III SA/GL 477/04

III SA/Gl 477/04 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2005-10-24
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2004-05-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Krzysztof Targoński
Krzysztof Wujek /przewodniczący sprawozdawca/
Małgorzata Walentek
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek, Asesor WSA Krzysztof Targoński,, Protokolant referent Magdalena Kurpis, po rozpoznaniu w dniu 11 października 2005 r. sprawy ze skargi "A" w M. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej. uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. działając w oparciu o art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. (tekst jednolity z 1998 r. Dz. U. Nr 90, poz. 575 z późn. zm.) stwierdził u J. S. chorobę zawodową wymienioną w poz. 1 pkt 2 i 6 wykazu chorób zawodowych stanowiących załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115), tj. zatrucia ostre albo przewlekłe lub ich następstwa wywołane przez następujące substancje chemiczne: arsen lub jego związki; kadm lub jego związki – ostre zawodowe zatrucie arsenowodorem i związkami kadmu w miejscu pracy z następową niedokrwistością hemolityczną, toksycznym uszkodzeniem nerek i wątroby.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wskazał, że J. S. jest zatrudniony od [...] 1975 r. w "A" S.A. w M. na stanowisku ślusarza w Dziale [...]. Z dnia [...] na [...] 2003 r. na zmianie nocnej podczas wykonywania wymiany [...] w Zakładzie [...] (zdemontowanie uszkodzonego [...] i zamontowanie w jego miejsce [...] sprawnego) uległ ostremu zatruciu arsenowodorem i związkami kadmu.
Rozpoznanie kliniczne stanu zdrowia u poszkodowanego dokonane w Szpitalu Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. zostało przez tamtejszych lekarzy zakwalifikowane jako choroba zawodowa. Rozpoznanie to zostało potwierdzone w wyniku przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego (w oparciu o protokół wypadku w pracy), które wykazało związek przyczynowy między zaistniałym wypadkiem w pracy a rozpoznanym schorzeniem. W tym stanie rzeczy Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny uznał, że wyczerpane zostały wszelkie przesłanki do rozpoznania u J. S. choroby zawodowej wymienionej w pozycji 1 pkt 2 i 6 wykazu chorób zawodowych stanowiących załącznik do powołanego wyżej rozporządzenia.
Od powyższej decyzji zakład pracy, tj. "A" S.A. w M., wniósł odwołanie do Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. nie zgadzając się z kwalifikacją prawną zaistniałego zdarzenia.
Pracodawca podniósł, że zatrucie J. S. zostało rozpatrzone jako wypadek przy pracy – na dowód czego załączył do odwołania odpis protokołu nr [...] ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy, z którego wynika, że zdarzenie z [...]/[...] 2003 r. zostało zakwalifikowane jako wypadek przy pracy.
Wydanie zaskarżonej decyzji administracyjnej stwierdzającej chorobę zawodową spowodowało – zdaniem pracodawcy – jednoczesne zakwalifikowanie jedynego zdarzenia jako wypadku przy pracy i choroby zawodowej. Kwalifikacja taka jest niedopuszczalna w myśl wyroku NSA z dnia 2 kwietnia 1999 r. (sygn. akt. II SA/Ka 1313/97), w którym stwierdzono, że za chorobę zawodową nie może być uznane schorzenie wymienione w wykazie chorób zawodowych, które jest jednocześnie skutkiem wypadku przy pracy.
Po rozpatrzeniu odwołania Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji nie znajdując podstaw do jej zmiany lub uchylenia.
W uzasadnieniu swojego stanowiska organ odwoławczy w całości podzielił ustalenia faktyczne dokonane przez organ pierwszej instancji dotyczące okoliczności zdarzenia, które miało miejsce [...]/[...]2003 r. w "A" S.A. w M. oraz dokonane u J. S. przez lekarzy Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. rozpoznanie kliniczne.
Zdaniem organu drugiej instancji w przedmiotowej sprawie miało miejsce orzeczenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną służby zdrowia istnienie schorzenia, zakwalifikowanego przez lekarzy orzeczników jako choroba znajdująca się w wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. Jednocześnie został wykazany związek przyczynowy między środowiskiem pracy a rozpoznaną chorobą: narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał rozpoznane schorzenie miało miejsce w czasie i w miejscu pracy w związku z wykonywanym zawodem.
Zatrucie zawodowe ostre może być równocześnie rozpatrywane jako wypadek przy pracy, jeżeli czas działania czynnika szkodliwego nie przekraczał jednej zmiany roboczej. W tych sytuacjach rozpoznaje się zatrucie zawodowe ostre, które jest równocześnie wypadkiem przy pracy. W zatruciach zawodowych ostrych objawy zatrucia lub ich powikłania rozwijają się po okresie utajenia trwającym od kilku do kilkudziesięciu godzin, co nie wyklucza jednocześnie późnych następstw zatrucia ostrego.
Od powyższej decyzji zakład pracy, tj. "A" S.A. w M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.
Skarżący stwierdził, że J. S. wykonując w ramach swoich obowiązków pracowniczych prace zmierzające do usunięcia awarii [...] doznał ostrego inhalacyjnego zatrucia arsenowodorem. Zdarzenie powyższe zostało uznane za wypadek przy pracy, co potwierdzone zostało w protokole ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy. Stosownie do zawartej w art. 3 ust 1 ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy. Stosowanie do zawartej w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 199, poz. 1673 z późn. zm.), za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą (..) Zdaniem skarżącego zdarzenie z [...]/[...] 2003 r. spełnia wszystkie przesłanki, które pozwalają zakwalifikować je właśnie jako wypadek przy pracy.
W dalszej kolejności skarżący podniósł, że między wypadkiem przy pracy a chorobą zawodową istnieje zasadnicza różnica: chorobie zawodowej brak jest elementu nagłości, gdyż – co do zasady – zmiany chorobowe narastają stopniowo i ujawniają się zwykle po upływie określonego czasu. Element nagłości jest jednocześnie głównym kryterium przedmiotowym określającym określone zdarzenie jako wypadek przy pracy.
Skarżący po raz kolejny poprał argumentację swojego stanowiska tezą wyroku NSA z dnia 2 kwietnia 1999 r. (sygn. akt: II SA/Ka 1313/97), zgodnie z którą za chorobę zawodową nie może być uznanie schorzenie wymienione w wykazie chorób zawodowych wywołane nagłym i krótkotrwałym zdarzeniem mającym cechy wypadku przy pracy.
W ocenie strony skarżącej naruszeniem prawa jest uznanie zdarzenia z [...]/[...] 2003 r. równocześnie za wypadek przy pracy i chorobę zawodową. Ponadto utrzymanie w mocy decyzji organu drugiej instancji jest niekorzystne dla skarżącego, ponieważ pracodawca posiada polisę ubezpieczeniową z tytułu odpowiedzialności cywilnej pracodawcy z wyłączeniem chorób zawodowych. Poza tym J. S. nie będzie uprawniony do podwójnych świadczeń na gruncie ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.
W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. podtrzymując w całości swoje argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wniósł o oddalenie skargi.
Dodatkowo organ podkreślił, że zatrucie zawodowe ostre może być równocześnie rozpatrywane jako wypadek przy pracy i jako choroba zawodowa, jeśli czas działania czynnika szkodliwego nie przekroczył jednej zmiany roboczej, gdyż w ostrych zatruciach powikłania mogą rozwijać się w późniejszym czasie. W takich sytuacjach rozpoznaje się ostre zatrucie zawodowe będące chorobą zawodową, które równocześnie może być wypadkiem przy pracy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Odnosząc powyższe do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że kontrola legalności dokonana przez Sąd wykazała, że decyzje organów sanitarnych obu instancji naruszyły przepisy prawa materialnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Uzasadnienie tej oceny należy rozpocząć od stwierdzenia, że stan faktyczny w przedmiotowej sprawie jest bezsporny. J. S., zatrudniony na stanowisku ślusarza w Dziale [...] w "A" S.A. w M., wykonując swoje obowiązki pracownicze na nocnej zmianie z [...]/[...] 2003 r. podczas wymiany [...] w Zakładzie [...] doznał ostrego zatrucia arsenowodorem i związkami kadmu z następową niedokrwistością hemolityczną oraz toksycznym uszkodzeniem nerek i wątroby. Zatrucie to zostało rozpoznane przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. jako schorzenie wymienione w poz. 1 pkt 2 i 6 w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). Przedmiotowe zdarzenie zostało jednocześnie uznane za wypadek przy pracy (protokół powypadkowy nr [...]).
W świetle tych ustaleń, jak i również wcześniej przedstawionych wywodów strony skarżącej, rozstrzygniecie niniejszej sprawy zależne jest od odpowiedzi na pytanie czy zdarzenie to było wypadkiem przy pracy, czy chorobą zawodową, jak i również - czy jest możliwe jego zaklasyfikowanie jednocześnie jako wypadku przy pracy i choroby zawodowej.
W tej kwestii Sąd podzielił stanowisko strony skarżącej z następujących względów ;
Przesłanki materialnoprawne choroby zawodowej wyznacza art. 4 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 199, poz. 1673 z póżn. Zm.) Zgodnie z tym przepisem za chorobę zawodową uważa się chorobę określoną w wykazie chorób zawodowych (..), jeżeli została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy. Wykaz chorób zawodowych stanowi załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (...)
Stosownie do powyższej regulacji o uznaniu choroby za zawodową decydują dwa czynniki : rozpoznanie schorzenia zamieszczonego w wykazie chorób zawodowych oraz ustalenie, że to schorzenie zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy.
W przypadku pozytywnego ustalenia obu powyższych przesłanek istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie. Tak więc choroba zawodowa to pojęcie prawne oznaczające zachorowanie, kalectwo lub śmierć, które pozostaje w związku z pracą. Przyczyną jej wystąpienia jest bowiem sama praca, jej rodzaj lub warunki i sposób jej wykonywania. Można zatem przyjąć, że choroby zawodowe z uwagi na ich powiązanie z warunkami pracy są przewidywalne, co oznacza, że z góry można przewidzieć jakie skutki (uszkodzenia zdrowia) wywołają w organizmie człowieka. Dlatego schorzenia, które mogą wystąpić w następstwie występowania w środowisku pracy czynników szkodliwych (takich jak np. hałas pyły węglowe, substancje chemiczne itp.) lub określonego sposobu wykonywania pracy zostały umieszczone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych (...) Umieszczenie schorzenia w wykazie ma ten bowiem skutek, że jeśli lekarz rozpoznał u pracownika chorobę, która została zamieszczona w tym wykazie, zaś inspektor sanitarny w wyniku dochodzenia epidemiologicznego stwierdził, ze pracownik wykonywał pracę będąc narażonym na szkodliwe działanie czynników występujących w środowisku pracy wywołujących je – to powstałe schorzenie należy zakwalifikować jako chorobę zawodową.
Z kolei definicja wypadku przy pracy zawarta jest w art. 3 ust 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 199, poz. 1673 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą:
- podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych;
- podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia;
- w czasie pozostawienia pracownika do dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.
Z powyższego wynika, że choroba zawodowa i wypadek przy pracy są to dwa różne pojęcia prawne. To, co odróżnia wypadek przy pracy od choroby zawodowej, to nagłość zdarzenia, a więc jego niespodziewane pojawienie się i krótkotrwały przebieg. W wyroku z 30 czerwca 1999 r. Sąd Najwyższy wyraził pogląd, zgodnie którym : "Zdarzenie będące istotnym zewnętrznym czynnikiem wywołującym negatywną reakcję organizmu i stanowiące przyczynę wypadku przy pracy, posiada cechę nagości tylko wtedy, gdy przebiega w czasie nie dłuższym niż trwanie dnia pracy" (wyrok opublikowany w ONSP z 2000 r., nr 18, poz. 697). Choroba zawodowa nie jest zdarzeniem nagłym, a więc oddziaływanie czynników szkodliwych na organizm pracownika następuje w okresie dłuższym niż co najmniej jeden dzień pracy. Zdarzenie, które spowodowało u J. S. ostre zawodowe zatrucie arsenowodorem i związkami kadmu niewątpliwie miało charakter zdarzenia nagłego. Nie ma w przedmiotowej sprawie żadnych podstaw do twierdzenia, że jego warunki pracy wiązały się z długotrwałym narażeniem na oddziaływanie arsenowodoru i związkami kadmu.
Z powyższych względów samo rozpoznanie u pracownika schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych i powiązanie go z warunkami pracy nie oznacza jeszcze, że zostały spełnione przesłanki do wydania decyzji o chorobie zawodowej pracownika, albowiem konieczne jest jeszcze ustalenie, czy było to zdarzenie nagłe, czy nie. Orzeczenie jednostek służby zdrowia uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych nie wiąże organów inspekcji sanitarnej w ten sposób, że powoduje konieczność wydania decyzji administracyjnej stwierdzającej chorobę zawodową. Organy sanitarne powinny dokonać samodzielnej kwalifikacji prawnej zaistniałego zdarzenia.
W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, albowiem obydwie decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego polegającym na jego błędnej wykładni.