III SA/Gl 569/21

III SA/Gl 569/21 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2021-08-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-05-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Anna Apollo /przewodniczący/
Magdalena Jankiewicz
Marzanna Sałuda /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I GSK 1766/21 - Wyrok NSA z 2023-05-23
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art. 61a,  art. 138  par. 1  pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.) Protokolant Katarzyna Czabaj po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi A s.c S.J., A.O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z nia [...] r., nr [...]; 2) zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej również jako Prezes ZUS, Organ ), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020r. poz. 256 – dalej jako kpa) w zw. z art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. , poz. 374 ze zm. – dalej jako ustawa COVID), decyzją z dnia [...] r. znak [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia [...] r., znak [...] odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku "A" S.C. S. J., A. O. – dalej strona, skarżący - w przedmiocie zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.
Stan sprawy jest następujący;
[...] r. poprzez Centrum Obsługi Telefonicznej strona złożyła wniosek z [...] r. o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.
Złożenie wniosku poprzedzono pismem z [...] r. informującym, że w maju 2020 r. wniosek został wrzucony do urny stojącej przed wejściem do ZUS w T. Dodatkowo wskazano, że wraz z tym wnioskiem do urny w tym samym czasie złożono wniosek o zwrot nienależnie opłaconych składek EZS-P.
Decyzją z [...] r znak: [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres 03-05/2020, z uwagi na fakt, że po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie ustalono, że jedynym wnioskiem jaki wpłynął do ZUS był wniosek RDZ wypełniony [...] r., lecz złożony dopiero [...] roku.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pełnomocnik strony wskazał , że nie zgadza się z wydaną decyzją i wniósł o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia z uwagi na niewyczerpująco rozpatrzony materiał dowodowy oraz na jego dowolną ocenę. Zaznaczył, iż ZUS błędnie zakwalifikował wniosek jako złożony [...] roku.
Prezes ZUS w wyniku ponownej analizy sprawy stwierdził brak podstaw do zmiany decyzji o odmowie wszczęcia postępowania gdyż pisemne oświadczenie o złożeniu wniosku nie jest dowodem na jego przekazanie fakt, że odnotowano wpływ wniosku ZUS-EZS-P nie potwierdza, że wniosek RDZ również został złożony,
Zdaniem Prezesa ZUS przy analizie sprawy nie opierano się na dowolnej ocenie materiału dowodowego zebranego w aktach sprawy gdyż sprawdzono czy do wniosku ZUS-EZS-P nie dopiął się wniosek RDZ, pracownicy komórki organizacyjnej, rejestrujący dokumentację wpływającą do placówki ZUS w T. potwierdzili brak wpływu w 05.2020 r. wniosku RDZ, jedynym wnioskiem RDZ jaki wpłynął do Zakładu był wniosek z datą wpływu [...] r.
W ocenie Organu nie można było merytorycznie rozpatrywać wniosku, gdyż jego wpływu nie odnotowano w maju 2020 r.
Prezes ZUS poinformował stronę, że zgodnie z art. 31zp. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 roku a przewidziany dla tej czynności termin ma charakter terminu zawitego, co oznacza, że niepodjęcie określonej czynności przez uprawniony podmiot w okresie zakreślonym tym terminem, powoduje definitywne wygaśnięcie przysługującego prawa do tej czynności.
Zdaniem organu wniosek strony nie mógł zostać rozpatrzony merytorycznie ponieważ został złożony z opóźnieniem tj. po ustawowej dacie 30.06.2020 roku, stąd brak podstaw prawnych do wszczęcia i prowadzenia postępowania w przedmiocie zwolnienia strony z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 roku.
W skardze do WSA w Gliwicach strona organowi zarzuciła:
1) naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80, oraz art. 86 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w odmówieniu mocy dowodowej i wiarygodności pisemnym wyjaśnieniom Strony w zakresie terminu złożenia wniosku RDZ, braku przesłuchania strony skarżącej, pomimo że okoliczności sprawy tego wymagały, co w konsekwencji doprowadziło do błędnych ustaleń iż strona złożyła wniosek RDZ o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec-maj 2020 r. z naruszeniem prekluzyjnego terminu do dnia 30 czerwca 2020 r., stąd omówiono wszczęcia postępowania,
2) naruszenie art. 37 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i zakwalifikowanie niniejszej sprawy jako samoistny wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec-maj 2020 r., podczas gdy wszczęcie niniejszego postępowania przez Stronę miało na celu ponaglenie i doprowadzenie do merytorycznego rozstrzygnięcia przez Organ złożonego przez stronę wniosku RDZ w maju 2020 r., a nie złożenie odrębnego wniosku w grudniu 2020 r.
W konsekwencji postawionych zarzutów wniesiono o :
1) uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości wraz poprzedzającą ją decyzję ZUS z dnia z dnia [...] r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi administracji, w tym zobowiązanie ZUS do wszczęcia postępowania, przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego, w tym poprzez przesłuchanie skarżącej oraz wydania decyzji merytorycznej,
2) zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że jej zdaniem złożony przez nią wniosek RDZ w maju 2020 r. najwidoczniej zaginął, został zagubiony przez pracowników ZUS, a tego skutków nie może ona ponosić negatywnych konsekwencji. W tym zakresie celem wykazania powyższych okoliczności faktu terminowego, tj. przed datą 30 czerwca 2020 r. złożenia wniosku RDZ do Organu, organ winien odebrać jej zeznania, którym winna być nadana ranga dowodu z przesłuchania stron w oparciu o art. 86 k.p.a. Z tego względu zupełnie niezrozumiałym jest dla strony stanowisko organu, wedle którego zgormadzona w sprawie dokumentacja miała być wystarczająca do wydania decyzji. W sprawie zachodzi brak możliwości przedłożenia innych dowodów, w szczególności odpisu wniosku wraz prezentatą wpływu do organu, bowiem w okresie pandemicznych składanie dokumentacji do ZUS odbywało się poprzez ich umieszczenie w skrzynce na korespondencję (wrzutnia na dokumenty). Tryb ten nie przewidywał możliwości potwierdzenia ich wpływu, stąd celem wykazania, że złożenie dokumentacji do ZUS nastąpiło, w istocie rzeczy strona może wykazać jedynie swoimi zeznaniami, co zostało uniemożliwione stronie w niniejszej sprawie.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm. - dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.
W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem reguły procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy co po myśli art. 145 § 1pkt 1 lit c p.p.s.a. uzasadnia uwzględnienie skargi.
Zgodnie z art. 61a § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie j.t. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 - dalej k.p.a.) gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Na postanowienie, o którym mowa w § 1, służy zażalenie.
Jak zaś stanowi art. 83b ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych t.j.: Dz.U. z 2021 r., poz. 423 jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję.
Art. 61a k.p.a. został dodany do Kodeksu postępowania administracyjnego z mocą od 11 kwietnia 2011 r. na podstawie ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2011 r. Nr 6, poz. 18). Dokonując wykładni art. 61a § 1 k.p.a. należy stwierdzić, że ustawodawca wymienia dwie przesłanki dające podstawę do ewentualnej odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego. Pierwszą przesłanką jest złożenie żądania przez osobę, która nie jest stroną, drugą przesłanką jest z kolei zaistnienie "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania.
Choć ustawodawca nie dokonał konkretyzacji przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania, to należy jednak uznać, że przepis ten odnosi się do takich sytuacji, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę wszczęcia postępowania administracyjnego. Przesłanka ta zostanie spełniona, gdy np. w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy, gdy w tej sprawie zapadło już rozstrzygnięcie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym (zob. np. B. Adamiak, Komentarz do art. 61a k.p.a. (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2014, s. 317).
Z kolei według Z.R. Kmiecika "inne uzasadnione przyczyny" to przypadki pierwotnej bezprzedmiotowości postępowania, jak np. wniesienie żądania przez osobę niemającą zdolności do czynności prawnych, wniesienie żądania w sprawie rozstrzygniętej już decyzją, wniesienie żądania w sprawie, w której toczy się postępowanie przed właściwym organem administracji, (zob. Z.R. Kmiecik, Wszczęcie ogólnego postępowania administracyjnego, Warszawa 2014, s. 211-212; A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego, Lex-el., teza 3).
W niniejszej sprawie żadna z przyczyn wskazanych w art. 61a k.p.a. nie zachodzi. W niniejszej sprawie dot. zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020r do maja 2020r postępowanie administracyjne się nie toczyło, w sprawie tej nie zapadło już rozstrzygnięcie a w przepisach prawa istnieje podstawa materialnoprawna do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Jest nią regulacja art. 31zp. ust.1 pkt 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych zgodnie z którą wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 roku .
Jak zaś stanowi art. 31zp. ust.2 wniosek o zwolnienie z opłacania składek zawiera: 1) dane płatnika składek: a) imię i nazwisko, nazwę skróconą, b) numer NIP i REGON, a jeżeli płatnikowi składek nie nadano tych numerów lub jednego z nich - numer PESEL lub serię i numer dowodu osobistego albo paszportu, c) adres do korespondencji; 2) oświadczenie płatnika składek, o którym mowa w art. 31zo ust. 2 i ust. 2b pkt 1, potwierdzające uzyskanie, w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek przychodu z działalności nie wyższego niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.; 2a) oświadczenie płatnika składek, o którym mowa w art. 31zo ust. 2a i ust. 2b pkt 2, potwierdzające uzyskanie w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, przychodu z działalności wyższego niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. oraz uzyskanie w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, dochodu nie wyższego niż 7000 zł; 2b) oświadczenie płatnika składek o rodzaju przeważającej działalności, o której mowa odpowiednio w art. 31zo ust. 8 lub 10; 2c)oświadczenie płatnika składek, o którym mowa w art. 31zo ust. 8, potwierdzające, że przychód z działalności uzyskany w pierwszym miesiącu kalendarzowym, za który składany jest wniosek o zwolnienie z opłacania składek, był niższy co najmniej o 75% w stosunku do przychodu uzyskanego w tym samym miesiącu kalendarzowym w 2019 r.; 2d) oświadczenie płatnika składek, o którym mowa w art. 31zo ust. 10, potwierdzające, że przychód z działalności uzyskany w listopadzie 2020 r. był niższy co najmniej o 40% w stosunku do przychodu uzyskanego w listopadzie 2019 r.;3) inne informacje niezbędne do umorzenia składek;4) podpis wnioskodawcy. Oświadczenie, o którym mowa w ust. 2 pkt 2-2d, płatnik składek składa pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń. W oświadczeniu jest zawarta klauzula następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń.
W konsekwencji powyższego gdy istniały podstawy materialnoprawne do orzekania w sprawie przy wydaniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej doszło do naruszenia art. 61a k.p.a., poprzez jego zastosowanie w sprawie oraz art. 138 § 1 pkt 1 poprzez utrzymanie w mocy decyzji przez organ II instancji przy ponownym rozpoznawaniu sprawy przez prezesa ZUS w sytuacji gdy decyzja ta naruszała wskazane przepisy prawa. Naruszenie tych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy stąd nastąpiło uwzględnienie skargi.
Ponownie rozpoznając sprawę organ zwróci uwagę na nowelizację ustawy COVID dokonaną ustawą z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 2255). Na mocy ustawy nowelizującej do ustawy COVID dodany został przepis art. 15zzzzzn2, którego ust. 1 pkt 2 i ust. 2 stanowi, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Przepis ten znajdzie zastosowanie w niniejszej sprawie skoro sprawa będzie rozpoznawana ponownie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a wskazana wyżej ustawa nowelizująca nie zawiera przepisu przejściowego, który wyłączyłby zastosowanie art. 15zzzzzn2 w niniejszej sprawie. Obowiązkiem także organu będzie działanie w sprawie w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 7 kpa, zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ponadto w myśl art. 9 kpa organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Prowadząc postępowanie organ wypełni zatem obowiązki wynikające z omówionych wyżej przepisów art. 7, art. 8 i art. 9 kpa.
W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.