III SA/Gl 547/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2023-08-22
NSAAdministracyjneŚredniawsa
samorząd terytorialnyuchwałanadzóruniwersytet trzeciego wiekuplacówka oświatowadom kulturypolityka senioralnakompetencje gminy

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody, uznając, że utworzenie Uniwersytetu Trzeciego Wieku w strukturze Młodzieżowego Domu Kultury jest zgodne z prawem.

Wojewoda stwierdził nieważność uchwały Rady Miejskiej w B. dotyczącej utworzenia Uniwersytetu Trzeciego Wieku (UTW) w strukturze Młodzieżowego Domu Kultury (MDK), argumentując, że UTW nie jest jednostką systemu oświaty i nie może funkcjonować w MDK. Gmina zaskarżyła to rozstrzygnięcie, podnosząc, że posiada kompetencje do tworzenia jednostek organizacyjnych i realizowania polityki senioralnej. Sąd uchylił rozstrzygnięcie nadzorcze, uznając, że utworzenie UTW w strukturze MDK nie narusza prawa i może być korzystne dla obu grup wiekowych.

Sprawa dotyczyła rozstrzygnięcia nadzorczego Wojewody, które stwierdziło nieważność uchwały Rady Miejskiej w B. w sprawie utworzenia Uniwersytetu Trzeciego Wieku (UTW) w strukturze Młodzieżowego Domu Kultury (MDK). Wojewoda argumentował, że UTW nie jest jednostką systemu oświaty i nie może być tworzony w ramach MDK, powołując się na zamknięty katalog placówek oświatowych zawarty w Prawie oświatowym oraz na fakt, że MDK są przeznaczone dla dzieci i młodzieży. Gmina B. wniosła skargę, zarzucając Wojewodzie błędną interpretację przepisów dotyczących kompetencji rady gminy do tworzenia jednostek organizacyjnych oraz realizacji polityki senioralnej. Gmina podkreślała, że UTW nie ma specyficznej regulacji prawnej i może funkcjonować w różnych formach, w tym w strukturach samorządowych. Sąd administracyjny uznał skargę za zasadną i uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie nadzorcze. Sąd stwierdził, że utworzenie UTW w strukturze MDK nie narusza przepisów prawa, w tym art. 7 Konstytucji RP i Prawa oświatowego. Podkreślono, że gmina ma kompetencje do tworzenia jednostek organizacyjnych, a polityka senioralna jest jej zadaniem własnym. Sąd nie widział przeszkód w takim połączeniu organizacyjnym, uznając je za potencjalnie korzystne i zgodne z prawem.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, utworzenie Uniwersytetu Trzeciego Wieku w strukturze Młodzieżowego Domu Kultury jest zgodne z prawem i nie narusza przepisów Konstytucji RP ani Prawa oświatowego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że gmina ma kompetencje do tworzenia jednostek organizacyjnych, a polityka senioralna jest jej zadaniem własnym. Brak jest przepisów zakazujących takiego połączenia organizacyjnego, które może być korzystne dla obu grup wiekowych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (6)

Główne

u.s.g. art. 91 § 1 i 3

Ustawa o samorządzie gminnym

Przepisy te regulują stwierdzanie nieważności uchwał organów gminy sprzecznych z prawem.

Konstytucja RP art. 7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada praworządności, zgodnie z którą organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.

p.p.s.a. art. 148

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd orzeka o uchyleniu aktu nadzoru, jeśli jest on niezgodny z prawem.

u.s.g. art. 18 § ust. 2 pkt 9 lit. h

Ustawa o samorządzie gminnym

Kompetencja rady gminy do tworzenia, likwidacji i reorganizacji jednostek organizacyjnych.

u.s.g. art. 7 § ust. 1 pkt 16a

Ustawa o samorządzie gminnym

Polityka senioralna jako zadanie własne gminy.

Pomocnicze

Ustawa Prawo oświatowe art. 2 § pkt 3

Definicja systemu oświaty i jego składników.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Gmina posiada kompetencje do tworzenia jednostek organizacyjnych, w tym Uniwersytetu Trzeciego Wieku. Polityka senioralna jest zadaniem własnym gminy. Utworzenie UTW w strukturze MDK nie narusza przepisów prawa, w tym Prawa oświatowego. Naruszenie prawa przez uchwałę nie było istotne, uzasadniające stwierdzenie nieważności.

Odrzucone argumenty

Uniwersytet Trzeciego Wieku nie jest jednostką systemu oświaty i nie może funkcjonować w Młodzieżowym Domu Kultury. Uchwała narusza art. 7 Konstytucji RP i art. 2 Prawa oświatowego.

Godne uwagi sformułowania

organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa co nie jest prawem dozwolone jest zakazane organy jednostek samorządu terytorialnego wolno bowiem jedynie to, na co zezwalają przepisy prawa katalog szkół i placówek składających się na system oświaty ma charakter zamknięty uchybienie, prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym nie widzi żadnych przeszkód w utworzeniu uniwersytetu trzeciego wieku w strukturze Młodzieżowego Domu Kultury. Przeciwnie, w ocenie Sądu, takie połączenie organizacyjne może być korzystne zarówno dla młodzieży jak i seniorów

Skład orzekający

Małgorzata Herman

przewodniczący sprawozdawca

Dorota Fleszer

sędzia

Marzanna Sałuda

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja kompetencji gmin w zakresie tworzenia jednostek organizacyjnych dla seniorów oraz ich umiejscowienia w strukturach samorządowych, zwłaszcza w kontekście placówek oświatowych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji utworzenia UTW w strukturze MDK, ale może być pomocne w podobnych przypadkach dotyczących tworzenia jednostek samorządowych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak interpretacja przepisów dotyczących tworzenia jednostek samorządowych może wpływać na inicjatywy lokalne, takie jak Uniwersytety Trzeciego Wieku. Pokazuje też, że sądy mogą stać w obronie lokalnych inicjatyw, gdy organy nadzoru działają zbyt restrykcyjnie.

Czy Uniwersytet Trzeciego Wieku może powstać w domu kultury? Sąd Administracyjny odpowiada!

Sektor

edukacja

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Gl 547/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-08-22
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-07-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Dorota Fleszer
Małgorzata Herman /przewodniczący sprawozdawca/
Marzanna Sałuda
Symbol z opisem
6269 Inne o symbolu podstawowym 626
6411 Rozstrzygnięcia nadzorcze dotyczące gminy; skargi organów gminy na czynności nadzorcze
Hasła tematyczne
Oświata
Samorząd terytorialny
Sygn. powiązane
III OSK 3167/23 - Wyrok NSA z 2024-05-28
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony akt
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 40
art. 91 ust. 1 i 3
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 148
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi Gminy B. na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody [...] z dnia 2 maja 2023 r., nr [...] w przedmiocie uchwały w sprawie utworzenia [...] Uniwersytetu Trzeciego Wieku 1) uchyla zaskarżone rozstrzygnięcie nadzorcze, 2) zasądza od Wojewody [...] na rzecz strony skarżącej kwotę 780 (słownie: siedemset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewoda [...] (dalej: organ nadzoru), rozstrzygnięciem nadzorczym z 2 maja 2023r., Nr [...], na podstawie art. 91 ust. 1 i 3 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 40, dalej: u.s.g.), stwierdził nieważność uchwały, Nr [...], Rady Miejskiej w B. z dnia 27 marca 2023 r. w sprawie utworzenia [...] Uniwersytetu Trzeciego Wieku w B. (dalej: BUTW), w całości, jako sprzecznej z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku (t.j. Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm., dalej: Konstytucja RP), zw. z art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1082 ze zm.).
Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Rada Miejska w B. na sesji w dniu 27 marca 2023 r. podjęła uchwałę Nr [...] w sprawie utworzenia [...] Uniwersytetu Trzeciego Wieku w B. Uchwałę doręczono organowi nadzoru w dniu 3 kwietnia 2023 r.
Jako podstawę prawną do podjęcia uchwały Rada wskazała art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. h ustawy o samorządzie gminnym.
W toku badania legalności przedmiotowej uchwały organ nadzoru stwierdził, że uchwała nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa. Zgodnie z brzmieniem art. 7 Konstytucji RP organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Z powyższego wynika, że zadania i kompetencje, sposób ich wykonania oraz więzi między podmiotami administracji publicznej są uregulowane prawnie, a organy administracji publicznej obowiązuje zasada: "co nie jest prawem dozwolone jest zakazane". Organom jednostek samorządu terytorialnego wolno bowiem jedynie to, na co zezwalają przepisy prawa i mogą działać tylko tam i o tyle, o ile prawo je do tego upoważnia (por. W. Skrzydło, Konstytucja RP. Komentarz. Zakamycze 1999 r., s. 15).
Mocą § 1 przedmiotowej uchwały Rada postanowiła, że z dniem 1 września 2023 r. tworzy się [...] Uniwersytet Trzeciego Wieku w B. w strukturze Młodzieżowego Domu Kultury nr 1 w B. z siedzibą przy ul. [...]. Zdecydowała również, że zarządzanie [...] Uniwersytetem Trzeciego Wieku w B. z dniem 1 września 2023 r. powierza się dyrektorowi Młodzieżowego Domu Kultury nr 1 w B. (§ 2 uchwały). Ponadto rozstrzygnęła, że majątek [...] Uniwersytetu Trzeciego Wieku w Centrum K w B. z dniem 1 września 2023 r. staje się majątkiem [...] Uniwersytetu Trzeciego Wieku w B. działającego w strukturze Młodzieżowego Domu Kultury nr 1 w B. (§ 3 uchwały).
Organ nadzoru wskazał, że w polskim systemie prawnym nie ma przepisów, które regulowałyby zasady tworzenia uniwersytetów trzeciego wieku. W praktyce uniwersytety takie funkcjonują w różnych formach organizacyjnych. Są prowadzone w strukturach uczelni wyższych, przez organizacje pożytku publicznego, np. stowarzyszenia, czy w strukturach jednostek samorządu terytorialnego, np. jako zadanie instytucji kultury. Ich celem jest edukacja i aktywizacja osób starszych.
Rada Miejska w B. postanowiła o utworzeniu [...] Uniwersytetu Trzeciego Wieku, który ma działać w strukturze Młodzieżowego Domu Kultury, będącego placówką oświatowo-wychowawczą i placówką wychowania pozaszkolnego. Zdaniem organu nadzoru powyższe nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Uniwersytet trzeciego wieku nie jest jednostką systemu oświaty i nie może funkcjonować w młodzieżowym domu kultury. Organizację systemu oświaty określa Prawo oświatowe, a w szczególności art. 2, zgodnie z którym, system oświaty obejmuje:
1. przedszkola, w tym: specjalne, integracyjne, z oddziałami specjalnymi lub integracyjnymi, a także inne formy wychowania przedszkolnego;
2. szkoły:
a. podstawowe, w tym: specjalne, integracyjne, z oddziałami przedszkolnymi, integracyjnymi, specjalnymi, przysposabiającymi do pracy, dwujęzycznymi, sportowymi i mistrzostwa sportowego, sportowe i mistrzostwa sportowego,
b. ponadpodstawowe, w tym: specjalne, integracyjne, dwujęzyczne, z oddziałami integracyjnymi, specjalnymi, dwujęzycznymi, przygotowania wojskowego, sportowymi i mistrzostwa sportowego, sportowe, mistrzostwa sportowego, rolnicze, leśne, morskie, żeglugi śródlądowej oraz rybołóstwa,
c. artystyczne;
3. placówki oświatowo-wychowawcze, w tym szkolne schroniska młodzieżowe, umożliwiające rozwijanie zainteresowań i uzdolnień oraz korzystanie z różnych form wypoczynku i organizacji czasu wolnego;
4. placówki kształcenia ustawicznego oraz centra kształcenia zawodowego, umożliwiające uzyskanie i uzupełnienie wiedzy, umiejętności i kwalifikacji zawodowych;
5. placówki artystyczne - ogniska artystyczne umożliwiające rozwijanie zainteresowań i uzdolnień artystycznych;
6. poradnie psychologiczno-pedagogiczne, w tym poradnie specjalistyczne udzielające dzieciom, młodzieży, rodzicom i nauczycielom pomocy psychologiczno-pedagogicznej, a także pomocy uczniom w wyborze kierunku kształcenia i zawodu;
7. młodzieżowe ośrodki wychowawcze, młodzieżowe ośrodki socjoterapii, specjalne ośrodki szkolno- wychowawcze oraz specjalne ośrodki wychowawcze dla dzieci i młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy i wychowania, a także ośrodki rewalidacyjno- wychowawcze umożliwiające dzieciom i młodzieży, o których mowa w art. 36 ust. 17, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, realizację odpowiednio obowiązku, o którym mowa w art. 31 ust. 4, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki;
8. placówki zapewniające opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania;
9. placówki doskonalenia nauczycieli;
10. biblioteki pedagogiczne;
11. kolegia pracowników .służb społecznych.
Uniwersytet trzeciego wieku nie mieści się w powyższym katalogu. Nie może zatem zostać utworzony jako jednostka systemu oświaty, bądź też jej część. Katalog szkół i placówek składających się na system oświaty ma charakter zamknięty.
Młodzieżowy domy kultury jest placówką oświatowo-wychowawczą. Celem jej działalności jest prowadzenie działań na rzecz dzieci i młodzieży. Stosownie bowiem do § 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 2 listopada 2015 r. w sprawie rodzajów i szczegółowych zasad działania placówek publicznych, warunków pobytu dzieci i młodzieży w tych placówkach oraz wysokości i zasad odpłatności wnoszonej przez rodziców za pobyt ich dzieci w tych placówkach (Dz.U. z 2015 r. poz. 1872 ze zm.) placówkami oświatowo-wychowawczymi są placówki wychowania pozaszkolnego m.in. młodzieżowe domy kultury.
Dalej wskazał, że analogiczne regulacje zawarto § 2 pkt 1 lit. b oraz § 3 rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 30 marca 2023 r. w sprawie niektórych publicznych placówek systemu oświaty (Dz. U. z 2023 r. poz. 651), które weszło w życie 5 kwietnia 2023 r.
Powyższe pozwala na ustalenie, że młodzieżowe domy kultury nie są powołane do realizacji zadań na rzecz osób starszych, zatem w ich strukturach nie może być realizowana edukacja i aktywizacja osób starszych.
Reasumując, organ nadzoru stwierdził, że Rada decydując o utworzeniu uniwersytetu trzeciego wieku w młodzieżowym domu kultury działała bez podstawy prawnej i naruszyła art. 7 Konstytucji RP zw. z art. 2 pkt 3 Prawa oświatowego.
Powyższe uchybienie stanowi istotne naruszenie prawa, za które uznaje się uchybienie, prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym.
Organ nadzoru nie wyklucza działania takich uniwersytetów trzeciego wieku w strukturach samorządowych, np. jako zadanie instytucji kultury realizowane w formie jej komórki organizacyjnej, natomiast uniwersytet nie może być utworzony jako placówka oświatowa, a tym bardziej wchodzić w strukturę młodzieżowego domu kultury.
Przepis art. 91 ust. 1 u.s.g. stanowi, że uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. O nieważności uchwały lub zarządzenia w całości lub w części orzeka organ nadzoru w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia doręczenia uchwały lub zarządzenia, w trybie określonym w art. 90.
Mając powyższe na uwadze, stwierdzenie nieważności uchwały Nr [...] Rady Miejskiej w B. z dnia 27 marca 2023 r. w sprawie utworzenia [...] Uniwersytetu Trzeciego Wieku w B. - w całości, organ nadzoru uznał za uzasadnione i konieczne.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik strony skarżącej, zaskarżył w całości ww. rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody [...] z 2 maja 2023 r.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie prawa materialnego tj.:
- art. 18 ust. 2 pkt 9 lit h u.s.g., polegające na błędnym uznaniu, że Rada Miejska w B. nie miała prawa powołać jednostki organizacyjnej pod nazwą [...] Uniwersytet Trzeciego Wieku w B.;
- art. 7 ust. 1 pkt 16a u.s.g. polegającej na błędnym uznaniu, że Rada Miejska w B. nie ma umocowania do realizowania polityki senioralnej stanowiącej zadanie własne gminy;
- art. 91 u.s.g. przez przyjęcie, że przedmiotowa uchwała Rady Miasta w B. jest sprzeczna z prawem.
Wskazując na postawione zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia w całości i zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że Wojewoda błędnie przyjął, iż wolą Rady Miejskiej w B. było utworzenie BUTW jako jednostki oświatowej. Uniwersytet trzeciego wieku nie jest formą organizacyjno-prawną prawem regulowaną, wobec czego placówka dydaktyczna dla osób starszych musi przyjąć formę prawem przewidzianą i pozwalającą na prowadzenie wskazanej działalności dydaktycznej.
Rada Miejska posiada upoważnienie do tworzenia, likwidowania i reorganizowania jednostek organizacyjnych, zgodnie z powołanym w podstawie prawnej przepisie art. 18 u.s.g. Powołany na mocy uchwały [...] Uniwersytet Trzeciego Wieku w B. jako gminna jednostka organizacyjna posiadać ma niezależność organizacyjną oraz własne cele i zadania do realizacji i w żadnym zakresie zadania BUTW nie mają być realizowane przez MDK nr 1 w B.
Ponadto, nie stoi na przeszkodzie, by zarządzanie BUTW powierzyć dyrektorowi MDK-u nr 1 w B. Przepisy ustawy Karta Nauczyciela nie zabraniają podejmowania przez dyrektora placówki oświatowej dodatkowego zatrudnienia u innego pracodawcy. Z tym, że dodatkowe zatrudnienie lub prowadzenie działalności nie może kolidować z wykonywaniem obowiązków w podstawowym miejscu pracy. Wskazano również na stanowisko MEN zgodnie z którym, aby dyrektor mógł wywiązywać się z nałożonych na niego zadań powinien realizować zajęcia dydaktyczne w obniżonym w stosunku do obowiązującego wymiaru. Możliwe jest też całkowite zwolnienie z realizacji tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć (art. 42 ust. 6 ustawy KN). Dalej podkreślono, że pomimo wciąż rosnącej popularności Uniwersytetów Trzeciego Wieku, obecnie jest ich w skali kraju ponad 450 oraz prawie 50 -letniej tradycji ich funkcjonowania w Polsce brak jest nadal regulacji prawnych w zakresie ich tworzenia i form funkcjonowania. Jak wynika z prowadzonych badań, co piąty UTW podlega instytucji samorządowej, do których zalicza się m.in. jednostki kultury, jednostki oświatowe (dane z publikacji Danuty Książek Rola uniwersytetów trzeciego wieku w stymulowaniu aktywności społecznej i edukacyjnej osób starszych UTW). Zgodnie z powyższym w B. również funkcjonuje [...] Uniwersytet Trzeciego Wieku w strukturze Centrum Kształcenia Ustawicznego w B. - czyli w ramach jednostki oświatowej. Działalność BUTW, z uwagi na przekształcenia CKU w B., miała zostać zakończona na dzień 31 sierpnia 2023r., a powołanie nowej jednostki miało sprostać oczekiwaniom dotychczasowej, prężnie działającej społeczności uniwersytetu. Wybór formy funkcjonowania UTW jako jednostki samorządowej ma stanowić naturalną kontynuację dotychczasowej działalności.
Organ nadzoru wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując zasadność oraz prawidłowość stanowiska podjętego w zaskarżonym rozstrzygnięciu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in., stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 7 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), orzekanie w sprawach skarg na akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego.
W niniejszej sprawie kontroli Sądu poddano rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody [...] z 2 maja 2023 r., stwierdzające nieważność uchwały Rady Miejskiej w B. z 27 marca 2023 r. w sprawie utworzenia [...] Uniwersytetu Trzeciego Wieku w B.
Przechodząc do oceny merytorycznej zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia nadzorczego w świetle zarzutów zawartych w skardze, należy stwierdzić, że zaskarżony akt nadzoru narusza prawo.
Zgodnie z art. 171 ust. 1 Konstytucji RP działalność samorządu terytorialnego podlega nadzorowi z punktu widzenia legalności. Ustawa o samorządzie gminnym stanowi z kolei, że nadzór nad działalnością gminną sprawowany jest na podstawie kryterium zgodności z prawem (art. 85 u.s.g.). Organami nadzoru są Prezes Rady Ministrów i wojewoda, a w zakresie spraw finansowych – regionalna izba obrachunkowa (art. 87 u.s.g.). Ponadto, jak stanowi art. 87 u.s.g., organy nadzoru mogą wkraczać w działalność gminną tylko w przypadkach określonych ustawami.
Z treści przepisu art. 85 u.s.g. wynika, że ocena działalności jednostki samorządu terytorialnego jest dokonywana przez wojewodę wyłącznie w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Organ nadzoru nie może więc dokonywać tej oceny na podstawie innych kryteriów. Pomimo tego, że nadzór sprawowany nad działalnością gminną przez wojewodę obejmuje wszystkie aspekty funkcjonowania samorządu terytorialnego, organ nadzoru może wkraczać w działalność gminy tylko w przypadkach określonych w ustawie. Zgodnie z art. 91 ust. 1 u.s.g. uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. O nieważności uchwały w całości lub w części orzeka organ nadzoru w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia jej doręczenia organowi nadzoru. Z kolei, zgodnie z art. 91 ust. 3 u.s.g. rozstrzygnięcie nadzorcze powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne oraz pouczenie o dopuszczalności wniesienia skargi do sądu administracyjnego.
Wprowadzając sankcję nieważności jako następstwo naruszenia prawa, ustawodawca nie określił rodzaju naruszenia prawa, które prowadziłoby do zastosowania tej sankcji.
W ustawie o samorządzie gminnym przewidziano dwa rodzaje naruszeń prawa, które mogą być wywołane przez ustanowienie aktów uchwalanych przez organy gminy: mogą być to naruszenia istotne lub nieistotne. Wobec braku ustawowej definicji, w doktrynie i w orzecznictwie za "istotne" naruszenie prawa uznaje się uchybienie, prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym. Do nich zalicza się między innymi naruszenie przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego, a także przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał (por. M. Stahl, Z. Kmieciak, Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego w świetle orzecznictwa NSA i poglądów doktryny, Samorząd Terytorialny 2001, z. 1-2, s. 101-102).
W judykaturze za istotne naruszenie prawa, będące podstawą do stwierdzenia nieważności aktu, uznaje się takiego rodzaju naruszenia prawa jak: podjęcie uchwały przez organ niewłaściwy, brak podstawy do podjęcia uchwały określonej treści, niewłaściwe zastosowanie przepisu prawnego będącego podstawą podjęcia uchwały, naruszenie procedury podjęcia uchwały (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 1998 r., sygn. akt II SA/Wr 1459/97, Lex nr 33805; z dnia 8 lutego 1996 r., sygn. akt SA/Gd 327/95, Lex nr 25639).
Stwierdzenie nieważności uchwały, może nastąpić więc tylko wtedy, gdy zarządzenie pozostaje w wyraźnej sprzeczności z określonym przepisem prawnym, co jest oczywiste i bezpośrednie oraz wynika wprost z treści tego przepisu. Przez sprzeczność taką przyjęło się rozumieć niezgodność z aktami prawa powszechnie obowiązującego, a więc Konstytucją RP, ustawami, aktami wykonawczymi, oraz powszechnie obowiązującymi aktami prawa miejscowego (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 grudnia 2003 r. P 9/02, OTK-A 2003, Nr 9, poz. 100).
Sąd w składzie orzekającym, wskazując na powyższe, wbrew argumentacji organu nadzoru, stwierdził, że zaskarżona uchwała nie pozostaje w wyraźnej sprzeczności z prawem, a co więcej nie tylko może, ale wręcz powinna być tolerowana w demokratycznym państwie.
Słusznie organ nadzoru zauważył, że uniwersytety trzeciego wieku nie mają osobnej, szczegółowej regulacji prawnej. Przedstawiając formalno-prawne zasady działania tych placówek, można obecnie wskazać na następujące formy ich działania. Mogą to być organizacje pozarządowe, a zatem stowarzyszenia i fundacje, mogą to być placówki działające w ramach uczelni wyższych, publicznych i niepublicznych, wreszcie mogą to być również organizacje działające w strukturach jednostek organizacyjnych samorządu terytorialnego, centrach kultury, centrach kształcenia ustawicznego, bibliotekach, ośrodkach pomocy społecznej itp. Podmioty funkcjonujące w takiej formie nie posiadają samodzielności i odrębności w działaniu, są strukturalnie i finansowo uzależnione od jednostek organizacyjnych lokalnych samorządów.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 u.s.g. do zakresu działania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, niezastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzyganie w sprawach, o których mowa w ust. 1, należy do gminy (ust.2). Na mocy art. 7 ust. 1 pkt 16a dodanego przez art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. (Dz.U.2023.572) zmieniającej nin. ustawę z dniem 11 kwietnia 2023 r., zadaniem własnym gminy jest polityka senioralna.
Z kolei, przepis art. 18 ust.2 pkt 9 lit. h u.s.g. będący podstawą prawną zaskarżonej uchwały, stanowi że do wyłącznej właściwości rady gminy należy tworzenie, likwidacja i reorganizacja przedsiębiorstw, zakładów i innych gminnych jednostek organizacyjnych oraz wyposażania ich w majątek. Zatem podstawą prawną uchwały nie były przepisy szczególne, a w tym przepisy Prawa oświatowego.
Wbrew stanowisku organu nadzorczego i przedstawionej argumentacji, Sąd nie widzi żadnych przeszkód w utworzeniu uniwersytetu trzeciego wieku w strukturze Młodzieżowego Domu Kultury. Przeciwnie, w ocenie Sądu, takie połączenie organizacyjne może być korzystne zarówno dla młodzieży jak i seniorów, przy czy oczywistym jest, że każdy z tych podmiotów będzie realizował własne cele i zadania.
Jeśli organ nadzoru dopuszcza utworzenie uniwersytetu dla seniorów jako zadanie instytucji kultury tj. a przykład w domu kultury, to całkowicie niezrozumiałe jest kwestionowanie ulokowania takiego podmiotu w domu kultury dla młodzieży.
Podsumowując, Sąd nie dostrzegł sprzeczności pomiędzy uchwałą w sprawie utworzenia [...] Uniwersytetu Trzeciego Wieku w B., a art. 7 Konstytucji i zawartą w nim zasadą praworządności. Sąd nie podziela również zarzutu naruszenia art. 2 pkt 3 ustawy Prawo oświatowe, zgodnie z którym system oświaty obejmuje placówki oświatowo-wychowawcze, w tym szkolne schroniska młodzieżowe, umożliwiające rozwijanie zainteresowań i uzdolnień oraz korzystanie z różnych form wypoczynku i organizacji czasu wolnego. Sąd nie stwierdził naruszenia, w dodatku istotnego, wskazanych przepisów uzasadniającego stanowisko organu. Uchwała została podjęta przez właściwy organ i w ramach posiadanych kompetencji oraz z poszanowaniem prawa.
W tym stanie faktycznym i prawnym zarzuty skargi okazały się uzasadnione.
W związku powyższym, Sąd na podstawie art. 148 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz strony skarżącej kwotę 780 zł obejmującą wpis od skargi w kwocie 300 zł i koszty zastępstwa procesowego według norm przepisanych w wysokości 480 zł.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI