III SA/Gl 34/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2022-09-13
NSAubezpieczenia społeczneWysokawsa
ubezpieczenia społeczneskładkiodsetkiumorzenieprzedawnienieZUSzaległościegzekucjanieściągalność

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Prezesa ZUS odmawiającą umorzenia odsetek i kosztów upomnienia od zaległych składek, wskazując na konieczność ponownego zbadania kwestii przedawnienia należności oraz przesłanek całkowitej nieściągalności.

Sprawa dotyczyła wniosku o umorzenie odsetek i kosztów upomnienia od zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Prezes ZUS odmówił umorzenia, uznając, że nie zaszły przesłanki całkowitej nieściągalności ani szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie mimo braku nieściągalności. Skarżący podniósł zarzuty naruszenia przepisów Konstytucji, Konwencji Praw Człowieka, TFUE, KPP oraz przepisów KPA i ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, kwestionując m.in. brak zbadania przedawnienia należności. Sąd administracyjny uchylił decyzję ZUS, wskazując na konieczność ponownego ustalenia dat wymagalności składek, obliczenia terminów przedawnienia oraz prawidłowej oceny przesłanek całkowitej nieściągalności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznał skargę H.W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która uchyliła wcześniejszą decyzję ZUS odmawiającą umorzenia odsetek i kosztów upomnienia od zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Skarżący domagał się umorzenia tych należności, powołując się na trudną sytuację materialną, zdrowotną oraz okoliczności powstania zadłużenia. Prezes ZUS odmówił umorzenia, argumentując, że nie zaszły przesłanki całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) ani szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie mimo braku nieściągalności (art. 28 ust. 3a ustawy). Organ wskazał, że skarżący posiada dochód z emerytury, który pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, a także że prowadzone postępowania egzekucyjne zawieszają bieg terminu przedawnienia. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów Konstytucji, prawa międzynarodowego oraz przepisów proceduralnych i materialnych, w szczególności brak zbadania kwestii przedawnienia należności. Sąd administracyjny uznał skargę za zasadną i uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd podkreślił, że organ ZUS miał obowiązek w pierwszej kolejności ustalić, czy zaległe składki nie uległy przedawnieniu, co jest warunkiem dopuszczalności procedowania w sprawie umorzenia pochodnych należności. Sąd wskazał na brak dowodów w aktach sprawy potwierdzających zawiadomienie dłużnika o czynnościach egzekucyjnych, które miałyby zawieszać bieg terminu przedawnienia. Ponadto, sąd zwrócił uwagę na konieczność samodzielnej oceny przez organ przesłanki całkowitej nieściągalności, w tym zgodnie z art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy, co zostało zaniechane. Sąd nakazał organowi ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem wskazanych uchybień, w tym dokładnego ustalenia dat wymagalności składek, obliczenia terminów przedawnienia oraz oceny przesłanek całkowitej nieściągalności.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Kwestia przedawnienia należności jest kluczowa dla rozstrzygnięcia sprawy. Organ ZUS nie wykazał w sposób należyty, że bieg terminu przedawnienia został skutecznie zawieszony lub przerwany, co stanowi naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że organ ZUS nie przedstawił dowodów na zawiadomienie dłużnika o czynnościach egzekucyjnych, które miałyby zawieszać bieg terminu przedawnienia. Brak takiego dowodu uniemożliwia stwierdzenie, że należności nie uległy przedawnieniu, co czyni postępowanie w sprawie umorzenia pochodnych należności bezprzedmiotowym.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

usus art. 28 § ust. 2, 3 i 3a

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Przepisy określające przesłanki umarzania należności z tytułu składek, w tym warunki całkowitej nieściągalności oraz możliwość umorzenia w uzasadnionych przypadkach mimo braku nieściągalności.

usus art. 32

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Przepis powiązany z art. 28 ust. 2, 3 i 3a, dotyczący umarzania należności.

Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne art. 3 § ust. 1 pkt 1-3

Szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek.

usus art. 24 § ust. 4, 5-6

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Przepisy dotyczące przedawnienia należności z tytułu składek oraz jego zawieszenia i przerwania.

Pomocnicze

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1 i 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Przepisy dotyczące uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i wydania nowej decyzji.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Ocena na podstawie całokształtu materiału dowodowego.

k.p.a. art. 105 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Umorzenie postępowania w przypadku bezprzedmiotowości.

Ustawa o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców

Ustawa wprowadzająca zmiany w okresie przedawnienia składek.

Ustawa Prawo upadłościowe

Przepisy dotyczące postępowania upadłościowego, istotne dla oceny przesłanek nieściągalności.

k.r.o.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Obowiązki małżonków w zakresie zaspokajania potrzeb rodziny.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przepisów proceduralnych przez brak wykazania przez organ ZUS, że bieg terminu przedawnienia należności nie został przerwany lub zawieszony. Naruszenie przepisów materialnych przez zaniechanie przez organ ZUS samodzielnej oceny przesłanki całkowitej nieściągalności należności.

Odrzucone argumenty

Argumenty skarżącego dotyczące naruszenia przepisów Konstytucji, prawa międzynarodowego, TFUE i KPP, które nie zostały szczegółowo rozstrzygnięte przez sąd w kontekście merytorycznym, lecz skupiono się na uchybieniach proceduralnych i materialnych organu ZUS.

Godne uwagi sformułowania

Niedopuszczalne jest natomiast procedowanie w sprawach dotyczących należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Organ administracyjny wszystkie swoje twierdzenia o zdarzeniach prawnych istotnych w danej sprawie powinien wykazać poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną okoliczność. Sąd nie ma obowiązku uzupełniania dowodów w sprawie, gdyż Sąd orzeka na podstawie akt sprawy.

Skład orzekający

Małgorzata Herman

przewodniczący

Marzanna Sałuda

sprawozdawca

Piotr Pyszny

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie przedawnienia należności składkowych i obowiązki organów ZUS w zakresie gromadzenia dowodów na zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Wymogi dotyczące samodzielnej oceny przesłanek całkowitej nieściągalności przez organ ZUS."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznych przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzenia wykonawczego. Konieczność analizy konkretnych dowodów w każdej sprawie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii przedawnienia należności publicznoprawnych i obowiązków organów w zakresie dowodzenia. Pokazuje, jak istotne jest prawidłowe prowadzenie postępowania dowodowego przez ZUS, nawet w sprawach dotyczących zaległości z wielu lat.

ZUS musi udowodnić, że Twoje długi nie są przedawnione – kluczowe orzeczenie WSA!

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Gl 34/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2022-09-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Małgorzata Herman /przewodniczący/
Marzanna Sałuda /sprawozdawca/
Piotr Pyszny
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 266
art. 28  ust. 2, 3 i 3a,  art. 32
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
par. 3  ust. 1  pkt 1-3
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędziowie Asesor WSA Piotr Pyszny, Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2022 r. sprawy ze skargi H.W.(W.) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 listopada 2021 r. nr [...] ([...]) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 5 listopada 2021 r., nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako organ, Prezes ZUS) uchylił zaskarżoną decyzję stycznia 2021 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w L. (dalej jako ZUS) z 6 sierpnia 2021 r. nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od nieopłaconych składek, odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...] zł wydanej na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 – dalej jako usus) oraz odmowy umorzenia odsetek od nieopłaconych składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek wydanej na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 usus oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 – dalej jako rozporządzenie) w łącznej kwocie [...] zł i wydał nową decyzję w tym zakresie (w nawiasie podano kwoty określone w uchylonej decyzji).
Prezes ZUS na podstawie:
1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3 i art. 32 ustawy z dnia
13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r.
poz. 266 – dalej jako usus) odmówił umorzenia należności z tytułu składek H.W. (dalej jako wnioskodawca, skarżący) za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...] zł (poprzednio: [...]zł) , w tym na:
a). ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie [...] zł (poprzednio: [...] zł) z tytułu: składek za okres 03/2003-12/2005, 02/2006-04/2006, 11/2008-08/2011 (poprzednio: także 01/2006) w tym z tytułu
- odsetek w kwocie [...] zł (poprzednio: [...]zł),
- opłaty dodatkowej - w kwocie [...]zł,
- kosztów upomnienia - w kwocie [...] zł,
b). ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...]zł z tytułu składek za okres 12/2003-03/2004, 12/2005, 02/2006-08/2011 w tym z tytułu
- odsetek w kwocie [...] zł (poprzednio: [...]zł)
- opłaty dodatkowej - w kwocie [...] zł,
- kosztów upomnienia - w kwocie [...] zł.
c). Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – w łącznej kwocie [...] zł (poprzednio: [...] zł) z tytułu składek za okres 03/2004-12/2005, 02/2006-04/2008, 11/2008-08/2011 w tym z tytułu
- odsetek w kwocie [...] zł (poprzednio: [...] zł),
- opłaty dodatkowej - w kwocie [...] zł,
- kosztów upomnienia - w kwocie [...] zł.
2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 usus oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...] zł (poprzednio: [...]zł), w tym na:
a). ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie [...] zł (poprzednio: [...] zł) z tytułu - składek za okres 03/2003-12/2005, 02/2006-04/2008, 11/2008-08/2011 w tym z tytułu,
- odsetek w kwocie [...] zł (poprzednio: [...] zł),
- opłaty dodatkowej - w kwocie [...]zł,
- kosztów upomnienia - w kwocie [...] zł,
b). ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...] zł (poprzednio: [...] zł) z tytułu składek za okres 12/2003, 03/2004- 12/2005, 02/2006-08/2011 zł, w tym z tytułu
-odsetek w kwocie [...]zł (poprzednio: [...]zł),
- opłaty dodatkowej - w kwocie [...]zł (poprzednio: [...]zł),
- kosztów upomnienia - w kwocie [...]zł (poprzednio: [...] zł),
c). Fundusz Pracy - w łącznej kwocie [...]zł (poprzednio: [...] zł) z tytułu składek za okres 03/2004-12/2005, 02/2006-04/2008, 11/2008-08/2011 w tym z tytułu:
- odsetek w kwocie [...] zł (poprzednio: [...] zł),
- opłaty dodatkowej - w kwocie [...] zł (poprzednio: [...]zł),
- kosztów upomnienia - w kwocie [...] zł.
Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:
6 kwietnia 2021 r. do ZUS wpłynął wniosek złożony przez pełnomocnika skarżącego o możliwość zawarcia układu ratalnego, mającego na celu restrukturyzację zadłużenia oraz umorzenie odsetek od nieopłaconych składek. ZUS po przeprowadzonym postępowaniu w sprawie umorzenia decyzją z 6 sierpnia 2021 r. nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ:
• nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 usus,
• skarżący nie wykazał zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego;
• skarżący nie wykazał jednoznacznie, aby powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń;
• skarżący nie wykazał, aby przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
W tym stanie rzeczy pełnomocnik skarżącego złożył do ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności wykazanych w decyzji z 6 sierpnia 2021 r. Pełnomocnik zwrócił uwagę, że okoliczności powstania zadłużenia nie wynikły z celowych oraz zamierzonych działań wnioskodawcy. Wyjaśnił, że działalność gospodarcza została założona w obszarze celowego zlecenia, co do których jeden z kontrahentów nie wywiązał się ze swoich zobowiązań, co zostało potwierdzone przez Sąd Rejonowy w B. w treści orzeczenia z [...] r. sygn. akt [...].
Po zapoznaniu się z treścią wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz biorąc pod uwagę analizę całości materiału dowodowego Prezes ZUS uznał go za niezasadny.
Odniósł się do załączonego do akt sprawy oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z którego wynika, że wnioskodawca:
• jest żonaty,
• nie pracuje zarobkowo,
• nie ma dochodu z innych źródeł,
• nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej,
• nie korzysta z innych form pomocy,
• pobiera emeryturę w wysokości [...] zł brutto, tj. [...] zł netto,
• wykazał stałe miesięczne wydatki:
- opłaty eksploatacyjne -[...]zł,
- koszty leczenia - [...] zł,
• prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe,
• posiada obowiązania pieniężne z tytułu kredytu za okres 2018 r. w wysokości [...] zł z ratą w wysokości [...] zł,
• nie jest właścicielem i współwłaścicielem nieruchomości,
• brak jest przesłanek zmierzających do poprawy jego sytuacji bytowej oraz prawnej,
• brak jest możliwości zaspokojenia zaległości wobec ZUS, z uwagi na bardzo skrajne warunki materialne oraz skrajne ubóstwo,
• cierpi na [...], ([...]), oraz postępujący, nieodwracalny [...] obydwu rąk, grozi mu amputacja [...], cierpi na niedowład układu ruchowego (wózek inwalidzki), choruje na [...] z podejrzeniem nieuleczalności zgodnie z orzeczeniem z 11 marca 2020 r., posiada [...] stopień niepełnosprawności wydany do 31 marca 2023 r., niepełnosprawność datowana jest od 12 grudnia 2011 r., jest niezdolny do podjęcia jakiejkolwiek pracy.
W celu rozpatrzenia sprawy Prezes ZUS korzystał z danych wygenerowanych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych: Na ich podstawie ustalił, że skarżący:
• od 1 marca 2002 r. do 11 kwietnia 2013 r. prowadził działalność gospodarczą w zakresie rozbiórki i burzenia obiektów budowlanych,
• nie jest właścicielem samochodu,
• nie jest właścicielem i współwłaścicielem nieruchomości.
Następnie organ dokonał ustaleń i oceny z punktu widzenia przesłanek prowadzących do przedawnienia i przepisów prawnych regulujących tę kwestię, tj. art. 24 usus oraz zapisy ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. Nr 232, poz. 1378), zgodnie z którą okres przedawnienia należności z tytułu składek skrócony został z 10 do 5 lat. Przypomniał, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W przypadku zaistnienia okoliczności powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia, po ich ustaniu przedawnienie biegnie dalej.
Organ zwrócił uwagę, że ZUS w toku prowadzonego postępowania dokonał czynności egzekucyjnych, które spowodowały zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności z tytułu nieopłaconych składek:
- 3/2003 - 5/2004 wszczęte postępowanie egzekucyjne 24 maja 2010 r.,
- 6/2004-9/2005 wszczęte postępowanie egzekucyjne 23 lutego 2006 r.,
- 10/2005 - 12/2005 wszczęte postępowanie egzekucyjne 3 stycznia 2007 r.,
- 1/2006 - 7/2006 wszczęte postępowanie egzekucyjne 14 lutego 2007 r.,
- 8/2006 - 2/2007 wszczęte postępowanie egzekucyjne 30 kwietnia 2007 r.,
- 3/2007 - 8/2007 wszczęte postępowanie egzekucyjne 18 czerwca 2008 r.,
- 09/2007 - 10/2007 wszczęte postępowanie egzekucyjne 24 maja 2010 r.,
- 11/2007 - 04/2008,11/2008 - 07/2011 wszczęte postępowanie egzekucyjne 12 września 2011 r.,
- 5/2008 - 10/2008 wszczęte postępowanie egzekucyjne 24 maja 2010 r.,
- 8/2011 wszczęte postępowanie egzekucyjne 11 października 2011 r.,
- 18 kwietnia 2013 r. skarżący zwrócił się z wnioskiem o umorzenie należności na podstawie ustawy z dnia 09 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551) W związku z tym, że nie opłacił należności niepodlegających umorzeniu w wymaganym okresie, decyzją nr [...] z 15 marca 2016 r. ZUS odmówił umorzenia należności. Decyzja uprawomocniła się 18 kwietnia 2016 r. Tym samym bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13. Aktualnie całość zaległości objęta jest postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Oddziału ZUS w Z. oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego w T.. W świetle powyższego, w ocenie Prezesa ZUS, bieg terminu przedawnienia w stosunku do wszystkich należności figurujących na koncie wnioskodawcy jako płatnika składek uległ zawieszeniu.
Dalej Prezes ZUS przypomniał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 usus należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności a przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 usus. Stanowią one zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.
W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że w przypadku wnioskodawcy:
• przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 usus (śmierć) nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;
• przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c usus nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że;
- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe,
- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu
likwidacyjnym,
- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu
upadłościowym,
- ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe;
• przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 usus - nie zachodzi; 23 sierpnia 2011 r. działalność gospodarcza została wyrejestrowana, lecz nie wystąpiła równocześnie przesłanka braku majątku; skarżący posiada dochód z tytułu świadczenia emerytalnego jak również następców prawnych;
• przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a usus nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, których umorzenia dotyczy wniosek, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
• przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 usus nie zachodzi; do akt sprawy wnioskodawca przedłożył postanowienia Komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w T. z [...] r., z [...] r., Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. z [...]r., z [...] r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezskuteczność; Prezes ZUS wyjaśnił w tym miejscu, że umorzenie egzekucji nie pozbawia wierzyciela możliwości dochodzenia swoich należności; umorzenie postępowania egzekucyjnego z powodu jego częściowej lub całkowitej bezskuteczności oznacza, że dłużnik aktualnie nie posiada majątku, z którego jest możliwe prowadzenie skutecznego postępowania egzekucyjnego; wierzyciel w każdym czasie może ponownie złożyć wniosek o egzekucję; należy zauważyć, że po wydaniu przedmiotowych postanowień sytuacja wnioskodawcy uległa zmianie; aktualnie ma on dochód z tytułu świadczenia emerytalnego, którego wysokość pozwala na prowadzenie skutecznego postępowania egzekucyjnego;
• przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 usus nie zachodzi - nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne; aktualnie Dyrektor Oddziału ZUS w Z. oraz Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne; w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego dokonano zajęcia rachunków bankowych w "A" oraz "B" S.A.; nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej; na chwilę obecną nie został ustalony element całkowitej nieściągalności przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne; nie upłynął okres dochodzenia należności przez ZUS.
Dalej Prezes ZUS powołał się na art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 usus i § 3 ust. 1 rozporządzenia i podniósł, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
W tym zakresie organ ustalił, że skarżący pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto, tj. [...] zł netto. Następnie odniósł się do minimum socjalnego, które pozwala na stosunkowo obiektywną ocenę poziomu zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Minimum socjalne wyznacza kwotę, która jest niezbędna gospodarstwu domowemu w celu zapewnienia odpowiednich warunków do odtworzenia sił życiowych i utrzymania więzi społecznych. Zaznaczył, że minimum socjalne ustalone 30 sierpnia 2021 r. w I kwartale 2021 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego wyniosło 1 282,74 zł i jest znacznie niższe od dochodu osiąganego przez skarżącego.
Organ odwołał się do oświadczenia wnioskodawcy, że jego stałe miesięczne wydatki z tytułu utrzymania wynoszą [...] zł (bez kosztów leczenia). Zwrócił jednak uwagę, że do akt sprawy wnioskodawca przedłożył szereg faktur i dowodów zapłaty Zauważył, że prawie wszystkie dowody wpłat z wyjątkiem wpłat rat kredytu do Banku [...] wystawione są na małżonkę skarżącego. Organ przypomniał, że zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swoich możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, która przez swój związek założyli, wobec czego małżonka skarżącego powinna również zabezpieczać w myśl obowiązujących przepisów i zasad dobro rodziny, niezależnie od faktu, że wnioskodawca i jego żona zamierzają rozwiązać małżeństwo poprzez rozwód. W ocenie organu przedłożone przez skarżącego dowody wpłat i faktury w żaden sposób nie są dowodem, że ponoszone koszty miesięcznych opłat wynoszą [...] zł. Są natomiast dowodem, że skarżący wraz z małżonką posiadają środki finansowe na zakup artykułów, które nie należą do podstawowych, np. brama garażowa. Prezes ZUS uznał, że wnioskodawca udokumentował koszty opłat bieżących w kwocie [...] zł ( opłata za prąd, gaz, ścieki, odpady i podatek od nieruchomości).
Prezes ZUS nie zakwestionował chorób, na które skarżący cierpi i konieczności ich leczenia, jednakże zaznaczył, że z przedłożonych dokumentów nie wynika, aby ponosił miesięczne koszty leczenia w wysokości [...] zł.
Organ ustalił, że po opłacie stałych miesięcznych zobowiązań z tytułu utrzymania w wysokości około [...] zł miesięcznie do dyspozycji wnioskodawcy pozostaje kwota w wysokości [...] , do której należy doliczyć dochód małżonki. Tym samym nie znalazł w sytuacji wnioskodawcy znamion ubóstwa; zaznaczył, że kwota, która pozostaje skarżącemu po dokonaniu niezbędnych opłat jest wystarczająca na zaspokojenie takich potrzeb jak, zakup żywności, odzieży, środków czystości oraz leków.
Prezes ZUS odnosząc się do stwierdzenia skarżącego, że znajduje się w stanie skrajnego ubóstwa poinformował, że za żyjących w skrajnym ubóstwie uznaje się osoby w gospodarstwie domowym, w których poziom wydatków jest niższy od granicy ubóstwa obliczonego w oparciu o minimum egzystencji, które ustalone 9 kwietnia 2021 r. w 2020 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego wyniosło 609,65 zł. Minimum egzystencji uwzględnia jedynie te potrzeby, których zaspokojenie nie może być odłożone w czasie, a konsumpcja niższa od tego poziomu stanowi zagrożenie dla biologicznego rozwoju człowieka. W sytuacji skarżącego organ nie znalazł stanu skrajnego ubóstwa. Zaznaczył, że pomimo podnoszenia przez wnioskodawcę trudnej sytuacji materialnej nie korzysta on z pomocy państwa, co stanowiłoby dodatkowe potwierdzenie, że wnioskodawca znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej, ponieważ jego dochody nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, czego nie można stwierdzić w niniejszej sprawie.
Ponadto organ wyjaśnił, że pomimo toczącego się postępowania egzekucyjnego istniejąca zaległość nie jest w chwili obecnej w żaden sposób zaspokajana, a sam fakt jej istnienia nie ma wpływu na poziom zaspakajania potrzeb bytowych wnioskodawcy. Wykazanie przez skarżącego zobowiązania z tytułu kredytu bankowego nie mogą być uzasadnieniem dla późniejszego wniosku o umorzeniu należności. Stałoby to bowiem w sprzeczności z zasadami równości i sprawiedliwości społecznej wobec tych wszystkich. którzy pomimo złej sytuacji materialne - bytowej regulują posiadane zobowiązania publiczne w kwotach i terminach przewidzianych przepisami prawa. W ocenie organu zaciągając kredyt w banku skarżący był świadomy, że są to zobowiązania, które obligują, by spłacać go regularnie, niezależnie od sytuacji życiowej i finansowej. Ponadto organ wskazał, że raty kredytu są regulowane w miesięcznej wysokości [...] zł. Zatem pomimo wykazanych trudności, posiadał i nadal wnioskodawca ma środki na regulowanie tych zobowiązań, nie opłacając jednocześnie wymagalnych zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu składek. Organ podkreślił, że wnioskodawca, podejmując się spłaty innych zobowiązań pieniężnych, ustalił hierarchię ważności posiadanych należności, traktując je priorytetowo w stosunku do należności z tytułu składek.
Organ nie uznał również, jakoby sytuacja wnioskodawcy miała charakter trwały i pogłębiający się. Podkreślił, że skarżący dysponuje świadczeniem emerytalnym, które to źródło dochodu jest niezależne od aktywności zawodowej, w tym również od stanu zdrowia. Ponadto świadczenie emerytalne jest z urzędu corocznie waloryzowane i jest sposobem na podwyższenie emerytury.
Organ uznał, że z uwagi na wysokość osiąganego przez skarżącego dochodu całość zadłużenia może zostać objęta układem ratalnym lub spłacona w postępowaniu egzekucyjnym.
Organ podkreślił raz jeszcze, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej prowadzeniem ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek wobec ZUS. ograniczone możliwości płatnicze skarżącego, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości.
Powołując się na analizę dokumentacji organ podniósł, że w sprawie nie zaszły przesłanki umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogło pozbawić skarżącego możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Wnioskodawca nie udokumentował, że klęska żywiołowa, ani inne nadzwyczajne wydarzenie były powodem wyrejestrowania działalności gospodarczej.
Organ odwoławczy uznał także, że wskazane problemy zdrowotne skarżącego z całą pewnością są dla niego utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności, gdyż opisane problemy nie pozbawiają go możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Źródłem utrzymania wnioskodawcy jest bowiem dochód z tytułu świadczenia emerytalnego, a jego uzyskanie nie wymaga aktywności zawodowej.
W końcowej części uzasadnienia Prezes ZUS podniósł, że biorąc pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy oraz publicznoprawny charakter należności z tytułu składek, w związku z błędnym wyliczeniem kwoty odsetek od nieopłaconych składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek, odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylono decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 6 sierpnia 2021 r. nr [...] i na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. odmówiono umorzenia wskazanych odsetek oraz kosztów upomnienia.
W skardze do WSA w Gliwicach skarżący zarzucił naruszenie (przytoczenie treści zarzutów dosłowne):
- art. 2 i 3 w zw. z art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez zastosowanie przesłanek umożliwiających umorzenie należnych składek w niniejszej sprawie z pominięciem konstytucyjnej zasady państwa prawa oraz zasady proporcjonalności;
- art. 68 pkt. 1 -3, 69, 67 pkt. 1 i 2, Konstytucji RP przez zastosowanie przesłanek umożliwiających umorzenie należnych składek w niniejszej sprawie z pominięciem konstytucyjnej zasady państwa prawa oraz konstytucyjnego obowiązkowi ochrony osób niepełnosprawnych i starszych;
- art. 30, 32 pkt. 1 i 2 w zw. z art. 31 pkt. 1 Konstytucji RP przez zastosowanie przesłanek umożliwiających umorzenie należnych składek w niniejszej sprawie z pominięciem konstytucyjnej zasady państwa prawa oraz zasady równości i zakazu dyskryminacji;
- art. 4 pkt. 2 w zw. z art. 14 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wartości z dnia 10 lipca 1993 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.; dalej jako Konwencja Praw Człowieka) przez zastosowanie przesłanek umożliwiających umorzenie należnych składek w niniejszej sprawie z pominięciem międzynarodowego prawa stanowiącego zasady państwa prawa oraz zakazu dyskryminacji i zakazowi pracy przymusowej oraz obowiązkowi ochrony osób niepełnosprawnych i starszych;
- art. 10, art. 19, Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej z dnia 26 października 2012 r. (Dz. Urz. UE C 326 z 26.10.2012 r., s. 47.; dalej jako TFUE), w zw. z art. 21 ust. 1 Karty Praw Podstawowych UE; dalej jako KPP, przez zastosowanie przesłanek umożliwiających umorzenie należnych składek w niniejszej sprawie z pominięciem oraz rażącym pogwałceniem konstytucyjnej zasady państwa prawnemu obowiązkowi przeciwdziałania w zakresie dyskryminowania ze względu na wiek;
- naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, art. 8 w zw. z art. 9 i 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., dalej kpa) a, art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 kpa w związku z art. 24 ust. 4 i ust. 5b, art. 23 ust. 1 oraz art. 28 usus, poprzez brak przekonującego wyjaśnienia w treści zaskarżonej decyzji, czy wierzytelność ZUS wobec skarżącego nie uległa przedawnieniu oraz brak wykazania ewentualnych okresów zawieszenia biegu terminów przedawnienia należności skarżącego z tytułu składek - a w konsekwencji - niewykazanie, czy istnieje przedmiot niniejszego postępowania;
- naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, art. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 kpa poprzez brak rozpatrzenia całokształtu zebranego materiału dowodowego, a także dokonanie jego dowolnej, a nie swobodnej oceny, skutkujące błędem w ustaleniach faktycznych, polegającym na przyjęciu, że zapłata przez skarżącego należności z tytułu składek nie pozbawi zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; a także, że mimo przewlekłej choroby zobowiązanego, posiada on możliwość uzyskiwania dochodu pozwalającego na ich opłacenie.
W oparciu o powyższe zarzuty strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – dalej jako Ppsa) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd stwierdza nieważność decyzji, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 Ppsa), albo stwierdzi wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 Ppsa). Zgodnie z art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 Ppsa).
Oceniając zaskarżoną decyzję, według podanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, że nie jest ona prawidłowa.
Istota sporu w sprawie dotyczy oceny legalności decyzji ZUS Oddziału w B. w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów upomnienia, odsetek od nieopłaconych składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek, odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w tym: za ubezpieczenia społeczne - za okres od 03/2003 r. do 12/2005 r., od 02/2006 r. do 04/2008 r., od 11/2008 r. do 08/2011 r., ubezpieczenie zdrowotne - za okres 12/2003 r., od 03/2004 r. do 12/2005 r., od 02/2006 r. do 08/2011 r. c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres od 03/2004 r. do 12/2005 r., od 02/2006 r. do 04/2008 r., od 11/2008 r. do 08/2011 r.
Zaskarżona decyzja dotyczy także odmowy umorzenia kosztów upomnienia, odsetek od nieopłaconych składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek, w tym na; a) ubezpieczenia społeczne - za okres od 03/2003 r. do 12/2005 r., od 02/2006 r. do 04/2008 r., od 11/2008 r. do 08/2011 r. b)ubezpieczenie zdrowotne -- za okres 12/2003 r., od 03/2004 r. do 12/2005 r., od 02/2006 r. do 08/2011 r. c) Fundusz Pracy - za okres od 03/2004 r. do 12/2005 r., od 02/2006 r. do 04/2008 r., od 11/2008 r. do 08/2011 r.
W ocenie Sądu w tej sprawie dotyczącej umorzenia należności pochodnych od składek w pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga to, których składek dotyczy wniosek, a co za tym idzie ustalenia, czy należności pochodne z ich tytułu są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Trzeba bowiem podkreślić, że decyzje w sprawach tego rodzaju mogą być wydawane wyłącznie w przypadku należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast procedowanie w sprawach dotyczących należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Przedawnienie jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania. W realiach rozpoznawanej sprawy, obowiązkiem ZUS było zatem w pierwszej kolejności ustalenie, czy zaległe składki, od których umorzenia odsetek, kosztów upomnienia wniósł skarżący są nadal wymagalne i nie uległy one przedawnieniu. Tym bardziej, że początek zaległości w opłacaniu składek datuje się na 2003 r. Za bezprzedmiotowe - podlegające umorzeniu zgodnie z art. 105 § 3 kpa trzeba bowiem uznać prowadzenie przez organ postępowania w sprawie umorzenia nieistniejących (przedawnionych) należności składkowych. Dopiero po prawidłowym ustaleniu okresu, którego dotyczą należności składkowe oraz ich wysokości możliwe jest wydanie przez organ prawidłowej decyzji, na podstawie art. 28 usus.
Kwestia ta jest o tyle istotna w niniejszej sprawie, że organy obu instancji powołały się na przesłankę zawieszenia biegu terminu przedawnienia, której zaistnienie wymaga przedstawienia dowodów powodujących tą okoliczność. Wskazać bowiem należy, że w obecnym brzmieniu art. 24 ust. 4 usus stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Również w pierwotnym brzmieniu, zgodnie z art. 24 ust. 4 usus należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Przepis był parokrotnie nowelizowany. Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 usus, stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r. Tą ustawą zmieniającą dodano również do art. 24 m.in. ustęp 5b stanowiący, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Następnie art. 24 ust. 5b usus został zmieniony przez art. 10 pkt 10 lit. b) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r., nr 121 poz.1264) z dniem 1 lipca 2004 r. i otrzymał brzmienie: Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 usus i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu.
W niniejszej sprawie organ odnosząc się do kwestii przedawnienia należności z tytułu składek stwierdził, iż nie uległy one przedawnieniu wskutek wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Przepis art. 24 ust. 5b u.s.u.s. stanowi, że dla zawieszenia biegu terminu przedawnienia konieczne jest podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której jednak dłużnik został zawiadomiony. Okoliczność ta jednakże musi zostać wykazana przez organ. W aktach niniejszej sprawy, poza stwierdzeniem o nieprzedawnieniu należności, brak jest dowodu doręczenia zawiadomienia dłużnika o czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek gdzie istotne pozostaje również i to, że termin przedawnienia rozpoczyna swój bieg osobno dla każdej składki. Taki sposób procedowania w sprawie oznacza, iż organy obu instancji, nie dołączając do akt dokumentów z których wywodzą skutek prawny dla strony dopuściły się w ten sposób naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 kpa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie bowiem do art. 77 § 1 kpa organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast według art. 80 kpa organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Sąd podziela pogląd wyrażony przez WSA w wyroku z 27 września 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 536/1 (publ.:www.orzeczenia.nsa.gov.pl), że organ administracyjny wszystkie swoje twierdzenia o zdarzeniach prawnych istotnych w danej sprawie powinien wykazać poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną okoliczność. Sąd zauważa także, iż nie jest jego rzeczą uzupełnianie dowodów w sprawie, gdyż Sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Jak stanowi art. 133 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, iż Sąd przy ocenie legalności aktu bierze pod uwagą materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Dodać należy, iż Sąd administracyjny nie ma obowiązku ustalania okoliczności sprawy.(por. wyrok NSA I OSK 1664/17z dnia 31 października 2017 r.) publ. LEX nr 2400692. Z przepisu art. 133 § 1 p.p.s.a. wynika bowiem nakaz wyprowadzania oceny prawnej na gruncie faktów i dowodów znajdujących odzwierciedlenie w aktach sprawy (por. wyroki NSA z dnia: 26 maja 2010 r., sygn. akt I FSK 497/09, LEX nr 594014, 19 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1645/09, LEX nr 746707, 5 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 763/12, LEX nr 1219174).
Niezależnie od powyższego uchybienia przepisom procesowym w ocenie Sądu doszło także do naruszenia przepisów art. 28 usus stanowiących podstawę materialnoprawną wydanej decyzji, w tym 28 ust. 3 pkt 6 usus gdyż organ zaniechał samodzielnej oceny tej przesłanki całkowitej nieściągalności. W szczególności organ stwierdził, iż przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 usus nie zachodzi –" nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne; aktualnie Dyrektor Oddziału ZUS w Z. oraz Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne; w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego dokonano zajęcia rachunków bankowych w "A" oraz "B" S.A.; nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej; na chwilę obecną nie został ustalony element całkowitej nieściągalności przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne; nie upłynął okres dochodzenia należności przez ZUS"’.
Tymczasem z art. 28 ust. 3 pkt 6 usus wynika, iż to organ administracyjny ma obowiązek samodzielnie ustalić przesłankę całkowitej nieściągalności (oczywistość, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne). To ZUS ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując powyższej samodzielnej oceny organ winien mieć nadto na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Jak już nadmieniono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest natomiast jakiejkolwiek analizy i porównania ewentualnych kosztów postępowania egzekucyjnego i nadającego się do egzekucji majątku. W to miejsce organ administracyjny stwierdził tylko, że postępowanie egzekucyjne jest w toku i nie można jednoznacznie stwierdzić czy w jego ramach uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne czy też nie. Mając na uwadze postanowienia art. 28 ust. 3 pkt 6 usus zgodnie z którym całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne prawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego powinno prowadzić do jednoznacznego ustalenia, czy przesłanka przewidziana w tym przepisie wystąpiła, czy też nie wystąpiła. Organ nie może natomiast dojść do wniosku, że nie można jednoznacznie stwierdzić czy w ramach tego postępowania uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne czy też nie.
Ponownie rozpoznając sprawę organ ustali daty wymagalności poszczególnych należności z tytułu składek, obliczy termin przedawnienia każdej z nich, ustali, czy zaszły okoliczności przerywające bądź zawieszające bieg terminu przedawnienia i których należności dotyczyły i wskaże w uzasadnieniu decyzji z jakich okoliczności wnioski co do braku przedawnienia co do poszczególnych należności wywodzi. Nadto włączy w poczet materiału dowodowego dokumenty świadczące o zawieszeniu bądź przerwaniu biegu terminu przedawnienia składek. Dopiero tak ustalony stan faktyczny i uzupełniony materiał dowodowy pozwoli na rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie należności, a w konsekwencji i na ocenę legalności takiej decyzji w razie jej kontroli sądowoadministracyjnej.
Podobnie w sposób wyczerpujący ustali i oceni czy w sprawie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności w tym określone w art. 28 ust. 3 pkt 6 usus i da temu wyraz w treści ponownie wydanej decyzji.
W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI