III SA/Gl 44/25

III SA/Gl 44/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-06-03
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-01-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Adam Gołuch
Beata Machcińska
Marzanna Sałuda /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Zarząd Województwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 818
art. 10
Ustawa z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014- 2020 - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1270
art. 207
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch, Sędzia WSA Beata Machcińska, Protokolant Starszy Referent Weronika Leśniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi W. sp. z o.o. w K. na decyzję Zarządu Województwa Śląskiego z dnia 13 listopada 2024 r. nr 4026/RT/2024 w przedmiocie zwrotu nieprawidłowo wykorzystanego dofinansowania przyznanego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi W. sp. z o.o. z siedzibą w Katowicach (dalej "Strona", "Strona Skarżąca", lub "Beneficjent") jest decyzja Zarządu Województwa Śląskiego z dnia 13 listopada 2024 r. nr 4026/RT/2024 wydana w przedmiocie zwrotu dofinansowania przyznanego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020.
Stan sprawy przedstawia się następująco:
26 maja 2020 r. Województwo Śląskie, reprezentowane przez Instytucję Pośredniczącą – [...] Urząd Pracy w K. (dalej: IP/WUP), zawarło ze Stroną Skarżącą, umowę o dofinansowanie Projektu pn. "Przepis na zmianę" o numerze [...] (dalej: umowa o dofinansowanie/Umowa). Projekt realizowany był w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014- 2020, Osi Priorytetowej VII - Regionalny rynek pracy. Działania 7.1 - Aktywne formy przeciwdziałania bezrobociu, Poddziałania 7.1.3 - Poprawa zdolności do zatrudnienia osób poszukujących pracy i pozostających bez zatrudnienia - konkurs, w okresie od dnia 1 kwietnia 2020 r. i miał zakończyć się do 31 marca 2022 r.
Celem projektu stanowiącego przedmiot Umowy były wyższe możliwości zatrudnieniowe/zwiększona zdolność do zatrudnienia/poprawa sytuacji na rynku pracy u 100 osób w wieku powyżej 30 roku życia z grupy docelowej, uzyskane poprzez realizację kompleksowego wsparcia dopasowanego do potrzeb uczestników projektu. Grupę docelową ostatecznych odbiorców wsparcia miało stanowić 100 osób powyżej 30 roku życia (od dnia 30 urodzin) w tym osoby bezrobotne, bierne zawodowo, zwłaszcza znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji oraz osoby ubogie pracujące, osoby zatrudnione na umowach krótkoterminowych oraz pracujący w ramach stosunków cywilnoprawnych, których miesięczne zarobki nie przekraczają wysokości wynagrodzenia określonego w Wytycznych w zakresie realizacji przedsięwzięć z udziałem środków Europejskiego Funduszu Społecznego w obszarze rynku pracy na lata 2014-2020, zamieszkujące (tj. przebywające z zamiarem stałego pobytu) lub pracujące na obszarze OSL na terenie miast objętych wsparciem. W całości miały to być osoby o niskich kwalifikacjach .
Na mocy Umowy, IP przyznała Stronie Skarżącej dofinansowanie na realizację projektu w łącznej kwocie 984.932,22 zł, w tym:
- płatność ze środków europejskich w kwocie 881.225,14 zł, co stanowi 85% całkowitych wydatków kwalifikowalnych projektu;
- dotację celową z budżetu krajowego w kwocie 103.677,08 zł, co stanowi 10% całkowitych wydatków w projekcie.
Ponadto, na podstawie § 5 ust. 1 Umowy, Beneficjent zobowiązał się do wniesienia wkładu własnego ze środków prywatnych w kwocie 51.838,54 zł, co stanowi 5% całkowitych wydatków kwalifikowanych projektu. Całkowita wartość projektu wynosiła 1036 770,76 zł.
Na podstawie § 21 Umowy, w związku z art. 9 ust. 2 pkt 7 w zw. z art. 10 ust. 1 oraz zapisami Rozdziału 7 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (Dz.U. z 2020, poz. 818 z późn. zm., dalej "ustawa wdrożeniowa"), IP w okresie od 28 lutego 2022 r. do 11 marca 2022 r. - przeprowadziła kontrolę planową nr [...].
W wyniku przeprowadzonych czynności kontrolnych Zespół kontrolujący stwierdził nieprawidłowości związane z realizowaniem Projektu polegające na
-zakwalifikowaniu do Projektu 22 osób, które nie spełniały kryteriów uczestnictwa w nim,
-dokonaniu przelewu stypendium stażowego w czerwcu i we wrześniu 2021 r dla jednej z uczestniczek projektu, E. W., w kwocie wyższej, niż wynika to zapisów Wytycznych w zakresie Realizacji przedsięwzięć z udziałem środków Europejskiego Funduszu Społecznego w obszarze rynku pracy na lata 2014-2020,
-nienależnym pobraniu środków z konta projektowego – Beneficjent wykorzystał dofinansowanie niezgodnie z przeznaczeniem; następnie dokonał zwrotu pobranych środków, lecz bez wymaganych odsetek.
Tym samym stwierdzono, że realizacja Projektu odbywała się z naruszeniem zapisów Szczegółowego Opisu Osi Priorytetowych Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2014-2020 (dalej: SZOOP), zapisów Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020 wydanych przez ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy wdrożeniowej (dalej: Wytyczne) oraz umowy o dofinansowanie. Wykazane naruszenia stanowiły podstawę do stwierdzenia nieprawidłowego wydatkowania przyznanego dofinansowania.
Powyższe zostało szczegółowo opisane w treści Informacji Pokontrolnej nr [...] z 11 kwietnia 2022 r. oraz w Ostatecznej Informacji Pokontrolnej nr [...] z 17 stycznia 2023 r. IP, pismem o sygn. [...] z 31 stycznia 2023 r., na podstawie art. 207 ust. 8 w związku z art. 207 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1270 ze zm., dalej: "u.f.p."), uznano za niekwalifikowalne koszty bezpośrednie w wysokości 122.933,31 zł i koszty pośrednie w kwocie 23.744,15 zł. W związku z powyższym wezwano Beneficjenta do zwrotu dofinansowania w łącznej wysokości 146.677,46 zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie czternastu dni kalendarzowych od dnia otrzymania wezwania, na rachunek [...] Urzędu Pracy w K. Ponadto w związku z proporcjonalnym rozksięgowaniem dokonanego przez Beneficjenta zwrotu środków pobranych nienależnie z konta projektowego wezwano go również do dokonania zwrotu pozostałej kwoty należności głównej w wysokości 151,90 zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków (tj. od 10 lutego 2021 r. do dnia zwrotu) oraz zwrotu kwoty odsetek w wysokości 151,90 zł.
Beneficjent nie zgodził się z ustaleniami IP i w wyznaczonym terminie nie dokonał zwrotu należności głównej ani wymaganych odsetek.
Z uwagi na fakt, że Beneficjent nie dokonał zwrotu całości kwoty należności głównej oraz wymaganych odsetek Dyrektor [...] Urzędu Pracy w K. (dalej również "organ pierwszej instancji") wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu nieprawidłowo wykorzystanego dofinansowania wraz z należnymi odsetkami, liczonymi jak dla zaległości podatkowych, o czym poinformował Stronę postępowania zawiadomieniem o sygn. [...] z 3 kwietnia 2023 r.
Następnie po przeprowadzeniu postępowania decyzją z 30 kwietnia 2024 r., wydaną na podstawie art. 207 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 184, art. 207 ust. 9 pkt 1 i ust. 11 u.f.p. oraz w związku z § 15 umowy o dofinansowanie., art. 104 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej "k.p.a."), art. 9 ust. 2 pkt 9 lit. a w związku z art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy wdrożeniowej oraz art. 61 ust. 1 pkt 2 lit. b) u.f.p. w związku z § 2 ust. 1 pkt 14 Porozumienia nr 13/RR/2015 z dnia 17 marca 2015 r. w sprawie realizacji Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020, zmienionego Aneksem nr 1 z dnia 26 sierpnia 2015 r. oraz Aneksem nr 5 z dnia 18 lipca 2018 r. do ww. Porozumienia, organ pierwszej instancji określił przypadające do zwrotu kwoty nieprawidłowo wykorzystanego przez Beneficjenta dofinansowania przyznanego na realizację Projektu, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego oraz z krajowych środków publicznych, w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020, na podstawie umowy o dofinansowanie, powiększone o wysokość odsetek określonych jak dla zaległości podatkowych oraz sposób ich zwrotu, dotyczące:
I. Kwalifikowalności uczestników projektu, tj.:
1. Wydatków poniesionych z tytułu objęcia wsparciem 2 uczestników projektu niespełniających warunków kwalifikowalności z uwagi na ich status na rynku pracy (pkt I.1 Decyzji), w łącznej wysokości 11.425,10 zł powiększonej o odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, obliczonych w następujący sposób:
- 7.900,10 zł powiększonej o wysokość odsetek określonych jak dla zaległości podatkowych, obliczonych od dnia 30 czerwca 2020 r. do dnia zwrotu,
- 3.525,00 zł powiększonej o wysokość odsetek określonych jak dla zaległości podatkowych, obliczonych od dnia 10 lutego 2021 r. do dnia zwrotu.
2. Wydatków poniesionych z tytułu objęcia wsparciem 20 uczestników projektu niespełniających warunków kwalifikowalności z uwagi na posiadane policealne/pomaturalne lub wyższe wykształcenie (pkt I.2 Decyzji) w łącznej wysokości 7.692,00 zł powiększonej o odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, obliczonych w następujący sposób:
- 126.975,36 zł powiększonej o wysokość odsetek określonych jak dla zaległości podatkowych, obliczonych w następujący sposób:
-21.142,28 zł powiększonej o wysokość odsetek określonych jak dla zaległości podatkowych, obliczonych od dnia 30 czerwca 2020 r. do dnia zwrotu,
-86.081,61 zł powiększonej o wysokość odsetek określonych jak dla zaległości podatkowych, obliczonych od dnia 10 lutego 2021 r. do dnia zwrotu,
-19.751,47 zł powiększonej o wysokość odsetek określonych jak dla zaległości podatkowych, obliczonych od dnia 29 września 2021 r. do dnia zwrotu,
II. Wypłaty stypendium stażowego uczestnikom projektu w zawyżonej wysokości (pkt II Decyzji) w łącznej wysokości 332,40 zł powiększonej o odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, obliczonych w następujący sposób:
-127,90 zł powiększonej o wysokość odsetek określonych jak dla zaległości podatkowych, obliczonych od dnia 10 lutego 2021 r. do dnia zwrotu
-204,50 zł powiększonej o wysokość odsetek określonych jak dla zaległości podatkowych, obliczonych od dnia 29 września 2021 r. do dnia zwrotu
III. Kosztów pośrednich rozliczanych ryczałtem (pkt III niniejszej Decyzji), w łącznej wysokości 26.012,39 zł powiększonej o odsetki, w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, obliczonych w następujący sposób:
-5.783,78 zł powiększonej o wysokość odsetek określonych jak dla zaległości podatkowych, obliczonych od dnia 30 czerwca 2020 r. do dnia zwrotu,
-13.448,19 zł powiększonej o wysokość odsetek określonych jak dla zaległości podatkowych, obliczonych od dnia 10 lutego 2021 r. do dnia zwrotu
-6.780,42 zł powiększonej o wysokość odsetek określonych jak dla zaległości podatkowych, obliczonych od dnia 23 września 2021 r. do dnia zwrotu
IV. Dokonania nieprawidłowego przelewu środków projektowych (pkt IV decyzji) w łącznej wysokości 196,90 zł stanowiących odsetki.
Zgodnie z Umową Beneficjentowi przekazano trzy transze dofinansowania:
-pierwsza transza: w dniu 30 czerwca 2020 r. kwotę w łącznej wysokości 220.000,00 zł, w tym kwotę w wysokości 196.482,10 zł w ramach płatności ze środków europejskich oraz kwotę w wysokości 23.157,90 zł w ramach dotacji celowej z budżetu krajowego,
- druga transza: w dniu 10 lutego 2021 r. kwotę w łącznej wysokości 734.932,22 zł, w tym kwotę w wysokości 657.570,93 zł w ramach płatności ze środków europejskich oraz kwotę w wysokości 77.361,29 zł w ramach dotacji celowej z budżetu krajowego,.
- trzecia transza: w dniu 21 września 2021 r. kwotę w łącznej wysokości 30.000,00 zł, w tym kwotę w wysokości 26.842,11 zł w ramach płatności ze środków europejskich oraz kwotę w wysokości 3.157,89 zł w ramach dotacji celowej z budżetu krajowego.
Warunki wypłaty dofinansowania zostały szczegółowo określone w § 11 umowy o dofinansowanie.
Na podstawie zapisu § 36 ust. 3 umowy o dofinansowanie Beneficjent dokonał w dniu 27 kwietnia 2022 r. zwrotu niewykorzystanej na zakończenie realizacji projektu części otrzymanych transz dofinansowania w łącznej wysokości 80.010,15 zł.
Głównym celem Projektu były wyższe możliwości zatrudnieniowe 100 osób będących Uczestnikami Projektu po 30 roku życia (od dnia 30 urodzin) o niskich kwalifikacjach, z terenu miast OSI woj. [...], uzyskane poprzez ich udział w kompleksowych, indywidualnych programach aktywizacji zawodowej, realizowanych w okresie trwania Projektu (01.04.2022- 31.03.2022). Grupę docelową ostatecznych odbiorców wsparcia w ramach Projektu miały osoby bezrobotne, bierne zawodowe, znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji oraz osoby ubogie pracujące, osoby zatrudnione na umowach krótkoterminowych oraz pracujący w ramach umów cywilno-prawnych, w 100% o niskich kwalifikacjach.
W wyniku przeprowadzonych czynności kontrolnych na podstawie zastanego stanu faktycznego oraz kontrolowanych dokumentów organ pierwszej instancji stwierdził nieprawidłowości polegające na zakwalifikowaniu do Projektu 22 osób, które nie spełniały kryteriów uczestnictwa w nim, co w efekcie skutkowało naruszeniem zapisów umowy o dofinansowanie, SZOOP oraz Wytycznych i stanowiło podstawę do stwierdzenia nieprawidłowego wydatkowania przyznanego dofinansowania. Powyższe zostało szczegółowo opisane w treści [...] z 11 kwietnia 2022 r. oraz w Ostatecznej Informacji Pokontrolnej nr [...] z 17 stycznia 2023 r.
Spośród uczestników projektu niespełniających kryteriów uczestnictwa w wypadku 2 osób powodem był ich status na rynku pracy. I tak K. A. w Formularzu rekrutacyjnym (złożonym 24 września 2020 r.) podała, że jest osobą bezrobotną, niepracującą i niezarejestrowaną w urzędzie pracy, ale poszukuje pracy i jest gotowa ją podjąć. Z kolei M. D. składając formularz rekrutacyjny 27 lipca 2020 r. wskazał, że jest osobą bierną zawodowo, tzn. nie pracuje, nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy i nie szuka pracy. Każdy z powyższych uczestników projektu potwierdził swój deklarowany status w innych dokumentach jak np. w oświadczeniu dotyczącym przynależności do grupy docelowej czy Danych uczestnika projektu otrzymującego wsparcie. Oboje zawarli umowy uczestnictwa w projekcie – K. A. o nr [...] z 6 października 2020 r., a M. D. nr [...] 21 sierpnia 2020 r. W umowach tych oświadczyli, że spełniają kryteria warunkujące udział w projekcie. Zostali także zobowiązani do dostarczenia do projektu dokumentów potwierdzających fakt spełniania wymaganych kryteriów pod rygorem rozwiązania umowy. W wypadku osób bezrobotnych miało to być zaświadczenie z Urzędu Pracy, a w wypadku osób pracujących zaświadczenie od pracodawcy lub kopia stosownej umowy. Umowa nie przewidywała wykazania się stosowną dokumentacją w wypadku osób bezrobotnych niezarejestrowanych w urzędzie pracy lub biernych zawodowo.
W toku kontroli organ na podstawie informacji pozyskanych z ZUS ustalił, że K. A. od 26 lipca 2020r. do 20 października 2020 r. było zgłoszona do ubezpieczenia jako osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług. Z kolei w wypadku M. D. informacje pozyskane z tego samego źródła wskazały, że był on zgłoszony do ubezpieczenia jako pracownik przez dwa różne podmioty (w okresie od 14 sierpnia 2017 r. do 31 lipca 2021 r. oraz od 5 lipca 2020 r. do 8 lipca 2020 r.. Od 2 stycznia 2020 r. jest on także zgłoszony do ubezpieczenia jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą niemająca ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Z danych zawartych w Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej wynika, że od 2 stycznia 2020 r. do 12 grudnia 2021 r. prowadził on działalność gospodarczą.
Z powyższego organ I instancji wywiódł wniosek, że obie te osoby nie spełniały definicji osoby bezrobotnej w rozumieniu SZOOP, Regulaminu konkursu i Regulaminu rekrutacji, a tym samym nie powinny być objęte wsparciem.
Organ pierwszej instancji przypomniał, że to Strona Skarżąca winna była określić katalog zaświadczeń i innych dokumentów, możliwych do uzyskania przez uczestników bądź ewentualnie przez nią samą i zobowiązać ich do przedłożenia tych dokumentów, w pozostałych przypadkach kwalifikowalność winien oprzeć na podstawie oświadczeń. W ocenie Organu pierwszej instancji w przypadku osób bezrobotnych niezarejestrowanych w urzędzie pracy lub biernych zawodowo należało wymagać przedstawienia zaświadczenia z właściwego ZUS.
Ponadto na podstawie znajdujących się w aktach sprawy szczegółowych raportów z systemu WUP Viator ustalono, że 20 uczestników Projektu a to: B. P., A. D., T. B., W. B., K. K., C. C., A. G., B. K., B. M., G. M., J. P., T. Z., H. W., M. K., Ol. M., D. K., J. W., S. S., M. M. i J. W. na dzień przystąpienia do projektu nie spełniali warunków kwalifikowalności z uwagi na posiadanie wykształcenia wyższego niż ponadgimnazjalne. Organ pierwszej instancji podkreślił, że dane te zweryfikował w oparciu o informacje z powiatowych urzędów pracy, w których uczestnicy ci rejestrowali się jako bezrobotni. Weryfikacja ta potwierdziła prawdziwość uzyskanych informacji, tj. te same osoby w powiatowych urzędach pracy deklarowały wykształcenie policealne/pomaturalne lub wyższe i potwierdziły ten fakt stosownymi dokumentami.
W ocenie organu pierwszej instancji strona postępowania zobowiązana była dołożyć wszelkiej staranności przy realizacji poszczególnych działań w Projekcie, w tym w szczególności na etapie rekrutacji uczestników i wprowadzić takie mechanizmy weryfikacji warunków kwalifikowalności uczestników, które pozwoliłyby w sposób jednoznaczny stwierdzić, że zostały one spełnione. Powyższe jest tym bardziej istotne z uwagi na fakt, iż za skierowanie wsparcia w ramach Projektu w całości do osób o niskich kwalifikacjach Strona otrzymała dodatkowe punkty na etapie oceny merytorycznej. Organ podkreślił, że w sytuacjach wątpliwych, to na Stronie postępowania, jako stronie umowy o dofinansowanie projektu, spoczywa ciężar udowodnienia poprawności przyjętego sposobu postępowania, a tym samym potwierdzenia kwalifikowalności poniesionych wydatków.
W ocenie organu pierwszej instancji, dążąc do wyeliminowania sytuacji, w której aplikujące osoby mogłyby niewłaściwie zrozumieć pisemne informacje co do poziomu wykształcenia uprawniającego do udziału w Projekcie oraz konsekwencji wiążących się z podaniem nieprawdziwych informacji, a także dążąc do zrealizowania Projektu zgodnie z jego założeniami, tj. objęcia wsparciem osób o niskich kwalifikacjach do poziomu maksymalnie ISCED 3, Strona powinna podjąć dodatkowe działania informacyjne, a następnie ten fakt udokumentować. Wprawdzie na etapie postępowania kontrolnego Strona wyjaśniała, iż kandydaci byli informowani telefonicznie w zakresie warunków kwalifikowalności, to jednak na potwierdzenie niniejszego nie przedstawiła żadnych dokumentów.
Organ pierwszej instancji podniósł, że w formularzu zgłoszeniowym w części dotyczącej wykształcenia Strona postępowania wskazała poziomy wykształcenia od ISCED 1 do ISCED 5-8, z możliwością zaznaczenia przez uczestnika. Organ podkreślił, że przedmiotowy formularz nie zawiera informacji, iż kandydat na uczestnika projektu ma wskazać maksymalny poziom wykształcenia jaki posiada.
W ocenie organu pierwszej instancji brak doprecyzowania wprowadza w błąd kandydatów - mogli oni bowiem zaznaczyć zarówno wszystkie posiadane poziomy wykształcenia, najwyższy poziom lub tylko taki, który odpowiada kryteriom kwalifikowalności do udziału w Projekcie.
Zawarte w Formularzu rekrutacyjnym oświadczenie, które brzmi: "Zostałem/am pouczony/a o odpowiedzialności za złożenie nieprawdziwego oświadczenia lub zatajenie prawdy, niniejszym oświadczam, że wszystkie informacje podane w formularzu zgłoszeniowym udziału w projekcie oraz innych oświadczeniach i dokumentach stanowiących integralną część dokumentacji aplikacyjnej odpowiadają stanowi faktycznemu i są zgodnie z prawdą" jest zbyt ogólne.
Kandydat na uczestnika projektu musi zrozumieć kiedy poświadcza nieprawdę oraz że poświadczenie to dotyczy okoliczności mających znaczenie prawne, a w konsekwencji również finansowe.
W ocenie organu pierwszej instancji Strona postępowania powinna z należytą starannością w pierwszej kolejności dokonać weryfikacji spełnienia przez osoby ubiegające się o wsparcie w ramach projektu wszystkich kryteriów kwalifikowalności określonych w Regulaminie konkursu, SZOOP, wniosku o dofinansowanie, a następnie również dokonać weryfikacji w kontekście zapisów w Regulaminie uczestnictwa w Projekcie. W niniejszej sprawie Strona nie dochowała staranności i zakwalifikowała w konsekwencji do Projektu osoby, podlegające wyłączeniu na mocy zapisów Regulaminu uczestnictwa w Projekcie.
Zdaniem organu pierwszej instancji brak weryfikacji oświadczeń uczestników Projektu w zakresie posiadanego wykształcenia stanowi nieprawidłowość w realizacji projektu, która wynika z zaniechania Strony zweryfikowania informacji zawartych w deklaracjach uczestnictwa w Projekcie pod kątem kwalifikowalności uczestników do grupy docelowej, do której skierowany był Projekt. Istniały przepisy Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach RPO, które nakładały na Stronę obowiązek weryfikacji oświadczeń uczestników Projektu pod kątem ich zgodności z grupą docelową określoną we wniosku o dofinansowanie, a do których odsyła § 4 ust 2 umowy o dofinansowanie. Zgodnie z podrozdziałem 8.2 pkt 1 Wytycznych "W ramach projektu wsparcie udzielane jest uczestnikom określonym we wniosku o dofinansowanie projektu, spełniającym warunki kwalifikowalności (...)". Zatem obowiązkiem Strony było udzielenie wsparcia osobom stanowiącym grupę docelową Projektu, którą zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie stanowiły osoby o niskich kwalifikacjach. Strona postępowania zatem winna była dołożyć należytej staranności podczas etapu rekrutacji do Projektu, aby wsparcie określone w Projekcie trafiło do grupy docelowej. Organ pierwszej instancji podniósł, że zgodnie z zapisami § 20 ust. 2 umowy o dofinansowanie "Beneficjent ponosi odpowiedzialność za realizację Projektu zgodnie z właściwymi przepisami prawa unijnego i krajowego oraz Wytycznymi". Z powyższego jednoznacznie wynika, że to na realizatorze projektu spoczywa ciężar przeprowadzenia rekrutacji uczestników zgodnie z kryteriami udziału w projekcie określonymi we wniosku o dofinansowanie, w oparciu o dokumenty, które w sposób jednoznaczny potwierdzają kwalifikowalność danej osoby. Zatem Strona powinna dołożyć wszelkiej staranności przy weryfikacji spełnienia warunków kwalifikowalności uczestników przed udzieleniem im wsparcia oraz zgromadzić dokumentację to potwierdzającą. Tymczasem Strona dopuściła do udziału w projekcie osoby posiadające wykształcenie wyższe niż ponadgimnazjalne. Strona, co prawda nie miała możliwości zweryfikowania danych podawanych przez uczestników projektu w systemie VIATOR, niemniej miała możliwość podjęcia szerszych działań informacyjnych w zakresie kryteriów udziału w projekcie oraz konsekwencji prawno-finansowych składania nieprawdziwych oświadczeń, co istotnie ograniczyłoby ryzyko wystąpienia tej nieprawidłowości.
Z kolei odnośnie wypłaty stypendium stażowego organ pierwszej instancji zwrócił uwagę, że różnice dotyczyły wyliczenia proporcjonalnej wysokości stypendiów dla czwórki uczestników projektu, którzy rozpoczęli bądź skończyli staż w trakcie miesiąca kalendarzowego. Wysokość stypendium stażowego określiła IOK w załączniku nr 8 do Regulaminu konkursu, tj. Standardzie udzielania wsparcia związanego z organizacją staży lub praktyk zawodowych na rzecz uczestników projektów w ramach Poddziałania 7.1.3. – OSI Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Wynosi ono 120 % zasiłku określonego w art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Strona skarżąca przyjęła następujące kryterium – podzieliła stypendium przez 150 godzin ustalając stawkę godzinową a następnie pomnożyła tę kwotę przez ilość przepracowanych godzin w danym miesiącu. Tymczasem minimalny wzór umowy stażowej stanowiący załącznik do wcześniej wskazanego Standardu wsparcia, będącego z kolei załącznikiem do regulaminu konkursu nakazywał przyjęcie innej metodologii, tj. podzielenie kwoty stypendium przez 30 , następnie pomnożenie przez liczbę dni kalendarzowych pozostających w okresie, za który przyznano stypendium.
Zgodnie z § 5 ust. 3 umowy o dofinansowanie - "koszty pośrednie projektu rozliczane stawką ryczałtową zdefiniowane w Wytycznych (...), stanowią 20 % poniesionych, udokumentowanych i zatwierdzonych w ramach projektu wydatków bezpośrednich".
Z kolei, zgodnie z § 5 ust. 1 pkt 1 ww. umowy o dofinansowanie Strona zobowiązana była do wniesienia wkładu własnego pieniężnego, pochodzącego ze środków prywatnych kwocie 69.415,52 zł. Z części C.2 - Zakres finansowy wniosku o dofinansowanie projektu wynika, że Strona zaplanowała wniesienie wkładu własnego pieniężnego w ramach kosztów pośrednich.
Zatem, w sytuacji uznania w projekcie kosztów bezpośrednich za niekwalifikowalne, w stosunku do których naliczone zostały koszty pośrednie, odpowiedniemu pomniejszeniu powinny ulec także koszty pośrednie. Niekwalifikowalne koszty pośrednie, naliczone są proporcjonalnie od niekwalifikowalnych kosztów bezpośrednich. Zwrotowi podlegają tylko koszty pośrednie poniesione z dofinansowania, naliczone proporcjonalnie od niekwalifikowalnych kosztów bezpośrednich.
Organ pierwszej instancji stwierdził, że środki dofinansowania przekazane Stronie na realizację Projektu, zostały przez nią wykorzystane niezgodnie z postanowieniami Wytycznych i umowy o dofinansowanie Projektu, które stanowią procedury w rozumieniu art. 184 u.f.p. Tym samym, stwierdzono okoliczności wyczerpujące dyspozycję wynikającą z art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p., w związku z wykorzystaniem przyznanej dotacji z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 ust. 1 ww. ustawy. Organ pierwszej instancji przywołał także wynikający z zapisów § 15 ust. 1 umowy o dofinansowanie obwiązek zwrotu dofinansowania oraz zwrócił uwagę na fakt wystąpienia nieprawidłowości, o której mowa w art. 2 pkt 36 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz. U. UE. 2013 L Nr 347, poz. 320 ze zm., dalej: "rozporządzenie nr 1303/2013" lub "rozporządzenie ogólne"). Podkreślił, że opisane działanie przekłada się na szkodę realną w budżecie ogólnym Unii Europejskiej poprzez sfinansowanie nieuzasadnionego wydatku z budżetu ogólnego. Beneficjent nie zrealizował Projektu w sposób ustalony w umowie o dofinansowanie, która stanowi "inne procedury" o których mowa w art. 184 ust. 1 u.f.p. W tej sytuacji, jako naruszenie należy wskazać wszelkie odstępstwa od zapisów umowy o dofinansowanie Projektu, które mogło spowodować wystąpienie szkody w budżecie UE. W konsekwencji zmaterializowała się przesłanka określona w przepisie art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p.
W złożonym odwołaniu Strona zaskarżyła Decyzję nr 6/RPSL/2024 z 13 kwietnia 2024 r. w całości jako wydaną z naruszeniem przepisów prawa, tj.
naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 207 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 184 ust 1 u.f.p. wzw. z § 15 ust. 1 Umowy poprzez ich błędne zastosowanie polegające na nieprawidłowym przyjęciu, iż środki przeznaczone na realizację programu "Przepis na zmianę" zostały wykorzystane z naruszeniem procedur których mowa w art. 184, a wynikających z Umowy, a to poprzez niedochowanie należytej staranności w procesie rekrutacji oraz weryfikacji spełnienia przez uczestników projektu warunku kwalifikowalności dotyczącego poziomu wykształcenia w konsekwencji czego przyjęto do projektu osoby niespełniające warunku kwalifikowalności związanego wymaganym wykształceniem, w sytuacji gdy;
ani Umowa o dofinansowanie ani Regulamin Konkursu nr [...] w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 (dalej :Regulamin Konkursu) nie określają procedur weryfikacji spełniania przez uczestników projektu warunku kwalifikowalności dotyczącego poziomu wykształcenia, jak również nie określają, jakie dokumenty dotyczące poziomu wykształcenia mają być wymagane przez Beneficjenta od uczestników celem potwierdzenia posiadanego przez nich poziomu wykształcenia, a także nie nakładają na Beneficjenta obowiązku dokonywania weryfikacji tego kryterium za pośrednictwem zwracania się o informacje w tym zakresie do podmiotów publicznych, wobec czego nie sposób przyjąć, iż Beneficjent swoim postępowaniem naruszył jakiekolwiek procedury weryfikacji spełnienia przez uczestników projektu warunku kwalifikowalności dotyczącego poziomu wykształcenia, jeżeli procedury takie w rzeczywistości nie istniały,
jedyną obiektywnie możliwą formą uzyskania przez Beneficjenta informacji dotyczących poziomu wykształcenia uczestników projektu było oświadczenie składane przez samych uczestników, która to forma została zastosowana przez Beneficjenta i wynikała zarówno z Regulaminu konkursu, w którym wskazano, iż "Weryfikacja przez Beneficjenta spełniania przez uczestników kryteriów kwalifikowalności odbywa się na podstawie zaświadczeń lub innych dokumentów potwierdzających spełnienie przez uczestnika warunków kwalifikowalności na dzień podpisania umowy uczestnictwa w projekcie. Oświadczenia mogą być stosowane wyłącznie w przypadku, gdy nie ma możliwości uzyskania innego dokumentu (np. w przypadku poziomu wykształcenia). Z dokumentu pn. "Szczegółowe obowiązki Beneficjenta wynikające z realizacji projektu w ramach Poddziałania 7.1.3. Poprawa zdolności do zatrudnienia osób poszukujących pracy i pozostających bez zatrudnienia -OSI Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020" stanowiącego załącznik do Umowy, a także Wytycznych w zakresie kwalifikowania wydatków, z których wynika, iż oświadczenie stanowi dokument umożliwiający wykazania spełniania przez uczestnika kryterium kwalifikowalności w zakresie posiadanych kwalifikacji, uprawniającego do udziału w projekcie (warunkiem kwalifikowalności uczestnika projektu jest spełnienie przez niego kryterium kwalifikowalności uprawniających do udziału w projekcie, co jest potwierdzone właściwym dokumentem tj. oświadczeniem lub zaświadczeniem, w zależności od kryterium uprawniającego dana osobę lub podmiot do udziału w projekcie, zastrzeżeniem pkt 6)
zamiar stosowania przez Beneficjenta oświadczeń celem uzyskania weryfikacji informacji dotyczących poziomu wykształcenia uczestników projektu był zgłaszany Instytucji Pośredniczącej już na etapie składania przez Beneficjenta wniosku o dofinansowanie, będącego podstawą realizacji projektu (we wniosku wskazane zostało, iż dokumentami potwierdzającymi wskaźnik "Liczba osób o niskich kwalifikacjach objętych wsparciem w programie są Oświadczenia potwierdzające wykształcenie uczestnika składane przez UP podczas rekrutacji"), który to wniosek, a więc także wskazana w nim forma uzyskania i weryfikacji informacji dotyczących poziomu wykształcenia uczestników projektu został wielokrotnie sprawdzony na etapie konkursowym i zatwierdzony bez zastrzeżeń w tym zakresie rzez [...] Urząd Pracy w K. wobec czego organ akceptując treść wniosku o dofinansowanie oraz podpisując umowę o dofinansowanie, wyraził zgodę na realizację projektu według określonych w tych dokumentach zasad, w tym również w zakresie potwierdzania poziomu kwalifikacji uczestników projektu na podstawie oświadczeń,
spełnianie przez uczestników warunków kwalifikowalności związanego z wymaganym poziomem wykształcenia weryfikowane było przez Beneficjenta nie tylko na podstawie oświadczeń, lecz także w ten sposób, że przed rozpoczęciem udzielania wsparcia każdy z uczestników zobowiązany był podpisać z Beneficjentem umowę uczestnictwa w projekcie według wzoru Umowy uczestnictwa w projekcie współfinansowanym ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020, stanowiącego załącznik nr 6 do umowy o dofinasowanie, zaś w ramach zawieranej umowy każdy z uczestników składał oświadczenie, że na dżień jej podpisania spełnia kryteria warunkujące udział w projekcie (§ 4 pkt 1 umowy), w tym oczywiście kryterium posiadania niskich kwalifikacji posiadania wykształcenia na poziomie najwyżej ISCED 3 włącznie, zgodnie z definicją zawartą w Regulaminie konkursu,
wbrew stanowisku [...] UP Pracy w K. Beneficjent dopełnił wszelkich obowiązków informacyjnych w odniesieniu do warunków kwalifikowalności dotyczących poziomu wykształcenia, bowiem definicja "osób o niskich kwalifikacjach" zawarta została m.in. w Regulaminie rekrutacji opracowanym przez Beneficjenta na potrzeby projektu, gdzie pozostawała tożsama z definicją zwartą w Regulaminie konkursu tj. "Osoby p niskich kwalifikacjach - osoby posiadające wykształcenie na poziomie do ISCED 3 włącznie. Definicja poziomów wykształcenia (ISCED) została zawarta w Wytycznych w zakresie monitorowania postępu rzeczowego realizacji programów operacyjnych na lata 2014-2020 w części dotyczącej wskaźników wspólnych EFS monitorowanych we wszystkich PI. Poziom uzyskanego wykształcenia jest określany w dniu rozpoczęcia uczestnictwa w projekcie. Osoby przystępujące do projektu należy wykazać jeden raz, uwzględniając najwyższy ukończony poziom "ISCED" (§ 1 pkt. 17 Regulaminu rekrutacji), jak również w Regulaminie rekrutacji (§3 pkt. 1 d), gdzie wyszczególniony był warunek uczestnictwa w projekcie dotyczący niskich kwalifikacji zgodnie z tym zapisem projekt skierowany był do osób, które "są osobami o niskich kwalifikacjach- osobami posiadającymi wykształcenie do poziomu ISCED 3" - przy czym Regulamin rekrutacji był udostępniany każdemu uczestnikowi, a jego przestrzeganie stanowiło jeden z obowiązków uczestnika projektu zgodnie z § 4 pkt. 2.2) umowy uczestnictwa w projekcie zatem podpisując umowę uczestnictwa w projekcie każdy z uczestników projektu po raz kolejny poświadczał własnoręcznym podpisem prawdziwość oświadczenia o pełnieniu kryteriów warunkujących udział w projekcie, które to warunki wynikały zarówno z umowy jak i z Regulaminu rekrutacji, a jednocześnie podpisując umowę każdy z uczestników przyjmował na siebie obowiązek zapoznania się i przestrzegania regulaminu rekrutacji, w którym to Regulaminie widniały zapisy dotyczące warunku legitymowania się niskimi kwalifikacjami, tj. posiadania wykształcenia do poziomu ISCED 3, co stanowiło o możliwości udziału w projekcie,
zgodnie z obowiązującymi w toku realizacji Umowy procedurami monitorowania Beneficjent zobowiązany był do wysyłania do [...] Urzędu Pracy w K. danych uczestników projektu, wobec czego dane te mogły być na bieżąco weryfikowane przez Instytucję Pośredniczącą za pośrednictwem narzędzi, którymi ta Instytucja dysponuje (wymieniony w decyzji system "Yiator") - co w niniejszej sprawie nie nastąpiło, bowiem do takiej weryfikacji doszło dopiero po udzieleniu wsparcia uczestnikom, pomimo iż uczestnik Pan T. Z., uznany przez Instytucję Pośredniczącą za niespełniającego kryteriów kwalifikowalności, podlegał pogłębionej kontroli w ramach Wniosku o płatność na etapie otrzymywania wsparcia i został na podstawie wszystkich dokumentów źródłowych dotyczących kwalifikowalności uczestników uznany za kwalifikującego się uczestnika projektu, a zatem należy przyjąć, że skoro wewnętrzne procedury kontrolne [...] Urzędu Pracy w procesie weryfikacji potwierdziły kwalifikowalność uczestnika na podstawie m.in. oświadczeń w zakresie poziomu wykształcenia, to nie sposób wymagać od Beneficjenta, by nie dysponując takimi instrumentami, jakimi dysponuje [...] Urząd Pracy, był w stanie wykryć i zweryfikować nieprawidłowości w tym zakresie;
naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 207 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 184 ust. 1 u.fp. w zw. z § 15 ust. 1 Umowy o dofinansowanie poprzez ich błędne polegające na nieprawidłowym przyjęciu, iż środki przeznaczone na realizację programu "Przepis na zmianę" zostały wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p., a wynikających z w/w Umowy, a to poprzez brak wymagania od uczestników będących osobami bezrobotnymi niezarejestrowanymi w urzędzie pracy oraz osobami biernymi zawodowo, przedłożenia zaświadczeń z właściwego ZUS oraz brak pozyskania tego rodzaju dokumentów przez samego Beneficjenta, w konsekwencji czego przyjęto do projektu dwie osoby niespełniające warunku kwalifikowalności związanego ze statusem na rynku pracy w sytuacji gdy:
ani Umowa o dofinansowanie, ani Regulamin Konkursu nie określają procedur weryfikacji spełniania przez uczestników projektu warunku kwalifikowalności dotyczącego statusu na rynku pracy, jak również nie określają, jakie dokumenty dotyczące statusu na rynku pracy mają być wymagane przez Beneficjenta od uczestników, celem potwierdzenia pozostawania przez nich osobami bezrobotnymi, biernymi zawodowo, zatrudnionymi na umowę krótkoterminową lub cywilnoprawną bądź osobą "ubogą pracującą", a także nie nakładają na Beneficjenta obowiązku dokonywania weryfikacji tego kryterium za pośrednictwem zwracania się o informacje w tym zakresie do podmiotów publicznych, wobec czego nie sposób przyjąć, iż Beneficjent swoim postępowaniem naruszył jakiekolwiek procedury weryfikacji spełnienia przez uczestników projektu warunku kwalifikowalności dotyczącego statusu na rynku pracy, jeżeli procedury takie w rzeczywistości nie istniały;
Beneficjent nie miał możliwości we własnym zakresie uzyskać zaświadczeń z właściwego ZUS dotyczącego statusu na rynku pracy uczestników projektu, bowiem nie jest podmiotem uprawnionym do udostępniania danych zgromadzonych na koncie ubezpieczonego zgodnie z art. 50 ust. 3 Ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych;
zamiar stosowania przez Beneficjenta oświadczeń celem uzyskania i weryfikacji informacji dotyczących statusu na rynku pracy uczestników projektu będących osobami bezrobotnymi niezarejestrowanymi w urzędzie pracy był zgłaszany Instytucji Pośredniczącej już na etapie składania przez Beneficjenta wniosku o dofinansowanie będącego podstawą realizacji projektu, który to wniosek a więc także i wskazana w nim forma uzyskania i weryfikacji informacji dotyczących statusu na rynku pracy uczestników projektu został wielokrotnie sprawdzony na etapie konkursowym i zatwierdzony bez zastrzeżeń w tym zakresie przez [...] Urząd Pracy w K., wobec czego organ akceptując treść wniosku o dofinansowanie oraz podpisując umowę o dofinansowanie wyraził zgodę na realizację projektu według określonych w tych dokumentach zasad, w tym również w zakresie potwierdzania statusu na rynku pracy uczestników projektu na podstawie oświadczeń;
spełnianie przez uczestników warunku kwalifikowalności związanego z wymaganym statusem na rynku pracy weryfikowane było przez Beneficjenta nie tylko na podstawie oświadczeń, lecz także w ten sposób, że przed rozpoczęciem udzielenia wsparcia każdy z uczestników zobowiązany był podpisać z Beneficjentem umowę uczestnictwa w projekcie według wzoru Umowy uczestnictwa w projekcie współfinasowanym ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020. stanowiącego załącznik nr 6 do umowy o dofinansowanie, zaś w ramach zawieranej umowy każdy z uczestników składał oświadczenie, że na dzień jej podpisania spełnia kryteria warunkujące udział w projekcie (4 pkt 1 umowy) w tym oczywiście kryterium pozostawania osobą bezrobotną, bierną zawodowo, zatrudnioną na umowę krótkoterminową lub cywilnoprawną bądź osobą "ubogą pracującą";
naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 207 ust. 1 pkt 2 u.fp. w zw. z art. 2 pkt. 36 Rozporządzenia Rady nr 1303/2013 poprzez jego błędne zastosowanie polegające na orzeczeniu obowiązku zwrotu nieprawidłowo wykorzystanego dofinansowania, w sytuacji gdy w niniejszej sprawie nie została wykazana przesłanka zaistnienia szkody w budżecie Unii Europejskiej wskutek nieprawidłowego wykorzystania dofinansowania, której zaistnienie jest niezbędne dla możliwości stwierdzenia, iż doszło do wystąpienia przywołanej nieprawidłowości - WUP wskazując na rzekome nieprawidłowości w wykorzystaniu dotacji powodujące obowiązek zwrotu części dofinansowania w ogóle nie ustalił kwestii zaistnienia szkody w budżecie ogólnym Unii Europejskiej oraż całkowicie pominął konieczność wykazania istnienia związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym naruszeniem, a wystąpieniem takiej szkody i nie wskazał nawet w treści decyzji, że do takiego uszczuplenia w ogóle doszło, co uniemożliwia zastosowanie trybu przewidzianego w przepisie art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p
naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. w zw. z art. 2 pkt 36 Rozporządzenia Rady nr 1303/2013 poprzez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, iż wskutek dokonania przelewu środków projektowych w nadmiernej wysokości w dniach 15 kwietnia (kwota 318,76 zł) i 15 czerwca 2021 r. (kwota 8 554,77 zł) doszło do uszczuplenia budżetu unijnego i w konsekwencji do zaistnienia przesłanek wymienionych w ww. przepisach, w sytuacji, gdy wobec dokonania przez Beneficjenta zwrotu nadmiernie pobranych środków na konto projektowe odpowiednio w dniach 11 maja 2021 r. i 11 sierpnia 2021 r. nie doszło do zaistnienia szkody w budżecie Unii Europejskiej wskutek nieprawidłowego wykorzystania dofinansowania, co w konsekwencji uniemożliwia zastosowanie trybu przewidzianego w przepisie art. 207 list. 1 pkt 2 u.f.p
naruszenie przepisów postępowania, a to art. 8 k.p.a. poprzez wprowadzenie dopiero na końcowym etapie realizacji projektu nowych wymogów w zakresie weryfikacji oświadczeń składanych przez uczestników projektu na etapie rekrutacji oraz zawierania umów uczestnictwa w projekcie, nie przewidzianych w pierwotnej dokumentacji dostępnej dla Beneficjenta (Wytycznych, Regulaminie Konkursu, Umowie o dofinansowanie) nie wymaganych również w dotychczasowej praktyce współpracy z Instytucją Pośredniczącą (np. w zakresie kontroli wniosków płatniczych), a w konsekwencji zakwestionowanie na tej podstawie przyjętej i uregulowanej prawnie praktyki pozyskiwania oraz wykorzystania dotacji, ponadto nie przeprowadzenie żadnych dowodów (zeznania świadków itd.) celem wykazania, iż Strona nie dochowała należytej staranności opracowując system rekrutacji tym bardziej, iż system rekrutacji zapewniał podwójną weryfikację oraz właściwą informację dla kandydatów i uczestników Strona nie miała innych środków weryfikacji kandydatów co ma potwierdzenie w dokumentacji projektowej, tymczasem opinie o niewłaściwej rekrutacji nie mają oparcia w materiale dowodowym a są jedynie dywagacjami organu, a nadto błędne ustalenie, że Strona Skarżąca dopuściła się wydatkowana środków publicznych z naruszeniem warunków kwalifikowalności określonych rozdziale 6 podrozdział 6.2 pkt 3 lit b) c). e). f), g), h) oraz k) Wytycznych w sytuacji gdy wydatki były; zgodne z obowiązującymi przepisami prawa unijnego oraz prawa krajowego; zgodne z PO i SZOOP; zostały poniesione zgodnie z postanowieniami umowy o dofinansowanie; były niezbędne dla realizacji celów projektu; zostały dokonane w sposób przejrzysty racjonalny i efektywny z zachowaniem zasad uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów; zostały należycie udokumentowane; są zgodne z innymi warunkami uznania ich za wydatek kwalifikowalny określony w Wytycznych (...) lub określony przez IZ PO w SZOOP, regulaminie konkursu.
Zarząd Województwa Śląskiego (dalej również "organ odwoławczy") decyzją z dnia 15 maja 2024 r., wydaną na podstawie art. 104 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 41 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 566), art. 207 ust. 1 pkt 2, ust. 9 pkt 1 i ust. 12 pkt 2 w zw. z art. 60 pkt 6, 61 ust. 3 pkt 2 i art. 67 u.f.p. oraz w zw. z art. 9 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 9 lit. c ustawy wdrożeniowej, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W ocenie organu odwoławczego Strona nie dokonała wyczerpującej i rzetelnej weryfikacji spełnienia kryteriów kwalifikujących. Oparła się tylko na złożonych przez uczestników imiennych oświadczeniach oraz formularzach zgłoszeniowych, nie prosząc o przedstawienie dokumentacji pozwalającej na jednoznaczne stwierdzenie, czy spełniają oni określone kryteria. Nieprawidłowością w realizacji projektu było zakwalifikowanie do udziału w projekcie osób niespełniających wymaganych kryteriów, a w konsekwencji nieosiągnięcie wskaźnika osób o niskich kwalifikacjach, tj. osób posiadających wykształcenie na poziomie do ISCED 3 włącznie. Tym samym nie można też uznać, że cel Projektu został zrealizowany. Cały czas Beneficjent miał możliwość żądania od uczestników zaświadczeń ze szkół które ukończyły bądź świadectw ukończenia szkoły/uczelni. Nie było postanowień umownych, które by tego zabraniały.
W niniejszej sprawie Strona postępowania:
1) nie dochowała staranności i zakwalifikowała w konsekwencji do Projektu osoby podlegające wyłączeniu z uczestnictwa w nim,
2) zaniechała starannej realizacji Projektu, zgodnie z postanowieniami zawartymi we wniosku o dofinansowanie i umowie o dofinansowanie.
W ocenie organu odwoławczego to na podmiocie realizującym projekt spoczywa ciężar przeprowadzenia rekrutacji uczestników zgodnie z kryteriami udziału w Projekcie, które zostały określone we wniosku o dofinansowanie oraz w oparciu o dokumenty, które jednoznacznie potwierdzają kwalifikowalność danej osoby. Zatem powinien on z należytą starannością dokonać weryfikacji spełnienia przez osoby ubiegające się o wsparcie w ramach Projektu wszystkich kryteriów kwalifikowalności określonych w Regulaminie konkursu, SZOOP, wniosku o dofinansowanie, a następnie również dokonać weryfikacji w kontekście zapisów w Regulaminie uczestnictwa w Projekcie.
Pomimo iż Strona postępowania nie miała możliwości zweryfikowania danych podawanych przez uczestników Projektu w systemie Viator (co podnosi w odwołaniu) to, jak słusznie zauważył organ pierwszej instancji, miała możliwość podjęcia szerszych działań informacyjnych czy sprawdzających - przedstawiane dane (np. świadectwa ukończenia szkół/uczelni czy też zaświadczenia o ukończeniu szkoły wydane przez uprawnione osoby).
Organ odwoławczy podkreślił, że samo złożenie oświadczeń o posiadanym wykształceniu przez osoby ubiegające się do zakwalifikowania się do Projektu nie daje pewności co do ich wiarygodności, a tym samym nie daje gwarancji dla Beneficjenta pomocy prawidłowej realizacji Projektu i realizacji jego celu. Poprzestanie na oświadczeniach skutkuje bowiem ryzykiem niewywiązania się z postanowień umowy i zwrotem dofinansowania.
Podniósł, że uproszczenie procedur związanych z naborem uczestników Projektu, polegających na dopuszczeniu składania oświadczeń, nie zwalniało Beneficjanta z jednoczesnej weryfikacji informacji przedstawianych przez osoby deklarujące chęć udziału w Projekcie. Oznacza to, że osoba przystępująca do Projektu powinna była w sposób niebudzący wątpliwości potwierdzić, że spełnia wymagania udziału w Projekcie i że posiada wykształcenie maksymalnie na poziomie ISCED 3, a po stronie Beneficjanta (w jego własnym interesie) leżała powinność sprawdzenia, czy wsparcie trafia do uczestników stanowiących grupę docelową Projektu. Pomimo przyzwolenia lOK na stosowanie uproszczonych procedur w rekrutacji do Projektu, Strona postępowania nadal związana była ustaleniami z umowy o dofinansowanie.
W ocenie organu odwoławczego organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił zatem, że Beneficjent naruszył postanowienia umowy o dofinansowanie projektu, Wytyczne oraz rozporządzenia unijne w zakresie kwalifikowalności uczestników Projektu, tym samym wypełniając przesłankę wskazaną w art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. Z treści art. 184 u.f.p. wynika, że wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3, są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu. Do obowiązujących procedur zalicza się w szczególności: umowę o dofinansowanie Projektu. Jednocześnie zaznaczył, że zgodnie z § 15 ust. 1 umowy o dofinansowanie w przypadku stwierdzenia, iż na skutek działania lub zaniechania beneficjenta doszło do nieprawidłowości lub innego wydatkowania środków dofinansowania niezgodnie z zapisami umowy, IP ma obowiązek wszczęcia procedury odzyskania środków zgodnie z przepisami rozporządzenia ogólnego, ustawy wdrożeniowej oraz u.f.p.
Zdaniem organu odwoławczego w sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki nieprawidłowości, o której mowa w art. 2 pkt 36 rozporządzenia ogólnego, tj.:
- nastąpiło naruszenie przepisów prawa - umowy o dofinansowanie i Wytycznych,
- poprzez brak właściwej realizacji Projektu uniemożliwiającej potwierdzenie kwalifikowalności uczestników projektu (działanie lub zaniechanie),
- co uniemożliwiło uznanie wydatków w 100% za kwalifikowalne i doprowadziło do niekorzystnego gospodarowania środkami (szkoda realna dla budżetu poprzez brak rozliczenia zaliczki).
W związku z tym IP zobowiązana jest do odzyskania dofinansowania oraz zobowiązania Beneficjenta do zwrotu otrzymanych środków.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Strona Skarżąca, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg. norm prawem przepisanych, powtarzając zarzuty zawarte wcześniej w odwołaniu
W uzasadnieniu w pierwszej kolejności podkreśliła, że przy rekrutacji uczestników do udziału w projekcie pn. "Przepis na zmianę" oceniał ich kwalifikowalność w zakresie poziomu wykształcenia oraz statusu na rynku pracy w oparciu o oświadczenia składane pod rygorem odpowiedzialności karnej, zatem wymagane przez niego dokumenty należy uznać za wystarczające do potwierdzenia pozytywnych przesłanek warunkujących uczestnictwo w projekcie oraz do przyjęcia wydatków za kwalifikowalne, skoro dla weryfikacji spełnienia kryteriów kwałifikowalności uczestników "Wytyczne w zakresie realizacji przedsięwzięć z udziałem środków Europejskiego Funduszu Społecznego w obszarze rynku pracy na łata 2014 - 2020" oraz "Szczegółowe obowiązki Beneficjenta wynikające z realizacji projektu w ramach Poddziałania 7.1.3 Poprawa zdolności do zatrudnienia osób poszukujących pracy i pozostających bez zatrudnienia - OSI Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na łata 2014-2020" dopuszczały taki dokument, jak oświadczenie (zwłaszcza w zakresie weryfikacji poziomu wykształcenia). Wobec tego złożenie przez niektórych uczestników projektu oświadczeń niezgodnych z prawdą, nie powinno obciążać Beneficjenta i powodować, że poniesione przez niego wydatki stają się niekwalifikowalnymi. Z uwagi na to, że Beneficjent przy konstruowaniu dokumentów rekrutacyjnych dostosował się do Wytycznych oraz do "Szczegółowych obowiązków Beneficjenta wynikających z realizacji projektu...", to nie można przerzucać na niego negatywnych konsekwencji takiego działania. Skoro za wystarczające dla potwierdzenia kwalifikowalności uczestników w zakresie poziomu wykształcenia oraz statusu na rynku pracy - zgodnie z w/w dokumentami - mogło być uznane oświadczenie złożone przez uczestnika projektu, to brak jest podstaw do uznania wydatków poniesionych na wsparcie uczestnika projektu, który złożył oświadczenie niezgodne z prawdą, za niekwalifikowalne. Wobec dopuszczenia oświadczeń przez w/w dokumenty stanowiące podstawę realizacji projektu. Beneficjent nie miał obowiązku weryfikacji oświadczeń składanych przez uczestników projektu, a w konsekwencji nie można zatem uznać, że Beneficjent dopuścił się zaniechania w zakresie weryfikacji oświadczeń składanych przez uczestników projektu. I choć nie zmienia to tego, iż w przedmiotowej sprawie doszło do uczestnictwa w projekcie osób, które nie spełniały kryteriów kwalifikowalności, a zatem nie spełniały warunków udziału w projekcie, to jednak nie można skarżącemu postawić zarzutu, iż przy wydatkowaniu środków unijnych naruszył procedury, o których mowa w art. 184 u.f.p.
Dalej podkreśliła, że w sprawie weryfikacja kwalifikowalności uczestników do udziału w projekcie była dokonywana przez kadrę projektu dwukrotnie tj. po raz pierwszy w procedurze rekrutacji do projektu oraz po raz drugi w momencie zawierania umów uczestnictwa w projekcie. Podstawą weryfikacji poziomu wykształcenia uczestników były oświadczenia uczestników projektu, podpisywane przez każdego z nich własnoręcznym podpisem. Beneficjent dysponuje pisemnymi oświadczeniami wszystkich uczestników projektu, dotyczącymi poziomu ich wykształcenia - w tym oczywiście również oświadczeniami uczestników, co do których podczas kontroli ujawniono nieprawidłowości. Wszystkie te oświadczenia zostały udostępnione podczas kontroli zespołowi kontrolnemu [...] Urzędu Pracy w K. Co istotne, każde z tych oświadczeń zawiera informację o posiadanym poziomie wykształcenia do ISCED 3 włącznie, co zgodnie z definicją zawartą w Regulaminie Konkursu, a także z Regulaminem rekrutacji opracowanym przez Beneficjenta na potrzeby projektu, mieści się w ramach pojęcia "niskie kwalifikacje". Na podstawie złożonych przez uczestników oświadczeń należało więc stwierdzić, że wszyscy uczestnicy na moment rozpoczęcia udziału w projekcie spełniali warunki kwalifikowalności uprawniające do udziału w nim, dotyczące maksymalnego dopuszczalnego poziomu wykształcenia. Do takich samych wniosków doszedł zresztą zespół kontrolny [...] Urzędu Pracy w K., wskazując w Informacji pokontrolnej z dnia 11 kwietnia 2022 r, iż; "W trakcie przeprowadzonych czynności kontrolnych stwierdzono, iż uczestnicy projektu, których dokumenty poddano kontroli złożyli dokumenty potwierdzające ich kwalifikowalność na dzień rozpoczęcia udziału w projekcie, tj. dzień podpisania umowy uczestnictwa w projekcie".
Wskazała, że ani Umowa o dofinansowanie, ani Regulamin Konkursu w żaden sposób nie określają procedur weryfikacji spełniania przez uczestników projektu warunku kwalifikowalności dotyczącego poziomu wykształcenia oraz statusu na rynku pracy, jak również nie określają, jakie dokumenty dotyczące poziomu wykształcenia mają być wymagane przez Beneficjenta od uczestników celem potwierdzenia danych podawanych przez uczestników w tym zakresie. Dokumenty te nie nakładają także na Beneficjenta obowiązku dokonywania weryfikacji tego kryterium za pośrednictwem zwracania się o informacje dotyczące wykształcenia bądź statusu na rynku pracy uczestników projektu do podmiotów publicznych. Nie sposób zatem przyjąć, iż Beneficjent swoim postępowaniem naruszył jakiekolwiek procedury weryfikacji spełnienia przez uczestników projektu warunku kwalifikowalności dotyczącego poziomu wykształcenia oraz statusu na rynku pracy, jeżeli procedury takie w rzeczywistości nie istniały.
W ocenie autora skargi naruszenie procedur, o których mowa w przepisie art. 207 ust. 1 pkt 2 u.fp. należy rozumieć szeroko, poprzez naruszenie zarówno przepisów prawa powszechnie obowiązującego oraz obowiązujących bezpośrednio przepisów prawa Unii Europejskiej (w tym ww. rozporządzenia nr 1303/2013), postanowień regulaminu konkursu, postanowień umowy o dofinansowanie i wytycznych będących dokumentami regulującymi procedury wydatkowania środków europejskich Do uznania, że spełniła się przesłanka zwrotu środków z art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p., organ musi wskazać więc na konkretne zachowanie beneficjenta, które spowodowało naruszenie określonej normy prawnej lub postanowienia umownego, a więc procedur, o których mowa w art. 184 u.fp. W niniejszej sprawie natomiast nic takiego w ocenie skarżącego nie miało miejsca, bowiem skoro przepisy prawa krajowego i unijnego, jak również Regulamin Konkursu, Umowa o dofinansowanie oraz Wytyczne nie wprowadzały żadnej procedury w zakresie pozyskiwania i weryfikacji danych uczestników projektu odnoszących się do posiadanego przez nich wykształcenia oraz statusu na rynku pracy, a jednocześnie wprost zezwalały na stosowanie oświadczeń w tym zakresie, to w sposób oczywisty nie mogło dojść do naruszenia takiej procedury ze strony Beneficjenta.
Dalej Strona Skarżąca wskazała, że zarówno z Regulaminu Konkursu, jak i z dokumentu pn. ,Szczegółowe obowiązki Beneficjenta wynikające z realizacji projektu w ramach Poddziałania 7.1.3 Poprawa zdolności do zatrudnienia osób poszukujących pracy i pozostających bez zatrudnienia - OSI Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014- 2020", a także z przytoczonych w Informacji pokontrolnej Wytycznych w zakresie kwalifikowania wydatków wynika, iż oświadczenie stanowi dokument umożliwiający wykazanie spełniania przez uczestnika projektu kryterium kwalifikowalności w zakresie posiadanych kwalifikacji (wykształcenia oraz statusu na rynku pracy), uprawniającego do udziału w projekcie. W Regulaminie Konkursu widnieje bowiem zapis, iż: "Weryfikacja przez beneficjenta spełniania przez uczestnika kryteriów kwalifikowalności odbywa się na podstawie zaświadczeń lub innych dokumentów potwierdzających spełnienie przez uczestnika warunków kwalifikowalności na dzień podpisania umowy uczestnictwa w projekcie. Oświadczenia mogą być stosowane wyłącznie w przypadku, gdy nie ma możliwości uzyskania innego dokumentu (np. w przypadku potwierdzenia poziomu wykształcenia)". Taki sam zapis widnieje ponadto w pkt I. ,szczegółowe obowiązki Beneficjenta wynikające z realizacji projektu w ramach Poddziałania 7.1.3 Poprawa zdolności do zatrudnienia osób poszukujących pracy i pozostających bez zatrudnienia - OSI Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020". Zapisy tej treści wprost dopuszczają zatem możliwość stosowania przez Beneficjenta oświadczeń celem potwierdzenia posiadanego poziomu wykształcenia, z uwagi na brak możliwości uzyskania innego rodzaju dokumentu potwierdzającego spełnianie kryterium w tym zakresie, jak również wprost potwierdzają, że Beneficjent nie ma możliwości uzyskania jakiegokolwiek innego dokumentu potwierdzającego poziom wykształcenia posiadany przez uczestnika. Również zapisy Wytycznych w zakresie kwalifikowania wydatków wskazują na możliwość potwierdzania przez uczestników spełniania kryteriów kwalifikowalności na podstawie oświadczeń.
Wskazała również, że zgodnie z obowiązującymi w toku realizacji Umowy procedurami monitorowania Beneficjent zobowiązany był do wysyłania do [...] Urzędu Pracy w K. danych uczestników projektu. Dane te mogły być zatem na bieżąco weryfikowane przez Instytucję Pośredniczącą za pośrednictwem narzędzi, którymi ta instytucja dysponuje (wymieniony w decyzji system "Viator"). Do takiej weryfikacji jednak w niniejszej sprawie nie doszło, a wątpliwości organu pojawiły się dopiero po udzieleniu wsparcia uczestnikom projektu. Powyższe ma znaczenie o tyle, że takimi możliwościami weryfikacji danych przekazywanych przez uczestników, jakimi dysponowała Instytucja Pośrednicząca, nie dysponuje Beneficjent.
Odnośnie do kryterium dotyczącego statusu na rynku pracy autor skargi wskazał ponadto, że Beneficjent nie miał możliwości we własnym zakresie uzyskać zaświadczeń z właściwego ZUS dotyczącego statusu na rynku pracy uczestników projektu. Beneficjent nie jest bowiem podmiotem uprawnionym do udostępniania danych zgromadzonych na koncie ubezpieczonego zgodnie z art. 50 ust. 3 Ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Dodał również, że organy obu instancji w obu wydanych decyzjach wielokrotnie wskazują, iż weryfikacja spełniania przez uczestników projektu kryterium kwallifikowalności w zakresie wymaganego poziomu wykształcenia oraz statusu na rynku pracy dokonywana przez skarżącego za pośrednictwem oświadczeń uczestników była niewystarczająca i stanowiła wyraz niedostatecznej staranności skarżącego oraz niedochowania procedur, nie wskazując jednak, jakimi innymi środkami Beneficjent miał możliwość zweryfikować informacje podawane przez uczestników projektu w tym zakresie. Brak jakichkolwiek konkretnych sugestii ze strony organów obu instancji co do możliwych do wykorzystania przez skarżącego środków i narzędzi umożliwiających weryfikację spornych kwestii, naprowadza na wniosek, że w rzeczywistości brak było jakichkolwiek środków pozostających w dyspozycji skarżącego, z których mógłby on skorzystać celem uniknięcia zarzutu niedochowania procedur. Podkreślono ponownie, że Strona nie dysponowała dostępem ani do systemu "Viator", ani też do jakiegokolwiek innego systemu zawierającego bazę danych o poziomie wykształcenia poszczególnych uczestników projektu czy ich statusie na rynku pracy - o ile takie systemy w ogóle istnieją.
Dalej przedstawiono interpretację, iż art. 207 ust. 1 pkt 2 u.fp. w powiązaniu art. 2 pkt 36 Rozporządzenia Ogólnego. Pełnomocnik skarżącego zauważył w tym kontekście, źe nieprawidłowość ma miejsce w sytuacji, gdy na skutek naruszenia procedur doszło do powstania szkody lub mogłoby dojść do jej powstania w budżecie ogólnym Unii Europejskiej. Możliwość powstania szkody należy więc rozumieć jako możliwość uszczuplenia środków unijnych. W ocenie autora skargi organ pierwszej instancji wskazując na rzekome nieprawidłowości w wykorzystaniu dotacji powodujące obowiązek zwrotu części dofinansowania, w ogóle nie ustalił kwestii zaistnienia szkody w budżecie ogólnym Unii Europejskiej oraz całkowicie pominął konieczność wykazania istnienia związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym naruszeniem a wystąpieniem takiej szkody.
Dalej przypomniano, że Beneficjent dokonał zwrotu nadmiernie pobranych środków na konto projektowe odpowiednio w dniach 11 maja 2021 r. (kwota 318,76 zł) i 11 sierpnia 2021 r. (kwota 8.554,77 zł). Wobec dokonania zwrotu nieprawidłowo pobranych środków, nie doszło do zaistnienia żadnej szkody w budżecie Unii Europejskiej, co w konsekwencji uniemożliwia zastosowanie w tym zakresie trybu przewidzianego w przepisie art. 207 ust. 1 pkt 2 u.fp.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga okazała się bezzasadna.
Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: "p.p.s.a."), stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a). Przy czym, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami.
Przedmiotem sporu w sprawie jest legalność nałożenia na Skarżącego obowiązku zwrotu części dofinansowania wraz z odsetkami udzielonego mu z Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 na realizację Projektu realizowanego na podstawie umowy od dofinasowanie.
W ocenie Sądu, wydane w sprawie decyzje są zgodne z prawem, a zarzuty skargi niezasadne.
Zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 2 i 9 ustawy wdrożeniowej do zadań Instytucji Zarządzającej - zarządu województwa w przypadku regionalnego programu operacyjnego - należy w szczególności wybór projektów do dofinansowania oraz odzyskiwanie kwot podlegających zwrotowi, na zasadach określonych w ustawie o finansach publicznych albo w umowie o dofinansowanie projektu, albo w decyzji o dofinansowaniu projektu, w tym wydawanie decyzji o zwrocie środków przeznaczonych na realizację programów, projektów lub zadań oraz decyzji o zapłacie odsetek, o których mowa odpowiednio w art. 207 ust. 9 i art. 189 ust. 3b u.f.p.
Z kolei art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. stanowi, że w przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184, podlegają zwrotowi przez beneficjenta wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 od dnia doręczenia decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy.
Stosownie zaś do art. 184 ust. 1 u.f.p. wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3, są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu.
Ugruntowanym już w orzecznictwie stanowiskiem jest, że poprzez inne procedury w rozumieniu art. 184 ust. 1 u.f.p. należy rozumieć nie tylko przepisy prawa powszechnego krajowego i unijnego, ale również procedury, o jakich jest mowa w umowie o dofinansowanie ustanowione w dokumentach programowych, jak i samą umowę (np. wyroki NSA: z 14 września 2023 r., I GSK 1283/22; z 13 kwietnia 2023 r., I GSK 173/19; z 11 października 2018 r., I GSK 931/18; z 12 października 2018 r., I GSK 1076/18, z 11 lipca 2018 r., I GSK 712/18; wyroki: WSA w Warszawie z 13 października 2017 r., V SA/Wa 1316/17; WSA w Gliwicach z 12 marca 2018 r., IV SA/Gl 815/17 i z 27 lutego 2018 r., IV SA/Gl 886/17).
Zgodnie z art. 207 ust. 8 i 9 pkt 1 u.f.p. w przypadku stwierdzenia okoliczności, o których mowa w ust. 1 tego przepisu (m.in. wykorzystania środków finansowych z naruszeniem procedur), instytucja zarządzająca wzywa beneficjenta do:
1) zwrotu środków lub
2) do wyrażenia zgody na pomniejszenie kolejnych płatności,
w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. Po bezskutecznym upływie terminu, instytucja zarządzająca wydaje decyzję określającą kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki, oraz sposób zwrotu środków.
Stosownie do art. 24 ust. 9 ustawy wdrożeniowej w przypadku stwierdzenia wystąpienia nieprawidłowości indywidualnej:
1) przed zatwierdzeniem wniosku o płatność - instytucja zatwierdzająca wniosek o płatność dokonuje pomniejszenia wartości wydatków kwalifikowalnych ujętych we wniosku o płatność złożonym przez beneficjenta o kwotę wydatków poniesionych nieprawidłowo;
2) w uprzednio zatwierdzonym wniosku o płatność - właściwa instytucja nakłada korektę finansową oraz wszczyna procedurę odzyskiwania od beneficjenta kwoty współfinansowania UE w wysokości odpowiadającej wartości korekty finansowej, zgodnie z art. 207 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, a w przypadku programu EWT - zgodnie z umową o dofinansowanie projektu albo decyzją o dofinansowaniu projektu.
Według art. 60 pkt 6 u.f.p., należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, a także odsetki od tych środków i od tych należności są środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym. Natomiast zgodnie z art. 67 u.f.p. do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych tą ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego i odpowiednio przepisy działu III Ordynacji podatkowej.
Ustawodawca, określając pojęcie "nieprawidłowości indywidualnej" w słowniku pojęć zawartym w art. 2 pkt 14) ustawy wdrożeniowej odsyła do definicji nieprawidłowości, o której mowa w art. 2 pkt 36 w rozporządzeniu ogólnym (Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006; Dz.U.UE.L.2013.347.320 z dnia 2013.12.20).
W myśl art. 2 pkt 36 rozporządzenia ogólnego "nieprawidłowość" oznacza każde naruszenie prawa unijnego lub prawa krajowego dotyczącego stosowania prawa unijnego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego we wdrażanie EFSI, które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu Unii nieuzasadnionym wydatkiem.
Zdaniem Sądu w sprawie Strona Skarżąca dopuściła się naruszenie prawa w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia ogólnego.
W sprawie bezsporne jest, że Strona Skarżąca wniosła o dofinasowanie i otrzymała dofinansowanie na kształcenie osób o niskich kwalifikacjach. Ponadto uczestnicy projektu mieli spełnić jedno z poniższych kryteriów być osobą bezrobotną, bierną zawodowo lub tzw. Ubogim pracującym.
Zgodnie z Regulaminem konkursu (słownik pojęć pkt 26) "osoby o niskich kwalifikacjach - osoby posiadające wykształcenie na poziomie do ISCED 3 włącznie. Definicja poziomów wykształcenia (ISCED) została zawarta w Wytycznych w zakresie monitorowania postępu rzeczowego realizacji programów operacyjnych na lata 2014-2020 w części dotyczącej wskaźników wspólnych EPS monitorowanych we wszystkich PI. Poziom uzyskanego wykształcenia jest określany w dniu rozpoczęcia uczestnictwa w projekcie. Osoby przystępujące do projektu należy wykazać jeden raz, uwzględniając najwyższy ukończony poziom ISCED".
W załączniku nr 2 Wspólna Lista Wskaźników Kluczowych 2014-2020 - EPS do ww. Wytycznych określono, zgodnie z klasyfikacją Międzynarodowej Standardowej Klasyfikacji Kształcenia — ISCED, definicje poziomów 1-3 ISCED. ISCED 3 - Wykształcenie PONADGIMNAZJALNE - ma na celu uzupełnienie wykształcenia średniego i przygotowanie do podjęcia studiów wyższych lub umożliwienie osobom uczącym się nabycia umiejętności istotnych dla podjęcia zatrudnienia. Uczniowie przystępują do nauki na tym poziomie zwykle pomiędzy 15, a 16 rokiem życia. Programy na poziomie ISCED 3 z reguły kończą się 12 lub 13 lat po rozpoczęciu nauki na poziomie ISCED 1 (lub mniej więcej w wieku 18 lat), przy czym najczęściej jest to okres 12 lat.
Tymczasem w wyniku kontroli realizacji umowy o dofinasowania okazało, że Strona Skarżąca zakwalifikowała do Projektu 22 osoby, które nie spełniały kryteriów uczestnictwa w nim, co w efekcie skutkowało naruszeniem zapisów umowy o dofinansowanie i Wytycznych w zakresie kwalifikowalności.
Zgodnie z treścią umowy o dofinansowanie Beneficjent zobowiązał się m.in. do:
- osiągnięcia wskaźników produktu na zakończenie realizacji projektu - liczby osób o niskich kwalifikacjach objętych wsparciem w programie, tj. 100 osób (§ 3 ust. 1 pkt 1 Umowy ),
- realizacji projektu w zakresie określonym i zatwierdzonym we właściwym wniosku w sposób, który zapewni osiągnięcie i utrzymanie celów, w tym wskaźników produktu i rezultatu zakładanych we wniosku i w trakcie realizacji oraz okresie trwałości projektu (§ 3 ust. 4 Umowy),
- realizacji z należytą starannością, ponosząc wydatki w sposób celowy, rzetelny, racjonalny i oszczędny z zachowaniem zasad uzyskiwania najlepszych efektów, zgodnie z obowiązującymi regułami, zasadami i postanowieniami wynikającymi z programu, obowiązujących procedur, wytycznych oraz właściwych przepisów prawa krajowego i unijnego (§ 4 ust. 1 Umowy).
Strona Skarżąca ponadto:
- oświadczyła, iż zapoznała się m.in. z treścią Wytycznych, o których mowa w § 1 pkt 29 umowy oraz zobowiązał się do realizacji projektu zgodnie z ich zapisami (§ 4 ust. 2 Umowy);
- w sprawach nieuregulowanych umową, zobowiązana została do stosowania odpowiednich reguł i zasad wynikających z Programu, a także do stosowania odpowiednich przepisów prawa Unii Europejskiej oraz właściwych aktów prawa krajowego (§ 39 ust. 3 Umowy),
- zobowiązała się do zwrotu całości lub części dofinansowania wraz z odsetkami - w przypadku stwierdzenia, iż na skutek działania bądź zaniechania doszło do nieprawidłowego wydatkowania otrzymanego dofinansowania (§ 15 ust. 1 Umowy).
Stosownie do zapisów § 20 ust. 1 Umowy Beneficjent ponosi odpowiedzialność za realizację projektu zgodnie z właściwymi przepisami prawa unijnego i krajowego oraz Wytycznymi.
Zgodnie z zapisami Wytycznych ocena kwalifikowalności wydatku (Rozdział 6.2. Ocena kwalifikowalności wydatku) polega na analizie zgodności jego poniesienia z obowiązującymi przepisami prawa unijnego i prawa krajowego, decyzją w sprawie zatwierdzenia wkładu finansowego na rzecz dużego projektu, umową o dofinansowanie i Wytycznymi oraz innymi dokumentami, do których stosowania beneficjent zobowiązał się w umowie o dofinansowanie.
Wydatkiem kwalifikowalnym jest wydatek spełniający łącznie następujące warunki:
a) został faktycznie poniesiony w okresie wskazanym w umowie o dofinansowanie, z zachowaniem warunków określonych w podrozdziale 6.1,
b) jest zgodny z obowiązującymi przepisami prawa unijnego oraz prawa krajowego, w tym przepisami regulującymi udzielanie pomocy publicznej, jeśli mają
zastosowanie,
c) jest zgodny z PO i SZOOP,
d) został uwzględniony w budżecie projektu, z zastrzeżeniem pkt 11 i 12 podrozdziału 8.3 Wytycznych, lub – w przypadku projektów finansowanych z FS i EFRR -nw zakresie rzeczowym projektu zawartym we wniosku o dofinansowanie,
e) został poniesiony zgodnie z postanowieniami umowy o dofinansowanie,
f) jest niezbędny do realizacji celów projektu i został poniesiony w związku z realizacją projektu,
g) został dokonany w sposób przejrzysty, racjonalny i efektywny, z zachowaniem zasad uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów,
h) został należycie udokumentowany, zgodnie z wymogami w tym zakresie określonymi w Wytycznych, Wytycznych PT, o których mowa w rozdziale 4 pkt 2, lub ze szczegółowymi zasadami określonymi przez IZ PO,
i) został wykazany we wniosku o płatność zgodnie z Wytycznymi w zakresie warunków gromadzenia i przekazywania danych w postaci elektronicznej,
j) dotyczy towarów dostarczonych lub usług wykonanych lub robót zrealizowanych, w tym zaliczek dla wykonawców, z zastrzeżeniem pkt 4 podrozdziału 6.4,
k) jest zgodny z innymi warunkami uznania go za wydatek kwalifikowalny określonymi w Wytycznych, Wytycznych PT, o których mowa w rozdziale 4 pkt 2, lub określonymi przez IZ PO w SZOOP, regulaminie konkursu lub dokumentacji dotyczącej projektów zgłaszanych w trybie pozakonkursowym.
Tymczasem Strona Skarżąca naruszyła lit. c, e, f, g, h i k powyższego Podrozdziału. Dopuszczając bowiem do Projektu osoby niespełniające kryteriów uczestnictwa w nim naruszyła wymagania SZOOP definiujące między innymi pojęcie osoby bezrobotnej bądź osoby o niskich kwalifikacjach. Nie dochowując należytej staranności w zakresie realizacji projektu naruszyła postanowienia umowy o dofinansowanie. Tym samym wydatki związane z udziałem tych osób w projekcie nie były niezbędne do realizacji celu a wręcz były całkowicie przeciwskuteczne. Nie mogły być także dokonane w sposób racjonalny i efektywny .
Zgodnie z opracowanym przez Stroną Skarżącą Regulaminem uczestnictwa:
1) projekt adresowany był wyłącznie do osób, które spełniały warunek przynależności do osób o niskich kwalifikacjach (tj. posiadających wykształcenie co najwyżej ponadgimnazjalne);
2) osoba zainteresowana uczestnictwem w projekcie była zobowiązana do przedłożenia Formularza Zgłoszeniowego wraz z oświadczeniami dotyczącymi kwalifikowalności do udziału w projekcie oraz załącznikami stanowiącymi integralną część Formularza, tj. Oświadczenie dotyczące zapoznania się z regulaminem oraz przyjęcia zobowiązań wynikających z udziału w projekcie oraz Oświadczenie kandydata na uczestnika projektu dotyczące przetwarzania danych osobowych.
Formularz zgłoszeniowy zawierał informacje o kandydacie na uczestnika projektu, tj. dane uczestnika, dane kontaktowe, status na rynku pracy.
W części dotyczącej informacji na temat wykształcenia, wyszczególniono następujące kryteria: podstawowe (ISCED 1); gimnazjalne (ISCED 2); ponadgimnazjalne — liceum, technikum, szkoła zawodowa (ISCED 3), policealne (ISCED 4), wyższe (ISCED 5-8), spośród, których uczestnik miał wskazać poziom wykształcenia.
Strona Skarżąca, składając wniosek o dofinansowanie założyła, że 100% grupy docelowej stanowić będą osoby o niskich kwalifikacjach, tj. z wykształceniem do poziomu ISCED 3 włącznie, a wśród kluczowych wskaźników produktu podała m.in. wskaźnik dotyczący liczby osób o niskich kwalifikacjach objętych wsparciem w programie z wartością docelową 100 osób, co było dodatkowo punktowane na etapie oceny merytorycznej zgodnie z założeniami konkursu.
W konsekwencji skoro Strona Skarżąca sama wybrała taką grupę docelową, za co otrzymała dodatkowe punkty, to jej obowiązkiem było dołożyć wszelkiej staranności przy realizowaniu założonych działań w projekcie, w szczególności na etapie rekrutacji uczestników.
Sąd podziela stanowisko organów, że Strona nie dokonała wyczerpującej i rzetelnej weryfikacji spełnienia kryteriów kwalifikujących.. Oparła się tylko na złożonych przez uczestników imiennych oświadczeniach oraz formularzach zgłoszeniowych, nie prosząc o przedstawienie dokumentów umożliwiających weryfikację złożonych oświadczeń w zakresie wykształcenia uczestników. Prawidłowo organy wskazały, iż nieprawidłowością w realizacji Projektu było zakwalifikowanie do udziału w nim osób niespełniających wymaganych kryteriów, a w konsekwencji nieosiągnięcie wskaźnika osób o niskich kwalifikacjach, tj. osób posiadających wykształcenie na poziomie do ISCED 3 włącznie. Tym samym nie można uznać, że cel projektu został zrealizowany w stosunku do 20 uczestników.
Sąd zgadza się z organami obu instancji, iż Strona Skarżąca miała możliwość i powinna żądać od uczestników również pozostałych kluczowych dla oceny kwalifikowalności wydatków dokumentów – świadectwa ukończenia ostatniej szkoły/uczelni, bądź zaświadczenia z urzędu pracy potwierdzającego poziom wykształcenia, tak by można było ustalić maksymalny poziom wykształcenia uczestników. Nie było postanowień umownych, które by tego zabraniały.
W Regulaminie Konkursu wskazano Grupę docelową/ostateczni odbiorcy wsparcia (pkt 2.5.) W Uwagach wyjaśniono, że weryfikacja przez beneficjenta spełniania przez uczestnika kryteriów kwalifikowalności odbywa się na podstawie zaświadczeń lub innych dokumentów potwierdzających spełnienie przez uczestnika warunków kwalifikowalności na dzień podpisania umowy uczestnictwa w projekcie. Oświadczenia mogą być stosowane wyłącznie w przypadku, gdy nie ma możliwości uzyskania innego dokumentu (np. w przypadku potwierdzenia poziomu wykształcenia). Przy czym Beneficjent ponosi całkowitą odpowiedzialność za prawidłowe zakwalifikowanie uczestników projektu.
Z powyższego wynika, że Strona Skarżąca od strony formalnej dla uzyskania dofinansowania mogła przedstawić jedynie oświadczenia uczestników potwierdzające poziom wykształcenia, lecz powinna podjąć czynności w celu ich weryfikacji, gdyż ponosi całkowitą odpowiedzialność za prawidłowe zakwalifikowanie uczestników Projektu. Jak już Sąd wskazał, nie było obiektywnych przeszkód, aby żądać od uczestników dokumentów potwierdzających złożone oświadczenie, by zweryfikować maksymalny poziom wykształcenia uczestniczek – czy posiadają wykształcenie na poziomie do ISCED 3 włącznie. Takim dokumentem mogło być zaświadczenie od pracodawcy potwierdzające poziom wykształcenia. Można z dużą dozą prawdopodobieństwa założyć, że nawet jeżeli kandydat do uczestnictwa w Projekcie zadeklarował niższy poziom wykształcenia ta sama osoba nie zrobiłaby tego starając się o pracę, czy rejestrując w urzędzie pracy. Niemożność uzyskania przez Stronę Skarżącą danych z systemu Viator czy informacji z urzędu pracy nie wyklucza możliwości uzyskania ich od samych uczestników projektu. Co istotne, na co zwrócił uwagę organ pierwszej instancji, Strona Skarżąca będąc zobowiązana do zrealizowania projektu zgodnie z jego założeniami, tj. objęcia wsparciem osób o niskich kwalifikacjach do poziomu maksymalnie ISCED 3, powinina podjąć dodatkowe działania informacyjne, a następnie ten fakt udokumentować.
Analogicznie rzecz się ma w wypadku dwójki uczestników, którzy podali nieprawdziwe dane na temat swojej pozycji na rynku pracy. Jedna z tych osób określiła się jako bierna zawodowo, a druga jako bezrobotna niezarejestrowana w urzędzie pracy. Strona skarżąca uznała, że wobec niemożności uzyskania zaświadczenia z urzędu pracy wystarczające jest oświadczenie uczestnika. Było to założenie błędne. Organ pierwszej instancji zweryfikował złożone przez uczestników oświadczenia co do ich statusu na rynku pracy w oparciu o dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Strona skarżąca faktycznie nie ma takiej prawnej możliwości, ale mogła żądać od uczestników stosownych zaświadczeń z ZUS potwierdzających aktualny status osoby biernej zawodowo bądź bezrobotnej niezarejestrowanej w urzędzie pracy.
Zgodnie z umową i Wytycznymi ciężar weryfikacji złożonych oświadczeń obciążał wyłącznie Stronę Skarżącą, nie zaś Instytucję Pośredniczącą. Fakt, że w informacji pokontrolnej potwierdzono fakt złożenia oświadczeń przez wszystkich uczestników projektu oznacza tylko tyle, że oświadczenia te zostały złożone, nie stanowi natomiast dowodu ich prawdziwości, a tym samym nie zwalnia Strony Skarżącej z odpowiedzialności.
Przyznane Stronie Skarżącej dofinansowanie z budżetu unijnego stanowi środki publiczne, którym - gdy chodzi o ich udzielanie, przekazywanie i rozliczanie - towarzyszy szczególnego rodzaju reżim prawny. Strona Skarżąca z własnej woli przystąpiła do Projektu i złożyła wniosek o dofinasowanie wyłącznie dla osób o niskich kwalifikacjach, tj. z wykształceniem do poziomu ISCED 3 włącznie. Bez wątpienia rozliczyła niekwalifikowalne wydatki (na 22 uczestników) w ramach projektu współfinansowanego ze środków unijnych, co stanowi o wystąpieniu szkody finansowej w ogólnym budżecie Unii Europejskiej. Niekwalifikowalność wydatku wynikała z wykazanych zaniechań Strony Skarżącej, które spowodowały naruszenie procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p. – umowy o dofinansowanie (§ 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 4, § 4 ust. 1 i 2 i § 20 ust. 1 ) i Wytycznych. Naruszenia te stanowią nieprawidłowość, o której mowa w art. 2 pkt 36 rozporządzenia ogólnego i wpisują się w hipotezę normy prawnej przepisu art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. jako wykorzystanie środków z naruszeniem procedur. Istniał zatem związek przyczynowy między niekwalifikowalnymi wydatkami poniesionymi przez Stronę Skarżącą a uszczerbkiem w budżecie Unii Europejskiej. Natomiast późniejsze działania Strony, w tym powoływany przez nią zwrot części dofinansowania są z punktu widzenia oceny wystąpienia szkody w budżecie Unii Europejskiej obojętne.
Co istotne, obowiązek zwrotu środków powstaje z mocy samej ustawy o finansach publicznych, bez względu na wolę i zamiar beneficjenta, czy też winę jakiegokolwiek podmiotu bądź osoby (zob. wyrok NSA z dnia 8 maja 2024 r., sygn. akt I GSK 906/20).
Wreszcie podnieść przyjdzie, że Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organy art. 8 k.p.a. stanowiącego, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Wbrew tezie skargi Strona Skarżąca od samego początku miała obowiązek weryfikacji danych zgłaszanych przez kandydatów na uczestników, był on konsekwencją zobowiązania się do realizacji Projektu z należytą starannością. Nie ma więc racji Strona Skarżąca jakoby w toku postępowania wprowadzono nowe zobowiązanie, z którego została rozliczona.
Mając powyższe na względzie, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.