III SA/Gl 543/23

III SA/Gl 543/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-10-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Dorota Fleszer /sprawozdawca/
Krzysztof Wujek /przewodniczący/
Marzanna Sałuda
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Sygn. powiązane
III OSK 517/24 - Wyrok NSA z 2025-02-19
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 742
art. 93 i art. 94
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer (spr.), Sędzia WSA Marzanna Sałuda, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 października 2023 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] w G. z dnia 26 kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium dla osób niepełnosprawnych oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 26 kwietnia 2023 r., nr OKS/l/N/2022/2023 Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] (dalej: OKS) utrzymała w mocy decyzję z 22 marca 2023 r., nr [...] Komisji Stypendialnej [...] (dalej: KS) i nie przyznała K.C. (dalej: Skarżący) stypendium dla osób niepełnosprawnych.
Podstawą prawną zaskarżonej decyzji był art. 86 ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 742; dalej: p.s.w.n.), art. 104 oraz 107 i art. 138 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.; dalej: k.p.a.) oraz Regulamin świadczeń dla studentów i doktorantów studiów doktoranckich [...].
Rozstrzygnięcie nastąpiło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Skarżący 15 marca 2023 r. złożył wniosek o przyznanie stypendium dla osób niepełnosprawnych na rok akademicki 2022/2023.
Decyzją z 22 marca 2023 r. KS postanowiła nie przyznać stypendium dla osób niepełnosprawnych. Powodem wydania decyzji odmownej było przekroczenie łącznego okresu 12 semestrów, na które przysługują świadczenia.
Od tej decyzji Skarżący wniósł odwołanie. Zarzucił w nim obrazę przepisu prawa materialnego tj. art. 93 ust. 4 i 5 p.s.w.n. oraz § 5 ust 3 i 4 Regulaminu świadczeń dla studentów i doktorantów studiów doktoranckich [...] (dalej: "Regulaminu świadczeń"), a także obrazę przepisu prawa procesowego tj. art. 7a § 1 k.p.a.
W ocenie Skarżącego niezasadnie KS zaliczyła do okresu ograniczającego możliwość ubiegania się o świadczenia wszystkie semestry, na których studiował. Semestry rozpoczęte przed 30 września 2019 roku w jego ocenie nie należy liczyć do okresu 12 semestrów ograniczających możliwość pobierania stypendium, gdyż kwestie dotyczące pomocy materialnej dla studenta regulowały wówczas uchylone już przepisy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym z dnia 27 lipca 2005 r. Nie przewidywały one ograniczenia co do okresu przysługiwania studentowi świadczeń, natomiast pierwsze ograniczenia pojawiły się w p.s.w.n., która weszła w życie 1 października 2019 r. Następnie brzmienie przepisu ograniczającego okres uprawniający do pobierania stypendium zostało zmienione nowelą z 2021 r. - obowiązującą od 18 grudnia 2021 r. Zatem do okresu 12 semestrów można zaliczać jedynie semestry rozpoczęte po wejściu w życie p.s.w.n. lub też po nowelizacji brzmienia przepisu, czyli po 18 grudnia 2021 r., a inny sposób interpretacji należy traktować jako naruszenie norm prawa konstytucyjnego i zasady niedziałania prawa wstecz, a także zasady pewności prawa.
Niezależnie Skarżący podniósł, że w przypadku podjęcia przez studenta jednolitych studiów magisterskich, których czas trwania określony w przepisach prawa wynosi 11 albo 12 semestrów powoduje wydłużenie określonego w art. 93 ust. 4 p.s.wn. 12 semestrowego okresu o dodatkowe 2 semestry, czyli do 14 semestrów. Skarżący wskazał, że jednymi ze studiów podjętymi przez niego, a zaliczonymi do okresu ograniczającego pobieranie stypendium, są studia na kierunku [...], które trwają trwa 11 semestrów. Powoduje to wydłużenie okresu przysługiwania świadczeń do 14 semestrów.
OKS po dokonaniu ponownej weryfikacji sprawy utrzymała w mocy decyzję KS i nie przyznała Skarżącemu stypendium dla osób niepełnosprawnych.
W uzasadnieniu wskazała, że przy ustalaniu okresu przysługiwania świadczeń stypendialnych pominięcie semestrów rozpoczętych przed wejściem w życie p.s.w.n., a także przed jej nowelizacją, naruszałoby zasadę sprawiedliwości społecznej oraz równości podmiotów wobec prawa. Uprzywilejowałoby to studentów, którzy przed nowelizacją wielokrotnie podejmowali kolejne kierunki studiów bez ich ukończenia, względem osób, które uzyskały tytuł zawodowy w regulaminowym czasie, a tym samym utraciły prawo do świadczeń na podstawie art. 93 ust. 3 p.s.w.n. i ewentualne kolejne studia podjęły w celu doskonalenia zawodowego lub rozwoju osobistego realizują bez wsparcia z budżetu państwa.
OKS ustaliła w Zintegrowanym Systemie Informacji o Szkolnictwie Wyższym Nauce POL-on, że Skarżący na moment złożenia wniosku o stypendium dla osób niepełnosprawnych, studiował już przez okres 12 miesięcy, na które to składają się studia:
-w Szkole Głównej [...] w W., Wydziale [...] (do 30.09.2021 [...] i [...]), kierunek [...] w okresie 01.10.2016 - 13.03.2017 (1 semestr),
-na Uniwersytecie [...] w K., Wydziale [...], kierunek [...] w okresie 01.10.2017 - 12.10.2018 (2 semestry),
-na Uniwersytecie [...] w K., kierunek [...], w okresie 01.10.2018 - do obecnie (9 semestrów),
-na Uniwersytecie [...] w K., kierunek [...], w okresie 01.10.2020 - do obecnie (5 semestrów),
-na Politechnice [...], kierunek [...], w okresie 01.10.2020 - 30.09.2021 (2 semestry),
-na Politechnice [...], kierunek [...], w okresie 01.10.2021 - 27.10.2022 (2 semestry),
-na Politechnice [...], kierunek [...], w okresie 01.10.2022 - do obecnie (1 semestr).
Semestry na kierunkach [...], [...], [...] oraz [...] pokrywają się czasowo z semestrami na kierunku [...]. Stosownie zatem do brzmienia art. 93 ust. 6 p.s.w.n. potraktowane zostały jako jeden semestr. Tym samym po zsumowaniu semestrów na kierunkach [...], [...] oraz [...] (1 semestr + 2 semestry + 9 semestrów) OKS uzyskała wynik 12 semestrów, a tym samym okres ograniczający możliwość pobierania świadczeń został wyczerpany.
Zdaniem OKS w stosunku do Skarżącego nie ma zastosowania art. 93 ust. 5 p.s.w.n. Jak bowiem wynika z art. 94 ust 1 p.s.w.n. student ubiegający się o świadczenie, o którym mowa w art. 86 ust.1 pkt 1, 2 i 4, albo otrzymujący takie świadczenie niezwłocznie powiadamia uczelnię o wystąpieniu okoliczności powodującej utratę prawa do świadczenia na podstawie art. 93 ust. 3-8. Tym samym, o ile art. 93 ust. 5 p.s.w.n. uprawnia do dłuższego pobierania stypendium - przez 14 semestrów, gdy student podjął jednolite studia magisterskie na kierunku trwającym 11 lub 12 semestrów, o tyle art. 94 ust.1 p.s.w.n. przewiduje, że gdy okoliczność ta ustanie - student zobowiązany jest powiadomić o tym uczelnię i traci prawo do świadczenia i pobierania go przez wydłużony okres. Dodatkowo OKS podniosła, że gdyby uznać, że do wydłużenia okresu pobierania stypendium o 2 dodatkowe semestry wystarczyłoby jedynie podjęcie studiów na kierunku trwającym 11 lub 12 semestrów, bez konieczności faktycznego studiowania na nim to powstałaby sytuacja, w której każdy student mógłby rozpoczynać prewencyjnie kierunki wyłącznie na semestr lub dwa tylko po to, by uzyskać potrzebny status i pobierać stypendium na każdym innym kierunku przez okres 14 semestrów.Takie rozumowanie i postępowanie nie tylko naruszałoby zasadę sprawiedliwości społecznej, ale także dyscyplinę finansów publicznych.
Według ustaleń poczynionych przez OKS Skarżący podjął 1 października 2017r. jednolite studia magisterskie na kierunku [...], które to trwają 11 semestrów. Ale został z tych studiów skreślony z dniem 12 października 2018 r. Wobec tego Skarżący utracił prawo do pobierania stypendium w wydłużonym okresie 14 semestrów z dniem skreślenia go z listy studentów na kierunku [...].
OKS nie uznała podnoszonych przez Skarżącego argumentów co do wiążącego organ orzecznictwa sądów administracyjnych.
Nie przychyliła się także do argumentacji Skarżącego odnoszącej się do zasady zaufania obywateli do państwa oraz pewności prawa. Stwierdziła, OKS nie jest organem ustawodawczym państwa i nie stanowi przepisów prawa, tylko je wykonuje. Nawet gdyby przyjąć, iż art. 93 ust. 4 p.s.w.n. wprowadzający ograniczenia co do okresu pobierania świadczeń w jakiś sposób narusza te zasady, to OKS nie jest w żaden sposób uprawniona by rozpatrywać i orzekać co do prawidłowości danego przepisu prawa i jego zgodności z zasadami konstytucyjnymi
Wnosząc skargę Skarżący zaskarżył w całości decyzje OKS, zarzucając jej obrazę przepisów postępowania oraz prawa materialnego tj.:
1. art. 6 k.p.a. i art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, a w efekcie oparcie wydawanej decyzji m.in. na zasadzie sprawiedliwości społecznej, zasadzie dyscypliny finansów publicznych oraz nieokreślonej interpretacji Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, w tym bez jakiegokolwiek ku temu uzasadnienia, podczas gdy organ administracji publicznej wydawać może rozstrzygnięcia wyłącznie opierając się na konkretnych przepisach prawa w sposób uzasadniony, co dodatkowo ujęte musi zostać w uzasadnieniu decyzji;
2. art. 94 ust. 5 p.s.w.n. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż samo podjęcie jednolitych studiów magisterskich trwających 11 semestrów nie jest wystarczające do jego zastosowania, podczas gdy wypełnienie dyspozycji tego przepisu zależne jest wyłącznie od faktu podjęcia (tj. rozpoczęcia) w przeszłości określonych studiów, bez konieczności spełnienia innych (dodatkowych) przesłanek, niemających normatywnego umocowania;
3. art. 94 ust. 1 p.s.w.n. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż ewentualne naruszenie zawartego w nim obowiązku powiadomienia uczelni o wystąpieniu okoliczności powodującej utratę prawa do świadczeń wpływa na możliwość przyznania studentowi świadczenia, podczas gdy przepis ten (1) konstytuując obowiązek informacyjny mający charakter następczy, nie ma naturalnie wpływu na przysługujące studentowi uprawnienia do świadczeń oraz (2) nie zawiera on nawet sankcji za ewentualne naruszenie zawartego w nim obowiązku;
4. art. 93 ust. 4 p.s.w.n. w zw. z art. 2, art. 32 ust. 1 oraz art. 70 ust. 1 i 4 Konstytucji poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż do 12-semestraInego okresu ograniczającego przysługiwanie świadczeń, wprowadzonego nowelą Ustawy z 2021 r., zaliczać można retroaktywnie semestry odbyte przez studenta przed wprowadzeniem do porządku prawnego takiego ograniczenia lub co najmniej semestry ze stosunków zakończonych w momencie wejścia w życie takiego ograniczenia, podczas gdy przyjęcie takiego stanowiska stanowiłoby w rzeczy samej akceptację wyników wykładni sprzecznej z normami konstytucyjnymi tj. (1) zakazującej retroaktywnego działania prawa, które pogarszałoby sytuację jego adresatów, (2) zakazującej odmiennego traktowania jednostek znajdujących się w takim samym kontekście sytuacyjnym, a także (3) nakazującej władzy publicznej tworzyć system indywidualnej pomocy finansowej dla studentów, z którego będą mogli oni skorzystać.
Wobec tego wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie od Organu na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazał, że nie jest tak naprawdę do końca wiadome na jakiej podstawie prawnej OKS wydał skarżoną decyzję. Jako podstawę prawną wskazał jedynie art. 93 ust. 4-6 p.s.w.n. i art. 94 ust. 1 p.s.w.n., podczas gry w uzasadnieniu faktycznym powołuje się również na inne przepisy, całe akty prawne oraz podstawy niemające normatywnego umocowania.
Wskazał także, że OKS odmowę zastosowania w jego sprawie art. 93 ust. 5 p.s.w.n. uzasadniło naruszeniem konstytucyjnej zasady sprawiedliwości społecznej oraz dyscypliny finansów publicznych. Organ nie wyjaśnił w żaden sposób w jaki sposób miało by do tego dojść.
W ocenie Skarżącego oczywistym jest, iż spełnił on wszystkie wymagane przez p.s.w.n. przesłanki powodujące wydłużenie w jego przypadku łącznego okresu przysługiwania świadczeń do 14 semestrów. OKS odmawiając zastosowania w jego sprawie art. 93 ust. 5 p.s.w.n. nie wyjaśniła dostatecznie zastosowanej wykładni tego przepisu, a w ocenie Skarżącego ma zwyczajnie charakter contra legem. Ustawodawca uzależnił konsekwencje wynikające z art. 93 ust. 5 p.s.w.n. od podjęcia studiów określonego rodzaju. Ustawa nie zawiera legalnej definicji "podjęcia studiów". Posiłkować trzeba się więc w tym względzie ogólnym znaczeniem tego zwrotu. Według Słownika Języka Polskiego PWN słowo "podjąć" oznacza: 1. «unieść w górę» 2,_ «przedsiewziąć jakieś działanie, rozpocząć coś, zwykle ponownie» 3. «zareagować na coś działaniem» 4.«przyłączyć się do rozmowy, śpiewu itp.» 5. «przyjąć kogoś jako gościa» (https://sjp.pwn.pl/sjp/ podjac;2502227). Stosownie zaś do Wielkiego Słownika Języka Polskiego słowo to oznacza "zacząć czynność, wyrażoną następującym rzeczownikiem" (https://wsip.pi/haslo/podglad/27553/podiac). Dostrzegalne jest wyraźnie, iż podjęcie czegoś utożsamiane jest w języku polskim z rozpoczęciem czegoś oraz że poza zakresem tego słowa leży dalsze trwanie lub ukończenie rozpoczętych czynności. "Podjęcie studiów" nie wymaga zatem, aby studia te w dalszym ciągu trwały. Ponadto ustawodawca posłużył się w tym przepisie słowem "podjąć" w czasie przeszłym, nie zaś teraźniejszym ("podejmuje", jak np. w art. 93 ust. 3 pkt 2 p.s.w.n.) Jasnym jest więc dla Skarżącego, iż wolą ustawodawcy było uzależnienie możliwości skorzystania z wydłużonego okresu przysługiwania świadczeń przez tych studentów, którzy w przeszłości rozpoczęli określone studia, nawet bez ich ukończenia. Gdyby ustawodawca rzeczywiście chciał zawęzić krąg podmiotów mogących skorzystać z wydłużonego okresu do osób aktualnie studiujących na wskazanych kierunkach, mógłby uczynić to z łatwością poprzez inną konstrukcję przepisu. Wobec tak jasnego literalnego brzmienia art. 93 ust. 5 p.s.w.n. próba podważania tejże wykładni tak lakoniczną wykładnią celowościową i to na niekorzyść uprawnionego jest niedopuszczalna. Skarżący podniósł także, że przedstawiona przez OKS argumentacja nie znajduje odzwierciedlenia w realiach sprawy, ponieważ nie tylko podjął on studia na kierunku [...] tj. rozpoczął je, ale faktycznie na nich studiował, uzyskując w pierwszym ich semestrze stosowne zaliczenia. Ponadto rozpoczynając studia na tym kierunku w październiku 2017 r. nie kierował on się z całą pewnością chęcią wydłużenia okresu przysługiwania mu świadczeń, skoro art. 93 ust 5 p.s.w.n. wprowadzający po raz pierwszy tego typu przywilej, wprowadzony został ponad 4 lata później - w listopadzie 2021 r.
Niezrozumiałym jest Skarżącego, w jaki sposób OKS powiązała art. 93 ust. 5 p.s.w.n. z utratą przez Skarżącego prawa do świadczeń. Przepis ten nakłada na studenta jedynie obowiązek niezwłocznego poinformowania uczelni o wystąpieniu okoliczności powodujących utratę prawa do świadczenia, nie wpływając w żadnej mierze na materialne uprawnienia studenta co do ich otrzymania. Poza tym, nie można przecież uznać, aby Skarżący uchybił owemu obowiązkowi, skoro okres, o którym mowa w art. 93 ust. 5 p.s.w.n. nie uległ jeszcze w jego przypadku upływowi, a więc nie zaistniała okoliczność, o której na mocy tego przepisu Skarżący zobowiązany byłby powiadomić Uczelnię.
Według Skarżącego już te uchybienia OKS spowodować powinny uchylenie zaskarżonej decyzji. Niezbędnym jest subsydiarne poruszenie również aspektu konstytucyjnego przedmiotowej sprawy. W momencie podejmowania przez Skarżącego w 2017 r. studiów do dnia 30 września 2019 r. materię dotyczącą przysługującej studentowi od uczelni wyższej pomocy materialnej regulowały uchylone już przepisy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym z dnia 27 lipca 2005 r. Przepisy te (art. 184) nie wprowadzały wówczas żadnego ograniczenia co do okresu przysługiwania studentowi świadczeń, zbliżonego do znanego aktualnej p.s.w.n. Pierwsza regulacja wprowadzająca ograniczenie owego okresu pojawiła się dopiero w art. 93 p.s.w.n., rozpoczynającym swoje obowiązywanie z dniem 1 października 2019 r. Na gruncie art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. (w ówczesnym brzmieniu) ograniczeniem przysługiwania studentowi świadczeń był 6 letni okres realnego ich pobierania przez studenta. Nowelą z roku 2021 (obowiązującą w tym zakresie od 18 grudnia 2021 r.) ustawodawca zdecydował się na ponowną zmianę unormowania tych kwestii, jeszcze bardziej ograniczając studentom możliwość przysługiwania świadczeń - do 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie. Wobec tego do wynikającego z obecnie obowiązującego przepisu 12-semestrałnego (lub 14-semestrainego) okresu ograniczającego studentom przysługiwanie świadczeń, zaliczone mogą być wyłącznie semestry rozpoczęte przez studenta już po wejściu w życie ww. przepisu lub co najmniej semestry ze stosunków trwających w momencie wejścia w życie ww. przepisu. Przyjęcie przeciwnej interpretacji stanowiłoby w rzeczy samej akceptację wyników wykładni sprzecznych z normami konstytucyjnymi (art. 2 Konstytucji), prowadzącej do naruszenia zasady niedziałania prawa wstecz, albowiem zdarzenia zaistniałe w całości pod rządami uprzednio obowiązującej ustawy przesądzałyby o bieżącym prawie do świadczeń na podstawie obecnie obowiązujących przepisów. Swoje stanowisko Skarżący poparł tezami z orzecznictwa sądów administracyjnych.
Odnosząc się do argumentacji OKS co do tego, że organem do kierowania tego typu postulatów jest Trybunał Konstytucyjny Skarżący nie próbował domagać się stwierdzenia niekonstytucyiności art. 93 ust. 4 p.s.w.n. Jedyne czego się domaga to dokonanie prokonstytucyjnej ww. wykładni tegoż przepisu przy jego stosowaniu. Z ogólnych zasad prawa intertemporalnego wynika bowiem domniemanie nieretroaktywności nowych norm prawnych, a braku owej retroaktywności ustawodawca nie musi zaznaczać osobnym przepisem wprowadzającym.
W odpowiedzi na skargę Rektor Politechniki [...] podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Z kolei art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).
Natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja OKS z 26 kwietnia 2023 r., utrzymująca w mocy decyzję KS z 22 marca 2023 r. nie przyznającą Skarżącemu stypendium dla osób niepełnosprawnych.
Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji.
W wyniku kontroli zgodności z prawem decyzji organów obu instancji Sąd doszedł do przekonania, że nie zostały one wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest to, czy OKS zasadnie odmówiła Skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia w formie stypendium dla osób niepełnosprawnych.
Wymaga zaznaczenia, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a., gdyż Skarżący wystąpił z wnioskiem o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a organ nie zażądał przeprowadzenia w niniejszej sprawie rozprawy
Materialną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy p.s.w.n.
I tak, zgodnie z art. 86 ust. 1 przywołanej ustawy, student może ubiegać się o:
1) stypendium socjalne;
2) stypendium dla osób niepełnosprawnych;
3) zapomogę;
4) stypendium rektora;
5) stypendium finansowane przez jednostkę samorządu terytorialnego;
6) stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie finansowane przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną.
Wymaga w tym miejscu podkreślenie, że regulacje w zakresie ograniczenia możliwości przyznania świadczeń i utraty prawa do nich zostały istotnie zmienione ustawą z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 2232). W poprzednim, nieobowiązującym już brzmieniu, przepis art. 93 ust. 2 p.s.w.n. stanowił, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Natomiast obecne brzmienie tego przepisu stanowi, że student kształcący się równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, tylko na jednym, wskazanym przez niego kierunku. Na skutek powołanej wyżej nowelizacji zmieniono również brzmienie przepisu art. 93 ust. 4 ustawy, który - jak już wyżej wskazano - obecnie stanowi, że łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 (stypendium socjalne, stypendium dla osób niepełnosprawnych, zapomoga i stypendium rektora) i art. 359 ust. 1 (stypendium ministra), wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach:
1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów;
2) drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów.
Podkreślić w tym miejscu należy, że jest to bardzo istotna zmiana dotycząca uprawnień studentów do pobierania przez nich świadczeń z tego względu, że powołana nowelizacja całkowicie zerwała z powiązaniem okresu prawa do świadczeń z okresem bycia faktycznym ich beneficjentem. W obecnym stanie prawnym świadczenia zostały ściśle powiązane jedynie z okresem studiów, nie zaś z okresem w jakim student rzeczywiście ze świadczeń korzystał.
Wyjaśnić należy, że wskazana ustawa nie zawiera własnej definicji pojęcia "przysługiwania świadczeń". Dlatego w sytuacji braku definicji ustawowej pojęcie to należało niegdyś odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczeń, które zostały już przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów i który był ich beneficjentem. Natomiast wskazana wyżej nowelizacja ewidentnie zmieniła ten stan rzeczy, ograniczyła bowiem okres, przez który przysługuje prawo do pobierania świadczeń do 12 semestrów (w przypadku studiów pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów, w przypadku studiów drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów), a najistotniejszą zmianą było wyraźne powiązanie wprost wyłącznie samego okresu studiowania przez studenta z uprawnieniem do ubiegania się przez niego o przyznanie świadczenia. Tym samym obecnie okres przez jaki student faktycznie korzystał już ze świadczeń przestał mieć znaczenie dla ustalenia okresu uprawniającego do ich pobierania (por. wyrok WSA w Gliwicach z 28 lutego 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 31/23; wyrok WSA w Gdańsku z 11 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 98/23; Wyrok WSA w Gdańsku z 15 czerwca 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 110/23; wyrok WSA w Lublinie z 29 czerwca 2023 r., sygn. akt III SA/Lu 134/23).
Z treści uzasadnienia do wskazanej wyżej ustawy zmieniającej wynika, że celem wprowadzenia zmiany w art. 93 ustawy było zróżnicowanie okresu przysługiwania świadczeń dla studentów w zależności od czasu trwania studiów, a także doprecyzowanie sposobu ustalania tego okresu. Ponadto, w celu usunięcia wątpliwości interpretacyjnych i ujednolicenia sposobu ustalania przez uczelnie prawa studentów do świadczeń, doprecyzowano okresy przysługiwania świadczeń przez wskazanie wprost, że do okresów przysługiwania świadczeń wliczają się wszystkie semestry studiowania, z wyjątkiem kolejnych studiów pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego.
Zaznaczyć przy tym trzeba, że – co wynika z art. 93 ust. 5 p.s.w.n. - łączny okres, o którym mowa w ust. 4, jest dłuższy o 2 semestry w przypadku, gdy student podjął jednolite studia magisterskie, których czas trwania określony w przepisach prawa wynosi 11 albo 12 semestrów.
Według art. 93 ust. 6 p.s.w.n. do okresu, o którym mowa w ust. 4 i 5, wlicza się wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach, o których mowa w ust. 1, w tym semestry przypadające w okresie korzystania z urlopów, o których mowa w art. 85 ust. 1 pkt 3, z wyjątkiem semestrów na kolejnych studiach pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu pierwszego tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. W przypadku kształcenia się na kilku kierunkach studiów semestry odbywane równocześnie traktuje się jako jeden semestr.
Na podstawie art. 86 ust. 2 p.s.w.n przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej.
W badanej sprawie rzeczą organu było zatem ustalenie, czy student ubiegający się o przyznanie stypendium spełnia warunki, o których mowa w przywołanych przepisach w zakresie rozpoczętych semestrów nauki. Takie ustalenia zostały przez organy poczynione, a podstawą odmowy przyznania Skarżącemu stypendium była analiza danych zawartych w Zintegrowanym Systemie Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POL-on. Zgodnie z art. 342 ust. 1 tej ustawy Minister prowadzi Zintegrowany System Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POL-on, zwany dalej "Systemem POL-on". System ten – według art. 342 ust. 2 p.s.w.n. - jest systemem teleinformatycznym w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. z 2023 r. poz. 57). Jak wynika z art. 342 ust. 3 pkt. 2 p.s.w.n system POL-on obejmuje bazę danych zawierającą wykaz studentów. Dane zawarte w systemie mogą zatem stanowić podstawę do ustalenia przebiegu studiów każdego studenta, w szczególności rozpoczętych przez niego semestrów, zwłaszcza, gdy studia były odbywane na różnych uczelniach. (por. wyrok WSA w Szczecinie z 3 sierpnia 2023 r., sygn. akt II SA/Sz 466/23).
Na podstawie wydruku z w/w bazy, zawartego w aktach administracyjnych organy słusznie ustaliły, że Skarżący składając wniosek o stypendium dla osób niepełnosprawnych, studiował już przez okres 12 miesięcy tj.:
-w Szkole Głównej [...] w W., Wydziale [...] (do 30.09.2021 Wydział [...]), kierunek [...] w okresie 01.10.2016 - 13.03.2017 (1 semestr),
-na Uniwersytecie [...] w K., Wydziale [...], kierunek [...] w okresie 01.10.2017 - 12.10.2018 (2 semestry),
-na Uniwersytecie [...] w K., kierunek [...], w okresie 01.10.2018 - do obecnie (9 semestrów),
-na Uniwersytecie [...] w K., kierunek [...], w okresie 01.10.2020 - do obecnie (5 semestrów),
-na Politechnice [...], kierunek [...], w okresie 01.10.2020 - 30.09.2021 (2 semestry),
-na Politechnice [...], kierunek [...], w okresie 01.10.2021 - 27.10.2022 (2 semestry),
-na Politechnice [...], kierunek [...], w okresie 01.10.2022 - do obecnie (1 semestr).
Z uwagi na fakt, że semestry na kierunkach [...], [...], [...] oraz [...] pokrywały się czasowo z semestrami na kierunku [...], organy prawidłowo - kierując się dyspozycją art. 93 ust. 6 p.s.w.n. - potraktowały je jako jeden semestr.
Wobec tego w okres studiowania Skarżącego wliczono semestry na kierunkach [...] (1 semestr), [...] (2 semestry ) oraz [...] (9 semestrów). Tym samym osiągnięty został przez Skarżącego okres 12 semestrów, w którym możliwe jest pobieranie świadczeń stypendialnych o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt. 1-4 i art. 259 ust. 1 p.s.w.n.
Sąd podziela stanowisko OKS co do braku podstaw do zastosowania art. 93 ust. 5 p.s.w.n., dającego możliwość dłuższego o 2 semestry pobierania stypendium - przez 14 semestrów, gdy student podjął jednolite studia magisterskie na kierunku trwającym 11 lub 12 semestrów. Skoro okres pobierania stypendium uzależniony jest od faktycznego studiowania, to nie ma racjonalnych powodów na wywodzenia prawa do przedłużenia okresu pobierania stypendium tylko w okoliczności rozpoczęcia studiów jednolitych magisterskich, których czas trwania określony w przepisach prawa wynosi 11 lub 12 semestrów. W tym zakresie Sąd uznaje argumentacje Skarżącego za chybioną.
Skoro zatem Skarżący - co nie było w sprawie kwestionowane - składając wniosek o przyznanie stypendium dla osób niepełnosprawnych w roku akademickim 2022/2023 posiadał już zaliczony 12-semestrowy "staż studiów" (jak wskazywał organ opierając się na danych w Ogólnopolskim Zintegrowanym Systemie Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POLON), to brak było podstaw do przyznania Skarżącej wnioskowanego stypendium.
Nie ma racji Skarżący twierdząc, że stosowanie przepisu art. 93 ust. 4 p.s.w.n. do stanów faktycznych zaistniałych przed jego wejściem w życie narusza zakaz retroakcji prawa. Wskazanej regulacji prawnej należy przypisać bowiem wymiar retrospektywny tj. w uprawniony sposób regulujący skutki zdarzeń sprzed wejścia w życie ustawy. Jak wynika bowiem z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2006 r., sygn. akt OPS 1/06, w sytuacji, gdy sam ustawodawca wyraźnie nie rozstrzyga w ustawie problemów intertemporalnych, nie ma jednoznacznej reguły, mającej uniwersalne zastosowanie we wszystkich przypadkach. Z pewnością taką regułą nie może być też automatyczne stosowanie przepisów nowej ustawy do stanów prawnych (zdarzeń) mających miejsce i zakończonych przed datą wejścia w życie nowej ustawy. (...) To jednak, czy dać pierwszeństwo zasadzie dalszego działania przepisów dotychczasowych, czy też zasadzie bezpośredniego działania ustawy nowej, musi każdorazowo wynikać z konkretnej sprawy, charakteru przepisów podlegających zmianie, biorąc jednocześnie pod uwagę skutki, jakie może wywołać przyjęcie jednej lub drugiej zasady. (...) W sytuacjach, kiedy ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie w kwestii przepisów przejściowych, należy przyjąć, że nowa ustawa ma z pewnością zastosowanie do zdarzeń prawnych powstałych po jej wejściu w życie, jak i do tych, które miały miejsce wcześniej jednak trwają dalej - po wejściu w życie nowej ustawy. (...) Z naruszeniem zakazu retroaktywności mamy do czynienia wówczas, gdy do czynów, stanów rzeczy lub zdarzeń, które miały miejsce przed wejściem w życie nowych przepisów, stosujemy te nowe przepisy. O retroaktywnym działaniu prawa mówimy wtedy, gdy nowe prawo stosuje się do zdarzeń "zamkniętych w przeszłości", zakończonych przed wejściem w życie nowych przepisów. Z retrospektywnością prawa mamy zaś do czynienia wtedy, gdy przepisy nowego prawa regulują zdarzenia bądź stosunki prawne o charakterze "otwartym", ciągłym, takie, które nie znalazły jeszcze swojego zakończenia ("stosunki w toku"), które rozpoczęły się, powstały pod rządami dawnego prawa i trwają dalej, po wejściu w życie przepisów nowej ustawy (orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 listopada 1986 r. U.5/86, OTK 1986, poz. 1 i z dnia 28 maja 1986 r. U.1/86, OTK 1986, poz. 2; E. Łętowska, Polityczne aspekty prawa intertemporalnego, (w:) Państwo, prawo, obywatel, Wrocław 1989, s. 355).
Mając to na uwadze należało stwierdzić, że - wbrew zarzutom podniesionym w skardze - organy uczelni obu instancji orzekając o odmowie przyznania Skarżącemu stypendium dla osób niepełnosprawnych nie naruszyły prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 4 p.s.w.n.
Zdaniem Sądu organy prowadząc postępowanie w sprawie nie dopuściły się naruszeń reguł proceduralnych, w tym zarzuconego mu przez skarżącą naruszenia przepisów postępowania w postaci art. 6 k.p.a. i art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. Organ wydający zaskarżoną decyzję w niniejszej sprawie działał bowiem na podstawie prawa i w jego granicach. Należycie zebrał materiał dowodowy wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia, a poczynione ustalenia okazały się pełne i niewadliwe, ponieważ mają oparcie w zgromadzonej dokumentacji. W ocenie Sądu, dokonanej przez organ ocenie stanu faktycznego sprawy nie sposób zarzucić dowolności, gdyż wyciągnięte wnioski są logicznie, poprawne i merytorycznie uzasadnione. Zaskarżona decyzja zawiera pełne i szczegółowe uzasadnienie faktyczne i prawne, wyczerpująco wyjaśniając zasadność przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwianiu sprawy. Sąd nie stwierdził ponadto żadnego innego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu. Dlatego zarzuty skargi okazały się nieuzasadnione.
W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach obowiązany był skargę jako bezzasadną oddalić, o czym - na podstawie art. 151 p.p.s.a. - orzekł w sentencji wyroku.