III SA/Gl 547/22

III SA/Gl 547/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-01-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Barbara Brandys-Kmiecik
Małgorzata Herman /przewodniczący sprawozdawca/
Marzanna Sałuda
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I GSK 550/23 - Wyrok NSA z 2024-05-24
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2013 poz 361
art. 39 ust. 2 pkt 4, art. 45 pkt 8
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
Dz.U. 2019 poz 1505
art. 29 ust. 1
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Dyrektora Śląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Częstochowie z dnia 20 maja 2022 r. nr 4/PRŚ/OR12/2022 w przedmiocie płatności obszarowych oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 20 maja 2022 r., Nr 4/PRŚ/OR12/2022, Dyrektor Śląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Częstochowie (dalej: organ odwoławczy, organ II instancji), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021, poz. 735 z późn. zm. - dalej k.p.a.) w związku z art. 10 ust. 2 oraz art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz.U. z 2019r., poz. 1505), po rozpatrzeniu odwołania E. S. (dalej: strona, wnioskodawczyni, skarżąca) z 18 marca 2018r. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w C. (dale: organ I instancji), z 18 marca 2019r., Nr [...], o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Rozstrzygniecie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu 13 maja 2014 r. skarżąca złożyła do Biura Powiatowego ARiMR w Z. wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2014 r. Organ decyzją z 2 kwietnia 2015 r. przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową w wysokości 2587,40 zł. W wyniku składanych w kolejnych latach (2015 i 2016) wniosków - decyzją z 14 czerwca 2016 r. przyznana została skarżącej płatność rolnośrodowiskowa w wysokości 2354,53 zł na rok 2015, a decyzją z 17 marca 2017 r. przyznano stronie płatność rolnośrodowiskową w łącznej wysokości 2801,60 zł, na 2016 r. W 2017 r. skarżąca nie złożyła wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej do określonych gruntów lub zwierząt objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym ani informacji, o której mowa w § 23 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361, ze zm.).
Decyzją z 18 marca 2019 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w C. ustalił stronie kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości 7 665,91 zł z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego.
Decyzją z 26 kwietnia 2019 r. Dyrektor Śląskiego OR ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że strona nie złożyła wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej do określonych gruntów lub zwierząt objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym ani informacji, o której mowa w § 23 ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Obowiązek złożenia tego oświadczenia wynika z § 39 ust. 2 pkt. 4 ww. rozporządzenia oraz z oświadczenia zawartego w części IX wniosku (oświadczenia i zobowiązania), gdzie strona zobowiązała się m.in. do realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego zgodnie z warunkami i wymogami określonymi w przepisach prawa krajowego i wspólnotowego.
Ponadto, organ ustalił, że doszło do zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym w latach 2014, 2015 i 2016 na powierzchni 6,41 ha w 2014 i 2015 r. oraz 6,92 ha w 2016 r. Tym samym, w ocenie Dyrektora Oddziału ARiMR, organ I instancji prawidłowo ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego.
Dalej wskazał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 28a ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2018 r., poz. 1936, ze zm.), art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 z 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 1, ze zm.), art. 11 ust. 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 907/2014 z 11 marca 2014 r., uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz. Urz. UE L 2014.255.18, ze zm.), ani też art. 54 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013, który stanowi, że w należycie uzasadnionych przypadkach państwa członkowskie mogą zadecydować o zaprzestaniu odzyskiwania przekazanych nienależnie kwot. Dyrektor Oddziału ARiMR wyjaśnił, iż wprawdzie kwestie poruszane przez skarżącą, dotyczące braku wpływu na możliwość kontynuacji zobowiązania, są zrozumiałe dla organu, jednakże w świetle przedstawionego ustawodawstwa, brak jest przesłanek, które warunkowałyby możliwość uchylenia zaskarżonej decyzji z tego tytułu. Osobiste problemy skarżącej, jej konfliktu z konkubentem (pełnomocnikiem) oraz stan zdrowia nie stanowią podstawy do uchylenia decyzji z 18 marca 2019 r.
Organ stwierdził też, że nie występują przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności określone w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 i art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 oraz w art. 3 ust. 1 i 3 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312, s. 1 z 23.12.1995 r. ze zm.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wyrokiem z 9 lipca 2020 r., sygn. III SA/Gl 645/19, po rozpoznaniu skargi wnioskodawczyni, uchylił powyższą decyzję, stwierdzając, że organy obu instancji nie podjęły wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Jednocześnie nie wywiązały się z wymogu dążenia do wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy (art. 77 § 1 k.p.a.), a zebrany materiał dowodowy oceniły z pominięciem reguł wskazanych w art. 80 k.p.a. W konsekwencji zgromadzony w aktach administracyjnych materiał dowodowy nie był wystarczający do wydania zaskarżonej decyzji. Motywy podjęcia kwestionowanych rozstrzygnięć, naruszają wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie decyzji nie uwzględnia wszystkich faktów wynikających ze zgromadzonego materiału dowodowego.
Sąd wskazał, że zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) organ powinien był ustalić, czy okoliczność, na którą powołuje się strona (choroba umysłowa) występowała w dacie złożenia pierwszego wniosku o płatność i kolejnych wniosków. Organ powinien prowadzić w tym celu postępowanie wyjaśniające. Tym bardziej, że przepis art. 58 kodeksu cywilnego stanowi o nieważności czynności prawnej sprzecznej z ustawą, mającej na celu obejście ustawy, bądź sprzecznej z zasadami współżycia społecznego. Z kole,i art. 82 k.c. wskazuje, że nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli. Dotyczy to w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych.
Z przedłożonego przez stronę skarżącą uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego w M. sygn. akt [...] wynika, że J. P. (konkubent strony ) w dniu 16 października 2015 r. złożył pozew o rozwiązanie umowy dożywocia ze skarżącą. W uzasadnieniu pozwu podał, że od początku zawarcia umowy dożywocia, a więc od 15 listopada 2013 r. zapewniał skarżącej środki utrzymania, płacił wszystkie rachunki, dostarczał pożywienia, gdyż skarżąca jest osobą chorą psychicznie, wymagającą stałej opieki. Sąd w oparciu o opinię biegłego psychiatry oraz zeznania świadków ustalił, że skarżąca jest osobą o znacznym deficycie intelektualnym, chorą somatycznie, upośledzoną w stopniu lekkim z zaburzeniami psychicznymi charakterystycznymi dla schizofrenii paranoidalnej. Najbardziej wiarygodną przyczyną opuszczenia gospodarstwa jest korzystanie przez J. P. z pieniędzy skarżącej. Skarżąca sama wymaga opieki. Zdaniem WSA, organ nie ocenił tego dowodu z dokumentu w sposób należyty. Nie wyjaśnił, jak doszło do złożenia przez skarżącą wniosku o kolejną płatność rolnośrodowiskową 23 maja 2016 r., skoro skarżąca wyprowadziła się od powoda w marcu 2016 r.
Ponadto, organ nie zwrócił uwagi, że w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności lekarz orzecznik wskazał, że skarżąca wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych. Już te okoliczności, zdaniem Sądu I instancji wskazują, że koniecznym było dopuszczenie opinii biegłych psychiatrów i psychologów na okoliczność, czy skarżąca była w stanie samodzielnie dokonywać czynności prawnych i swobodnie podejmować decyzję oraz wyrażać swoją wolę, składając zarówno pierwszy wniosek o płatność rolnośrodowiskową 13 maja 2014 r., jak i kolejne wnioski. Zasadnym zatem, zdaniem Sądu I instancji okazał się zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 78 § 1 k.p.a. Ponadto, celem ustalenia stanu faktycznego sprawy organ powinien przesłuchać w charakterze świadka J. P., gdyż mając na uwadze uzasadnienie jego pozwu o zniesienie umowy dożywocia, koniecznym jest wyjaśnienie, kto składał wnioski o dopłaty, czy J. P., czy strona skarżąca.
Zebranie całego materiału dowodowego w sprawie i prawidłowa jego ocena pozwoli dopiero na ustalenie, kto składał wnioski – J. P. czy skarżąca. Jeśli składała je skarżąca, to czy istniały okoliczności nadzwyczajne uprawniające organ do odstąpienia od zwrotu. Na wypadek ustalenia istnienia w dacie złożenia wniosku u skarżącej choroby uniemożliwiającej rozpoznanie znaczenia składanego oświadczenia i swoich czynów, organ weźmie to pod uwagę.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył organ, wnosząc o jego uchylenie i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W skardze kasacyjnej zarzucił naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez uchylenie decyzji i uznanie, że w postępowaniu o zwrot nienależnie pobranych płatności organ ma obowiązek prowadzić postępowanie dowodowe z urzędu, podczas gdy zgodnie z art. 3 § 2 pkt 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego organ ma tylko obowiązek w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast obowiązkiem strony jest udowodnienie okoliczności, z której wywodzi ona skutki prawne;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR poprzez uchylenie decyzji i uznanie, że organ miał obowiązek z urzędu zbierać dowody w sprawie i dopuścić dowód z opinii biegłego oraz z przesłuchania świadka, podczas gdy w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji z zakresu właściwości Agencji stosuje się przepisy k.p.a. z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 81; w związku z tym organ nie miał obowiązku dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego na okoliczność, czy strona w dacie składania wniosków o płatności oraz w dacie niezłożenia wniosku o płatność za rok 2017 r. znajdowała się w stanie pozwalającym nadświadome podjęcie decyzji i wyrażenie woli, tym bardziej że skarżąca w toku postępowania administracyjnego nie składała takowych wniosków dowodowych;
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez uchylenie decyzji i uznanie, że organ miał obowiązek dopuścić i przeprowadzić dowód z opinii biegłego na okoliczność, czy strona w dacie składania wniosków o płatności oraz w dacie niezłożenia wniosku o płatność za rok 2017 r. znajdowała się w stanie pozwalającym nadświadome podjęcie decyzji i wyrażenie woli oraz z przesłuchania świadka, podczas gdy stosowanie tego przepisu jest wyłączone w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji z zakresu właściwości Agencji;
4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego poprzez uchylenie decyzji i uznanie, że organ ma obowiązek prowadzić postępowanie dowodowe z urzędu i zbierać dowody na korzyść strony;
5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego poprzez uchylenie decyzji i uznanie, że to organ winien udowodnić, że skarżąca w dacie składania wniosków o płatność za rok 2014, 2015 i 2016 oraz w 2017 r. znajdowała się w stanie pozwalającym na świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli, podczas gdy to na skarżącej jako osobie wywodzącej z określonego faktu skutki prawne spoczywał ciężar wykazania, że w dacie składania wniosków o płatność za rok 2014, 2015 i 2016 oraz w okresie w którym wniosek o płatność za rok 2017 winien być złożony znajdowała się w stanie wyłączającym świadome podjęcie decyzji i wyrażenie woli;
6. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez uchylenie decyzji i uznanie, że uzasadnienie decyzji organu nie uwzględnia wszystkich faktów wynikających ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, podczas gdy uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom wskazanych w tym przepisie, w szczególności wskazuje, które fakty organ uznał za udowodnione i dowody, na których się oparł, natomiast Sąd nie wskazał, jakich to faktów organ nie uwzględnił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z 5 października 2021 r., sygn. I GSK 222/21 oddalił skargę kasacyjną organu.
W uzasadnieniu wyroku wskazał, że powołana przez organ ustawa z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U.2020.1341 t.j. z dnia 2020.08.05) nie miała w sprawie zastosowania, a co za tym idzie uregulowany jej materią w art. 3 ust 2 pkt 2 i ust 3 tryb postępowania nie dotyczy postępowania w sprawie niniejszej, której przedmiotem jest ustalenie i zwrot nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych. Jak wynika bowiem z art. 1 ust 2 tej ustawy ustala ona zasady i tryb:
a) przyznawania rolnikom płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu,
b) przeprowadzania kontroli w zakresie płatności bezpośrednich oraz płatności niezwiązanej do tytoniu,
c) wypłaty rolnikom płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu - w zakresie nieokreślonym w przepisach, o których mowa w pkt 1, lub przewidzianym w tych przepisach do określenia przez państwo członkowskie Unii Europejskiej,
Ustawa ta zatem wskazuje na zasady i tryb przyznawania płatności, po złożonym wniosku o przyznanie tejże płatności oraz wskazuje na zasady i tryb przeprowadzania kontroli i określa zasady i tryb wypłat, nie odnosząc się tym samym do wydawanych decyzji administracyjnych w zakresie nienależnie pobranych świadczeń, których domaga się organ od skarżącej, na skutek niezłożenia przez nią wniosku w kampanii 2017 o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej do określonych gruntów lub zwierząt objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym ani informacji, o której mowa w § 23 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361, ze zm.).
NSA wskazał, że zgodnie z art. 10a ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa "Jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 81", jednakże z art. 10a ust. 6 ustawy o ARiMR wynika, iż " Przepisów ust. 1-5 nie stosuje się do postępowań rozstrzyganych w drodze decyzji na podstawie przepisów:
1) dotyczących rynków owoców i warzyw oraz rynku chmielu;
2) dotyczących systemów wsparcia bezpośredniego;
3) dotyczących wspierania rozwoju obszarów wiejskich"
Z uwagi na to, że niniejsza sprawa dotyczy nienależnie pobranych świadczeń z Programu Rolnośrodowiskowego, objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. poz. 361 z późn. zm)., organ miał zatem obowiązek z urzędu i na wniosek zbierać dowody w sprawie oraz dokonać oceny całokształtu zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego. Celem bowiem postępowania prowadzonego na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa jest zbadanie: czy doszło do ustalenia i wypłaty rolnikowi środków pochodzących z funduszy unijnych lub krajowych nienależnie lub w nadmiernej wysokości; czy istnieje obowiązek ich zwrotu; czy nie wystąpiły przesłanki wykluczające taki zwrot. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków ma miejsce wówczas gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnych oraz nastąpi ich wypłata, a następnie dojdzie do złamania zobowiązania rolnośrodowiskowego, tak jak w sprawie niniejszej - na podstawie art. 39 ust 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361, ze zm.). Skarżąca bowiem nie złożyła wniosku o przyznanie kolejnej płatności (na rok 2017). Organ stwierdził, tym samym, że doszło do zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym w latach 2014- 2016.
NSA podkreślił, że skarżąca domagając się uchylenia decyzji nakazującej zwrot pobranych płatności na usprawiedliwienie braku złożenia wniosku o płatność PRŚ na rok 2017 i zaniechania kontynuacji podjętego zobowiązania powoływała okoliczności od niej niezależne, wskazując, że jest osobą całkowicie niezdolną do pracy (w tym niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym) zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 11 stycznia 2018 r. Wskazała również na posiadane orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 7 czerwca 2013 r. oraz przedstawiła dokumentację lekarską o przebiegu leczenia schorzenia psychicznego (schizofrenia paranoidalna) jak również wyrok Sądu Rejonowego w M. z dnia 28 czerwca 2018r. sygn. akt [...] w sprawie o rozwiązanie umowy dożywocia.
W ocenie NSA, Sąd I instancji zasadnie przyjął, że koniecznym w sprawie jest ustalenie czy istniały okoliczności nadzwyczajne uprawniające organ do odstąpienia od zwrotu wypłaconych uprzednio kwot płatności rolnośrodowiskowych. Jednak w ocenie NSA zarzut Sądu I instancji skierowany pod adresem organu, naruszenia art. 78 §1 k.p.a poprzez brak przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego na okoliczności czy strona w dacie składania wniosków o płatności rolnośrodowiskowe na lata 2014- 2016 oraz w terminie do złożenia wniosku za rok 2017 znajdowała się w stanie pozwalającym na świadome podjęcie decyzji i wyrażenie woli oraz wskazanie na konieczność uzupełnienia postępowania o dopuszczenie dla ustalenia powyższych okoliczności dowodu z opinii biegłych psychiatrów i psychologów – okazał się niezasadny.
Podkreślił bowiem, że wyjątkowe przypadki usprawiedliwiające brak zwrotu płatności rolnośrodowiskowych ( o uznanie zaistnienia których wnioskowała w sprawie skarżąca ), to okoliczności niezależne od rolnika i których nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego.
NSA przypomniał, że w myśl art. 47 ust. 1 rozporządzenia nr 1974/2006 państwa członkowskie mogą uznać, w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta: śmierć beneficjenta (lit. a); długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu (lit. b); wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania (lit. c); katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa (lit. d); wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich (lit. e); choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza(lit. f). Zgodnie zaś z § 45 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. inną niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006 kategorią siły wyższej lub wyjątkową okolicznością, w przypadku wystąpienia której zwrot pomocy nie jest wymagany, jest inna okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika.
Zarówno analiza katalogu otwartego przypadków siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności zawartego w art. 47 ust. 1 rozporządzenia nr 1974/2006, jak i treść przesłanki zawartej w § 45 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., przekonuje, że sytuacja usprawiedliwiająca brak zwrotu musi być niezależna od rolnika i której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego.
Ponadto NSA zauważył, że ze względu na otwarty charakter tego katalogu, te inne niewymienione w przepisie przypadki muszą być do tych wskazanych podobne i tej samej wagi, co oznacza również, że muszą być one niezależne od rolnika realizującego zobowiązanie rolnośrodowiskowe oraz to, że nie można było ich przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego. Także, w § 45 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. prawodawca krajowy wskazując w sposób ogólny przesłankę wyłączającą zwrot płatności wprost postanowił, że dotyczy ona wyłącznie przypadków niezależnych od rolnika, których nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania.
Dalej, NSA podkreślił, że samo zaistnienie "siły wyższej" nie jest wystarczające do tego, aby wyłączyć obowiązek zwrotu płatności rolnośrodowiskowych. Niezbędne jest również zawiadomienie organu na piśmie w terminie 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent był w stanie dokonać tej czynności, o zaistnieniu przypadku "siły wyższej". Niemniej wskazując, że skoro powyższe wymaga stosownego zgłoszenia, czego skarżąca w przedmiotowej sprawie nie uczyniła, organ błędnie przyjmuje, iż w 2017r., była ona w stanie złożyć wniosek o przyznanie płatności.
NSA zauważył, że w przytoczonym powyżej art. 47 ust. 2 rozporządzenia nr 1974/2006 jest mowa o pojęciu "być w stanie", a nie "ustanie okoliczności". Ciężar dowodowy został przerzucony na stronę, gdyż z faktu tego wywodzi skutki prawne.
W kontrolowanej sprawie, w ocenie NSA, nie budzą wątpliwości okoliczności dotyczące udokumentowanego stanu zdrowia skarżącej, jej choroby i przebiegu leczenia, mające zasadnicze znaczenie dla przyjęcia braku możliwości dotrzymania przez nią warunków podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego.
Zdaniem NSA nieustalenie przez organy ARiMR, czy złożenie przez skarżącą w dniu 22 listopada 2018 r. wraz z odwołaniem od decyzji organu I instancji z dnia 8 listopada 2018 r. o ustaleniu nienależnie pobranych płatności - stosownych dokumentów ( karty informacyjnej leczenia szpitalnego w okresie od 15 października 2015r. do 29 października 2015 r. z rozpoznaniem schizofrenii paranoidalnej oraz w okresie od 25 marca 2017r. do 28 kwietnia 2017 r. leczenia tego schorzenia ) spełnia warunki art. 47 ust. 2 rozporządzenia nr 1974/2006, jest uchybieniem postępowania mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
NSA wskazał, że ponowne rozpoznanie sprawy przez organ winno zmierzać do ustalenia, w świetle przedstawionych przez skarżącą dowodów dotyczących stanu jej zdrowia w tym leczenia szpitalnego, orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 1 stycznia 2018 r. o całkowitej niezdolności do pracy skarżącej do 31 stycznia 2023 r., pozostającej w związku z naruszeniem sprawności organizmu powstałym przed ukończeniem 18 roku życia, orzeczenia o stopniu o stopniu niepełnosprawności z dnia 7 czerwca 2013 r. jak również w świetle dowodów zebranych i poddanych ocenie w sprawie sygn. akt [...] Sądu Rejonowego w M. o rozwiązanie umowy dożywocia, a w szczególności sporządzonej w tej sprawie opinii biegłego lekarza psychiatry, na ile podnoszone w toku postępowania przez skarżącą okoliczności w postaci długotrwałej niezdolności do pracy wywołanej chorobą psychiczną o przebiegu schizofrenii paranoidalnej, stanowią nadzwyczajne okoliczności, usprawiedliwiające brak zwrotu płatności rolnośrodowiskowych, które skarżąca zgłosiła w przewidzianym prawem terminie 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjentka (ze względu na rodzaj schorzenia), była w stanie dokonać tej czynności, o zaistnieniu przypadku "siły wyższej".
W tym stanie rzeczy organ odwoławczy zaskarżoną decyzją z 20 maja 2022 r. utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną z dnia 18 marca 2019 r.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgodnie z art. 4 ust. 1 akapit trzeci i ust. 2 rozporządzenia delegowanego (UE) nr 640/2014 w odniesieniu do płatności rolnośrodowiskowej państwa członkowskie nie wymagają częściowego lub całkowitego zwrotu wcześniej wypłaconego wsparcia w przypadku działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności. Przypadki siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności zgłasza się na piśmie właściwemu organowi wraz z odpowiednimi dowodami wymaganymi przez właściwy organ, w ciągu piętnastu dni roboczych od dnia, w którym beneficjent łub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Dowodem potwierdzającym wystąpienie siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, może być na podstawie art. 75 § 1 k.p.a. wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.
Podkreślił, że katalog przypadków, o których mowa w art. 2 ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 jest katalogiem otwartym.
Organ odwoławczy, wykonując wskazania WSA jak i NSA co do konieczności rozpatrzenia przedmiotowej sprawy w oparciu o powyższe regulacje w świetle przedstawionych przez skarżącą dowodów wraz z uwzględnieniem opinii biegłego lekarza psychiatry sporządzonej w postępowaniu Sądu Rejonowego w M. Sygn. akt [...] dokonał ponownej analizy zebranego materiału dowodowego oraz faktów uzyskanych z urzędu w oparciu o posiadane systemy.
Organ stwierdził, że z opinii biegłego lekarza psychiatry wynika, że na badanie 8 marca 2018r. skarżąca zgłosiła się samodzielnie bez pomocy osoby drugiej, przyjechała autobusem. Lekarzowi opowiedziała swoje dzieciństwo oraz jak wspomina dom rodzinny, wczesne lata młodości i pierwsze małżeństwo. Opiniowana potwierdzała również pobyty w szpitalach psychiatrycznych oraz posiadała rozeznanie w swojej chorobie. Nawiązała do późniejszych konkubentów w tym do J. P. z którym wspólnie w okresie 2010-2016 prowadziła gospodarstwo rolne. W badaniu psychiatrycznym lekarz określił kontakt z opiniowaną jako dość dobry, formalny logiczny, o pełnej orientacji i jasnej świadomości. Napęd psychoruchowy badanej w normie. W chwili badania nastrój wyrównany. Funkcje poznawcze i intelektualne wyjściowo określone zostały w granicach normy, obniżone wtórnie. W badaniu brak przejawów występowania zaburzeń psychotycznych pod postacią urojeń i omamów. Lekarz wskazał na obniżoną sprawność intelektualną skarżącej. Celem opinii była odpowiedź na pytanie Sądu Rejonowego w M. czy pozwana z uwagi na swój stan zdrowia jest w stanie wykonywać obowiązki wobec konkubenta przyjęte na siebie w umowie o dożywocie z dnia 15 listopada 2013r. W opinii lekarza opierającego się na przypuszczeniach i zeznaniach świadków z MOPS i Policji zburzenia miały miejsce na przełomie 2014/2015 roku i możliwe że choroba rozwijała się prawdopodobnie już od 2013r. Lekarz psychiatra w wywiadzie z badaną ustalił, że skarżąca opiekuje się matką, zajmuje domem w T. i przez wiele lat funkcjonuje sama oraz, że pomimo trudnych perypetii życiowych jest osobą, która nie ma problemów z wykonywaniem codziennych rutynowych czynności i pracą w gospodarstwie, natomiast stwierdził, że choroba nie pozwala jej na wywiązanie się z wynikających z umowy o dożywocie zobowiązań wobec J. P..
Organ zauważył, że okoliczności faktyczne wskazują, że skarżąca była świadoma swych działań i wynikających z nich konsekwencji, na co wskazuje jej udział i złożony wniosek o oddalenie powództwa w sprawie rozwiązania umowy o dożywocie, mając świadomość wiążących się z tym strat materialnych wskazując min., że poniosła spore nakłady na nieruchomość którą została obdarowana (np. zakup maszyn rolniczych). Ponadto wiedząc, że konkubent złożył w maju 2016 roku, jako pełnomocnik w jej imieniu wniosek o przyznanie płatności na rok 2016 oraz mając świadomość że w lutym 2016 (w czasie gdy nadal przebywała pod jego adresem zamieszkania) wyraziła wolę zmiany danych w Ewidencji Producentów Rolnych (dokonując zmiany nr rachunku bankowego do wypłaty świadczenia na rachunek pełnomocnika i ustanawiając J. P. pełnomocnikiem, podjęła świadome działanie i w dniu 1 lutego 2017r. stawiła się w Biurze Powiatowym ARiMR w C. i złożyła osobiście kolejną zmianę danych do Ewidencji Producentów zmieniając numer rachunku bankowego do wpłat płatności z ARiMR, na swój własny rachunek bankowy, dokonała zmiany adresu zamieszkania w R., na adres T. oraz dokonała anulowania pełnomocnictwa dla J. P. - nie przedłużając go. Tak więc decyzje przyznające środki finansowe za rok 2017 oraz środki finansowe za rok 2017 w tym (część płatności bezpośrednich, cała płatności ONW i cała płatność rolnośrodowiskowa) zostały doręczone i przekazane na jej konto bankowe. Ponadto, skarżąca nadal składa wnioski o przyznanie płatności bezpośrednich corocznie od 2018 roku do chwili obecnej.
Zgodnie z umową dożywocia strona miała zapewnić utrzymanie gospodarstwa rolnego w tym swoich działek oraz działek przekazanych jej przez J. P. co wpłynęło na złożenie wniosku w 2014 r.
Z kolei, w 2015 wniosek skarżącej wpłynął 29 czerwca 2015 r. czyli po okresie hospitalizacji, która miała miejsce w okresie miedzy 25 marca 2015r. a 28 kwietnia 2015r. W epikryzie dotyczącej hospitalizacji napisano, że w trakcie hospitalizacji objawów wytwórczych, zaburzeń świadomości, zachowań agresywnych czy autoagresywnych nie obserwowano. Leczeniem uzyskano poprawę stanu psychicznego umożliwiającą wypisanie z Oddziału.
Wnioski z lat 2014 i 2015 były podpisywane przez skarżącą oraz środki finansowe realizowane przez ARiMR w okresie od 2014r. do 8 lutego 2016r. a następnie od 1 lutego 2017r. do chwili obecnej przekazywane były i są na jej rachunek bankowy. Osobiste problemy skarżącej, jej konflikt z konkubentem (pełnomocnikiem) oraz stan zdrowia nie stanowią podstawy do uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej z 18 marca 2019r., w każdej chwili strona mogła wycofać pełnomocnictwo, co uczyniła dnia 1 lutego 2017r. jak również mogła wówczas poinformować organ o zaistniałych problemach i wycofać działki sporne, które od 2015r. były objęte pozwem o rozwiązanie umowy o dożywocie, bądź też zgłosić organowi zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej w związku z powstałym sporem, co mogłoby zostać potraktowane jako przypadek siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności. Wyrok rozwiązania umowy o dożywocie został wydany przez Sąd Rejonowy w M. I Wydział Cywilny w dniu 28 czerwca 2018r. Od dnia otrzymania wyroku do dnia 30 października 2018r. tj. Zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego, a nawet do dnia 8 listopada 2018r. (data wydania decyzji o ustaleniu kwoty) skarżąca nie dopełniła w ciągu piętnastu dni roboczych od dnia, w którym była w stanie dokonać zgłoszenia zaistnienia siły wyższej. We wskazanym terminie skarżąca nie przebywała jak wynika z posiadanych dokumentów na hospitałizacji, ponadto w latach 2017 - 2018 dokonywała innych czynności administracyjnych w Biurze Powiatowym ARiMR w C., takich jak złożenie Wniosku o zmianę danych w Ewidencji Producentów Rolnych łub złożenie Wniosku o płatność na 2018r.
Skarżąca jest wprawdzie osobą z lekkim upośledzeniem umysłowym, ale to nie wyklucza jej z życia publicznego i nie ogranicza jej praw osobistych do podejmowania samodzielnych decyzji. Schizofrenia diagnozowana przez lekarzy miała miejsce na przełomie roku 2014/2015 i w roku 2015. Jednak jak wynika z posiadanych informacji i dokumentów skarżąca świadomie dokonała w roku 2017 niezbędnych zmian w Ewidencji Producentów Rolnych zmieniając dane adresowe i dane dotyczące rachunku bankowego, by w wypłacie świadczenia pominąć konkubenta (pełnomocnika). Wypłata świadczenia za rok 2016 nastąpiła w dniu 30 marca 2017r., czyli w okresie kiedy skarżąca nie przebywała już w domu J. P. i nastąpiła na jej rachunek bankowy, przy czym skarżąca w swoim odwołaniu podnosi, że nigdy nie korzystała z pieniędzy uzyskanych na podstawie złożonych wniosków.
Pierwsza informacja o hospitalizacji w szpitalu psychiatrycznym pochodzi z dnia 9 października 2006r. W wyniku diagnozy orzeczono umiarkowany stopień upośledzenia psychicznego.
W dniach 31 marca 2015r. do 10 kwietnia 2015r. miała miejsce ponowna hospitalizacja, na podstawie której stwierdzono lekkie upośledzenie umysłowe i uporczywe zaburzenia urojeniowe, stwierdzono również, że pacjentka nie przyjmowała żadnych leków, zalecono leki psychotropowe i wypuszczono pacjentkę ze szpitala na własne żądanie. W okresie od 15 października 2015 r. do 29 października 2015 r. miała miejsce kolejna trzecia hospitalizacja podczas, której stwierdzono u pacjentki schizofrenię paranoidalną, ponownie w wypisie poinformowano, że nie przyjmowała wcześniej zaleconych leków. Wypisano pacjentkę ze szpitala na własne żądanie i zlecono jej leki psychotropowe. Ostatni wypis szpitalny dotyczy pobytu w dniach 25 marca 2017 r. do 28 kwietnia 2017 r., rozpoznanie upośledzenie umysłowe lekkie, wypisano po poprawie. Z przedstawionych wypisów wynika, że nasilenia choroby następowały w okresach niezwiązanych z wnioskowaniem o płatności w ramach Programu Rolnośrodowiskowego.
Z wypisów nie wynika też, aby skarżąca miała ograniczoną poczytalność, w większości przypadków wypisywała się po poprawie na własne żądanie. Ponadto skarżąca jak wynika z wypisów szpitalnych nie przyjmowała regularnie leków, które miała zlecone. Wg Orzeczenia lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy została orzeczona z dniem 11 stycznia 2018r. na okres 5 lat, nie ma więc charakteru trwałego. Poza tym faktem jest, że skarżąca w orzeczonym okresie osobiście występowała o przyznanie płatności obszarowych corocznie składając do ARiMR wnioski na kampanie od 2018 do 2022. W orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności czytamy, że niepełnosprawność ma stopień umiarkowany i skarżąca wymaga tylko częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Organ zauważył, że skarżąca składa wnioski osobiście nie posiada żadnych pełnomocników, sprawnie prowadzi gospodarstwo rolne, o czym świadczy coroczne otrzymywanie płatności do wnioskowanych działek. Podsumowując trudno przyjąć nieświadome i ograniczone działanie strony, która napisała, że działała pod wpływem przymusu ze strony konkubenta składając w latach 2014-2016 Wnioski o płatność. Strona jest świadoma, że wnioskowanie do ARiMR na działki rolne będące w jej posiadaniu, czy też dzierżawione wiąże się z otrzymaniem benefitu jakim są środki finansowe, świadczyć o tym może też fakt że w latach 2004, 2005, 2006 i 2008 Strona składała wnioski o przyznanie płatności obszarowych do ARiMR. Sytuacja skarżącej nie jest szczególna i wyjątkowa na tle innych podmiotów pozostających w podobnej sytuacji (choroby, przypadki losowe) i nie ma wobec tego podstaw, aby traktować ją odmiennie. Sytuacja zdrowotna, finansowa i socjalna, w której znalazła się skarżąca nie może sama przez się skutkować uchyleniem decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych, gdyż wiele osób boryka się z podobnymi trudnościami.
Podsumowując, organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji zasadnie ustalił skarżącej kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego za lata 2014, 2015 i 2016 w łącznej wysokości 7665,91 zł.
Decyzja Dyrektora Śląskiego Oddziału Regionalnego ARiMR została zaskarżona wniesieniem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.
Nie zgadzając się z decyzją organu odwoławczego, skarżąca oświadczyła, decyzja jest dla niej krzywdząca, wskazała przy tym na swoje problemy zdrowotne.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując na jej bezzasadność. Ponadto wskazał, że skarżąca od trzech lat spłaca powstałe zadłużenie na postawie Decyzji Nr [...] o rozłożeniu na raty spłaty należności przypadających agencji płatniczej w ramach Wspólnej Polityki Rolnej z dnia 17 czerwca 2019r., ponieważ wnioskiem z dnia 24 maja 2019r. o zastosowanie ulgi w spłacie zwróciła się do Dyrektora Śląskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Częstochowie o rozłożenie należności na raty. Na dzień dzisiejszy spłaciła większą część zadłużenia. Co również może świadczyć że jest w stanie pełnić funkcje społeczne i wypełniać ciążące na niej zobowiązania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga okazała się niezasadna.
Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo - administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej p.p.s.a.). Ponadto sąd może stwierdzić nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli została wydana: z naruszeniem przepisów o właściwości, bez podstawy prawnej, z rażącym naruszeniem prawa, dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie, była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały, zawiera wadę powodującą jej nieważność na mocy wyraźnie wskazanego przepisu prawa, w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą ( art. 145 § 1 pkt 3 tej ustawy w związku z art. 247 § 1 O.p.). Nadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 w/w ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.).
Sądy administracyjne nie posiadają uprawnień do dokonywania ustaleń faktycznych, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia administracyjnego. W następstwie wniesienia skargi Sąd nie posiada kompetencji do rozpatrzenia sprawy na nowo, jest natomiast związany ustaleniami organu administracyjnego, badając jedynie czy zostały one poczynione w sposób prawidłowy, z zachowaniem wszystkich wymogów, przewidzianych przez przepisy prawa procesowego.
Ponadto zgodnie z przepisem art. 153 p.p.s.a., który ma charakter bezwzględnie obowiązujący, ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Kwestia, czy po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ podporządkował się wskazaniom zawartym w wyrokach WSA i NSA stanowi główne kryterium kontroli poprawności nowo wydanej, zaskarżonej w tym postępowaniu decyzji.
Badając zatem legalność zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszenia przez organ odwoławczy przepisów ani prawa materialnego ani procesowego w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.
Organ odwoławczy wykonał wskazania WSA uwzględniając przy tym ocenę prawną wyrażoną przez NSA.
Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły m.in. przepisy ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz.U. z 2019r. poz. 1505 ze zm.)
Zgodnie z treścią art. 29 ust. 1 tej ustawy organ w drodze decyzji administracyjnej, ustala kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:
1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;
2) krajowych, przeznaczonych na:
a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,
b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.
W myśl art. 29 ust. 7 wymienionej ustawy do należności, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa:
1) z wyjątkiem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności, z tym że termin, o którym mowa w art. 47 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, wynosi 60 dni;
2) przy czym bieg terminu przedawnienia tych należności ulega przerwaniu także wskutek doręczenia dłużnikowi upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w dniu doręczenia tego upomnienia; w takim przypadku bieg terminu przedawnienia biegnie na nowo od dnia następującego po dniu, w którym doręczono upomnienie.
Zgodnie zaś z art. 29 ust. 2 ww. ustawy, właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.
Z kolei, przepis § 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego stanowi, że płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie złożył wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej do określonych gruntów lub zwierząt objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym albo informacji, o której mowa w § 23 ust. 3 , przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do tych gruntów lub zwierząt
Poza sporem jest, że skarżąca w 2014 r. rozpoczęła realizację 5- letniego Programu Rolnośrodowiskowego w pakiecie 8 Ochrona gleb i wód. W związku z tym złożyła określone oświadczenia i zobowiązania. Organ ustalił, że ww. płatności dotyczyły działek położonych w R., którymi skarżąca dysponowała na podstawie umowy dożywocia, rozwiązanej wyrokiem Sądu Rejonowego w M. z 28 czerwca 2018 r., sygn. [...].
Niezależnie jednak od tych działek skarżąca prowadziła i nadal prowadzi działalność rolniczą na innych działkach w T., które również są objęte płatnościami, o które wnosiła i wnosi na podstawie odrębnych wniosków.
Decyzjami wydanymi przez organ, zostały przyznane i przekazane skarżącej płatności rolnośrodowiskowe za lata 2014, 2015 i 2016 zgodnie ze złożonymi wnioskami. W kampanii 2017 r. skarżąca nie złożyła wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej, co spowodowało wszczęcie przez organ z urzędu w dniu 30 października 2018 r. postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych. Postępowanie to zakończyło się decyzją organu I instancji z 8 listopada 2018 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości 7 665,88 zł.
W dniu 19 listopada 2018 r. skarżąca złożyła odwołanie od tej decyzji, a jednocześnie wniosek o umorzenie należności. Dopiero pismem z 8 stycznia 2019 r. przesłała organowi w załączeniu wyrok Sądu Rejonowego, którym rozwiązano umowę dożywocia zawartą pomiędzy skarżącą a jej konkubentem J. P.
Organ odwoławczy decyzją z 15 lutego 2019 r. uchylił decyzję pierwszoinstancyjną.
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w C. decyzją z 18 marca 2019 r. ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego w wysokości 7 665,91 zł.
Dopiero w odwołaniu od tej decyzji z 27 marca 2019 r. skarżąca wskazała na swoje upośledzenie umysłowe i chorobę psychiczną, a także niezdolność do pracy stwierdzoną orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 11 stycznia 2018 r.
W tym stanie rzeczy organ odwoławczy wykonując wskazania tut. Sądu oraz ocenę prawną NSA prawidłowo zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie ustalił brak podstaw z art. 47 ust. 2 Rozporządzenia 1974/2006 uzasadniających uchylenie decyzji pierwszoinstancyjnej i umorzenie postępowania.
Organ w wyniku analizy przedłożonych w postępowaniu odwoławczym dokumentów prawidłowo ustalił, że mimo stwierdzonego u skarżącej upośledzenia w stopniu umiarkowanym oraz choroby psychicznej, a także kilku hospitalizacji skarżąca jest osobą funkcjonującą w społeczeństwie, mającą zdolność do prowadzenia swoich spraw jak również korzystającą z przyznawanych na jej wniosek płatności co do innych działek, od tych stanowiących przedmiot dożywocia.
W sprawie dotyczącej ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, skarżąca dopiero w odwołaniu wskazała na swój stan zdrowia. Choroba skarżącej trwa od wielu lat ( pierwsza hospitalizacja miała miejsce w 2006 r.), stan upośledzenia jeszcze dłużej. Nie jest to ani przypadek siły wyższej, ani wyjątkowe okoliczności w rozumieniu § 45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Skarżąca nie jest osobą ani całkowicie ani częściowo ubezwłasnowolnioną. Mieszka z matką i prowadzi własne gospodarstwo. Z akt sprawy wynika, że już po opuszczeniu domu konkubenta zgłosiła zmianę danych, w wyniku czego otrzymała przyznane środki na własne konto.
Należy przy tym dodać, że na wniosek skarżącej z 24 maja 2019 r., Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, decyzją z 17 czerwca 2019 r., Nr [...] rozłożył na raty spłatę należności w kwocie ustalonej decyzją pierwszoinstancyjną tj. 7 665,91 zł. W podstawie prawnej powołał przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 4 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencji płatniczej w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (DZ.U. z 2017 r., poz. 1687). To w tej sprawie organ badał sytuację finansową i zdrowotną skarżącej. Od decyzji przysługiwało skarżącej odwołanie, jednak przystąpiła jak wskazuje organ do spłaty zadłużenia.
Tym samym ustalenia i argumentacja zawarte w zaskarżonej decyzji dotyczącej ustalenia nienależnie pobranych płatności są prawidłowe.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że płatność rolnośrodowiskowa jest zobowiązaniem wieloletnim polegającym m.in. na tym, iż w ciągu całego okresu jego trwania mają zostać zachowane jego wymogi. Beneficjent programu rolnośrodowiskowego zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Wywiązywanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach programu rolnośrodowiskowego musi być oceniane w okresie całego pięcioletniego okresu zobowiązania. Wymogi nałożone na stronę w programie rolnośrodowiskowym wiążą stronę przez cały okres trwania zobowiązania. Stwierdzenie nieprawidłowości w realizacji warunków zgłoszonego do płatności projektu rolnośrodowiskowego w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie lub pomniejszenie płatności na ten rok lecz skutkuje także obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych obejmujących okres zobowiązania wieloletniego. Obowiązek zwrotu ma charakter wsteczny.
W cytowanym powyżej przepisie § 39 ust.1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego użyto sformułowania "płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi" i brak jest zastrzeżenia, że zwrot ten dotyczy tylko roku w którym stwierdzono uchybienie.
W rozpoznawanej sprawie, skarżąca w 2017 r. nie złożyła wniosku o kolejną płatność i nie wyjaśniła z jakiej przyczyny. Co więcej otrzymała przyznaną płatność za 2016 r., chociaż już nie realizowała Programu Rolnośrodowiskowego.
Organ prawidłowo ustalił i przedstawił wysokość nienależnie pobranych płatności za lata 2014-2016. Prawidłowości samego wyliczenia nie kwestionuje również skarżąca.
W ocenie Sądu organy w prawidłowy sposób ustaliły również czy w niniejszej sprawie są przewidziane prawem możliwości odstąpienia od ustalenia nienależnie pobranej płatności rolnośrodowiskowej.
Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że organy nie naruszyły prawa materialnego i przepisów prawa procesowego. Prawidłowo ustalono, że płatności w latach 2014-2016 były płatnościami nienależnie pobranymi z tytułu programu rolnośrodowiskowemu. Organy trafnie określiły kwotę nienależnie pobranych płatności oraz szeroko rozważyły przesłanki zaniechania jej ustalenia.
Podsumowując, organy dokonały prawidłowej oceny poczynionych ustaleń faktycznych oraz przekonująco i obszernie wyjaśniły podjęte rozstrzygnięcie. Zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do jej rozstrzygnięcia.
Sąd w składzie orzekającym w sprawie, nie dopatrzył się naruszenia prawa materialnego, które miałoby wpływ na wynik postępowania, ani naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.