaśniając, że opiera się na całokształcie zebranego materiału, w tym na opinii niezależnego eksperta, korespondencji między stronami oraz opinii przedłożonej przez Beneficjenta. Przypomniała, że niekwalifikowalność wydatków ([...] i [...]) związana była z brakiem realizacji poszczególnych etapów prac w sposób opisany w wniosku o dofinansowanie (opis prac B+R; Opis prac przemysłowych). Zatem na etapie kontroli oraz w trakcie postępowania zwrotowego, podjęto się zweryfikowania czy założone prace badawcze pokrywają się z faktycznie wykonanymi. W tym celu skorzystano z opinii niezależnego eksperta i wskazano jednoznacznie, że duży zakres prac nie został przez Beneficjenta wykonany. Natomiast, przywołane przez Beneficjenta definicje prac badawczo-rozwojowych, ujęte w poszczególnych ustawach, nie mogą stanowić podstawy prawnej do oceny prawidłowości poniesionych wydatków w projekcie. Zatem organ I instancji w sposób prawidłowy zbadał czy Beneficjent wykonał wszelkie założone (we wniosku o dofinansowanie) prace badawczo-rozwojowe. Brak wykonania założonych prac, wobec braku możliwości komercjalizacji efektów projektu i wykazanego braku innowacyjności produktu, powoduje iż nie można zgodzić się z tezą, że podjęte przez Beneficjenta czynności mają charakter prac badawczo- rozwojowych.
Podsumowując IZ RPO WSL wyjaśniła, że podjęte zostały wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz w sposób wyczerpujący zebrano i rozpatrzono cały materiał dowodowy.
Konkludując, IZ RPO WSL, po analizie materiału dowodowego, podzieliła ustalenia dokonane na etapie postępowania administracyjnego prowadzonego przez organ I instancji i stwierdziła, że Beneficjent naruszył przepisy prawa wspólnotowego i polskiego oraz zapisy umowy o dofinansowanie z § 4 ust. 4, § 5 ust. 3 oraz § 4 ust. 9 pkt 2. Tym samym doszło do naruszenia procedur wskazanych w art. 184 u.f.p. i koniecznym stało się nałożenie korekty finansowej. Zatem Beneficjent zobowiązany był do zwrotu dofinansowania w kwocie [...] zł wraz z odsetkami liczonymi jak dla zaległości podatkowych. Naruszenie wskazanych przepisów wyczerpało dyspozycję normy prawnej przepisu art. 207 ust. 8 w zw. z art. 207 ust. 1 pkt 2 i w zw. z art. 184 U.f.p. oraz § 8 ust. 1 umowy o dofinansowanie, jak też art. 143 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 36 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1303/2013.
W skardze do sądu administracyjnego Strona zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji polegający na tym, że:
1. nieprawidłowo wskazano, iż w ramach projektu doszło do nieprawidłowości w zakresie kwalifikowalności wydatków;
2. nieprawidłowo przyjęto, iż Beneficjent nie zrealizował prac badawczych, a osiągnięte rezultaty nie spełniały założonych wymagań i nie są gotowe do wdrożenia rynkowego;
3. nieprawidłowo przyjęto, że efekt projektu nie jest zgodny z wnioskiem o dofinansowanie oraz umową i nie wykazuje innowacyjnych właściwości;
4. nieprawidłowo przyjęto, że Skarżąca poniosła nieuzasadnione koszty związane z realizacją usług zleconych ([...] i [...] o łącznej wartości 709.000 zł).
Zarzuciła także naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:
1. art. 207 ust. 1 u.f.p. wskutek przyjęcia, że zachodzą określone w tym przepisie podstawy do zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich;
2. art. 207 u.f.p. poprzez błędne przyjęcie w podstawie prawnej oraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że środki wypłacone skarżącemu zostały przez niego wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem;
3. art. 24 ust. 1 ustawy wdrożeniowej poprzez uznanie, że wystąpiła nieprawidłowość indywidualna lub nieprawidłowość systemowa, powodująca powstanie obowiązku podjęcia przez właściwą instytucję odpowiednich działań oraz poprzez wszczęcie postępowania administracyjnego i wydanie decyzji orzekającej zwrot środków mimo niewystąpienia w niniejszej sprawie nieprawidłowości indywidualnej, i tym samym braku podstaw do wszczęcia i prowadzenia tego postępowania;
4. podrozdziału 6.2 pkt 3 lit. g) wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014- 2020 (dalej w skrócie jako "Wytyczne") poprzez brak uznania przez organ, że wydatki poniesione przez skarżącą są niezbędne do realizacji celów projektu i został poniesione w związku z jego realizacją oraz został dokonane w sposób przejrzysty, racjonalny i efektywny z zachowaniem zasady uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów, podczas gdy wszystkie te kryteria zostały spełnione.
W konsekwencji wniosła o uchylenie decyzji obu instancji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu zaakcentowała zgodność zrealizowanego projektu z wnioskiem o dofinansowanie podkreślając, że Skarżąca przeprowadziła wszystkie prace badawczo - rozwojowe zgodnie z umową i określonym harmonogramem prac, a ich wyniki są zgodne z przyjętymi założeniami; wszystkie poniesione wydatki spełniają warunki kwalifikowalności; cały zakres prac został wykonany i zakończony; projekt został zrealizowany z należytą o starannością prowadząc do osiągnięcia celu jakim było opracowanie unikalnego na rynku systemu obejmującego technologie fizyczne oraz teleinformatyczne pozwalające na skuteczne śledzenie ścieżki produktu we wszystkich etapach jego wytwarzania w danym przedsiębiorstwie; system powstał, działa, jest oferowany, a wszystkie jego cechy innowacyjności opisane w zatwierdzonym przez ekspertów ŚCP wniosku o dofinansowanie zostały osiągnięte.
Wyjaśniła także innowacyjność opracowanego systemu m.in. powołując się na opinię eksperta Politechniki oraz gotowość do komercjalizacji projektu i współpracy z jednostką badawczo – rozwojową i zasadność poniesienia kosztów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie niezgadzając się z jej zarzutami. Zaakcentował, że Beneficjent akcentuje zgodność realizacji projektu z umową i wnioskiem o dofinansowanie wskazując, że skoro organ przy ocenie wniosku sprawdzał określone kwestie to kontrola w trakcie realizacji projektu de facto niweluje ocenę wniosku – a takie twierdzenie jest całkowicie błędne. Czym innym jest ocena wniosku - gdzie organ bada i weryfikuje założenia projektowe a czym innym jest kontrola realizacji projektu do czego uprawnia organ zarówno umowa o dofinansowanie jak i przepisy prawa. To, że Beneficjent we wniosku wskazał określone cele i założenia nie oznacza, że tak właśnie w oparciu o nie zrealizuje projekt. Skarżąca podkreśla w skardze, że zrealizowała projekt zgodnie z umową - ale jest to twierdzenie gołosłowne mając na uwadze argumenty podane przez organ, których w postępowaniu strona nie zanegowała merytorycznie. Organ jednoznacznie wykazał całą listę czynności i ich zakres, których Strona nie wykonała, a do których się zobowiązała (szczegółowy opis w decyzji ŚCP oraz opinia eksperta) .
Nadto wyjaśniono, że Skarżąca wskazywała, że wszystkie poniesione koszty są kwalifikowalne albowiem poniesione zostały na wydatki objęte zakresem umowy i wniosku o dofinansowanie - jednak na żadnym etapie nie wykazała, że organ się myśli wskazując na brak wykonania określonych czynności i zadań. Twierdzenia zatem Strony są gołosłowne. Również Skarżąca zaznaczała, że organ się myli uznając że nie została spełniona przesłanka innowacyjności jednak nie przywołała żadnych konkretnych argumentów. Natomiast od str. 23 do 27 decyzji wskazany został zakres prac do wykonania, który wynikał z wniosku o dofinansowanie "opis prac B+R" - punkt B16 - opis prac przemysłowych. Z podanych tam czynności nie wykonano 27 czynności/prac oraz nie przedstawiono wskazanych analiz i raportów. Podczas gdy system stanowić miał kompletny produkt składający się z:
1. technologii fizycznych, a więc urządzeń niezbędnych do oznaczania, identyfikacji i śledzenia procesu wytwarzania produktów w poszczególnych fazach ich wytworzenia (od materiałów, poprzez podzespoły części, półprodukty itp.), oraz urządzeń odpowiedzialnych za przesyłanie danych,
2. technologii informatycznych (system IT) odpowiedzialnych za analizę i przetwarzanie zebranych danych.
Organ wyjaśnił także, że brak innowacyjności został wykazany jednoznacznie w opinii eksperta, powołanej na potrzeby postępowania przez organ I instancji - biegły: M. Z., który wskazał na brak przeprowadzenia rzetelnych i rzeczowych analiz konkurencyjności rynkowej. Biegły jednoznacznie wykazał, że na rynku istnieją podobne usługi. Ponadto brak wykonanej znacznej części prac B+R miał bezpośredni wpływ na gotowość i zdolność do komercjalizacji efektów projektu. Tym samym brak możliwości komercjalizacji spowodował niemożność wykazania cech innowacyjnych produktu, ponieważ nie można zbadać powstałych (potencjalnie) ułatwień dla odbiorcy końcowego. Podsumowując IZ RPO WSL zaakcentowała, że brak jest innowacyjnych właściwości efektu projektu, które poświadczyłyby jego przewagę nad dostępnymi na rynku rozwiązaniami konkurencyjnymi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i 2 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c P.p.s.a.). Przy rozstrzyganiu spraw Sąd nie kieruje się zasadami słuszności, sprawiedliwości społecznej, wyjątkowymi, w ocenie skarżącego, okolicznościami, które miałyby uzasadniać niezastosowania jakiegoś przepisu prawa, bądź interpretację sprzeczną z treścią przepisu.
Natomiast przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie można organom zarzucić naruszenia przepisów prawa.
Na wstępie wskazać trzeba, że za podstawę wyroku Sąd przyjął ustalenia stanu faktycznego dokonane w zaskarżonym rozstrzygnięciu, albowiem nie stwierdził naruszenia prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zatem istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy organy zasadnie zobowiązały Stronę do zwrotu dofinansowania udzielonego na projekt, co do którego realizacji wskazano wystąpienie nieprawidłowości – tj. : rozbieżność między pracami zrealizowanymi a planowanymi w ramach wniosku o płatność bowiem ustalono, że Beneficjent nie wykonał znacznego zakresu zaplanowanych prac, gdyż nie wykonał 27 czynności/prac oraz nie przedstawił wskazanych analiz i raportów. W rezultacie organy obu instancji nie znalazły podstaw do stwierdzenia, iż osiągnięty rezultat projektu spełnia wszystkie założone wymagania techniczne/użytkowe/funkcjonalne i tym samym jest gotowy do wdrożenia rynkowego. Natomiast fakt niezrealizowania znacznej części zaplanowa-nych prac spowodował konieczność uznania części kosztów (odpowiadających części niezrealizowanej) za poniesione niezasadnie. Nadto organy zarzuciły brak innowacyjnych właściwości efektu projektu, które poświadczałyby jego przewagę nad dostępnymi na rynku rozwiązaniami konkurencyjnymi.
Natomiast skarżąca Spółka akcentowała zrealizowanie projektu, wyjaśniała jego innowacyjność i zasadność poniesionych kosztów; powoływała się na opinię eksperta z Politechniki [...].
Rozpoznając zatem niniejsza sprawę w powyższych ramach należało stwierdzić, że przedmiotem zaskarżenia jest decyzja w zakresie zobowiązania strony skarżącej do zwrotu dofinansowania w określonej kwocie wykorzystanego z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p. wraz z należnymi odsetkami za zwłokę jako skutek stwierdzonych uchybień w wydatkowaniu środków w ramach realizacji spornego projektu - stworzeniem innowacyjnego systemu.
W ocenie Sądu po przeanalizowaniu całości okoliczności niniejszej sprawy należało stwierdzić, że organ orzekający prawidłowo ustalił, że działanie Beneficjenta stanowiące naruszenie procedur szczegółowo wskazywanych w zaskarżonej decyzji i opisanych w części historycznej niniejszego uzasadnienia spowodowało ryzyko wystąpienia szkody w budżecie UE; prawidłowo uzasadnił swoje stanowisko, obszernie opierając się na obowiązujących regulacjach prawnych i unijnych oraz wyjaśnił wysokość kwoty zwrotu. Zaakcentować bowiem należy, że dopłaty unijne opierają się na konkretnych zasadach, ujęte są w jednoznacznych regulacjach i obwarowane sztywnym reżimem prawnym; brak jest w tym zakresie spraw możliwości dowolności i stosowania uznania administracyjnego czy wykładni rozszerzającej przepisów prawnych.
Rozstrzygając powyższy spór przede wszystkim należy mieć na uwadze, że podstawą zaskarżonej decyzji była ustawa o finansach publicznych, która w art. 207 ust. 1 przewiduje sankcje budżetowe związane z nieprawidłowym wykorzystaniem środków europejskich. Przepis ten stanowi, że w przypadku, gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich zostały wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem lub wykorzystane z naruszeniem procedur bądź pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi przez beneficjenta wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy. Z kolei po myśli art. 184 ust. 1 u.f.p. wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3, są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu. Również zasadnie przyjęto, że skarżąca Spółka poprzez podpisanie umowy o dofinansowanie zobowiązała się do stosowania, przy realizacji projektu, przepisów ustawy (vide: § 4 ust. 4 umowy) oraz poddała się Wytycznym IZ RPO WSL.
Zauważyć także należy, że samo naruszenie procedur obowiązujących przy wykorzystaniu środków pochodzących z budżetu UE nie oznacza automatycznie obowiązku zwrotu środków unijnych. Konieczna jest bowiem ocena skutków tego naruszenia w kontekście uregulowań określonych rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. mającego zastosowanie w niniejszej sprawie. Środki unijne podlegają zatem zwrotowi tylko wówczas gdy wykorzystano je z naruszeniem procedur, które to naruszenie stanowi "nieprawidłowość" w rozumieniu art. 2 pkt 36 ww. rozporządzenia – co oznacza jakiekolwiek naruszenie prawa unijnego lub prawa krajowego dotyczącego stosowania prawa unijnego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego we wdrażanie EFSI, które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu Unii nieuzasadnionym wydatkiem. Za śledzenie tak rozumianych nieprawidłowości odpowiedzialność ponosi państwo członkowskie i w związku z nieprawidłowościami (pojedynczymi lub systemowymi) dokonuje korekt finansowych, żąda zwrotu niewłaściwie wydatkowanych środków. Zatem wymieniona "nieprawidłowość" ma miejsce w sytuacji, gdy wskutek naruszenia procedur doszło do powstania szkody lub mogłoby dojść do jej powstania w budżecie ogólnym UE. Możliwość powstania szkody należy rozumieć jako możliwość uszczuplenia środków unijnych. Dla uznania zatem, że doszło do powstania "nieprawidłowości" w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013 wystarczy ustalenie, że wskutek naruszenia procedur obowiązujących przy wydatkowaniu środków unijnych powstała hipotetyczna możliwość powstania szkody w budżecie ogólnym UE. Natomiast celem korekt finansowych i skutku w postaci obowiązku zwrotu jest spowodowanie sytuacji, w której wszystkie wydatki deklarowane do finansowania ze środków unijnych będą wydatkowane zgodne z prawem i odpowiednimi zasadami i przepisami krajowymi oraz unijnymi. Korekta finansowa jest zatem kwotą nienależnie wypłaconą ze środków budżetu UE. Kwota ostatecznego zwrotu środków finansowych jest determinowana wysokością szkody poniesionej przez dany fundusz w związku z nieprawidłowością wykorzystania udzielonego dofinansowania.
W tym stanie uwarunkowań prawnych zaskarżone rozstrzygnięcie nie może być uznane za wadliwe. Szkodą bowiem w interesach finansowych Unii Europejskiej jest finansowanie z funduszy unijnych nieuzasadnionego wydatku, a nieuzasadniony wydatek to taki, który poniesiony został z naruszeniem podstawowych zasad prawa unijnego lub krajowego, w tym określonych w Wytycznych, zawartej umowie i opisie czynności ujętych we wniosku aplikacyjnym. Wystarczy więc stwierdzenie możliwości wystąpienia "potencjalnej" szkody w budżecie Unii Europejskiej. Stwierdzenie wystąpienia szkody "rzeczywistej" nie ma podstawowego znaczenia (por. wyrok NSA z dnia 10 września 2015 r., sygn. akt II GSK 175/15).
Zatem rozstrzygając powyższy spór należy odpowiedzieć na pytanie czy wskazywane przez organ uchybienia mieszczą się w pojęciu "nieprawidłowości" w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013 i w konsekwencji musiały skutkować nałożonym obowiązkiem zwrotu określonych w zaskarżonej decyzji środków finansowych.
Natomiast w niniejszej sprawie w trakcie przeprowadzonej kontroli organ stwierdził, że Skarżąca dopuściła się naruszeń obszernie opisanych w części historycznej tego uzasadnienia poprzez niewykonanie znacznego zakresu zaplanowanych prac. Fakt niezrealizowania znacznej części zaplanowanych prac pociągnął za sobą istotne konsekwencje dla zakresu spornego projektu - w projekcie zaplanowano bowiem koszty potrzebne do realizacji agendy badawczej, a w sytuacji kiedy jej zakres nie został zrealizowany w pełni, proporcjonalna część kosztów odpowiadających części niezrealizowanych prac nie była zasadna do poniesienia.
W toku analizy sprawy organy stwierdziły również, iż efekt projektu nie wykazuje innowacyjnych właściwości, które poświadczałyby jego przewagę nad dostępnymi na rynku rozwiązaniami konkurencyjnymi, ponieważ szereg cech wskazanych przez Spółkę jako innowacyjne nie mają charakteru obiektywnego i mierzalnego, co nie pozwalało stwierdzić spełnienia przez docelowy produkt przesłanek innowacji produktowej, wskazanej w pkt B.16 wniosku o dofinansowanie, czym w konsekwencji naruszono §4 ust. 4 umowy o dofinansowanie, zgodnie z którym Beneficjent zobowiązuje się do realizacji projektu, zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie.
Skarżąca nie osiągnęła również obligatoryjnego wskaźnika pn.: "Liczba przedsiębiorstw współpracujących z ośrodkami badawczymi", którego wartość podana we wniosku o dofinansowanie wyniosła 1 szt.
Zatem wobec tak jednoznacznie i konkretnie ustalonych naruszeń – zdaniem składu orzekającego tut. Sądu - prawidłowo organ w następstwie wyliczył kwotę do zwrotu. Zasadnie ocenił proporcję stwierdzonych naruszeń do całości kosztów związanych finansowaniem spornego projektu – co jest adekwatne do wagi stwierdzonych nieprawidłowości, których dopuściła się Skarżąca.
Na zakończenie więc trzeba podkreślić, że przepis art. 207 u.f.p. jednoznacznie reguluje tryb postępowania w razie nieprawidłowego wykorzystania środków europejskich stanowiąc w ust. 1, że w przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są m.in. wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 (pkt 2) - podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy.
Za niezasadne więc należało uznać zarzuty i argumentację Strony w skardze, stojące w sprzeczności z ustaleniami poczynionymi przez organ i jednoznacznym brzmieniem przepisów
W ocenie zatem tut. Sądu organ orzekający prawidłowo wyjaśnił, że działanie strony skarżącej stanowiące opisane w zaskarżonej decyzji naruszenie procedur spowodowało ryzyko wystąpienia szkody w budżecie UE i uzasadnił swoje stanowisko obszernie opierając się na obowiązujących regulacjach prawnych. W związku z powyższym nie są zasadne zarzuty skargi naruszenia wskazanych przepisów prawa materialnego. Organ przeprowadził wyczerpujące postępowanie oraz przedstawił poczynione ustalenia i szczegółową analizę zastosowanych regulacji; szczegółowo ustosunkował się do zarzutów Skarżącego zarówno w odpowiedzi na skargę, jak i zaskarżonej decyzji – a skład orzekający w pełni podziela wyrażone tam stanowiska i poglądy.
Wobec powyższego skargę, jako niezasadną, na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalono.