III SA/GL 559/23

III SA/Gl 559/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-01-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Dorota Fleszer
Małgorzata Herman /przewodniczący/
Marzanna Sałuda /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6213 Inne  świadczenia finansowe związane z lokalem mieszkalnym
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1967
art. 24  ust. 9
Ustawa z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędzia WSA Dorota Fleszer, Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), Protokolant Referent Magdalena Janik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 18 maja 2023 r. nr SKO.IV/424/361/2023 w przedmiocie dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy M. z dnia 30 grudnia 2022 r. nr [...].
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 18 maja 2023 r., znak SKO.IV/424/361/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: SKO) po rozpoznaniu odwołania M. Z. (dalej: Skarżąca) od decyzji Wójta Gminy M. (dalej: organ) z 30 grudnia 2022 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła utrzymało w mocy sporną decyzję.
Rozstrzygnięcie nastąpiło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu 30 listopada 2022r. Skarżąca złożyła wniosek o wypłatę dodatku węglowego. We wniosku wskazała, że zamieszkuje pod podanym adresem i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jako główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego wskazała kocioł na paliwo stałe.
Organ przeprowadził wywiad środowiskowy celem ustalenia zamieszkiwania pod adresem wskazanym we wniosku to jest L. [...] [...] Z. gospodarstw domowych w odrębnych lokalach mieszkalnych. W toku wywiadu ustalono, że głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe. Ponadto ustalono, że strona jest właścicielem lokalu mieszkalnego na parterze. Pismem z dnia 28 listopada 2022r. strona złożyła do Wójta Gminy M. wniosek o ustalenie nr porządkowego dla budynku zlokalizowanego w miejscowości L. na działce ewidencyjnej [...] w obrębie L. a w oświadczeniu z 9 grudnia 2022r. oświadczyła iż pod adresem L. [...] Z. zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022r. nie było możliwe ustalenie odrębnych adresu dla lokali znajdujących się pod podanym adresem.
W wyniku przeprowadzonego postępowania organ I instancji decyzją z dnia 30 grudnia 2023r. odmówił stronie przyznania dodatku węglowego wskazując jako podstawę prawną swego działania art. 24 ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. 2022 r., poz. 1967 ze zm. ) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000).
Organ przywołał treść art.24 ust. 9 ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw i stwierdził iż na potrzeby składania wniosków o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych przyjmuje się, że jedna osoba może wchodzić w skład tylko jednego gospodarstwa domowego. Stwierdził, iż nie było możliwym nadanie odrębnego adresu dla lokalu usytuowanego w L. [...] wskazując, iż w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, dodatek z tytułu wykorzystania niektórych źródła ciepła nie przysługuje.
Wskazał także iż po myśli art.24 ust. 5 c ustawy w przypadku gdy w lokalu, o którym mowa w ust. 5b, zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek dla gospodarstw domowych przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących w tym lokalu. Po myśli zaś art. 24 ust. 6 w przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych złożyła więcej niż jedna osoba z danego gospodarstwa domowego wieloosobowego, dodatek ten jest przyznawany wnioskodawcy, który złożył taki wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania.
Od tej decyzji Skarżąca wniosła odwołanie gdzie podniosła iż prowadzi oddzielne od córki gospodarstwo domowe– w odrębnym lokalu. Córka wpisała skarżącą do swojego gospodarstwa domowego, mając na myśli podanie ogólnej liczby osób zamieszkujących w budynku, a nie wskazanie swojego gospodarstwa.
Po dokonaniu ponownej analizy akt sprawy i odwołania SKO decyzją z dnia 18 maja 2023r. utrzymało sporną decyzję w mocy. Podzieliło przy tym pogląd, iż skoro strona nie podjęła kroków formalnych w celu ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod adresem w odrębnych lokalach wobec tego nie spełnia przesłanek ustawowych uprawniających do przyznania dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła.
W skardze do WSA w Gliwicach strona zakwestionowała legalność wydanej decyzji podnosząc, iż prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, jednak nie posiada formalnego potwierdzenia podziału domu.
W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymując swoje stanowisko w sprawie wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).
Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja SKO z 18 maja 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję wydaną przez Wójta Gminy M. z 30 grudnia 2022 r. o odmowie przyznania stronie prawa do dodatku dla gospodarstw tytułu wykorzystania niektórych źródeł ciepła.
W wyniku kontroli zgodności z prawem decyzji organów obu instancji Sąd doszedł do przekonania, że zostały one wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022 r., poz. 1967 ze zm.). Stosownie do treści art. 24 ust. 1 pkt 1 ustawy dodatek dla gospodarstw domowych przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ciepła gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia albo piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane peletem drzewnym, drewnem kawałkowym lub innym rodzajem biomasy zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576 i 1967), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania zgłoszonych lub wpisanych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
Art. 24 ust. 2 ustawy stanowi natomiast, iż przez gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 1, rozumie się:
1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo
2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe).
Zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek dla gospodarstw domowych przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem.
Po myśli zaś art. 24 ust. 5 ustawy w przypadku, gdy wniosek o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest przyznawany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania.
Na mocy art. 36 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 2022 r. o środkach nadzwyczajnych mających na celu ograniczenie wysokości cen energii elektrycznej oraz wsparciu niektórych odbiorców w 2023 r. (Dz. U. z 2022 r., poz. 2243), obowiązującej od dnia 4 listopada 2022 r., do ustawy dodano przepisy art. 24 ust. 5a-5c.
Zgodnie z art. 24 ust. 5a ustawy w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 4 i 5 do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków zgodnie z ust. 1. Art. 24 ust. 5b ustawy stanowi natomiast, że w przypadku, o którym mowa w ust. 5a, gospodarstwu domowemu, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent przyznaje dodatek dla gospodarstw domowych w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ciepła wpisanego lub zgłoszonego do centralnej ewidencji emisyjności budynków zgodnie z ust. 1. Wreszcie, stosownie do art. 24 ust. 5c ustawy, w przypadku gdy w lokalu, o którym mowa w ust. 5b, zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek dla gospodarstw domowych przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących w tym lokalu.
Ustawa w przepisach art. 24 ust. 21 – 25 przewiduje szereg szczególnych środków dowodowych, mających na celu zweryfikowanie danych zawartych we wniosku i określenie, czy dodatek wnioskodawcy przysługuje. I tak, dokonując weryfikacji wniosku organ bierze pod uwagę w szczególności:
1) informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r. poz. 2519 oraz z 2023 r. poz. 877);
2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie:
a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, 658 i 852),
b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2023 r. poz. 810),
c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 759),
d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1335);
3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 6a ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191 oraz z 2023 r. poz. 497).
Jeśli zaś podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, organ może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa, przy czym wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy (art. 24 ust. 23 ustawy), a w jego toku ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych.
Przedmiotowy dodatek ma niewątpliwie służyć wsparciu jak największej liczby oddzielnych gospodarstw domowych, samodzielnie zaspokajających swoje potrzeby, o czym świadczą zmiany w ustawie o szczególnych rozwiązaniach, wprowadzone ustawą nowelizującą z dnia 27 października 2022 r. Celem ustawy jest zrekompensowanie przez państwo jak najszerszej grupie gospodarstw domowych wysokich cen energii, w tym również kosztów zakupu opału. Ustawa nie uzależnia prawa do otrzymania dodatku od kryterium dochodowego, zaś ustawodawca, wyposażając organy administracji w przedstawione wyżej narzędzia do weryfikacji okoliczności uprawniających do otrzymania tego świadczenia (zwłaszcza wywiad środowiskowy), a jednocześnie w dużej mierze upraszczając formalności proceduralne po stronie wnioskodawców, dążył do zapewnienia wsparcia finansowego jak największej liczbie gospodarstw domowych.
W aktach administracyjnych sprawy znajduje się sporządzona w dniu 9 grudnia 2022 r. notatka z wywiadu środowiskowego, w której pracownik socjalny wskazał, że pod adresem L. [...] Z. znajdują się 2 lokale mieszkalne a M. Z. zajmuje lokal na parterze budynku który składa się z 2 pokoi kuchni i łazienki do którego wejście jest ze wspólnego korytarza, jednak to pomieszczenie pomocnicze i jest przeznaczone wyłącznie do użytku M. Z. Strona zamieszkuje w odrębnym lokalu korzystające ze współdzielonego źródła ogrzewania (kocioł na paliwo stałe).
W aktach znajduje się także oświadczenie M. Z. z 9 grudnia 2022 r. zgodnie z którym pod adresem L. Z. zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i do dnia 30 listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla lokali znajdujących się pod podanym adresem
W odwołaniu strona także podniosła iż córka pomyłkowo wpisała ją do swojego gospodarstwa mając na myśli wszystkie osoby które mieszkają w jednym domu.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podało, iż nie wskazano na obiektywne przyczyny braku możliwości ustalenia odrębnego adresu dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod w/w adresem, a skoro odwołująca się była wpisana jako członek rodziny w innym wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła na potrzeby gospodarstwa domowego prowadzonego pod adresem w L. [...] Z. to brak było podstaw do wypłaty wnioskowanego dodatku.
W ocenie Sądu powyższe stanowisko należy jednak uznać za bezpodstawne. Z treści art. 24 ust. 5a ustawy nie wynika obowiązek podjęcia przez stronę wnioskującą o przyznanie przedmiotowego świadczenia, działań zmierzających do ustalenia odrębnego, nowego adresu dla prowadzonego przez stronę gospodarstwa domowego (por. wyroki WSA w Łodzi z 14 czerwca 2023 r. sygn. II SA/Łd 422/23 oraz z dnia 13 września 2023 r. sygn. akt II SA/Łd 553/23). Nie sposób uznać zatem, by "ustalenie" odrębnego adresu zamieszkania stanowiło przesłankę niezbędną nabycia prawa do dodatku, skoro w istocie nie wiadomo nawet kto miałby takiego "ustalenia" dokonać.
Zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. organy administracji w toku postępowania tak z urzędu jak i na wniosek winny podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz mają obowiązek w wyczerpujący sposób zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Art. 80 k.p.a. stanowi zaś, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
Kolegium wbrew powyższym zasadom pominęło w uzasadnieniu swej decyzji ocenę ustaleń wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego potwierdzających, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe odrębne od gospodarstwa córki oraz że zamieszkuje w lokalu, który ma wszelkie cechy odrębności faktycznej wraz z niezależnym wejściem z wewnątrz .
Kolegium nie rozważyło także kwestii wskazanego błędu córki M. Z. w określeniu składu jej gospodarstwa domowego do którego zaliczono M. Z. w złożonym przez nią wniosku , na co odwołująca podnosiła w odwołaniu .
Niezależnie jednak od treści tego wniosku należy jednak przyjąć, że o tym, czy dodatek przysługuje osobie wnioskującej przesądzają istniejące w rzeczywistości okoliczności faktyczne, z których najistotniejsze znaczenie mają: odrębność jej gospodarstwa domowego i zamieszkiwanie jej w odrębnym lokalu a także korzystanie ze źródeł ogrzewania wymienionych w ustawie i zgłoszonych lub wpisanych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków.
Powyższe okoliczności wskazują na to, że organy administracji naruszyły prawo materialne poprzez błędną wykładnię art. 24 ust. 5a ustawy i przyjęcie, że warunkiem nabycia prawa do dodatku jest "obiektywna" niemożność nadania odrębnemu lokalowi innego adresu i pominięcie w związku z tym oświadczenia M. Z., zgodnie z którym brak było możliwości ustalenia odrębnego adresu w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących w odrębnych lokalach pod adresem L. [...] Z.
Ponadto organy naruszyły także art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a., pomijając dowody mogące wyjaśnić, czy i z jakich przyczyn skarżąca została wskazana we wniosku córki jako członek jej gospodarstwa domowego, a także nie wyjaśniając, czy wnioskodawczyni prowadzi odrębne gospodarstwo domowe od gospodarstwa prowadzonego przez jej córkę oraz czy istotnie zamieszkuje w lokalu odrębnym, na co wskazuje notatka z wywiadu środowiskowego.
W tym stanie sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji.
Rozpoznając sprawę ponownie organy administracji odniosą się do wszystkich znajdujących się w aktach sprawy dowodów, uzupełnią je o wskazane wyżej dowody, których w aktach brak i ustalą istotny dla sprawy stan faktyczny, oraz właściwie stosując przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. ocenią w konsekwencji, czy skarżącej przysługuje prawo do dodatku przy uwzględnieniu przedstawionej wyżej wykładni przepisów ustawy.