III SA/GL 490/22

III SA/Gl 490/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2022-08-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Dorota Fleszer
Krzysztof Wujek /przewodniczący sprawozdawca/
Małgorzata Herman
Symbol z opisem
6141 Państwowe szkoły wyższe
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Sygn. powiązane
III OSK 2761/22 - Wyrok NSA z 2024-01-11
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 190
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2016 poz 1842
art. 36 ust. 1 pkt 1 i 1a
Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędzia WSA Dorota Fleszer, Protokolant Starszy referent Julia Lewandowska-Śliwa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi A.R. na uchwałę Senatu Politechniki C. z dnia 19 października 2016 r. nr [...] w przedmiocie zmian w statucie oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest § 24a załącznika do uchwały Senatu Politechniki C. z 19 października 2019 r., nr [...], wprowadzający zmianę w statucie tej uczelni, na mocy której pozbawiono A. R. (dalej również jako "Skarżący") funkcji [...] Wydziału [...] Politechniki C.. Skarżący domaga się stwierdzenia nieważności lub uchylenia uchwały Senatu w tej części.
Postępowanie przed sądami administracyjnymi ma już w tej sprawie swą historię.
Pierwszym orzeczeniem wydanym w sprawie przez WSA w Gliwicach było postanowienie z 14 sierpnia 2017 r. (sygn. akt IV SA/GI 333/17), którym Sąd odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., w skrócie jako "p.p.s.a."). Sąd uznał, że skarga jest niedopuszczalna, ponieważ sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego.
Postanowieniem z 14 grudnia 2017 r., wydanym w sprawie o sygn. akt I OSK 2705/17, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie WSA w Gliwicach i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. NSA uznał, że Sąd pierwszej instancji pominął w swym rozstrzygnięciu przepis art. 58 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 58 § 1 pkt 1 tej ustawy, zgodnie z którym sąd administracyjny nie może odrzucić skargi z powodu swojej niewłaściwości, jeżeli wcześniej w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy. Tymczasem w tej samej sprawie orzekał uprzednio Sąd Okręgowy w C. (sygn. akt [...]) oraz Sąd Apelacyjny w K. (sygn. akt [...]), czego efektem było odrzucenie pozwu A. R. przez Sąd pierwszej instancji i utrzymanie w mocy tegoż postanowienia przez Sąd Apelacyjny w K.. Z tego powodu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie mógł już odrzucić skargi, uznając się za niewłaściwy w sprawie.
Ponownie rozpatrując skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach raz jeszcze odrzucił skargę, tym razem postanowieniem z 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt IV SA/GI 1231/17, ze wskazaniem jako podstawy prawnej przepisu art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. (Sąd odrzuca skargę: jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne.). Sąd uznał za konieczne by rozważyć jaki wpływ na ocenę prawną przedstawioną w kasacyjnym postanowieniu NSA z 14 grudnia 2017 r. ma prawomocny od dnia 14 grudnia 2017r., wyrok Sądu Rejonowego w C. z dnia 31 sierpnia 2017 r. sygn. akt. [...] i wyrok Sądu Okręgowego w C. z dnia 14 grudnia 2017 r. sygn. akt [...], a więc czy są to zdarzenia, które powodują ustanie mocy wiążącej orzeczenia wydanego w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej. W wyniku tej oceny uznał, że wyrok sądu powszechnego wydany został po rozpoznaniu sprawy z powództwa A. R. o ustalenie stosunku zatrudnienia. W wyniku oceny stanu faktycznego i prawnego Sąd Rejonowy jak też Sąd Okręgowy uznały, że § 24a Statutu Politechniki C. nie ma zastosowania w stosunku do sytuacji prawnej powoda, gdyż dotyczy stanów faktycznych zaistniałych po dniu 19 października 2016 r., a nadto przepis ten pozostaje w sprzeczności z przepisami ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.
Również to postanowienie nie stało się prawomocne, gdyż NSA uchylił je postanowieniem z 12 października 2018 r., sygn. akt I OSK 3062/18, wskazując, że powołane przez WSA orzeczenia sądów pracy dotyczą innej kwestii niż ta, która została podniesiona w skardze do sądu administracyjnego. Przedmiotem rozpoznania sprawy przez sądy pracy nie była kwestia ważności lub nieważności uchwały Senatu Politechniki z dnia 19 października 2016 r., tylko ustalenie stosunku zatrudnienia. Ponadto, zakwestionowanie interesu prawnego Skarżącego do wniesienia skargi powinno prowadzić do jej oddalenia, a nie do odrzucenia.
10 czerwca 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wydał w sprawie wyrok (sygn. akt III SA/GI 402/19), którym oddalił skargę A. R. stwierdzając, że nie ma on interesu prawnego w zaskarżeniu uchwały Senatu Politechniki C., o jakim mowa w art. 50 § 1 p.p.s.a. (Uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny). Interesu takiego nie można wywieść z Komunikatu Uczelnianej Komisji Wyborczej nr [...] Politechniki C. z dnia 8 listopada 2016 r., w którym stwierdzono wygaśnięcie mandatu skarżącego. Sytuacja ta wskazuje na interes faktyczny, ale nie prawny.
Sąd zwrócił przy tym uwagę na fakt, że stosownie do obowiązujących w październiku 2016 r. przepisów ustawy z dnia 27 lipca 2015 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2016 r. poz. 1842 ze zm., w skrócie jako "p.s.w.") możliwość sądowej kontroli działalności publicznych oraz niepublicznych szkół wyższych została ograniczona do przypadków wskazanych w tej ustawie. Zgodnie z ówczesnym brzmieniem art. 207 ust. 1 tej ustawy do decyzji, o których mowa w art. 169 ust. 10 i ust. 11 oraz art. 196 ust. 3, podjętych przez organy uczelni, kierownika studiów doktoranckich lub dyrektora jednostki naukowej w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego i doktoranckiego, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Wyliczenie to stanowi katalog zamknięty. W innych, nie wymienionych we wskazanych przepisach działaniach organów uczelni wyższej, a tego typu działania organu uczelni dotyczy skarga A. R., stosuje się wyłącznie przepisy Prawa o szkolnictwie wyższym, które stanowią wyraz zasady autonomii uczelni wyrażonej w art. 70 ust. 5 Konstytucji RP. Z uwagi na prawnie gwarantowaną autonomię szkół wyższych, ich organy nie były organizacyjnie ani też służbowo podporządkowane żadnemu organowi administracji publicznej. Minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego sprawował nadzór nad zgodnością działań uczelni z przepisami prawa i statutem oraz z treścią udzielonego pozwolenia na utworzenie uczelni niepublicznej, a także nad prawidłowością wydatkowanych środków publicznych (art. 33 ust. 1 ). Stosownie do ówczesnej treści art. 36 ust. 1 pkt 1 i 1a p.s.w., minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego stwierdzał nieważność uchwały organu kolegialnego uczelni lub decyzji rektora uczelni, z wyłączeniem decyzji administracyjnej - w przypadku stwierdzenia jej niezgodności z przepisami prawa lub statutem uczelni nie później niż w terminie dwóch miesięcy od dnia otrzymania tej uchwały lub decyzji. Na rozstrzygnięcie ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego w sprawie stwierdzenia nieważności uchwały lub decyzji służyła, w terminie trzydziestu dni od dnia jego doręczenia, skarga do właściwego sądu administracyjnego. Była to zatem jedyna droga kwestionowania legalności uchwał organów wyższej uczelni.
Skarżący, co dalej podniósł WSA w Gliwicach, zainicjował postępowanie nadzorcze przed złożeniem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, na co wskazuje postanowienie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w W. z dnia 16 lutego 2017 r., nr [...], który działając na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. odmówił wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności uchwały nr [...] i [...] Senatu Politechniki C. z dnia 19 października 2016 r.
Wyrok ten również nie zyskał waloru prawomocności. Po raz kolejny NSA uchylił orzeczenie WSA w Gliwicach i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania (wyrok z 22 maja 2022 r., sygn. akt III OSK 2052/21). Tym razem NSA uznał, że na uwzględnienie zasługiwał zarzut naruszenia przepisów postępowania, mający istotny wpływ na wynik sprawy, zawarty w pkt 1 skargi kasacyjnej, tj. art. 151 w związku z art. 50 p.s.a., polegający na oddaleniu złożonej przez skarżącego skargi na skutek błędnego uznania, iż nie ma on interesu prawnego w zaskarżeniu § 24a Statutu Politechniki C..
Jak to wyraził NSA, błędnie Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku zawęził rozumienie interesu prawnego do wniesienia skargi (art. 50 § 1 p.p.s.a.) tylko do spełnienia przesłanki materialnoprawnej. Zgodnie z ugruntowanym poglądem z orzecznictwa o interesie prawnym w rozumieniu art. 50 § 1 p.p.s.a. można mówić wówczas, gdy ma on oparcie w przepisach prawa. Najczęściej wynika on z przepisów prawa materialnego, czasami procesowego czy przepisów ustrojowych. Istoty interesu prawnego należy upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa. Może to być norma należąca do każdej gałęzi prawa (nie tylko do prawa administracyjnego), na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot w określonym stanie faktycznym może domagać się konkretyzacji swoich uprawnień lub obowiązków bądź żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu lub czynności w celu ochrony sfery swoich praw i obowiązków przed naruszeniami dokonanymi tym aktem i doprowadzenia tego aktu do stanu zgodnego z prawem.
A. R., co dalej podniósł NSA, posiada interes prawny w zakwestionowaniu zapisu § 24a załącznika do uchwały Senatu Politechniki C. z dnia 19 października 2016 r. nr [...] w sprawie zmian w Statucie Politechniki C.. Powyższa regulacja stanowiła o tym, że: "Jeżeli osoba wybrana do pełnienia funkcji kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej nie może objąć mandatu z powodu długotrwałej nieobecności przekraczającej 60 dni, i minął termin na przeprowadzenie wyborów, o którym mowa w pkt 7 Regulaminu wyborów. Uczelniana Komisja Wyborcza stwierdza wygaśnięcie mandatu danej osoby wybranej do pełnienia funkcji kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej i jego zastępców, a rektor ogłasza konkurs, o którym mowa w art. 76 ust. 1 ustawy" (§ 24a ust. 1 Statutu), przy czym "Zasady i tryb przeprowadzenia konkursu, o którym mowa w ust. 1 określa załącznik nr 4a statutu" (§ 24a ust. 2 Statutu), a ponadto "do czasu powołania kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej na podstawie konkursu, rektor może powołać osobę do pełnienia obowiązków kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej lub jego zastępcy" (§ 24a ust. 3 Statutu). Skarżący kasacyjnie ma w złożeniu skargi interes prawny pojmowany jako istnienie związku między sferą jego indywidualnych praw i obowiązków, a zaskarżonym aktem lub czynnością
W tej sytuacji, zdaniem NSA, Skarżący wykazał związek pomiędzy swoją sytuacją prawną a normami prawa materialnego.
W ten sposób sprawa ponownie trafiła na wokandę WSA w Gliwicach.
W piśmie złożonym przed rozprawą Politechnika C. wniosła o odrzucenie skargi lub jej oddalenie.
Rozpoznając tę sprawę ponownie WSA zajął następujące stanowisko.
Zgodnie z przepisem art. 190 p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Związanie do dotyczy tak wyroku NSA z 22 maja 2022 r., sygn. akt III OSK 2052/21, na mocy którego sprawa została przekazana Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, jak również wcześniejszych orzeczeń tego Sądu. Respektując zatem tę zasadę WSA w Gliwicach uznał, że nie może odrzucić skargi z uwagi na to, że sprawa nie należy do właściwości sadu administracyjnego, jak również obowiązany jest przyjąć, że po stronie skarżącego istnieje interes prawny do zaskarżenia § 24a załącznika do uchwały Statutu Politechniki C. z dnia 19 października 2016 r. nr [...], mocą której przepis ten został wprowadzony do Statutu uczelni.
Te dwa niewątpliwie istotne dla sprawy stwierdzenia nie implikują wyniku sprawy w tym sensie, że nawet uznanie dopuszczalności drogi sądowej oraz interesu prawnego po stronie Skarżącego nie musi skutkować uwzględnieniem skargi i stwierdzeniem nieważności lub uchyleniem § 24a załącznika do uchwały Senatu Politechniki C. z dnia 19 października 2016 r. nr [...]. Dla uwzględnienia skargi i wydania takiego wyroku, o co wnosi Skarżący, konieczne jest istnienie normy prawa, która przewidywałaby dla sądu administracyjnego kompetencje do stwierdzania nieważności uchwały senatu uczeni wyższej lub jej uchylania. Takiej normy prawa, zdaniem Sądu, nie było.
Zgodnie z obowiązującymi w październiku 2016 r. przepisami ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym przypadki, kiedy dopuszczalna była możliwość sądowej kontroli działalności publicznych oraz niepublicznych szkół wyższych oraz jej organów wymienione był w tej ustawie. Zgodnie z ówczesnym art. 207 ust. 1 tej ustawy do decyzji, o których mowa w art. 169 ust. 10 i 11 oraz art. 196 ust. 3, podjętych przez organy uczelni, kierownika studiów doktoranckich lub dyrektora jednostki naukowej w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego i doktoranckiego, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Wyliczenie to stanowiło katalog zamknięty. W innych, nie wymienionych we wskazanych przepisach działaniach organów uczelni wyższej, stosowało się wyłącznie przepisy Prawa o szkolnictwie wyższym, które stanowiły wyraz zasady autonomii uczelni wyrażonej w art. 70 ust. 5 Konstytucji RP. Z uwagi na prawnie gwarantowaną autonomię szkół wyższych, ich organy nie były organizacyjnie ani też służbowo podporządkowane żadnemu organowi administracji publicznej. Minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego sprawował nadzór nad zgodnością działań uczelni z przepisami prawa i statutem oraz z treścią udzielonego pozwolenia na utworzenie uczelni niepublicznej, a także nad prawidłowością wydatkowanych środków publicznych (art. 33 ust. 1 p.s.w.). Stosownie do ówczesnej treści art. 36 ust. 1 pkt 1 i 1a p.s.w., minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego stwierdzał nieważność uchwały organu kolegialnego uczelni lub decyzji rektora uczelni, z wyłączeniem decyzji administracyjnej - w przypadku stwierdzenia jej niezgodności z przepisami prawa lub statutem uczelni nie później niż w terminie dwóch miesięcy od dnia otrzymania tej uchwały lub decyzji. Na rozstrzygnięcie ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego w sprawie stwierdzenia nieważności uchwały lub decyzji służyła, w terminie trzydziestu dni od dnia jego doręczenia, skarga do właściwego sądu administracyjnego. Przepisy o zaskarżaniu do sądu administracyjnego decyzji z zakresu administracji publicznej stosowało się odpowiednio. Na tym wyczerpywał się tryb kontroli legalności uchwał organu kolegialnego uczelni wyższej. Nie było w nim przewidzianej "bezpośredniej" skargi do sądu administracyjnego na uchwałę organu kolegialnego uczelni wyższej takiej, jak w niniejszej sprawie i nie było przewidzianej dla sądu administracyjnego kompetencji do uchylenia lub stwierdzenia nieważności takiej uchwały.
Mając to na uwadze Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.