III SA/Gl 684/21

III SA/Gl 684/21 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2021-12-21
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-06-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Adam Gołuch /sprawozdawca/
Małgorzata Herman /przewodniczący/
Marzanna Sałuda
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 1350/22 - Wyrok NSA z 2026-01-13
Skarżony organ
Zarząd Województwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 818
art. 9 ust. 1 pkt 2 oraz  ust. 2 pkt9 lit. a
Ustawa z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014- 2020 - t.j.
Dz.U. 2019 poz 869
art. 207 ust. 1 pkt 2, ust. 9  pkt 1, art. 60 pkt 6w zw  art. 61  ust. 1 pkt 2 lit. a,  art. 67
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch (spr.), Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant Specjalista Joanna Pasiecznik-Sól, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi T. C. na decyzję Zarządu Województwa [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu dofinansowania z Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Zarząd Województwa [...] (dalej organ, IZ) nr [...]z dnia [...]r. zobowiązał T. C. (dalej skarżąca, beneficjent) prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą [...] z siedzibą w S. do zwrotu dofinansowania wykorzystanego z naruszeniem procedur, określonych w art. 184 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 869 z późn. zm.), wraz z należnymi odsetkami, otrzymanego na podstawie umowy nr [...], z dnia [...]r. o dofinansowanie projektu pn. "[...]" (dalej umowa), zmienionej aneksem z dnia [...] r.
W podstawie prawnej organ powołał art. 41 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 oraz art. 46 ust 2a ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1668), art. 207 ust. 1 pkt 2, ust. 9 pkt 1, art. 60 pkt 6 w zw. z art. 61 ust 1 pkt 2 lit.a oraz w zw. z art. 67 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 869 z późn. zm. dalej jako u.f.p.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm. dalej jako k.p.a.), art. 9 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 9 lit.a ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 818 ze zm. dalej ustawa wdrożeniowa), oraz § 15 umowy.
Powyższe rozstrzygnięcie wydano w oparciu o następujący stan faktyczny.
W dniu [...] r. pomiędzy skarżącą, a Województwem [...] reprezentowanym przez Zarząd Województwa [...] w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2014-2020 pełniącym funkcję Instytucji Zarządzającej (IZ) została zawarta umowa na dofinansowanie projektu.
Program ten realizowany był w trybie projektu unijnego, a środki przeznaczone na współfinansowanie realizowanego przez skarżącą pochodziły z budżetu Europejskiego Funduszu Społecznego na lata 2014-2020 r. Umowa została w dniu [...] r. zmieniona aneksem nr [...]. Projekt realizowany był przez skarżącą w okresie od 1 lipca 2018 r. do 30 czerwca 2020 r.
Organ przeprowadził kontrolę przedmiotowego projektu, która objęła swym zakresem weryfikację m.in. dokumentacji finansowej, w tym kwalifikowalności wydatków w ramach realizowanego projektu. W wyniku kontroli ustalono, że beneficjent wbrew umowie dokonał refundacji płatności gotówką na podstawie wystawionych przez wykonawcę faktur nr [...], [...], [...], [...], w kwocie [...]zł brutto. Powyższych ustaleń dokonano w szczególności w oparciu o Wytyczne w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020 r. związanych z zapytaniem ofertowym na wykonanie prac remontowo-budowlanych z montażem wyposażenia (robocizna) oraz zakupem niezbędnych materiałów budowlanych. Nadto ustalono, że skarżąca zawarła z firmą A Usługi Remontowo-Budowlane D. S. umowę na wykonanie prac remontowo-budowlanych, zobowiązując się po myśli § 3 pkt 1 umowy do zapłaty wynagrodzenia w kwocie [...] zł brutto.
W toku kontroli ustalono że płatności beneficjent dokonał gotówką na podstawie wystawionych przez wykonawcę następujących faktur:
1.Faktura VAT nr [...] na kwotę [...]zł w związku z wykonaniem instalacji centralnego ogrzewania,
2.Faktura VAT nr [...] na kwotę [...]zł w związku z wykonaniem remontu łazienki oraz podjazdu dla niepełnosprawnych,
3.Faktura VAT nr [...] na kwotę [...]zł w związku z wykonaniem remontu kuchni i wymianę okien
4.Faktura VAT nr [...] na kwotę [...]zł w związku z wykonaniem remontu sal wraz z materiałem, prac kanalizacyjnych i białego montażu oraz oświetlenia.
Zgodnie z ww. Wytycznymi podrozdział 6.3 pkt.1 lit. o, wydatkami kwalifikowalnymi są transakcje dokonane w gotówce, których wartość nie przekracza kwoty o której mowa w art. 22 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej. W związku z uchyleniem tej ustawy należało zastosować art. 19 Prawa Przedsiębiorców, zgodnie z którym dokonanie lub przyjmowanie płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą następują za pośrednictwem rachunku płatniczego przedsiębiorcy w każdym przypadku gdy: stroną transakcji, z której wynika płatność jest inny przedsiębiorca, a jednorazowa wartość transakcji bez względu na liczbę wynikającą z niej płatności przekracza [...]zł lub równowartość tej kwoty (...).
Z uwagi na fakt, że wartość transakcji dokonywanych z wykonawcą D. S., przekraczała 15 tysięcy zł płatności wynikające z umowy zdaniem IZ winny być dokonane w formie przelewu na rachunek wykonawcy. Wydatki wykazane we wniosku o płatność za zadanie pierwsze prace dostosowawcze w łącznej kwocie [...] zł brutto zostały uznane przez IZ za niekwalifikowalne w ramach projektu. W ocenie organu strona naruszyła umowę o dofinansowanie projektu i w konsekwencji organ uznał, iż doszło do wykorzystania dofinansowania niezgodnie z przeznaczeniem, co na podstawie art. 207 u.f.p. uzasadniało wydanie zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że skarżąca naruszyła regulację podrozdziału 6.5 pkt.1 lit. o Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020 z dnia 19 lipca 2017 r., ponieważ dokonała płatności gotówką za realizację zadań wynikających z ww. umowy. To skutkowało uznaniem za wydatek niekwalifikowalny zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.
Organ wskazał, że zgodnie z art. 206 ust. 1 u.f.p., szczegółowe warunki dofinansowania projektu określa umowa o dofinansowanie projektu, o której mowa w art. 9 pkt 3 ustawy wdrożeniowej. Natomiast art. 9 pkt 9 ustawy wdrożeniowej w zakresie odzyskiwania środków odsyła do art. 207 ust. 1 u.f.p., który stanowi, że w przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są: 1) wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem, 2) wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p., 3) pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości - podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy. Stosownie do art. 184 ust. 1 u.f.p., wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 (środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej) i 3, są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu. Zgodnie z art. 207 ust. 8 pkt 1 u.f.p., w przypadku stwierdzenia okoliczności, o których mowa w ust. 1, instytucja określona, odpowiednio w ust. 9 lub 11, wzywa beneficjenta do zwrotu środków w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. Po bezskutecznym upływie terminu, o którym mowa w ust. 8, stosownie do art. 207 ust. 9 u.f.p. instytucja zarządzająca wydaje decyzję określającą kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki oraz sposób zwrotu środków. W związku z powyższym organ stwierdził naruszenie procedur określonych w art.184 u.f.p. wskazanych w umowie o dofinansowanie projektu, zawartej na podstawie art. 206 u.f.p. w szczególności procedur określających zasady realizacji projektu przy wykorzystaniu środków europejskich i zobowiązał beneficjenta do zwrotu dofinansowania z Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2014-2020 w łącznej kwocie [...]zł powiększonej o wysokość odsetek określonych jako zaległości podatkowych naliczanych od dnia przekazania środków.
Od powyższej decyzji skarżąca pismem z dnia 18 lutego 2021 r. wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę. Skarżąca w ww. skardze wniosła:
1. o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości,
2. o przeprowadzenie dowodu z wniosku o płatność za okres 1 stycznia 2020 r. – 30 czerwca 2020 r. na okoliczność stopnia zrealizowania projektu w 100 % poczynionych przez skarżącą oszczędności, dochowania należytej staranności przy realizacji projektu,
3. o zasądzenie od Zarządu Województwa [...] kosztów procesowych wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Skarżąca wniosła również o wstrzymanie zaskarżonej decyzji w całości.
W skardze skarżąca zarzuciła organowi:
1. naruszenie prawa materialnego, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie tj.:
a) art. 207 ust.1 pkt.2 u.f.p. w zw. z art.184 u.f.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że środki na realizację projektu były wykorzystane z naruszeniem procedur, co doprowadziło do wydania zaskarżonej decyzji,
b) art. 2 pkt.36 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ( UE) Nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylającego Rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (dalej rozporządzenie 1303/2013) w zw. z art.2 pkt.14 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że każde wykrycie nieprawidłowości niejako automatycznie wywiera lub potencjalnie może wywierać szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu nieuzasadnionym wydatkiem, podczas gdy :
- działanie skarżącej nie miało szkodliwego wpływu na budżet Unii,
- skarżąca nie dokonała nieuzasadnionych wydatków w trakcie realizacji projektu,
-organ nie wykazał wszystkich niezbędnych przesłanek jakoby na wskutek działania lub zaniechania skarżącej w trakcie realizacji projektu doszło do powstania szkody w budżecie Unii, co zdaniem skarżącej powoduje, iż w przedmiotowej sprawie wykryta nieprawidłowość nie powinna stanowić przyczyny wydania decyzji nakazującej zwrot dofinansowania.
2. naruszenie przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 8 §1 k.p.a., poprzez znaczące naruszenie zasady zaufania obywateli do państwa, wyrażające się w wielokrotnym przedłużaniu sprawy zarówno w zakresie niedochowywania terminów odpowiedzi na pisma skarżącej w sprawie, jak i dokonywaniu płatności po wyznaczonych przez siebie terminach, udzielaniu przez pracowników organu dezinformujących wiadomości, czy wyznaczanie krótkich terminów na udzielenie przez skarżącą odpowiedzi bądź wyjaśnień,
b) art. 7 oraz art. 77 w zw. z art. 75 k.p.a., poprzez zaniechanie wyjaśnienia wszelkich istotnych okoliczności sprawy, w szczególności poprzez odmowę przeprowadzenia dowodów ze zdjęć dokumentujących wykonanie prac remontowych oraz zeznań świadka- wykonawcy tychże prac na okoliczność ich wykonania, rynkowej ceny wykonanych prac, braku nieuzasadnionych wydatków, co miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, bowiem przeprowadzenie ww. dowodów podważyłoby argumentację organu dotyczącą niezasadności uznania wydatku za niekwalifikowalny,
c) art. 80 k.p.a., poprzez niedokonanie wszechstronnej oceny zebranego materiału dowodowego oraz dokonania dowolnej i sprzecznej z zasadami logiki oceny materiału dowodowego, skutkującej przyjęciem przez organ, iż stwierdzona nieprawidłowość wystarcza do uznania wydatku za niekwalifikowalny, co miało istotny wpływ na bieg sprawy, bowiem dokonanie prawidłowego procesu logicznego i oceny materiału dowodowego zaprezentowanego szeroko w uzasadnieniu nie prowadziłoby do wydania decyzji o zwrocie,
d) art. 9 k.p.a., w zw. z art.11 k.p.a., poprzez zaniechanie udzielenia skarżącej należytej i wyczerpującej informacji o okolicznościach faktycznych i prawnych naruszenie wyżej wspomnianych przepisów stanowi również, niewyczerpująca chociaż bardzo obszerna lecz uboga w treść argumentacja podana przez organ w uzasadnieniu skarżonej decyzji, a także brak ustosunkowania się do części twierdzeń i argumentacji skarżącej przedstawionej w pismach i zastrzeżeniach złożonych w sprawie co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie bowiem organ od początku zdawał się nakierowany na wydanie decyzji niekorzystnej dla skarżącej często ignorując przedstawioną argumentację strony.
Skarżąca w uzasadnieniu skargi podniosła, że w związku z realizowanym projektem w wyniku zapytania ofertowego na wykonanie prac remontowo-budowlanych zawarła z D. S. prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą A Usługi Remontowo-Budowlane D. S. umowę na podstawie, której miał on wykonać szereg prac remontowych za łącznym wynagrodzeniem w wysokości [...] zł brutto. W związku z realizacją przedmiotowej umowy wystawiono stosowne faktury VAT.
Skarżąca dokonywała płatności z własnych środków zgromadzonych w gotówce. Skarżąca nie miała świadomości znaczenia terminu "transakcja" definiowanego przepisami prawa gospodarczego, odmiennie od potocznego rozumienia tego słowa i dokonała płatności po otrzymaniu wystawionych faktur gotówką, co zostało zakwestionowane przez IZ w toku kontroli realizacji projektu, o czym została skarżąca poinformowana pismem z dnia 27 sierpnia 2019 r.
W konsekwencji wyżej przywołanych zdarzeń, Zarząd Województwa [...] wydał zaskarżoną decyzję.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi w całości oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Organ między innymi podniósł, iż nie naruszył zarówno przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego wskazując, że skarżąca zgodnie z § 4 ust.1 umowy o dofinansowanie, zobowiązała się do realizacji projektu z należytą starannością, w szczególności ponosząc wydatki celowo, rzetelnie, racjonalnie i oszczędnie z zachowaniem zasady uzyskiwania najlepszych efektów, zgodnie z obowiązującymi regułami, zasadami i postanowieniami wynikającymi z programu, uszczegółowienia, obowiązujących procedur, wytycznych oraz właściwych przepisów prawa krajowego oraz prawa unijnego.
Zatem skarżąca dokonując płatności gotówką za realizację zadań wynikających z ww. umowy naruszyła przepisy podrozdziału 6.3. pkt.1 lit. o. "Wytycznych" w zakresie enumeratywnie wyszczególnionych wydatków niekwalifikowalnych, co stanowi nieprawidłowość, która może mieć skutki budżetowe niekoniecznie powodujące szkodę - realny uszczerbek ponieważ strata-szkoda realna nie jest konieczna, lecz dla jej zaistnienia wystarczy sama możliwość wystąpienia. W konsekwencji naruszenie warunków kwalifikowalności wydatków skutkuje uznaniem wydatku za nieprawidłowy, czym w przedmiotowej sprawie było dokonanie przez skarżącą zapłaty w gotówce za usługi związane z realizacją umowy, zamiast przelewem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j., Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j., Dz.U. z 2019 r. poz. 2325), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt.5, podejmowane z zakresu administracji publicznej.
Sąd przyjął za prawidłowy stan sprawy ustalony przez organ.
Istotą sporu jest dokonanie przez skarżącą zapłaty gotówką za prace remontowe w łącznej kwocie w wysokości [...] zł brutto w odstępie kilku dni w związku z realizacją przedmiotowej umowy i w konsekwencji ocena legalności, czy zasadnie organ nałożył na beneficjenta obowiązek zwrotu dofinansowania w oparciu o przepis art. 207 ust.1 pkt 2 u.f.p.
Zgodnie z art. 207 ust.1 pkt 2 u.f.p., w przypadku, gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art.184 podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, o której mowa z ust.9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy. Zgodnie zaś z art. 184 ust.1 u.f.p. wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowych ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3, są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu.
Interpretując pojęcie "innych procedur obowiązujących przy ich wykorzystaniu", w ocenie Sądu należy uwzględnić zarówno potoczne znaczenie wyrazu ‘’procedura‘’, jak i sposób uregulowania w prawie krajowym wdrażania programów operacyjnych. W orzecznictwie NSA przyjmuje się, że procedury, o których mowa w art. 184 ust.1 u.f.p. to procedury określone w umowie międzynarodowej lub inne procedury obowiązujące przy wykorzystaniu wydatkowanych środków. Mogą to być procedury wynikające z przepisów prawa powszechnie obowiązującego, takich jak np. p.z.p., ale również procedury określone w dokumentach systemu realizacji danego programu, a także procedury określone w umowie o dofinansowanie realizacji projektu ( por. wyrok NSA z dnia 12 września 2017 r. sygn. akt II GSK 3597/15, LEX nr 2389918, a także wyroki NSA z dnia 17 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 2420/15, LEX nr 2345825, z dnia 12 kwietnia 2017 r.,sygn..akt.II GSK 2389/15, LEX nr 2301514, z dnia 22 marca 2017 r.,sygn. akt II GSK 3026/15, LEX nr 2267348).
Taką procedurę określa rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz. Urz.UE L 347.z 20 grudnia 2013 r.,str.320). Ponadto w ramach procedur, o których mowa w art.184 u.f.p. mieszczą się procedury określone w umowie między beneficjentem a Instytucją Zarządzającą projektem oraz procedury określone w ustawie Prawo zamówień publicznych.
Zgodnie z jego art. 2 pkt 36 "nieprawidłowość"’ oznacza każde naruszenie prawa unijnego lub prawa krajowego dotyczącego stosowania prawa unijnego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego we wdrażanie EFSI, które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu Unii nieuzasadnionym wydatkiem. Z powyższych regulacji wynika, że naruszeniu procedury nie musi towarzyszyć powstanie rzeczywistej szkody, bowiem wystarczająca jest potencjalna możliwość spowodowania takiej szkody. Oznacza to, że szkoda nie musi być konkretną stratą finansową, a do stwierdzenia, że miała miejsca nieprawidłowość wystarczy, że istniało zagrożenie powstania szkody.
Korektom finansowym poświęcony jest art.143 rozporządzenia. Stosownie do jego ust.1 zd.1 odpowiedzialność za badanie nieprawidłowości, dokonywanie wymaganych korekt finansowych oraz odzyskiwanie kwot spoczywa w pierwszej kolejności na państwach członkowskich. Ust.2 stanowi, że państwa członkowskie dokonują korekt finansowych wymaganych w związku z pojedynczymi lub systemowymi nieprawidłowościami stwierdzonymi w operacjach lub programach operacyjnych. Korekty finansowe polegają na anulowaniu całości lub części wkładu publicznego w ramach operacji lub programu operacyjnego. Państwa członkowskie biorą pod uwagę charakter i wagę nieprawidłowości oraz straty finansowe poniesione przez fundusze polityki spójności lub EFMR i stosują proporcjonalną korektę. Korekty finansowe są odnotowywane w zestawieniu wydatków za rok obrachunkowy, w którym podjęto decyzję o anulowaniu.
Na gruncie krajowym zadania w zakresie korekt finansowych w przypadku regionalnego programu operacyjnego zostały powierzone Instytucji Zarządzającej , którą w rozpatrywanej sprawie jest Zarząd Województwa zgodnie z art. 9 ust.1 pkt 2 ustawy wdrożeniowej. Art. 9 ust.2 pkt 7, 8 i 9a ustawy wdrożeniowej wskazuje, że do zadań instytucji zarządzającej należy m.in. prowadzenie kontroli realizacji programu operacyjnego, w tym weryfikacja prawidłowości wydatków ponoszonych przez beneficjentów, nakładanie korekt finansowych oraz odzyskiwanie kwot podlegających zwrotowi, w szczególności kwot związanych z nałożeniem korekt finansowych, na zasadach określonych w u.f.p. albo w umowie o dofinansowanie projektu, albo w decyzji o dofinansowaniu projektu.
Zgodnie natomiast z art. 24 ust. 1 ustawy wdrożeniowej, stwierdzenie wystąpienia nieprawidłowości indywidualnej albo nieprawidłowości indywidualnej albo nieprawidłowości systemowej, zwanych dalej ‘’nieprawidłowościami’’, powoduje powstanie obowiązku podjęcia działań przez właściwą instytucję, o których mowa w ust. 9 lub 11. Ustęp 9 stanowi, że w przypadku stwierdzenia wystąpienia nieprawidłowości indywidualnej:
1) przed zatwierdzeniem wniosku o płatność - instytucja zatwierdzająca wniosek o płatność dokonuje pomniejszenia wartości wydatków kwalifikowanych ujętych we wniosku o płatność złożonym przez beneficjenta o kwotę wydatków poniesionych nieprawidłowo;
2) w uprzednio zatwierdzonym wniosku o płatność – właściwa instytucja nakłada korektę finansową oraz wszczyna procedurę odzyskiwania od beneficjenta kwoty współfinansowania UE w wysokości odpowiadającej wartości korekty finansowej, zgodnie z art. 207 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, a w przypadku programu EWT- zgodnie z umową o dofinansowanie projektu albo decyzją o dofinansowaniu projektu.
Wreszcie, zgodnie z postanowieniami umowy o dofinansowanie projektu z [...] r. beneficjent zobowiązał się do realizacji projektu zgodnie z jej treścią oraz wnioskiem o dofinansowanie. Ponadto zobowiązał się poddać kontroli dokonywanej przez IZ oraz inne uprawnione podmioty w zakresie realizacji projektu, która może prowadzić do korekty wydatków kwalifikowalnych rozliczanych w ramach projektu.
Samo naruszenie procedur obowiązujących przy wykorzystaniu środków pochodzących z budżetu UE nie oznacza automatycznie obowiązku stosowania korekt i zwrotu tych środków w całości lub części. Konieczna jest bowiem ocena skutków stwierdzonego naruszenia w kontekście uregulowań określonych w art. 2 pkt 36 i art.143 ust 2 rozporządzenia 1303/2013. Środki unijne podlegają bowiem zwrotowi tylko wówczas, gdy wykorzystano je z naruszeniem procedur, które to naruszenie jednocześnie musi stanowić ‘’nieprawidłowość’’ w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia 1303/2013. Z kolei ‘’nieprawidłowość’’ ma miejsce w sytuacji, gdy wskutek naruszenia procedur doszło lub mogło dojść do powstania szkody w budżecie ogólnym UE. Przez możliwość powstania szkody należy rozumieć możliwość uszczuplenia środków budżetowych - unijnych. Dla uznania zatem, że doszło do powstania ‘’nieprawidłowości’’ w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia konieczne jest ustalenie, że wskutek naruszenia procedur obowiązujących przy wydatkowaniu środków unijnych wystąpiło co najmniej zagrożenie, że szkoda powstanie.
Zatem dla powstania obowiązku stosowania korekt i zwrotu środków unijnych muszą zostać spełnione łącznie trzy przesłanki:
1) działanie lub zaniechanie beneficjenta pomocy,
2) które powoduje jakiekolwiek naruszenie przepisu prawa krajowego lub unijnego,
3) które powoduje lub mogłoby spowodować szkodę w budżecie ogólnym Unii Europejskiej w drodze finansowania nieuzasadnionego wydatku z budżetu ogólnego.
W rozpoznawanej sprawie IZ zarzuciła beneficjentowi nieprawidłowy sposób wykonania umowy przez dokonanie płatności gotówką za prace dostosowawcze dot. pozycji 1 do 4 projektu w sytuacji, gdy powinna być ona dokonana w formie przelewu na rachunek wykonawcy.
Należy zaznaczyć, że strona skarżąca nie kwestionuje ustaleń w tym zakresie, inaczej je oceniając na gruncie obowiązujących przepisów. W jej ocenie niezaistniała nieprawidłowość w rozumieniu przepisów unijnych
Sąd w składzie orzekającym nie podzielił stanowiska skarżącej lecz przyznał rację organowi podzielając jego argumentację, że zawarta umowa o dofinansowanie projektu wraz z wyszczególnionymi na jej wstępie przepisami unijnymi i krajowymi obowiązywała beneficjenta do realizacji projektu z należytą starannością zgodnie z obowiązującymi regułami, zasadami postanowieniami wynikającymi z programu, uszczegółowieniem obowiązujących procedur, wytycznych oraz właściwych przepisów prawa krajowego oraz prawa unijnego (§ 4 ust.1 umowy).
W konsekwencji należy dojść do wniosku, że zarzuty skarżącej nie są zasadne, ponieważ naruszyła ona zapisy umowy, a organ prawidłowo nałożył na stronę obowiązek zwrotu dofinansowania.
Skarżąca bowiem zobowiązana była w myśl umowy do przestrzegania wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności, które przewidują iż, wydatkami kwalifikowalnymi są transakcje dokonane w gotówce których wartość nie przekracza kwoty 15.000 zł, a tego skarżąca nie dotrzymała realizując płatności za usługi na rzecz A Usługi-Remontowo-Budowlane D. S.
W związku z powyższym Sąd podzielił stanowisko organu, że naruszenie procedur określonych w umowie o dofinansowanie projektu stanowi naruszenie zasady realizacji projektu określonych w przepisie art.184 ust.1 u. f. p., w zw. z art. 207 ust.1 pkt 2 u.f.p.
Stwierdzone naruszenia stanowią nieprawidłowość, o której mowa w art. 2 pkt 36 rozporządzenia 1303/2013, a skutkiem jej stwierdzenia jest uznanie części wydatków za niekwalifikowalne. W takim razie są to środki pobrane w nadmiernej wysokości o których mowa w art. 207 ust.1 pkt 3 u. f. p., a zatem podlegające zwrotowi.
Należy wskazać, że przepis art. 2 pkt 36 rozporządzenia 1303/2013 nie przewiduje formy formalnego naruszenia prawa – każde bowiem naruszenie prawa unijnego lub krajowego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego we wdrożenie EFSI (Europejskich Funduszy Strukturalnych i Inwestycyjnych), które może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii nieuzasadnionym wydatkiem jest kwalifikowalne, jako nieprawidłowość w rozumieniu art.2 pkt 36 rozporządzenia 1303/2013.
W ocenie Sądu na podstawie okoliczności ustalonych w trakcie postępowania administracyjnego trafnie uznano, że wykorzystanie środków przeznaczonych na realizację projektu nastąpiło z naruszeniem procedur przewidzianych w umowie o dofinansowanie i stanowiło zasadną podstawę do wydania zaskarżonej decyzji o zwrocie dofinansowania uzyskanego przez beneficjenta. W konsekwencji Sąd nie stwierdził zarzucanego przez skarżącą naruszenia przez organ art. 207 ust.1 pkt. 2 u.f.p. w zw. z art.184 u.f.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że środki na realizację projektu były wykorzystane z naruszeniem procedur.
Zdaniem Sądu, organ nie naruszył art. 2 pkt 36 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ( UE) Nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylającego Rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (dalej rozporządzenie 1303/2013) w zw. z art. 2 pkt.14 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020, ponieważ jak słusznie wskazał organ strata-szkoda realna nie jest konieczna, lecz sama możliwość jej wystąpienia czyli jakiekolwiek naruszenie przepisu prawa wspólnotowego, które powoduje lub mogłoby powodować szkodę w budżecie Unii Europejskiej w drodze finansowania nieuzasadnionego wydatku z budżetu ogólnego. W niniejszej sprawie sytuacja taka nastąpiła.
Dokonanie płatności gotówkowych wbrew art. 19 Prawa przedsiębiorców, następnie ich refundowanie i przedłożenie do rozliczenia przez IZ z budżetu Unii Europejskiej wbrew zakazom wynikającym z w/w Wytycznych stanowi o sfinansowaniu z tego budżetu niecelowego wydatku. W ten sposób doszło do próby uszczuplenia budżetu o wydatek niekwalifikowalny, co stanowi o szkodzie w budżecie Unii Europejskiej.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r .p.p.s.a., orzekł jak sentencji wyroku.