III SA/Gl 441/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2025-06-25
NSAAdministracyjneŚredniawsa
samorząd terytorialnyk.p.a.skargarozstrzygnięcie nadzorczewłaściwość organuuchwałakontrola administracjipraworządność

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę Rady Miasta na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody, uznając, że Rada Miasta istotnie naruszyła prawo, odmawiając rozpatrzenia skargi na Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej.

Wojewoda Śląski stwierdził nieważność uchwały Rady Miasta R., która odmówiła rozpatrzenia skargi na działalność Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej, uznając ją za sprzeczną z art. 229 pkt 3 k.p.a. Rada Miasta zaskarżyła to rozstrzygnięcie, argumentując, że skarga dotyczyła materii cywilnej i nie podlegała rozpatrzeniu przez Radę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę, podzielając stanowisko Wojewody, że Rada Miasta miała obowiązek rozpatrzyć skargę, a jej uchwała o 'niezajęciu stanowiska' stanowiła istotne naruszenie prawa.

Sprawa dotyczyła skargi Rady Miasta R. na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Śląskiego, który stwierdził nieważność uchwały Rady Miasta w sprawie skargi na działalność Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej. Wojewoda uznał, że Rada Miasta naruszyła art. 229 pkt 3 k.p.a., odmawiając rozpatrzenia skargi, która dotyczyła działalności kierownika gminnej jednostki organizacyjnej. Rada Miasta argumentowała, że skarga dotyczyła materii cywilnej i nie podlegała rozpatrzeniu w trybie skargowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę Rady Miasta. Sąd podzielił stanowisko Wojewody, podkreślając, że skarga na działalność organu uruchamia jednoinstancyjne postępowanie administracyjne o charakterze uproszczonym, kończące się czynnością faktyczną zawiadomienia skarżącego o sposobie załatwienia skargi. Rada Miasta, jako organ właściwy do rozpatrzenia skargi, miała obowiązek merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy lub jej przekazania, a uchwała o 'niezajęciu stanowiska' stanowiła istotne naruszenie prawa, sprzeczne z zasadą praworządności i art. 238 § 1 k.p.a.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, Rada Gminy (Miasta) jest właściwym organem do rozpatrzenia takiej skargi na mocy art. 229 pkt 3 k.p.a.

Uzasadnienie

Skarga na działalność kierownika gminnej jednostki organizacyjnej uruchamia jednoinstancyjne postępowanie administracyjne o charakterze uproszczonym, które ma na celu ocenę sposobu działania organu. Nawet jeśli skarga dotyczy materii cywilnej, nie wyklucza to jej rozpatrzenia w trybie skargowym, gdyż postępowania te nie są konkurencyjne.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (13)

Główne

u.s.g. art. 91 § 1

Ustawa o samorządzie gminnym

k.p.a. art. 229 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 238 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Pomocnicze

Konstytucja RP art. 7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

u.s.g. art. 91 § 3

Ustawa o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 91 § 4

Ustawa o samorządzie gminnym

k.p.a. art. 227

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

u.s.a. art. 1 § 1

Prawo o ustroju sądów administracyjnych

u.s.a. art. 1 § 2

Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 3 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 3 § 7

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Rada Miasta miała obowiązek rozpatrzyć skargę na działalność Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej jako kierownika gminnej jednostki organizacyjnej na podstawie art. 229 pkt 3 k.p.a. Uchwała Rady Miasta o 'niezajęciu stanowiska' w sprawie skargi stanowi istotne naruszenie prawa i jest sprzeczna z przepisami k.p.a. oraz zasadą praworządności.

Odrzucone argumenty

Skarga na działalność Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej dotyczyła materii cywilnej i nie podlegała rozpatrzeniu przez Radę Miasta. Rada Miasta była organem niewłaściwym do rozpatrzenia skargi. Uchwała o odstąpieniu od zajęcia stanowiska była zgodna z prawem i właściwym trybem załatwienia skargi.

Godne uwagi sformułowania

skarga uruchamia jednoinstancyjne postępowanie administracyjne o charakterze uproszczonym, kończące się czynnością faktyczną - zawiadomieniem o sposobie załatwienia skargi uchwała 'o niezajęciu stanowiska' jest formą załatwienia sprawy - to tym samym koniecznym i zasadnym było uznanie ją za sprzeczną z obowiązującymi przepisami

Skład orzekający

Krzysztof Wujek

przewodniczący

Małgorzata Herman

członek

Adam Pawlyta

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja właściwości organów do rozpatrywania skarg na działalność kierowników gminnych jednostek organizacyjnych oraz dopuszczalnych sposobów załatwiania takich skarg w świetle k.p.a. i ustawy o samorządzie gminnym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji rozstrzygania skarg w ramach nadzoru nad uchwałami gminnymi.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa ilustruje ważny aspekt kontroli administracji publicznej i właściwości organów w kontekście skarg obywatelskich, co jest istotne dla prawników zajmujących się prawem administracyjnym i samorządowym.

Rada Miasta nie może ignorować skarg: WSA potwierdza obowiązek rozpatrzenia sprawy.

Sektor

administracyjne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Gl 441/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-06-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-05-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Adam Pawlyta /sprawozdawca/
Krzysztof Wujek /przewodniczący/
Małgorzata Herman
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
6411 Rozstrzygnięcia nadzorcze dotyczące gminy; skargi organów gminy na czynności nadzorcze
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 229 pkt 3 k.p.a.; art. 238 par. 1 k.p.a.
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 7 Konstytucji RP
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Herman, Asesor WSA Adam Pawlyta (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi Gminy R. na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Śląskiego z dnia 6 marca 2025 r. nr zaskarżonego aktu: NPII.4131.1.131.2025 w przedmiocie skargi na działanie Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w R. oddala skargę.
Uzasadnienie
Rozstrzygnięciem nadzorczym z 6 marca 2025 r. Nr NPII.4131.1.131.2024 (dalej: rozstrzygnięcie nadzorcze) Wojewoda Śląski (dalej: organ nadzoru; Wojewoda) stwierdził nieważność uchwały Nr [...] Rady Miasta R. (dale również jako: Rada; Rada Miasta; strona; skarżący) z [...] r. w sprawie skargi na działalność Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w R., w całości, jako sprzecznej z art. 229 pkt 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 2 kwietnia 2024 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 572; dalej: k.p.a.).
Wydanie rozstrzygnięcia nadzorczego poprzedził następujący ciąg zdarzeń.
Na sesji w dniu [...] r. Rada Miasta R. podjęła uchwałę Nr [...] w sprawie skargi na działalność Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w R.. W podstawie prawnej uchwały wskazano m.in. art. 229 pkt 3 k.p.a.
Została ona doręczona organowi nadzoru 4 lutego 2025 r., zatem rozstrzygnięcie nadzorcze zostało wydane w terminie.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia nadzorczego, Wojewoda przypomniał, że zgodnie z art. 229 pkt 3 k.p.a. jeżeli przepisy szczególne nie określają innych organów właściwych do rozpatrywania skarg, organem właściwym do rozpatrzenia skargi dotyczącej zadań lub działalności wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) i kierowników gminnych jednostek organizacyjnych, z wyjątkiem spraw określonych w pkt 2 jest rada gminy.
W niniejszej sprawie do Wojewody wpłynęła skarga na Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w R., która następnie została przekazana na mocy art. 231 k.p.a. organowi właściwemu – to jest Radzie Miasta R.. Przedmiotowa skarga dotyczyła działalności Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej, w tym w szczególności odmowy zapłaty w związku ze skierowanym wezwaniem do zapłaty, które to ma związek z umieszczeniem skarżącego w rejestrze dłużników. W związku z czym, zdaniem organu nadzoru, skoro skarga dotyczy działalności Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w R. – jako kierownika gminnej jednostki organizacyjnej, to organem właściwym do jej rozpatrzenia będzie Rada Miasta R. (art. 229 pkt 3 k.p.a.). W przedmiotowej sprawie organ stanowiący gminy, w ocenie organu nadzoru, tymczasem bezzasadnie odstąpił od rozpatrzenia skargi, z uwagi na jej przedmiot. Wobec czego, w opinii Wojewody, Rada naruszyła art. 229 pkt 3 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sprawie i odstąpienie od zajęcia stanowiska (§ 2 uchwały).
Zdaniem organu nadzoru okoliczność, że złożona skarga w dużej mierze dotyczy materii powództwa cywilnego, związanej z odmową zapłaty odszkodowania i zadośćuczynienia przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej, nie uzasadnia odstąpienia przez Radę od jej rozpatrzenia. Istotnym jest to, że dla rozpatrzenia skargi na Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej, nie ma znaczenia fakt, że to sądy powszechne zajmują się rozpoznawaniem spraw cywilnych. W ocenie organu nadzoru nawet w razie przyjęcia, że to samo pismo, które wszczęło postępowanie skargowe, będzie także stanowiło podstawę do wszczęcia ewentualnego postępowania cywilnego, nie wyklucza możliwości (a nawet konieczności) rozpatrzenia zarzutów zawartych w ww. piśmie w trybie skargowym.
Dalej organ nadzoru stwierdził, że ewentualne postępowanie przed sądem powszechnym czy organami ścigania i postępowanie skargowe nie są postępowaniami konkurencyjnymi, ze względu na odrębny przedmiot. Postępowanie skargowo-wnioskowe ukierunkowane jest bowiem na sposób działania organu lub pracownika organu i ma na celu ujawnienie zarzucanych nieprawidłowości i ich ocenę przez organ wyznaczony przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Postępowanie skargowe nie zmierza zatem do wiążącego dla strony rozstrzygnięcia sprawy (cywilnej, pracowniczej, karnej). Opisana niekonkurencyjność postępowania sądowego (bądź przygotowawczego) i postępowania skargowo wnioskowego powoduje, iż spod materii art. 227 k.p.a. nie są wyłączone skargi na działania organu lub pracownika organu nawet, jeżeli odnoszą się również do materii pracowniczej, cywilnej lub karnej. Załatwienie takiej skargi powinno nastąpić na podstawie art. 238 § 1 k.p.a. poprzez zawiadomienie o sposobie załatwienia skargi.
Zdaniem organu nadzoru, Rada Miasta uznając się za organ niewłaściwy i przekazując zgodnie z właściwością powyższą skargę istotnie naruszyła przepisy dotyczące właściwości przy rozpatrywaniu skarg, w tym art. 229 pkt 3 k.p.a., co stanowi istotne naruszenie prawa i uzasadnia stwierdzenie nieważności uchwały.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na rozstrzygnięcie nadzorcze Rada Miasta zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, a mianowicie:
1. art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. poprzez przyjęcie, że Rada Miasta R. podjęła uchwałę naruszającą zasadę praworządności, albowiem zastosowała rozstrzygnięcie naruszające prawo, pozbawione podstawy prawnej do wydania przedmiotowego orzeczenia;
2. art. 91 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym w związku z art. 171 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. poprzez uznanie, iż uchwala w zakresie objętym rozstrzygnięciem w sposób istotny narusza prawo, mimo braku podstaw do takiego uznania, co w konsekwencji prowadzi do naruszenia uprawnień nadzorczych w tym zakresie;
3. art. 238 § 1 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że Rada Miasta podejmując uchwalę o odstąpieniu od zajęcia stanowiska w sprawie zarzutów przedstawionych w skardze zastosowała niezgodny z ustawowymi regulacjami
sposób załatwienia skargi, pomimo faktu, że z ustawodawca w żadnym przepisie powołanej wyżej ustawy nie określił zamkniętego katalogu sposobów załatwiania skarg przez właściwe organy;
4. art. 229 pkt 3 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji uznanie, że Rada Miasta nie załatwiła skargi podejmując uchwalę o odstąpieniu od zajęcia stanowiska w sprawie zarzutów przedstawionych w skardze, a następnie stwierdzenie nieważności podjętej uchwały w całości, pomimo braku podstaw opisanego działania;
5. art. 227 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że Rada Miasta, pomimo zarzutów wskazanych w skardze na działalność Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej dotyczących materii wyłączonej spoza zwyczajowego obszaru działania tego organu, miała rozeznać podnoszone w skardze nieprawidłowości i potwierdzić lub wykluczyć ich zasadność, ze względu na bardzo szeroki w ocenie organu nadzoru zakres spraw objęty tym przepisem, pomimo tego, że ze względu na ich treść nie stanowi materii skargowej, a rady miasta nie zostały umocowane ani konstytucyjnie, ani ustawowo do działań jakich podjęcia oczekiwano zgodnie z treścią rozstrzygnięcia nadzorczego.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego rozstrzygnięcia nadzorczego.
W uzasadnieniu strona podniosła, że wniesiona w trybie art. 227 k.p.a. skarga uruchamia jednoinstancyjne postępowanie administracyjne o charakterze uproszczonym kończącym się czynnością faktyczną zawiadomienia skarżącego o sposobie załatwienia sprawy. W postępowaniu tym nie istnieją strony, nie ma instancji, a działania podejmowane przez organ nie mają formy aktu lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 p.p.s.a. Postępowanie ma na celu ustalenie prawidłowości i terminowości działania organów administracyjnych i ich pracowników oraz zbadanie potrzeby podjęcia określonych czynności. Z uwagi na przedmiot ochrony -dobra osobiste- niewłaściwy dla środka ochrony, jaki obrał pełnomocnik skarżącego należy stwierdzić, że Rada Miasta R. podjęła uchwałę zgodną z prawem we właściwym trybie. Skargi wniesione na podstawie art. 227 k.p.a. są załatwiane w postępowaniu jednoinstancyjnym, które kończy się podjęciem czynności materialno-technicznej, polegającej na zawiadomieniu skarżącego o sposobie załatwienia sprawy.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymując swoje stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267; dalej: u.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola taka sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego, stosownie do art. 3 § 1 i 7 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.).
Dodatkowo zauważyć należy, że kryterium sądowej kontroli zgodności z prawem aktów nadzoru nad samorządem terytorialnym pozostaje w bezpośrednim związku z kryterium stosowanym przez organ nadzoru w przypadku podjęcia określonego środka nadzoru (por. wyrok WSA w Gliwicach z 14 listopada 2018 r., II SA/Gl 742/18, Legalis nr 1870013). Zatem badając zgodność z prawem aktu nadzoru sąd upoważniony jest także do oceny, czy w istocie zaskarżona uchwała narusza prawo i czy jest to takie uchybienie, które powinno skutkować stwierdzeniem jej nieważności. W przeciwnym bowiem wypadku kontrolowane rozstrzygnięcie nadzorcze naruszałoby gwarantowaną konstytucyjnie samodzielność gminy i wymagałoby usunięcia z obrotu prawnego.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia nadzorczego stanowi art. 91 ust. 1 i 3 u.s.g. zgodnie z którym uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. O nieważności uchwały lub zarządzenia w całości lub w części orzeka organ nadzoru w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia doręczenia uchwały lub zarządzenia, w trybie określonym w art. 90. Natomiast według art. 91 ust. 4 u.s.g. w przypadku nieistotnego naruszenia prawa organ nadzoru nie stwierdza nieważności uchwały lub zarządzenia, ograniczając się do wskazania, iż uchwałę lub zarządzenie wydano z naruszeniem prawa.
Podstawą stwierdzenia nieważności uchwały lub zarządzenia organu gminy są istotne naruszenia prawa, przy czym art. 91 ust. 1 u.s.g. nie typizuje takich istotnych naruszeń prawa, podobnie jak nie charakteryzuje nieistotnych naruszeń prawa, które ustawodawca uwzględnił w art. 91 ust. 4 u.s.g., sankcjonując w odmienny niż stwierdzenie nieważności sposób tę kategorię wadliwości wymienionych aktów organu gminy. W orzecznictwie sądów administracyjnych do istotnych wad uchwały, skutkujących stwierdzeniem jej nieważności, przyjmuje się takiego rodzaju naruszenia prawa jak: podjęcie uchwały przez organ niewłaściwy, brak podstawy do podjęcia uchwały określonej treści, niewłaściwe zastosowanie przepisu prawnego będącego podstawą podjęcia uchwały, czy też naruszenie procedury podjęcia uchwały (por. wyrok NSA z 12 kwietnia 2011 r., II OSK 117/11, Legalis nr 364827; wyrok NSA z 26 maja 2011 r., II OSK 412/11, Legalis nr 379231).
Z nieistotnym naruszeniem prawa, które nie daje podstaw do stwierdzenia nieważności uchwały, mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty można postawić tezę, że również przy ich zachowaniu zostałaby podjęta uchwała o treści identycznej co zaskarżona. Innymi słowy, chodzi o takie sytuacje, gdy popełnione przy podejmowaniu uchwały naruszenia przepisów proceduralnych nie miały wpływu na jej treść (por. M. Rzążewska, Zaskarżanie uchwał samorządu terytorialnego do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa–Zielona Góra 1997, s. 54–55; wyrok NSA z 27 stycznia 1995 r., SA/Rz 58/94, OwSS 1996/3, poz. 87). Za nieistotne naruszenie należy uznać takie, które jest mniej doniosłe w porównaniu z innymi przypadkami wadliwości, jak nieścisłość prawna czy też błąd, który nie ma wpływu na istotną treść aktu (wyrok WSA w Szczecinie z 13 kwietnia 2006 r., II SA/Sz 1174/05, Legalis nr 292731).
Nie znajdując formalnoprawnych przeszkód do rozpoznania skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach jest zobligowany rozstrzygnąć, czy słusznie Wojewoda przypisał zarzucane w rozstrzygnięciu nadzorczym uchybienia.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie stanowi ustalenie, czy Rada Miasta prawidłowo uznała się za niewłaściwy organ do rozpatrzenia skargi osoby fizycznej z 15 listopada 2024 r. na działalność Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w R. w związku z toczącym się postępowaniem pod znakiem [...].
W tak zarysowanym sporze Sąd podzielił stanowisko organu nadzoru.
Podstawą do wydania zaskarżonego aktu były przepisy ustawy o samorządzie gminnym i art. 229 pkt 3 k.p.a. Na podstawie art. 171 ust. 1 Konstytucji RP działalność samorządu terytorialnego podlega nadzorowi z punktu widzenia legalności, zaś uzupełnieniem tej normy prawnej jest art. 85 u.s.g., w myśl którego nadzór nad działalnością gminną sprawowany jest na podstawie kryterium zgodności z prawem.
Spór więc koncentruje się wokół ustalenia, czy organ nadzoru zasadnie stwierdził nieważność uchwały w całości, jako sprzecznej z art. 229 pkt 3 k.p.a.
Z ugruntowanego orzecznictwa sądowoadministracyjnego jednoznacznie wynika, że właściwość sądu administracyjnego nie obejmuje spraw zainicjowanych skargami na działalność organów, a więc takich, których przedmiotem jest krytyka nienależytego wykonywania lub organizacji zadań przez organy i ich pracowników, skarg zawierających zarzuty wadliwej działalności organu, wyrażających niezadowolenie z jego pracy, wytykających zaniechania i inne nieprawidłowości, czyli skarg tzw. "powszechnych" (obywatelskich), o których mowa w art. 227 k.p.a. Prawo wniesienia takiej skargi stanowi realizację zagwarantowanego każdemu w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, prawa składania petycji, skarg i wniosków do organów państwowych, organów jednostek samorządu terytorialnego, organów samorządowych jednostek organizacyjnych oraz do organizacji i instytucji społecznych. Do rozpatrywania tego rodzaju skarg, właściwe są organy państwowe, działające w trybie określonym w Dziale VIII k.p.a. "Skargi i wnioski". Wniesiona skarga na działalność organu w oparciu o art. 227 k.p.a. uruchamia jednoinstancyjne postępowanie administracyjne o charakterze uproszczonym, kończące się czynnością faktyczną - zawiadomieniem o sposobie załatwienia skargi, o którym mowa w art. 238 k.p.a., które stanowi prawną formę działania organu administracji publicznej w tym procesie skargowym. Ze względu na to, że organem właściwym do rozpoznania skargi jest organ stanowiący gminy, to zawiadomienie o sposobie załatwienia skargi przybrało formę uchwały. Taka forma wynika ze specyfiki działania organów kolegialnych. Wojewoda w ramach postępowania nadzorczego może wyłącznie badać prawidłowość postępowania rady gminy w zakresie trybu rozpatrywania skargi i sporządzenia zawiadomienia o sposobie jej załatwienia; nie ocenia czy organ słusznie bądź niesłusznie uznał skargę za bezzasadną. Jednakże badanie w/w poprawności obejmuje także weryfikację treści podjętego rozstrzygnięcia – czyli formalnego sposobu załatwienia skargi. Treść przepisów działu VIII k.p.a., począwszy od art. 231 i nast., wskazuje przewidziane przez ustawodawcę możliwości załatwienia skargi złożonej w w/w trybie skargowym:
- art. 231 k.p.a. - przekazanie jej właściwemu organowi, zawiadamiając równocześnie o tym skarżącego, albo wskazanie mu właściwy organ;
- art. 232 k.p.a - przekazanie skargi organowi niższego stopnia;
- art. 233 k.p.a. - wszczęcie postępowania skargowego lub administracyjnego z urzędu w sprawie indywidualnej, która nie była i nie jest przedmiotem postępowania administracyjnego;
- art. 234 i 235 k.p.a - kwalifikacja skarg złożonych w toku postępowania administracyjnego;
- art. 238 k.p.a. - wymogi formalne zawiadomienia o załatwieniu skargi lub o odmownym załatwieniu skargi, które powinno zawierać ponadto uzasadnienie faktyczne i prawne oraz pouczenie o treści art. 239;
- art. 239 - rozstrzygania ponowionej bezzasadnej skargi;
- art. 240 - sposób załatwianie skargi, która dotyczy sprawy, która nie podlega rozpatrzeniu według przepisów kodeksu (art. 3 § 1 i 2) albo nie należy do właściwości organów administracji publicznej wówczas przepisy art. 233-239 stosuje się odpowiednio, z zastrzeżeniem, że w miejsce pozostałych przepisów kodeksu stosuje się przepisy postępowania właściwego dla danej sprawy.
Oprócz powyższego katalogu regulującego sposoby załatwiania skarg w trybie działu VIII k.p.a. – na mocy art. 226 k.p.a. - wydane zostało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 8 stycznia 2002 r. w sprawie organizacji przyjmowania i rozpatrywania skarg i wniosków - doprecyzowujące tryb procedowania w tym zakresie spraw. Prawodawca w rozdziale 3 – p.n. Rozpatrywanie skarg i wniosków uszczegółowił kodeksową procedurę załatwiania spraw w procesie skargowym. Norma § 8 precyzuje możliwość pozostawienia skargi lub wniosku bez rozpoznania; § 9 - zebranie materiałów niezbędnych do rozpatrzenia skargi lub wniosku; § 10 - sposób rozpatrzenia skargi lub wniosku dotyczących kilku spraw podlegających rozpatrzeniu przez różne organy; § 12 - działania organu podejmowane w konsekwencji rozpatrzenia skargi lub wniosku tj. organ rozpatrujący skargę lub wniosek może, na zasadach określonych w odrębnych przepisach, wydać polecenie lub podjąć inne stosowne środki, w celu usunięcia stwierdzonych uchybień oraz przyczyn ich powstawania.
Konkludując przedstawione uwarunkowania prawne należy więc skonstatować, że skarga dotycząca zadań lub działalności organów uruchamia jednoinstancyjne, samodzielne postępowanie administracyjne o charakterze uproszczonym, kończące się czynnością faktyczną – zawiadomieniem skarżącego podmiotu o poczynionych w sprawie ustaleniach i ostatecznym stanowisku adresata skargi co do jej kwalifikacji i podjętego sposobu jej załatwienia – uwzględnienia, stwierdzenia jej bezzasadności, przekazania innemu organowi, czy też wskazania innych organów lub procedur właściwych do rozwiązania sygnalizowanego w skardze problemu. Instytucja trybu skargowego jest bowiem odformalizowanym środkiem obrony i ochrony różnych interesów jednostki, które nie dają podstaw do żądania wszczęcia postępowania administracyjnego, albo też nie mogą stanowić podstawy powództwa lub wniosku zmierzającego do wszczęcia postępowania sądowego. Zatem skarga może być uznana za zasadną; zaś odmowne załatwienie skargi oznacza zarówno jej zwrot skarżącemu, przekazanie skargi zgodnie z właściwością, odrzucenie, oddalenie, czy pozostawienie bez rozpoznania – ze stosownym tego uzasadnieniem.
W konsekwencji więc rada gminy (miasta) nie może podjąć uchwały "o niezajęciu stanowiska" czy jak w niniejszej sprawie "uznania się za niewłaściwy organ" w sprawie skargi osoby fizycznej na działalność Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w R., złożonej w trybie działu VIII k.p.a., bowiem takie "rozstrzygnięcie" w żaden sposób nie załatwia skargi. Zgodnie z przepisami – art. 229 pkt 3 k.p.a. rada gminy jako organ właściwy do rozpatrzenia skargi ma obowiązek odpowiedniego rozstrzygnięcia sprawy, co oznacza, że musi podjąć uchwałę o merytorycznym załatwieniu sprawy lub odrzuceniu bądź przekazaniu skargi do innego organu. Skoro bowiem taka skarga jest środkiem obrony i ochrony różnych interesów jednostki, które nie dają podstaw do żądania wszczęcia postępowania administracyjnego to zainicjowana nią sprawa winna być stosownie rozpatrzona i odpowiednio załatwiona. Tak aby obywatel nie stracił zaufania do władzy publicznej i nie poniósł szkody z powodu nieznajomości prawa. Są to naczelne zasady działania organów administracji publicznej i nie podlegają wyłączeniu w żadnej kategorii spraw objętych procedurą administracyjną. Tym samym brak zajęcia konkretnego stanowiska lub odmowa rozpatrzenia skargi, za jakie należy ocenić "niezajęcie stanowiska w sprawie" nie mieszczą się w katalogu dopuszczalnych działań przewidzianych w k.p.a. W konsekwencji stoją w istotnej sprzeczności z art. 238 § 1 k.p.a. i konstytucyjną (art. 7 Konstytucji RP) oraz kodeksową (art. 6 k.p.a.) zasadą praworządności.
Wprawdzie kompetencje przyznane społecznościom lokalnym są w zasadzie całkowite i wyłączne. Niemniej mogą zostać zakwestionowane lub ograniczone przez inny organ władzy, centralny lub regionalny, w zakresie przewidzianym prawem. Tymi też zasadami kierował się Wojewoda Śląski badając zgodność z prawem uchwały, której nieważność stwierdził zaskarżonym rozstrzygnięciem nadzorczym. Skoro bowiem Rada Gminy (Miasta) działa na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP) i jest zobowiązana do rozpatrywania skarg zgodnie z art. 229 pkt 3 k.p.a., to w konsekwencji powyższych rozważań uchwała "o odstąpieniu od zajęcia stanowiska" jest formą załatwienia sprawy - to tym samym koniecznym i zasadnym było uznanie ją za sprzeczną z obowiązującymi przepisami (por. wyrok WSA w Gliwicach z 7 kwietnia 2025 r., III SA/Gl 6/25 – opublikowano w: centralna baza orzeczeń sądów administracyjnych; wyrok WSA w Gliwicach z 30 października 2023 r., III SA/Gl 572/23, Legalis nr 3002116).
Natomiast Sąd rozpoznając skargę Rady Miasta na zaskarżane rozstrzygnięcie nadzorcze stwierdził, że organ nadzoru swój obowiązek wypełnił prawidłowo bowiem zasadnym było stwierdzenie nieważności spornej uchwały jako naruszającej przepisy prawa tj. art. 229 pkt 3 k.p.a.
Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę Rady na zaskarżone rozstrzygnięcie nadzorcze.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI