III SA/Gl 495/22

III SA/Gl 495/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2022-10-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Barbara Brandys-Kmiecik
Barbara Orzepowska-Kyć
Małgorzata Herman /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 423
art. 28 ust. 3, art. 83 ust. 4
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.), Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 października 2022 r. sprawy ze skargi M.I. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 kwietnia 2022 r., nr UP-285/2022 (060000/71/109450/2022) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w B. (dalej: ZUS, organ), zaskarżoną decyzją z dnia 13 kwietnia 2022 r., nr UP-285/2022 (060000/71/109450/2022), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., dalej: k.p.a.), art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 423 z późn. zm., dalej: u.s.u.s.) po rozpoznaniu wniosku M. I. (dalej: wnioskodawczyni, skarżąca) o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z 15 lutego 2021 r., nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 82 764,52 zł i z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 81 570,84 zł.
Powyższa decyzja ZUS została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W dniu 10 listopada 2021 r., ZUS otrzymał wniosek skarżącej o rozwiązanie układu ratalnego z 9 listopada 2018 r. i zawarcie nowego układu, a jednocześnie umorzenie należności z tytułu zaległych składek z powodu trudnej sytuacji finansowej spotęgowanej stanem epidemii. Skarżąca sprecyzowała swój wniosek 14 grudnia 2021 r., wobec pracownika organu, domagając się umorzenia całości zaległości.
Na wezwanie organu, uzupełniła wniosek przez dołączenie wymaganych oświadczeń i dokumentów obrazujących jej sytuację rodzinną i majątkową.
Organ, decyzją z 15 lutego 2022 r., nr [...], na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 423 ze zm., dalej: u.s.u.s.), odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej kwocie 82 764,52 zł, w tym za:
a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 59 727,08 zł, w tym z tytułu:
- składek za okres od kwietnia 2013 r. do czerwca 2014 r, od września 2014 r. do maja 2015 r., za wrzesień 2015 r., od lipca 2018 r. do września 2020 r. – 41 271,48 zł,
- odsetek liczonych na 10 listopada 2021 r. od w/w składek – 18 270 zł,
- kosztów upomnienia 185,60 zł,
b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 22 762,49 zł, w tym z tytułu:
- składek za okres od marca 2013 r. do czerwca 2014 r., od września 2014r. do maja 2015 r., wrzesień 2015r., od listopada 2015 r. do grudnia 2016 r., od marca 2017r. do lipca 2018 r., wrzesień 2021 r. - 15 521,49 zł,
- odsetek liczonych na 10 listopada 2021 r. od w/w składek - 7 067, zł,
- kosztów upomnienia – 174,00 zł,
c) Funduszu Pracy i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca do lipca 2018 r. w łącznej kwocie 274,95 zł,
2. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie), odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 81 570,84 zł, w tym:
a) ubezpieczenia społeczne za okres od kwietnia 2013 r. do sierpnia 2014 r., od września 2014 r. do maja 2015 r., wrzesień 2015 r., od października 2015 r. do lipca 2018 r., wrzesień 2021 w łącznej kwocie 58 534,20 z tytułu:
- składek – 40 078,60 zł,
- odsetek liczonych na 10 listopada 2021 r. – 18 270,00 zł,
- kosztów upomnienia 185,60 zł,
b) ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2013 r. do maja 2015 r., wrzesień 2015 r., od listopada 2015 r. do sierpnia 2016 r., od października 2016 r. do grudnia 2016 r., od marca 2017 r. do lipca 2018 r., wrzesień 2021r. - w łącznej kwocie 22 762,49 zł, z tytułu:
- składek – 15 521,49 zł,
- odsetek liczonych na 10 listopada 2021 r. – 7 067 zł,
- kosztów upomnienia – 174,00 zł,
c) Fundusz Pracy za okres od marca 2018 r. do lipca 2018 r.w łącznej kwocie 274,15 z tytułu składek za ten okres.
Organ stwierdził, że nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2, ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s. Stwierdził, że składki są wymagalne i nie uległy przedawnieniu, bowiem organ wszczął postępowanie egzekucyjne co do najstarszych należności, a dodatkowo zawarcie z ZUS umowy- układu ratalnego od 9 listopada 2018 r. do 31 sierpnia 2021 r. spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Ponadto, należności za okres od sierpnia 2011 r. do maja 2014 r. zostały zabezpieczone hipoteką na nieruchomości stanowiącej własność skarżącej.
Pismem z 7 marca 2022 r. wnioskodawczyni złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podniosła, że organ nie zgromadził i nie rozpatrzył materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, ponadto nie przeprowadził analizy jej sytuacji materialnej skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb.
Rozpoznając ponownie sprawę, ZUS dokonał analizy całej zgromadzonej w sprawie dokumentacji i na jej podstawie ustalił, że w decyzji z 15 lutego 2022 r., organ prawidłowo stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Ponadto ustalił, że skarżąca:
- jest mężatką,
- z działalności gospodarczej w latach 2019-2020 i od stycznia 2021 r. do października 2021 r. uzyskała przychody w wysokości odpowiednio: 20.842,00 zł, 19 564,00 zł i 18.561,00 zł oraz dochody w wysokości odpowiednio: 9.469,36 zł, 10.696,25 zł i 8.301,19 zł,
- od nabywców otrzymuje opłaty tylko natychmiastowe, ma wielu odbiorców, ale dostawy są realizowane przez kilku dostawców, firma nie działa w strukturze grupy kapitałowej i nie otrzymuje grantów lub dotacji,
- nie pracuje zarobkowo,
- nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych,
- nie uzyskuje dochodów z innych źródeł,
- nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form
pomocy,
- prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z mężem, który uzyskuje dochody w wysokości 600,00 zł netto miesięcznie;
- ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu opłat
eksploatacyjnych - 400,00 zł i sezonowo za węgiel - 750,00 zł oraz kosztów związanych z leczeniem -100,00 zł,
- nie posiada zobowiązań pieniężnych wobec innych niż ZUS wierzycieli,
- jest współwłaścicielką w 1/2 części domu o powierzchni 220 m2 w K., przy ul. [...],
- posiada środki na rachunku bankowym w wysokości 100,00 zł,
- posiada samochód marki Mitsubishi Space Star z 2003 r.,
- posiada sprzęt RTV/AGD o łącznej wartości 1.500,00 zł,
- nie posiada wierzytelności,
- nie znajduje się w likwidacji, upadłości lub postępowaniu restrukturyzacyjnym.
Do rozpatrzenia sprawy skorzystano z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, na podstawie których stwierdzono, że skarżąca:
- od 18 sierpnia 2010 r. prowadzi działalność gospodarczą pod firmą M. I. [...] w zakresie fryzjerstwa i pozostałych zabiegów kosmetycznych; jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą;
- na skarżącą jest zarejestrowany samochód osobowy marki Mitsubishi Space Star z 2003 r. oraz motorower YIsmco z 2004 r.;
- jest właścicielką we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej ze zmarłym 4 kwietnia 2002 r. R. B. nieruchomości gruntowej o łącznej powierzchni 0,1150 ha w Z., dla której Sąd Rejonowy K. prowadzi księgę wieczystą nr [...], w której Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał hipotecznego zabezpieczenia należności z tytułu składek w łącznej wysokości 35.237,87 zł;
- przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w C. zostało zawieszone w związku z zawarciem 9 listopada 2018 r. umowy nr [...] o rozłożeniu zaległości na raty (zerwanej 31 sierpnia 2021 r.).
Organ dokonał następnie ustalenia czy zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wskazując, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym składki, odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przypadki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Całkowita nieściągalność ma miejsce m.in. wówczas, gdy:
1. zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r., poz. 1228 ze zm.),
3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm.),
4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia, w postępowaniu egzekucyjnym,
4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,
4c. ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z 28 lutego Prawo upadłościowe,
5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Przytoczone powyżej przypadki stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Oznacza to jednak tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04).
Analizując przesłanki umorzenia należności z tytułu składek określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ZUS wskazał, że z przyczyn oczywistych nie wystąpiła przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 tej ustawy, nie pozyskano żadnych dokumentów potwierdzających, że wobec zobowiązanej było prowadzone postępowanie upadłościowe, lub likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b i 4 c u.s.u.s., nie zachodzą w stosunku do jej zadłużenia. Skarżąca nie zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej, zatem nie zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt. 4a u.s.u.s. również w tej sytuacji nie ma zastosowania.
Zdaniem ZUS w przypadku skarżącej nie mają również zastosowania przesłanki dotyczące umorzenia zaległych składek wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, nie można też jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności zostało zawieszone. Wnioskodawczyni prowadzi działalność gospodarczą, a z uwagi na stan epidemii otrzymała pomoc ze środków publicznych o łącznej wartości 13 637,10 zł.
Reasumując, w ocenie ZUS, brak jest podstaw do umorzenia zaległości jako całkowicie nieściągalnych i umorzenia ich w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Dalej, organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. ZUS może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
- gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Wystąpienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Organ stwierdził, że skarżąca wprawdzie poinformowała, że cierpi na niedoczynność tarczycy, chorobę niedokrwienną serca, chorobę Kellera oraz dolegliwości kręgosłupa, ale nie wykazała niemożności wykonywania pracy i nadal prowadzi działalność gospodarczą. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że sytuacja zdrowotna uniemożliwia pozyskiwanie dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia. Dlatego organ uznał, że w analizowanej sprawie ta przesłanka nie zachodzi. W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, ale wynikiem niepłacenia w terminie należnych składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżąca nie korzysta z pomocy socjalnej, niezbędne potrzeby bytowe ma zaspokojone. Ponadto na sytuację finansową skarżącej składają się również posiadane składniki majątkowe w postaci prawa własności do dwóch nieruchomości w K. i Z.
Podsumowując, podkreślił brak podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.
Biorąc pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy oraz publicznoprawny charakter należności organ nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 15 lutego 2022 r., nr [...], o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.
Organ stwierdził, że w niniejszej sprawie ZUS zgromadził materiał dowodowy, a następnie dokonał subsumpcji, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia w zgodzie z treścią art. 7, 77 oraz art. 80 k.p.a.
W skardze na decyzję ZUS do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca, działająca przez profesjonalnego pełnomocnika, zakwestionowała wydaną decyzję, zarzucając:
- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy z okoliczności sprawy, w tym zwłaszcza mając na uwadze stan majątkowy skarżącej oraz jej sytuację rodzinną wynika, że skarżąca nie jest w stanie opłacić zaległych należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to dla niej oraz jej rodziny zbyt ciężkie skutki, a zatem w sprawie zachodzi uzasadniony przypadek, o którym mowa w dyspozycji przepisu art 28 ust 3a u.s.u.s., nadto decyzja wydawana na podstawie wskazanej regulacji podlega uznaniu administracyjnemu, wobec czego organ miał podstawy do wydania decyzji uwzględniającej wniosek skarżącej;
- naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1, 80 ustawy z 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego poprzez zaniechanie zgromadzenia pełnego materiału dowodowego w sprawie, niepodjęcie wszelkich działań mających na celu wyjaśnienie jej wszystkich istotnych okoliczności, w tym zwłaszcza odstąpienie przez organ od przeprowadzenia własnego postępowania dowodowego, oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie na dowodach (dokumentach) przedłożonych przez skarżącą, zaniechanie wyczerpującego rozpatrzenia zebranego materiału dowodowego, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało błędnym przyjęciem przez organ, iż wobec skarżącej nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie zaległych składek.
Wskazując na powyższe zarzuty, pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej z 15 lutego 2022 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę pełnomocnik ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo przedstawił daty, w których bieg terminu przedawnienia składek został zawieszony z uwagi na postępowanie egzekucyjne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że zgodnie z art. 133 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c) p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Na wniosek stron Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
Przedmiotem skargi jest opisana na wstępie decyzja ZUS z 13 kwietnia 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję pierwszoinstancyjną z 15 lutego 2022 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek:
- na ubezpieczenie za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej wysokości 82 764,52 zł,
- osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 81 570,84 zł.
Poza sporem jest, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą od 18 sierpnia 2010 r. oraz, że nie wywiązywała się z obowiązku opłacania wymaganych składek, co doprowadziło do powstania zaległości, które nie uległy przedawnieniu wobec postępowania egzekucyjnego i zawartego układu ratalnego.
W dniu 9 listopada 2018 r. skarżąca zawarła z organem umowę o rozłożenie zadłużenia na raty, ale wobec niepłacenia w wyznaczonym terminie należności, umowa ta została rozwiązana od 31 sierpnia 2021r. Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o zawarcie nowego układu ratalnego deklarując spłatę w miesięcznych ratach do kwoty 400 zł, ostatecznie jednak wniosła o umorzenie zaległych składek w trybie przepisów art. 28 ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Swój wniosek uzasadniła trudną sytuacją materialną oraz stanem epidemii, który utrudnił jej prowadzenie działalności gospodarczej w branży fryzjerskiej.
Badając kwestię trafności zaskarżonego rozstrzygnięcia organu zaznaczyć trzeba, że zapadło ono w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że organ administracji publicznej, w ustalonych wyczerpująco okolicznościach rozpatrywanej sprawy, ma możliwość wyboru pozytywnego lub negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. Przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych w sprawie przepisach prawnych. Tak przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyrok NSA z 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07). Wydanie takiej decyzji poprzedzać musi należyte zgromadzenie i przeanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Wszystkie te elementy winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji organu. Z kolei, sądowa kontrola legalności wydanej w następstwie tego decyzji ograniczona jest do zbadania jej zgodności z prawem. W szczególności Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, gdyż jest to wyłączna kompetencja organu administracji (organu ZUS).
Stwierdzenie przez ustawodawcę, że organ może umorzyć należności nie oznacza oczywiście dowolności, bowiem organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej analizy i oceny wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Wybór kierunku rozstrzygnięcia winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Kontrola Sądu obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, czy doszło do ustalenia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i czy zostały one poddane wnikliwiej i rzetelnej ocenie.
W realiach rozpoznawanej sprawy, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie może zostać uwzględniona, bowiem organ nie naruszył kryteriów wyżej wskazanych.
Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez organ, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. W myśl art. 28 ust. 2 ustawy, w/w należności mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, chyba, że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a. Ten z kolei przepis otwiera możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia, w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W tym przypadku należności mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Sytuacje całkowitej nieściągalności zostały enumeratywnie wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. I tak, całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4 nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z 28 lutego Prawo upadłościowe,
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Organ stwierdził, że w stosunku do skarżącej nie wystąpiły przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 3, 4, 4a i 4b, 4c 5 i 6 u.s.u.s. Ustalenia ZUS w tym zakresie Sąd uznaje za prawidłowe. Organ szczegółowo przedstawił sytuację finansową, rodzinną i zdrowotną skarżącej. Ustalając istnienie przesłanek miał na uwadze jego aktualną sytuację życiową i majątkową. Tym samym, zdaniem Sądu, organ ZUS prawidłowo przyjął, że w sprawie nie występują przesłanki umożliwiające umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Przechodząc do oceny możliwości umorzenia należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wskazać trzeba, że określone w tym przepisie przesłanki umorzenia zostały uszczegółowione w wydanym na podstawie art. 23 ust. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Z treści przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wynika, że regulacja ta obejmuje jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Innymi słowy, sformułowanie użyte w treści powyższego przepisu odnosi się wyłącznie do należności z tytułu składek ciążących na stronie skarżącej, jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą, a zatem należności składkowych "ubezpieczonych", czyli ich własnych obciążeń z tego tytułu Przedstawiona interpretacja art. 28 ust. 3a u.s.u.s. znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie sądowym, które przyjęło, że przewidziana w tym przepisie możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy tylko zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2006 r., sygn. akt III UK 84/06, publ. OSNP 2007, Nr 19-20, poz. 287; wyrok NSA z dnia 12 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 451/07).
Zgodnie z art. 28 ust.3a w związku z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli ubezpieczony wykaże ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną ubezpieczony nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.
Organ prawidłowo stwierdził, że skarżąca nie wykazała zaistnienia okoliczności wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 powołanego rozporządzenia. W szczególności nie potwierdziła dokumentami przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia). Skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą, ponadto sama oceniła swoje możliwości spłaty zadłużenia na kwotę 400 zł miesięcznie. Przesłanka wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie zachodzi, bowiem powstanie zaległości składkowej skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie było związane z wystąpieniem klęski żywiołowej bądź innego szczególnego zdarzenia. Zaległości są wynikiem niepłacenia składek w okresach objętych decyzją i powstały przed pandemią. Odnosząc się natomiast do sytuacji majątkowej skarżącej organ stwierdził, że nie zaistniała obiektywnie wyjątkowa sytuacja, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, pozwalająca przyjąć, że opłacenie zaległych składek pozbawiłoby skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspakajania niezbędnych potrzeb życiowych. Wprawdzie budżet skarżącej organ ustalił na poziomie niższym niż poziom minimum socjalnego, ale wskazał, że Powiatowy Urząd Pracy dysponuje ofertą pracy dla fryzjera w K. z wynagrodzeniem 3 200,00 zł brutto miesięcznie. Skarżąca nie musi zatem prowadzić własnej niskodochodowej działalności w tej branży.
Należy mieć na uwadze, że umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia i wyjątkowo trudną sytuację, nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. Skarżąca jako inicjator postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją powinna wykazać, że opłacenie składek pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, wystąpiły nadzwyczajne zdarzenia lub też z uwagi na przewlekłą chorobę lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia ją możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Tymczasem organ ustalił, że skarżąca posiada tytuł własności do dwóch nieruchomości, zatem jej sytuacja majątkowa nie przedstawia się tak źle jak podaje.
Wbrew zarzutom postawionym w skardze, ciężar dowodowy spoczywał na skarżącej, w interesie której leżało wykazanie zasadności umorzenia składek. Skarżąca nie może oczekiwać od organu, by ten prowadził postępowanie dowodowe mające wykazać zasadność umorzenia składek.
W ocenie Sądu, przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności, w ramach uznania administracyjnego, organ dokonał wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy, w celu ustalenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w art. 28 ust. 3 oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Ustalenia organu są prawidłowe i jako takie stanowiły podstawę do wydania zaskarżonej decyzji o charakterze uznaniowym. Raz jeszcze przypomnieć trzeba, że decyzje uznaniowe podlegają ograniczonej kontroli sądu administracyjnego. Kontroli podlega w istocie to, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. Decyzja uznaniowa może być uchylona przez sąd wyłącznie w przypadku stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdy dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa.
Rozpoznając skargę we wskazanym wyżej zakresie Sąd uznał, że jest ona niezasadna. Organ ustalił bowiem i zbadał wszystkie okoliczności istotne dla oceny wystąpienia przesłanek umorzenia należności. Zebrał i prawidłowo ocenił materiał dowodowy. Z ustaleń tych wynika, że nie zaistniała żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności z tytułu składek wymieniona w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ obszernie wyjaśnił również przesłanki umorzenia, o których mowa w art. 28 ust. 3 a ww. ustawy i § 3 ust. 1 pkt 1 -3 rozporządzenia wykonawczego z 31 lipca 2003 r. i słusznie uznał, że nie miały miejsca w sprawie. Uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera szczegółowe ustalenie faktów na których oparł się organ, a uzasadnienie prawne odnosi się do prawidłowo zastosowanych przepisów prawa. Ponadto w rozpoznawanej sprawie organ orzekający przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy i wystarczający do podjęcia decyzji, a także dokonał wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi określone w art. 107 § 1 i 3 k.p.a., nie przekraczając granic uznania administracyjnego. W ocenie Sądu, organ przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, nie naruszając zasady praworządności (art. 6 k.p.a.), zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a., nie dopuścił się również naruszenia art. 8 § 1 k.p.a., art. 9 i art. 11 k.p.a. Decyzja organu nie narusza również zasady zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 k.p.a. W sprawie został zebrany materiał dowodowy, na podstawie którego właściwie, zgodnie z zasadami logiki i z poszanowaniem art. 80 k.p.a. oceniono wszystkie przewidziane prawem przesłanki umożliwiające podjęcie rozstrzygnięcia o umorzeniu należności z tytułu składek.
W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.