III SA/Gl 601/21

III SA/Gl 601/21 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2021-09-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-05-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Anna Apollo /przewodniczący/
Magdalena Jankiewicz /sprawozdawca/
Piotr Pyszny
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I GSK 296/22 - Wyrok NSA z 2022-10-12
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 374
art. 31 zo ust. 10 i 11
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.) Asesor WSA Piotr Pyszny Protokolant Katarzyna Czabaj po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2021 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję ZUS z [...], znak: [...], odmawiającą skarżącej K.M. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za listopad 2020 r.
W podstawie prawnej organ powołał m.in. art. 31zq ust. 8, w związku z art. 31zo ust. 11 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVlD-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 z późn.zm.) – dalej powoływana jako ustawa.
W uzasadnieniu Prezes wskazał, że zgodnie z art. 31zo ust. 10 ustawy zwolnienie z obowiązku opłacania składek przysługuje podatnikowi prowadzącemu jako rodzaj przeważającej działalności działalność oznaczoną wskazanymi w tym przepisie kodami PKD. Stosownie do art. 31zo ust. 11 ustawy, oceny spełnienia warunku odnoszącego się do kodu PKD dokonuje się na podstawie danych zawartych w rejestrze REGON w brzmieniu na 30 września 2020r.
[...] organ I instancji odmówił stronie prawa do zwolnienia, gdyż podany we wniosku o zwolnienie z [...]. kod 56.10.A nie został potwierdzony na dzień 30 września 2020r.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona oświadczyła, że z uwagi na przeoczenie dane o kodach PKD uzupełniła w GUS dopiero [...] z datą obowiązywania od [...] tj. z datą podjęcia działalności gastronomicznej w "A" w B. Wyjaśniła, że od października 2019r. kiedy dołączyła bar do swej ówczesnej działalności stał się on jej głównym źródłem przychodów i przeważającą działalnością, co potwierdzają dokumenty księgowe. Z wydruków KPiR wyraźnie widać, kiedy rozpoczęła prowadzenie działalności gastronomicznej. Od listopada 2019r. zatrudniła w punkcie w "A" 8 osób i nadal je zatrudnia. Natomiast kod 56.10.A cały czas widniał we wpisie. Do wniosku dołączyła:
- umowę najmu z właścicielem "A",
- KPiR za lata 2019 -2020;
- zgłoszenie do CEiDG z [...]. oraz [...].;
- informację z GUS z [...].;
- druki ZUS DRA i RCA za październik 2019 i styczeń 2021.
Rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes ZUS utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. Stwierdził bowiem, że – uwzględniając dane zawarte w CEIDG i REGON na dzień 30 września 2020r.- przeważająca działalność strony na dzień 30 września 2020r. nie podlegała pod numery PKD, którym przysługiwało zwolnienie z opłacania składek za listopad 2020r. Przyznał, że strona dokonała zmiany we wpisie CElDG w zakresie wykonywania działalności gospodarczej na kod 56.10.A uprawniający do zwolnienia z opłacania składek, jednak nastąpiło to po 30 września 2020r.
W skardze do sądu administracyjnego strona wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji, utrzymanej w mocy decyzją organu odwoławczego i zasądzenie kosztów.
Decyzji tej zarzuciła:
I. Naruszenie art. 107 § 3 Kpa w zw. z art. 9 i 11 Kpa poprzez niewyjaśnienie dlaczego organ odmówił wiarygodności dowodom złożonym przez stronę wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, w szczególności:
- wniosku do CEiDG z [...] wskazującego w rubryce 11.7 jako rodzaj przeważającej działalności PKD 56.10.A,
- KPiR za lata 2019 i 2020, z której wynika, że z dniem rozpoczęcia działalności restauracyjnej obroty skarżącej wzrosły 10-krotnie, a koszty wynagrodzeń wzrosły z [...] zł w [...] do [...] zł w [...].
- umowy najmu, na mocy której od [...] strona rozpoczęła działalność restauracyjną (PKD 56.10.A) w lokalu w "A" w B.
II. Naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:
- art. 2 Konstytucji poprzez tworzenie norm prawnych kreujących obowiązki wstecz, gdyż przepisy uchwalone 30 grudnia 2020r. stanowiące podstawę decyzji odnoszą się do warunków istniejących 30 września 2020r.,
- art. 32 Konstytucji poprzez naruszenie zasady równości i przyznanie prawa do ulgi osobom, które mimo niewpisania kodu uprawniającego do zwolnienia, działalność taką w rzeczywistości prowadzą i wykazały to innymi dowodami,
- art. 31zo ust. 10 i 11 ustawy przez błędną wykładnię i stworzenie sytuacji, gdy podmiot faktycznie prowadzący działalność oznaczoną PKD wymienionym w ustawie, został pozbawiony prawa do ulgi, a sama weryfikacja kodu prowadzi do nierównego dostępu do pomocy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o odrzucenie skargi podnosząc uchybienie terminu do jej wniesienia. Stwierdził bowiem, że decyzja została stronie doręczona [...], podczas gdy skarga została nadana w Urzędzie Pocztowym [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm. dalej także: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy).
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji we wskazanych wyżej ramach Sąd stwierdził, że skarga jest uzasadniona.
Na wstępie Sąd poddał analizie wniosek najdalej idący, tj. o odrzucenie skargi z powodu jej wniesienia z uchybieniem terminu, jednak stwierdził, że nie jest on zasadny.
Z akt sprawy wynika, że decyzja organu II instancji została wydana [...], a doręczona stronie 24 marca 2021r., co oznacza, że skarga wniesiona [...] została złożona terminowo. Natomiast [...] została doręczona decyzja organu I instancji.
Być może taki wniosek organu wziął się stąd, że literalnie skarga została wniesiona na rozstrzygnięcie I instancji, ale w jej uzasadnieniu zostały zawarte zarzuty wobec decyzji organu odwoławczego sformułowane w oparciu o dowody złożone wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, a zatem takie, które nie mogły się odnosić do decyzji ZUS. Na tej podstawie sąd uczynił przedmiotem swego rozstrzygnięcia decyzję Prezesa ZUS.
Przechodząc do zasadniczego sporu przypomnieć należy, że zgodnie z art. 31zo ust. 10 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem C0VID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842, z późn. zm.) – dalej powoływana jako "ustawa", płatnikowi składek prowadzącemu na dzień 30 września 2020 r., działalność oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności kodami 47.71.Z, 47.72.Z, 47.81.Z, 47.82.Z, 47.89.Z, 49.32.Z, 49.39.Z, 56.10.A, 56.10.B, 56.21.Z, 56.29.Z, 56.30.Z, 59.11.Z, 59.12.Z, 59.13.Z, 59.14.Z, 59.20.Z, 74.20.Z, 77.21.Z, 79.90.A, 79.90.C, 82.30.Z, 85.51.Z, 85.52.Z, 85.53.Z, 85.59.A, 85.59.B, 86.10.Z (...) przysługuje prawo do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, za okres od 1 listopada 2020 r. do 30 listopada 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek do dnia 30 czerwca 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów podatkowych uzyskany w listopadzie 2020 r. był niższy co najmniej o 40% w stosunku do przychodu uzyskanego w listopadzie 2019 r.
Oceny spełniania warunku, o którym mowa w ust. 10 i 12 w zakresie oznaczenia prowadzonej działalności wg PKD dokonuje się na podstawie danych zawartych w rejestrze REGON w brzmieniu na 30 września 2020r.
W ocenie Sądu sformułowanie "działalność oznaczoną wg PKD 2007, jako rodzaj przeważającej działalności" należy odnosić do działalności rzeczywistej, faktycznie prowadzonej, a nie deklarowanej.
Rejestr podmiotów REGON prowadzony jest dla potrzeb statystyki publicznej, której celem jest zapewnienie rzetelnego, obiektywnego i systematycznego informowania społeczeństwa, organów państwa i administracji publicznej oraz podmiotów gospodarki narodowej o sytuacji ekonomicznej, demograficznej, społecznej oraz środowiska naturalnego (art. 3 ustawy z 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej – t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 443). Ma on charakter formalny i opiera się na oświadczeniach podmiotów zobowiązanych do przekazywania danych, które nie podlegają merytorycznej weryfikacji. Nie tworzy on stanu prawnego, także w obszarze działalności gospodarczej. Wpis do rejestru należy traktować raczej w kategoriach domniemania prawnego, które ma na celu uproszczenie postępowania o udzielenie ulgi, ale o charakterze wzruszalnym, zatem takiego, które może być obalone dowodami przeciwnymi.
Rodzaj deklarowanej działalności jest także oświadczeniem wiedzy i ma charakter faktów. Może być kwestionowany, ponieważ stan stwierdzony takim oświadczeniem jako fakt podlega ocenie w kategoriach prawdy albo fałszu. (Tak Sąd Najwyższy w wyrokach z 7 stycznia 2013r., sygn. akt II UK 142/12 i z 23 listopada 2016r., sygn. akt II UK 402/15, publ. https://legalis.pl).
Zdaniem Sądu, z powyższego wynika, że sama treść wpisu w rejestrze REGON w zakresie kodów PKD nie może świadczyć o przeważającej działalności podmiotu. W ocenie Sądu przeważającą jest nie ta działalność, która została jako taka zadeklarowana, ale taka, która generuje najwyższe przychody lub wymaga największego zaangażowania pracowników.
W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z § 9 ust. 2 pkt 1 i 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z 30 listopada 2015 r. w sprawie sposobu i metodologii prowadzenia i aktualizacji krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej, wzorów wniosków, ankiet i zaświadczeń (Dz. U. z 2015r., poz. 2009), rodzaj przeważającej działalności ustala się odpowiednio, w przypadku:
1) osób prawnych i jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej, których celem jest osiąganie zysku, zakładów działalności gospodarczej: stowarzyszeń, organizacji społecznych, fundacji, związków zawodowych, kościołów - na podstawie procentowego udziału poszczególnych rodzajów działalności w ogólnej wartości przychodów ze sprzedaży lub, jeżeli nie jest możliwe zastosowanie tego miernika - na podstawie udziału pracujących, wykonujących poszczególne rodzaje działalności, w ogólnej liczbie pracujących;
3) osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą odrębnie dla:
a) działalności wpisanej do CEIDG,
b) działalności rolniczej,
c) pozostałej działalności, niewymienionej w lit. a i b, prowadzonej na własny rachunek w celu osiągnięcia zysku
- na podstawie procentowego udziału poszczególnych rodzajów działalności w ogólnej wartości przychodów ze sprzedaży lub, jeżeli nie jest możliwe zastosowanie tego miernika, na podstawie udziału pracujących, wykonujących poszczególne rodzaje działalności, w ogólnej liczbie pracujących.
Należy także wziąć pod uwagę cel ustawy, który wynika wprost z jej tytułu, a jakim jest przeciwdziałanie sytuacjom kryzysowym spowodowanym pandemią COVID, a więc m. in. łagodzenie skutków społeczno – gospodarczych poprzez udzielanie przedsiębiorcom wsparcia materialnego, mającego na celu zapobieżenie upadłości lub likwidacji działalności gospodarczej i miejsc pracy. Uwzględniając powyższe uregulowania prawne i cel ustawy, Sąd stanął na stanowisku, że pomoc przewidziana w art. 31zo ust. 10 ustawy winna trafić do podmiotów, które prowadziły jako przeważającą działalność objętą kodami w nim wskazanymi 30 września 2020r., a jednocześnie w listopadzie 2019r. faktycznie prowadziły działalność gospodarczą oznaczoną kodem wymienionym w ustawie jako uprawniający do zwolnienia, zaś przychód z tej działalności był niższy co najmniej o 40 %.
Należy bowiem wziąć pod uwagę, że z treści art. 31zo ust. 10 ustawy wynika, że ulga przysługuje przedsiębiorcom faktycznie prowadzącym daną działalność. Stanowi on bowiem o "płatniku składek prowadzącym działalność". Nie jest zatem decydująca sama treść wpisu do rejestru REGON. Wobec powyższego, jeżeli dowody wskazują, że przeważający rodzaj działalności mieści się w katalogu objętym zwolnieniem, to brak jest podstaw do odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania składek.
Prowadzi to do wniosku, że zasadny jest zawarty w skardze zarzut naruszenia art. 31zo ust. 10 i 11 ustawy.
Formalistyczne podejście i ograniczenie pomocy tylko do tych podmiotów, które działalność opisaną kodami objętymi uprawnieniem do zwolnienia ujawniły w KRS niezależnie od faktycznie wykonywanej działalności naruszałoby zasadę proporcjonalności i równości wobec prawa w odniesieniu do tych przedsiębiorców, którzy prowadząc taką samą działalność uprawniającą do zwolnienia ujawnili ją w odpowiednim rejestrze i otrzymali wsparcie. Mogłoby też prowadzić do nadużyć, gdyby pomoc trafiała do podmiotów, które faktycznie prowadzą działalność innego rodzaju, niż deklarowana w rejestrze, a uprawniająca do zwolnienia.
To z kolei wskazuje, że także zarzut naruszenia art. 32 Konstytucji i wyrażonej w nim zasady równości także jest uzasadniony. Nie podzielił natomiast Sąd stanowiska strony co do naruszenia art. 2 Konstytucji poprzez kreowanie obowiązków z mocą wsteczną. Na mocy omawianych przepisów ustawy covidowej nie doszło bowiem do wprowadzenia obowiązków, lecz przyznania uprawnień (do zwolnienia) i nie zmienia tego fakt, że jest ono uzależnione od warunków powstałych przed wejściem w życie ustawy.
W toku postepowania strona konsekwentnie podnosiła, że prowadzi działalność gastronomiczną od [...]r. Na potwierdzenie tej tezy przedłożyła wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy szereg dowodów, w tym:
- umowę najmu lokalu użytkowego na cel prowadzenia restauracji z [...] (pkt 4 umowy),
- KPiR z której wynika skokowy (siedmiokrotny w stosunku do poprzedniego miesiąca) wzrost przychodów od [...].,
- wniosek CEIDG -1 z [...] o wpis dodatkowego miejsca prowadzenia działalności, gdzie przeważającym kodem był 56.10.A.
Dowodów tych organ nie wziął pod uwagę, w żaden sposób ich nie rozważył ani nie ocenił.
Wskazuje to na zasadność skargi w zakresie naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. 7 Kpa, obligującego organ do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i art. 77 § 1 Kpa, nakazującego organowi administracji publicznej w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.
Sposób procedowania organu naruszył także art. 107 § 3 Kpa. Stosownie do powołanego przepisu, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę stanowisko Sądu.
Przeprowadzi postępowanie dowodowe w oparciu o art. 7, 75 § 1 i 77 Kpa, mające na celu ustalenie, jakiego rodzaju działalność strony ma rzeczywiście charakter przeważający i czy istotnie jest to działalność gastronomiczna, jak wydaje się wynikać z przedłożonych do skargi dowodów. Następnie organ wyda decyzję stosowną do wyniku poczynionych ustaleń, którym da wyraz w uzasadnieniu decyzji.
Jednocześnie wskaże w niej jakich składek dotyczy rozstrzygnięcie, albowiem Sądowi z urzędu wiadomo, że pod sygnaturą III SA/Gl 602/21 zawisła także sprawa ze skargi "A" s.c. K. M., D. O., której przedmiotem także jest odmowa zwolnienia z opłacania składek za listopad 2020r., zatem konieczne jest wyraźne rozróżnienie przedmiotów rozstrzygnięć obu decyzji, aby żadna z nich nie została wydana w warunkach nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 Kpa.
Podsumowując, Sąd stwierdził, że organ naruszył art. 31 zo ust. 10 ustawy oraz art. 7, 77 § 1 oraz 107 § 3 Kpa.
Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS.