III SA/Gl 522/24

III SA/Gl 522/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-01-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Adam Gołuch /sprawozdawca/
Dorota Fleszer
Krzysztof Wujek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 574
art. 86 ust. 1
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Sędzia WSA Adam Gołuch (spr.), Protokolant Specjalista Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi K.C. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Politechniki [...] w G. z dnia 10 kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zapomogi oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 10 kwietnia 2024 r., znak [...], Odwoławcza Komisja Stypendialna Politechniki [...] (dalej jako: organ, Odwoławcza Komisja) utrzymała w mocy decyzję Komisji Stypendialnej z 20 marca 2024 r., [...], którą nie przyznano zapomogi K. C. (dalej jako: strona, skarżący, student).
Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 86 ustawy z dnia 20 lipca 2018 roku - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (j.t. Dz. U. z 2023 r. poz. 742 z późn. zm.), art. 104 oraz 107 i art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, z późn. zm. – dalej jako k.p.a.) oraz Regulaminu świadczeń dla studentów i doktorantów studiów doktoranckich Politechniki [...].
Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W dniu 3 października 2022 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie zapomogi. Komisja Stypendialna Politechniki [...] po zapoznaniu się z ww. wnioskiem i dołączonymi do niego dokumentami decyzją z 16 listopada 2022r., postanowiła nie przyznać zapomogi z powodu braku podstaw regulaminowych.
W dniu 7 grudnia 2022 r. na powyższą decyzję wpłynęło odwołanie strony. Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2022 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna stwierdziła uchybienie terminu do wniesienia odwołania od powyższej decyzji. W dniu 26 kwietnia 2023 r. wpłynęła skarga Rzecznika Praw Obywatelskich do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zaskarżająca w całości decyzję [...] Komisji Stypendialnej Politechniki [...] z dnia 16 listopada 2022 r., którą to decyzją organ nie przyznał stronie wnioskowanej przez niego zapomogi. Rzecznik Praw Obywatelskich ww. decyzji zarzucił naruszenie art. 90 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz.742) poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że przyznanie studentowi zapomogi jest uzależnione od tego, czy przejściowe znalezienie się w trudnej sytuacji życiowej było spowodowane zdarzeniem losowym. Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o uchylenie decyzji w całości. Wyrokiem z dnia 7 listopada 2023 r. (sygn. akt. III SA/Gl 407/23) WSA w Gliwicach uchylił decyzję z dnia 16 listopada 2022 r., wskazując
m.in., że "prawidłowe uzasadnienie decyzji ma nie tylko znaczenie prawne ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych. Motywy decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśnić tok rozumowań prowadzących do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Powinny one być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy (wyrok WSA w Warszawie z 7 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1245/08)".
Zdaniem WSA, nie budziło wątpliwości, że sporna decyzja nie została należycie i prawidłowo umotywowana, a także organ nie rozważył zaistnienia w sprawie przesłanki znajdowania się przez stronę w przejściowo trudnej sytuacji życiowej.
Nadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ wyjaśni, czy spełnione zostały przesłanki ustawowe przyznania zapomogi, a następnie wyda rozstrzygnięcie w sprawie.
W związku z powyższym po ponownym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i dokonanej ocenie oraz uwzględniając wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach sygn. akt III SA/Gl 407/23 z dnia 7 listopada 2023 r. Komisja Stypendialna decyzją [...] z dnia 20 marca 2024 r. odmówiła przyznania skarżącemu zapomogi. Komisja Stypendialna uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie stwierdziła, że przedstawiona we wniosku sytuacja nie wyczerpuje przesłanek wynikających z art. 23 ust. 3 Regulaminu świadczeń dla studentów i doktorantów studiów doktoranckich Politechniki [...] i odmówiła przyznania zapomogi.
Od wydanej ww. decyzji z dnia 20 marca 2024 r., strona wniosła odwołanie do Odwoławczej Komisji Stypendialnej, która po ponownej weryfikacji sprawy wydała wskazaną na wstępie zaskarżoną decyzję z 10 kwietnia 2024 r., znak [...], utrzymując w mocy decyzję Komisji Stypendialnej z dnia 20 marca 2024 r. [...], którą skarżącemu nie przyznano zapomogi.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Odwoławcza Komisja Stypendialna Politechniki [...] wskazała, iż student wniósł o przyznanie zapomogi z powodu istotnego wzrostu kosztów utrzymania połączonego z koniecznością uiszczenia należności zapewniających możliwość realizacji podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący wynajmował od 1 października 2020 r. pokój w lokalu mieszkalnym, a wobec zmiany sytuacji gospodarczo- ekonomicznej w kraju, mającej postać wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych oraz powiązanym z tym jednocześnie spadkiem wartości pieniądza, wynajmujący podniósł skarżącemu od lipca 2022 r. czynsz za wynajmowany pokój z 690 zł na 850 zł (tj. o 160 zł). Dodatkowo z uwagi na wzrost cen wody oraz kosztów energii wymaganej do jej podgrzania. Student został zobowiązany wraz z pozostałymi dwoma najemcami do zapłaty do końca sierpnia kwoty 1284 zł tytułem niedopłaty za zużycie wody (co w przeliczeniu na osobę daje 428 zł). Wynajmujący dodatkowo zdecydował się na sprzedaż mieszkania i skarżący musiał zmienić mieszkanie i od 1 września 2022 r. wynajął nowy lokal za kwotę czynszu 830 zł, a łącznie z mediami za 900 zł. Jednocześnie celem sfinalizowania umowy najmu uiścił we wrześniu kaucję w wysokości 830 zł. Skarżący wyjaśniał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się z alimentów od ojca w kwocie 900 zł oraz alimentów od matki w kwocie 600 zł i dysponując takim budżetem, przy konieczności uiszczenie niedopłaty za media oraz nowej kaucji, jego budżet został istotnie nadwyrężony, a więc jego możliwość zaspokojenia pozostałych podstawowych potrzeb stanęła pod znakiem zapytania, co w jego ocenie stanowiło, iż znalazł się w przejściowo trudnej sytuacji życiowej.
We wniosku o zapomogę student przytoczył również inne zdarzenia, które wpłynęły na jego przejściowo trudną sytuację życiową i istotne nadwyrężenie budżetu - konieczność zapłaty niedopłaty za zużycie wody oraz kosztów energii w wysokości 428 zł (po przeliczeniu niedopłaty na osobę) w sierpniu oraz konieczność zapłaty nowej kaucji w wysokości 830 zł we wrześniu. Odwoławcza Komisja Stypendialna zauważyła, iż zdarzenia te miały miejsce w różnych miesiącach, a więc nie obciążyły studenta jednorazowo. Nadto student został zobowiązany do zapłaty kaucji przy wynajmie nowego mieszkania w wysokości 830 zł, natomiast zgodnie z umowami najmu zawartymi na poprzednim mieszkaniu (umowa z dnia 22 września 2020 r. i z dnia 1 lipca 2022 r.) i mając na uwadze wskazania doświadczenia życiowego, przy rozwiązaniu umowy najmu na poprzednim mieszkaniu studentowi należał się zwrot wpłaconej tam kaucji w wysokości 700 zł - a jeżeli nawet student nie otrzymał zwrotu kaucji, to zgodnie z postanowieniami umowy, została ona zaliczona na poczet należności na rzecz wynajmującego, co i w jednym i drugim przypadku, powinno odciążyć jego budżet.
Ponadto organ wskazał, że Regulamin świadczeń dla studentów i doktorantów studiów doktoranckich Politechniki [...] w § 23 ust.3 i 4 wymienia przykładowy katalog sytuacji, które zaliczane są jako trudne przejściowe sytuacje życiowe. Pomimo, iż katalog ten jest otwarty, to wymienione tam sytuacje w pewien sposób dają ogląd na to, jakie sytuacje uznawane są za trudne przejściowe sytuacje życiowe. Tymczasem w ocenie organu konfrontując przykładowe sytuacje wymienione przez Regulamin świadczeń oraz opisaną sytuację strony, nie sposób nie zauważyć ogromnej rozbieżności w rozumieniu "trudnej przejściowej sytuacji życiowej", szczególnie mając na uwadze wszystkie powyższe rozważania organu dotyczące ogólnego wzrostu kosztów utrzymania, wysokości niedopłaty oraz kaucji.
Organ wskazał, że zgodnie z treścią art. 90 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce "zapomogę może otrzymać student, który znalazł się przejściowo w trudnej sytuacji życiowej". Zgodnie z wykładnią niniejszego przepisu Rektor lub komisja stypendialna mogą, ale nie muszą, przyznać zapomogi. Rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania studentowi zapomogi następuje na zasadzie tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organy stypendialne mają prawo wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy. Obecnie jedynymi przesłankami, które upoważniają do ubiegania się o zapomogę, są posiadanie statusu studenta oraz znalezienie się w trudnej sytuacji życiowej o charakterze przejściowym. Organ podkreślił, że nawet w przypadku stwierdzenia zaistnienia obu przesłanek przyznania zapomogi organ ma prawo wydania decyzji odmownej z uwagi na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia. Ponadto organy przyznające świadczenia powinny uwzględniać rzeczywiste potrzeby studentów - by wspierać w szczególności osoby znajdujące się w najcięższej sytuacji z uwagi na ograniczoną ilość środków finansowych (Woźnicki Jerzy (red.). Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Komentarz).
Organ zaakcentował, że zgodnie z Regulaminem świadczeń dla studentów i doktorantów studiów doktoranckich Politechniki [...] zapomoga jest doraźną formą pomocy dla studenta, który znalazł się przejściowo w trudnej sytuacji życiowej.
Do przejściowo trudnych sytuacji życiowych zalicza się w szczególności: 1) nieszczęśliwy wypadek studenta, 2) chorobę studenta, jego rodziców, dziecka lub współmałżonka, jeżeli wymaga zakupu kosztownych leków, 3) utratę rodziców, opiekunów, dziecka lub współmałżonka, 4) zniszczenie mieszkania, domu lub gospodarstwa na skutek pożaru, powodzi lub klęski żywiołowej. Rektor, Komisja Stypendialna lub Odwoławcza Komisja Stypendialna może również przyznać zapomogę studentowi, który z powodu zawarcia związku małżeńskiego lub narodzin dziecka znalazł się w trudnej sytuacji życiowej.
Odwoławcza Komisja Stypendialna po przeanalizowaniu przedmiotowej sprawy zważyła, iż przejściowo trudna sytuacja życiowa, którą we wniosku opisał skarżący, w uznaniu organu nie jest sytuacją uzasadniającą przyznanie mu zapomogi. Student we wniosku jako główny powód przyznania zapomogi wskazał istotny wzrost kosztów utrzymania połączony z koniecznością uiszczenia należności zapewniających możliwość realizacji podstawowych potrzeb życiowych oraz powołał się na zmianę sytuacji gospodarczo-ekonomicznej w kraju, mającej postać wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych oraz powiązanym z tym jednocześnie spadkiem wartości pieniądza i wzrostem kosztów utrzymania. Odwoławcza Komisja Stypendialna w tym zakresie uznała, iż zmiana sytuacji gospodarczo-ekonomicznej w kraju, swoimi skutkami objęła wszystkich obywateli kraju, w tym wszystkich studentów Politechniki [...], a więc każdy student znalazł się w mniejszym, bądź większym stopniu w trudnej sytuacji z powodu wzrostu kosztów utrzymania, a nie tylko wnioskodawca. W 2022 r. każdy student odczuł skutki podniesienia opłat za media, a jak wynika z porównania umowy najmu zawartej w dniu 22 września 2020 r. i umowy najmu zawartej w dniu 1 lipca 2022 r., podwyższona została właśnie głównie zaliczka na poczet kosztów eksploatacji mieszkania (media), a nie de facto sama opłata na rzecz wynajmującego.
Mając na uwadze już tylko powyższej przytoczone argumenty Odwoławcza Komisja Stypendialna uznała, iż stronie nie należy się przyznanie zapomogi.
Nadto organ dodatkowo wskazał, iż zgodnie z przepisami, zapomoga ma wspomóc studenta, który znalazł się w przejściowo trudnej sytuacji życiowej, tymczasem sytuacja opisana we wniosku strony miała miejsce w 2022 r., a zatem obecnie nie można już mówić o "przejściowości". Ponadto strona nie posiada już statusu studenta na Politechnice [...].
W skardze do tutejszego Sądu na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Politechniki [...] z dnia 10 kwietnia 2024 r., sygn. [...], utrzymującą w mocy decyzję odmawiającą przyznania skarżącemu zapomogę skarżący wniósł o:
1. skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym;
2. uchylenie zaskarżonej decyzji;
3. przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłaty sądowej;
4. ewentualnie zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi skarżący zarzucił, że organ dokonał ustaleń faktycznych w sposób zupełnie dowolny, ustalając stan faktyczny w oparciu o to jak wydawało się organowi, że być powinno, nie zaś jak było. Wskazał, iż rzeczywiście pomimo istnienia po stronie wcześniejszego wynajmującego obowiązku zwrotu kaucji stronie lub zaliczenia jej na poczet przysługujących mu należności, zaliczenie to nie nastąpiło, a kaucja ta nie została skarżącemu zwrócona. Należna wnioskodawcy w ramach niej kwota jest dochodzona przez niego w dalszym ciągu na drodze cywilnej, co nie zmienia oglądu na to, iż na tamten moment (oraz w dalszym ciągu) kaucja ta nie została mu zwrócona ani też zaliczona na poczet innych należności.
W ocenie strony jako sprzeczne z zasadami prawidłowego rozumowania oraz ze wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego jest przy twierdzenie organu, w myśl którego, skoro znalezienie się przez skarżącego (w czasie składania i pierwotnego rozpoznawania wniosku o zapomogę) w przejściowo trudnej sytuacji życiowej podyktowane było zasadniczo zmianą sytuacji gospodarczej w kraju w roku 2022, a okoliczność ta dotknęła w mniejszym lub większym stopniu wszystkich studentów, to każdy ze studentów znalazł się w trudnej sytuacji życiowej. Zdaniem strony oczywistym jest, że nie wszyscy studenci (oraz ich rodziny) cechuje taki sam status materialny. Irracjonalnym jest twierdzenie, że studenci, którzy mogą liczyć na większe wsparcie od rodziców, w tym z uwagi na ich większą majętność, identycznie jak wnioskodawca znaleźli się wówczas w trudnej sytuacji życiowej.
Skarżący podniósł, że uznanie administracyjne, na które powołują się organy nie oznacza dowolności w podejmowaniu określonej decyzji, lecz konieczność zwrócenia szczególnej uwagi na wynikającą z art. 7 k.p.k. zasadę uwzględniania z urzędu interesu publicznego i słusznego interesu strony. Obowiązkiem organu załatwiającego sprawę w oparciu o uznanie administracyjne jest załatwienie sprawy zgodnie z żądaniem obywatela, o ile konkretnie wykazany interes społeczny, ze względu na jego wagę i doniosłość, nie stoi temu na przeszkodzie, ani nie przekracza to możliwości organu wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. W razie zamiaru podjęcia decyzji na niekorzyść wnioskodawcy organ orzekający ma obowiązek wykazać powyższe w sposób wyczerpujący i przekonywujący. Zdaniem strony, w realiach niniejszej sprawy organ nie uczynił zadość tym wymaganiom.
Poza tym w ocenie strony, jeśli organ uważał, że sytuacja w jakiej znajdował się ówcześnie wnioskodawca była trudna, lecz nie tak trudna jak innych bliżej nieokreślonych studentów, mógł zwyczajnie uzależnić kwotę zapomogi w zależności od stopnia trudności tejże sytuacji życiowej, przy (wyartykułowanym) uwzględnieniu jego możliwości finansowych.
Ponadto według strony w przypadku przedmiotowej decyzji organy dokonały kolejnego naruszenia art. 90 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, a to poprzez wykładnię przejściowości trudnej sytuacji życiowej. Organ uznał w tym względzie, iż skoro przepis ten umożliwia przyznanie zapomogi w przypadku znalezienia się przez studenta przejściowo w trudnej sytuacji życiowej, zaś sytuacja opisana we wniosku miała miejsce w 2022r., to obecnie nie można już mówić o przejściowości. Taka wykładnia pojęcia przejściowości jest w oczywisty sposób sprzeczna z jego znaczeniem.
Zdaniem strony przejściowy stan to taki, który ma charakter tymczasowy, która z czasem mija, a to, że strona nie znajduję się obecnie w tak ciężkiej sytuacji życiowej wyłącznie potwierdza, że analizowana sytuacja charakteryzowała się przejściowością.
W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko, dodatkowo wskazał, iż przejściowo trudna sytuacja życiowa, którą we wniosku opisał skarżący, w uznaniu organu nie jest sytuacją uzasadniającą przyznanie zapomogi gdyż w 2022 r. każdy student odczuł skutki podniesienia opłat za media ponieważ była to sytuacja obiektywna, która dotyczyła wszystkich studentów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 - dalej jako p.p.s.a.), stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.). Przy czym, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami.
Sąd rozpoznając sprawę miał na uwadze, że zaskarżona decyzja objęta jest dyspozycją art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Wobec tego organ odwoławczy rozpoznając ponownie sprawę na skutek wyroku WSA związany jest oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w tym wyroku. Należy przy tym podkreślić, że użyte w przywołanym przepisie pojęcie "oceny prawnej" wykracza swym zakresem poza samą tylko "wykładnię prawa", gdyż zawiera się w nim nie tylko wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych, ale i sposobu ich stosowania (ewentualnie stwierdzenie niedopuszczalności ich zastosowania) w rozpoznawanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt, zostało uznane za błędne. Z kolei "wskazania co do dalszego postępowania" - stanowiąc z reguły konsekwencję oceny prawnej - dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. A. Kabat (w:) B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu (...), art. 153 p.p.s.a.).
Wobec powyższego skład Sądu orzekający w niniejszej sprawie zobligowany był do zbadania czy organ odwoławczy wywiązał się ze wskazań i zaleceń zawartych w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 7 listopada 2023 r. (sygn. akt. III SA/Gl 407/23).
W tym orzeczeniu w konkluzji stwierdzono, że prawidłowe uzasadnienie decyzji ma nie tylko znaczenie prawne ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych. Motywy decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśnić tok rozumowań prowadzących do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Powinny one być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy.
Nadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w ww. wyroku wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ wyjaśni, czy spełnione zostały przesłanki ustawowe przyznania zapomogi, a następnie wyda rozstrzygnięcie w sprawie.
W ocenie rozstrzygającego Sądu organ wydając zaskarżoną decyzję uwzględnił wskazania i zalecenia zawarte w ww. wyroku WSA w Gliwicach z dnia 7 listopada 2023 r. (sygn. akt. III SA/Gl 407/23), dotyczące zbadania zaistnienia w przedmiotowej sprawie przesłanki przyznania zapomogi.
Przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej Politechniki [...] z 10 kwietnia 2024 r., znak [...], którą utrzymano w mocy wcześniejszą decyzję Komisji Stypendialnej z dnia 20 marca 2024 r., nr [...], odmawiającą przyznania skarżącemu zapomogi.
Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 574 z późn. zm., dalej p.s.w.n.), student może ubiegać się o:
1) stypendium socjalne;
2) stypendium dla osób niepełnosprawnych;
3) zapomogę;
4) stypendium rektora;
5) stypendium finansowane przez jednostkę samorządu terytorialnego;
6) stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie finansowane przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną.
Stosownie do art. 86 ust. 1 p.s.w.n. samo posiadanie statusu studenta nie jest równoznaczne z posiadaniem prawa do zapomogi. W celu uzyskania zapomogi student musi o nią wystąpić, złożyć wniosek o jej przyznanie. Przepis art. 90 p.s.w.n. określa przesłanki, które muszą zostać dodatkowo spełnione, aby student mógł uzyskać uprawnienie do zapomogi, tzn. zapomogę może otrzymać student, który znalazł się przejściowo w trudnej sytuacji życiowej. Zatem aby świadczenie przysługiwało, muszą zostać spełnione co najmniej trzy warunki:
1) ubiegający się musi mieć status studenta;
2) ubiegający się musi wyrazić wolę ubiegania się o pomoc;
3) ubiegający się musi spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej.
Zdaniem Sądu istotą omawianego świadczenia jest finansowe wsparcie studenta, który przejściowo popadł w trudną sytuację materialną i z tego właśnie powodu potrzebuje szybkiej i doraźnej pomocy w formie finansowego wsparcia. Jedynymi przesłankami, które upoważniają do ubiegania się o zapomogę, są posiadanie statusu studenta oraz znalezienie się w trudnej sytuacji życiowej o charakterze przejściowym.
W tymi miejscu należy też powołać Regulamin świadczeń dla studentów i doktorantów studiów doktoranckich Politechniki [...], który w § 23 ust. 3 i 4 wymienia przykładowy katalog sytuacji, które zaliczane są jako trudne przejściowe sytuacje życiowe.
Zgodnie z powyższym przepisem zapomogę może otrzymać student, który znalazł się przejściowo w trudnej sytuacji życiowej. Do przejściowo trudnych sytuacji życiowych zalicza się w szczególności: 1) nieszczęśliwy wypadek studenta, 2) chorobę studenta. Jego rodziców, dziecka lub współmałżonka. Jeżeli wymaga zakupu kosztownych leków, 3) utratę rodziców, opiekunów, dziecka lub współmałżonka, 4) zniszczenie mieszkania, domu lub gospodarstwa na skutek pożaru, powodzi lub klęski żywiołowej. Rektor, Komisja Stypendialna lub Odwoławcza Komisja Stypendialna może również przyznać zapomogę studentowi, który z powodu zawarcia związku małżeńskiego lub narodzin dziecka znalazł się w trudnej sytuacji życiowej. Katalog sytuacji życiowych przejściowo trudnych jest otwarty z uwagi na użyciu sformułowania w szczególności.
Przenosząc powyższe uregulowania na stan faktyczny sprawy w zakresie naruszenia przez organ art. 90 p.s.w.n. należy przyjąć, że przyznanie studentowi zapomogi jest uzależnione od tego, czy za przejściowe znalezienie się w trudnej sytuacji życiowej można uznać wzrost kosztów najmu po stronie skarżącego.
Organ w przedmiotowej sprawie odmówił przyznania zapomogi oceniając, że student wnioskujący o zapomogę nie znajdował się w trudnej sytuacji życiowej o charakterze przejściowym.
Spór między stronami skoncentrował się na wykładni pojęcia "trudnej sytuacji życiowej o charakterze przejściowym". Organ stanął na stanowisku, że skarżący nie znajdował się w trudnej sytuacji życiowej o charakterze przejściowym.
Skarżący zaś stanął na stanowisku, że znajdował się w trudnej sytuacji życiowej o charakterze przejściowym.
W sporze tym rację należy przyznać organowi z następujących względów:
Student we wniosku jako główny powód przyznania zapomogi wskazał istotny wzrost kosztów utrzymania połączony z koniecznością uiszczenia należności zapewniających możliwość realizacji podstawowych potrzeb życiowych oraz powołał się na zmianę sytuacji gospodarczo-ekonomicznej w kraju, mającej postać wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych oraz powiązanym z tym jednocześnie spadkiem wartości pieniądza i wzrostem kosztów utrzymania. Natomiast Odwoławcza Komisja Stypendialna w tym zakresie uznała, iż zmiana sytuacji gospodarczo-ekonomicznej w kraju, swoimi skutkami objęła wszystkich obywateli kraju, w tym wszystkich studentów Politechniki [...], a więc każdy student znalazł się w mniejszym, bądź większym stopniu w trudnej sytuacji z powodu wzrostu kosztów utrzymania, a nie tylko wnioskodawca.
Sąd podzielił stanowisko organów, że w istocie w 2022 r. każdy student odczuł skutki podniesienia opłat za media w związku z czym nie było to zdarzenie, które uzasadniałoby że student znajdował się w trudnej sytuacji życiowej o charakterze przejściowym. Ponadto podwyższona została zaliczka na poczet kosztów eksploatacji mieszkania (media), a nie sama opłata na rzecz wynajmującego. Również inne zdarzenia miały miejsce w różnych miesiącach, a więc nie obciążyły studenta jednorazowo.
Nadto student nie otrzymał zwrotu kaucji, zatem zgodnie z postanowieniami umowy, została ona zaliczona na poczet należności na rzecz wynajmującego, co i w jednym i drugim przypadku, powinno odciążyć jego budżet.
Mając powyższe na uwadze Sąd podzielił stanowisko organu, że w przedmiotowej sytuacji nie zaistniała w sprawie przesłanka znajdowania się przez stronę w "przejściowo trudnej sytuacji życiowej" ponieważ zdaniem Sądu trudna materialnie sytuacja w ocenie strony nie jest tożsama z "przejściowo trudną sytuacją życiową" w rozumieniu art. 90 p.s.w.n. Przepis ten stanowi jedynie, że zapomogę może otrzymać student, który znalazł się przejściowo w trudnej sytuacji życiowej. Organ decydujący o przyznaniu zapomogi powinien więc badać wyłącznie, czy dany student znajduje się w trudnej sytuacji życiowej o charakterze przejściowym, co zdaniem Sądu uczynił. W tym względzie organ dokonał wyczerpujących rozważań w tym zakresie.
W myśl natomiast ww. art. 90 p.s.w.n. zapomogę może otrzymać student, który znalazł się w przejściowo w trudnej sytuacji, co nie oznacza, że każde pogorszenie sytuacji materialnej studenta kwalifikuje się do przyznania zapomogi.
W konsekwencji należy zwrócić uwagę, że istotą omawianego świadczenia (zapomogi) jest finansowe wsparcie studenta, który przejściowo popada w trudną sytuację materialną i z tego właśnie powodu potrzebuje szybkiej i doraźnej pomocy w formie finansowego wsparcia. Jedynymi przesłankami, które upoważniają do ubiegania się o zapomogę, są zatem posiadanie statusu studenta oraz znalezienie się w trudnej sytuacji życiowej o charakterze przejściowym. W tym względzie organ dokonał rozważań w tym zakresie.
Sąd podzielił stanowisko organów, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania studentowi zapomogi następuje na zasadzie tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organy stypendialne mają prawo wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy. Natomiast jedynymi przesłankami, które upoważniają do ubiegania się o zapomogę, są posiadanie statusu studenta oraz znalezienie się w trudnej sytuacji życiowej o charakterze przejściowym. W związku z czym nawet w przypadku stwierdzenia zaistnienia obu przesłanek przyznania zapomogi organ ma prawo wydania decyzji odmownej z uwagi na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia.
Ponadto organy przyznające świadczenia powinny uwzględniać rzeczywiste potrzeby studentów - by wspierać w szczególności osoby znajdujące się w najcięższej sytuacji z uwagi na ograniczoną ilość środków finansowych.
W ocenie Sądu organy rozstrzygając w przedmiocie wnioskowanego świadczenia miały też na względzie charakter świadczenia w postaci zapomogi jako świadczenia które może być przyznawane jedynie w przejściowo trudnych sytuacjach. Ma ona zatem ze swej istoty charakter doraźny i jest związana ze zdarzeniem w trudnej sytuacji życiowej o charakterze przejściowym.
Trafnie uznał w tym zakresie organ, iż wzrost kosztów najmu (w związku z sytuacją gospodarczą kraju) nie daje się pogodzić z przejściowością sytuacji życiowej studenta.
Wobec powyższego Sąd stwierdziwszy, iż w toku orzekania organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, opierał się na stosownych regulacjach Regulaminu a swoją odmowe należycie uzasadnił, nie znalazł podstaw do uchylenia skarżonej decyzji. W konsekwencji zaskarżona decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej Politechniki [...] z 10 kwietnia 2024 r. była prawidłowa.
Mając na uwadze powyższe Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji naruszenia przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które skutkowałoby koniecznością wyeliminowania jej z porządku prawnego.
Z tych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a., o oddaleniu skargi.