III SA/GL 438/22

III SA/Gl 438/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-01-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aleksandra Żmudzińska /sprawozdawca/
Małgorzata Herman /przewodniczący/
Marzanna Sałuda
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 617/23 - Wyrok NSA z 2024-06-13
Skarżony organ
Zarząd Województwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 818
art. 9 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 9
Ustawa z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014- 2020 - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1740
art. 627, art. 628
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Asesor WSA Aleksandra Żmudzińska (spr.), Protokolant Specjalista Anna Wandoch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia I. na decyzję Zarządu Województwa Śląskiego z dnia 2 marca 2022 r. nr 853/RR/2022 w przedmiocie zwrotu dofinansowania przyznanego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 2 marca 2022 r. Zarząd Województwa Śląskiego (dalej zwany również organem, IZ lub IZ RPO WSL), po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji tego organu nr [...] z 12 października
2021 r. zobowiązującej S. w R. (dalej jako Beneficjent lub strona skarżąca) do zwrotu dofinansowania w łącznej kwocie 912,00 zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji.
W podstawie prawnej tej decyzji powołał się m.in. na przepisy z art. 104 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, ze zm. – dalej zwanej k.p.a.),
art. 207 ust. 1 pkt 2, ust. 9 pkt 1 i ust. 12 a pkt 1 w zw. z art. 60 pkt 6, art.61 ust. 3 pkt 2 i art.67 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z
2021 r. poz. 305, ze zm. - dalej zwanej u.f.p.) oraz art. 9 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 9 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014 - 2020 (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 818, ze zm. – dalej zwanej u.z.r.p.).
W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił stan faktyczny i argumentację prawną. Wskazał, że w dniu 25 stycznia 2018 r. została zawarta pomiędzy Województwem Śląskim, reprezentowanym przez IZ RPO WSL a Beneficjentem – S. umowa nr [...] o dofinansowanie projektu pn. "C", współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 (dalej: umowa o dofinansowanie projektu). Do umowy zawarto aneks w dniu 13 listopada 2018 r. Projekt realizowany był w okresie od
1 stycznia 2018 r. do 28 września 2020 r.
W powołaniu na zapis § 20 ust. 1 umowy o dofinansowanie projektu, podano, że ocena kwalifikowalności poniesionego wydatku dokonywana jest w trakcie realizacji projektu poprzez ocenę wniosków o płatność oraz w trakcie kontroli projektu, w szczególności kontroli na miejscu realizacji projektu lub w siedzibie Beneficjenta.
IZ RPO WSL w oparciu m.in. o "Wytyczne w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020" (dalej: Wytyczne) oraz zapisy umowy o dofinansowanie projektu na etapie weryfikacji wniosku o płatność nr [...] za okres od 1 września 2019 r. do 31 stycznia 2020 r. dokonała weryfikacji poprawności rozliczenia otrzymanego przez Beneficjenta dofinansowania.
Podstawą dla ustalenia nieprawidłowości stała się dokumentacja przedłożona przez Beneficjenta na etapie weryfikacji wniosku o płatność nr [...]. Analizie poddano dokumentację dotyczącą zaangażowania w projekcie Pani A. D..
Organ ustalił, że Pani A. D., zgodnie z umową o pracę z 31 sierpnia 2018 r. nr [...]zatrudniona była przez Beneficjenta na stanowisku animatora środowiskowego w wymiarze ¼ etatu (do wykonywania czynności w ramach projektu "C"). Pani A. D. była zatem pracownikiem Beneficjenta, zatrudnionym do realizacji zadań w ramach projektu. Do jej zadań należał współudział w działaniach rekrutacyjnych do projektu, zorganizowanie i koordynowanie sieci Wolontariuszy, diagnozowanie realnych potrzeb uczestników projektu, projektowanie narzędzi wsparcia w wymiarze lokalnym zgodnie z regulaminem świadczenia usług, świadczenie usług teleopieki doraźnej, organizacja wsparcia dla uczestników przy współpracy z zespołem wolontariuszy, inne zadania powierzone przez pracodawcę.
W dniu 2 sierpnia 2019 r. Beneficjent zawarł z powyższym pracownikiem umowę określaną jako "Umowa o dzieło nr [...]". Zgodnie z przedmiotową umową, "Zleceniobiorca zobowiązuje się do wykonywania warsztatów autorskich w dniach 31.08.2019 r., 28.09.2019 r. i 26.10.2019 r. jako ko-trener wg przedstawionego programu w zakresie:
- warsztatów rozwijania umiejętności prospołecznych i twórczej aktywności dla dzieci i młodzieży, uczestników świetlicy - 4 godziny,
- warsztaty profilaktyki uzależnień dla uczestników świetlicy - 4 godziny.
Łącznie zlecenie obejmuje 8 godzin warsztatów (8x 95 zł).
Celem zajęć jest aktywizacja społeczna uczestników".
Zleceniobiorca zobowiązał się do wykonywania wskazanych czynności w terminie od 02.08.2019 r. do 31.10.2019 r. W umowie ustalono, iż za prawidłowe wykonanie czynności Zleceniobiorca otrzyma wynagrodzenie w wysokości 760,00 zł brutto, a wynagrodzenie będzie wypłacone do 10 dnia następnego miesiąca przelewem "na rachunek bankowy numer".
Zleceniobiorca zobowiązał się wykonywać zlecone czynności na rzecz uczestników projektu C, wskazanych przez animatora bądź koordynatora projektu. W umowie wskazano także, iż
"w przypadku nie wykonania, bądź wykonania w sposób nienależyty zadania Zleceniodawca ma prawo do pomniejszenia wynagrodzenia lub anulowania zlecenia".
Beneficjent przedstawił wydruki trzech scenariuszy warsztatów rozwijania umiejętności prospołecznych i twórczej aktywności oraz profilaktyki uzależnień. We wszystkich jako prowadzących wskazano Panią A.K. i Panią A.D.. Przedmiotowe scenariusze wskazywały daty i godziny, tj. 31 sierpnia
2019 r. (10:00-16:00), 28 września 2019 r. (10:00-15:00), 26.10.2019 r. (10:00-15:00). W każdym ze scenariuszy wskazano różne materiały (np. farby, pędzle, naklejki, klej itd.). Wszystkie trzy scenariusze wskazywały na warsztatową metodę pracy i określały te same cele, tj.:
"- rozwijanie umiejętności interpersonalnych: umiejętności zdrowej rywalizacji, komunikacji, współpracy, radzenia sobie z niepowodzeniami;
- rozwijanie kreatywnego myślenia oraz umiejętności manualnych;
- poznanie nowych technik rękodzieła jako alternatywa dla gier komputerowych oraz oglądania telewizji;
- zachęcanie do rozwijania zainteresowań jako szeroko rozumiana profilaktyka uzależnień;
- nauka określania swoich emocji oraz radzenia sobie z niepowodzeniem jako profilaktyka uzależnień."
W opisie pierwszego ze scenariuszy wskazano kolejne punkty takie jak: zabawa zapoznawcza (ruchowa), zrobienie strony tytułowej albumu (tu zawarto opis czynności wykonywanych przez dzieci), tworzenie stron w albumie przez dzieci, zawiązanie albumu wstążką, pogadanka o przygodach i nowych znajomościach na wakacjach, przeczytanie opowieści o przyjaźni, rozmów na temat przyjaźni (jakie cechy ma dobry przyjaciel, czy posiadamy przyjaciela, czy przyjaźń jest ważna, jakim ja jestem przyjacielem), zabawy ruchowe w tym wybrane przez dzieci.
W opisie drugiego ze scenariuszy wskazano: zabawę zapoznawczą (ruchową), zdobienie skarbonek metodą decoupage (tu zawarto opis kolejnych czynności), kolejne zabawy ruchowe, wysłuchanie opowiadania o tematyce jesiennej, pogadanka o oszczędzaniu i dla czego jesień kojarzy się z oszczędzaniem, wspólne robienie "kasztanowych ludków".
W opisie trzeciego ze scenariuszy wskazano: zabawę zapoznawczą (ruchową), zdobienie skarbonek metodą decoupage (mimo wskazania zdobienia skarbonek, dalszy opis kolejnych czynności dotyczy pracy ze świecznikami), ulubione zabawy ruchowe dzieci, rozmowa o wszystkich świętych, zrobienie stroiku dla zmarłej osoby bliskiej.
Beneficjent przedstawił "Protokół Odbioru Umowy Dzieła nr [...]/" z
4 listopada 2019 r. W protokole tym wskazano: "wykonanie w całości zgodnie z warunkami umowy i nie wnosi się zastrzeżeń co do jakości i terminu wykonania".
W protokole nie wskazano szczegółowych informacji dotyczących tego jak zweryfikowano prawidłowe wykonanie umowy i na jakiej podstawie ustalono, że umowa została prawidłowo wykonana, dzieło zostało odebrane i osiągnięto mierzalny i możliwy do ocenienia rezultat. Samo dzieło nie zostało nazwane.
Beneficjent przedstawił potwierdzenie realizacji przelewu kwoty 558,78 zł na konto Pani A.D.,. Przedstawiono również szczegółową listę płac, w której wskazano składki odprowadzane w związku z zawartą umową. Finalnie w związku z zawartą umową Beneficjent poniósł koszty w łącznej w wysokości 760,00 zł. Beneficjent dokonał zapłaty za wykonanie przedmiotowej umowy w dniu 21 listopada 2019 r. (zgodnie z potwierdzeniem realizacji przelewu przedłożonym przez Beneficjenta), a kwotę wydatków związanych z zapłatą przedstawił do rozliczenia w ramach realizowanego projektu.
W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy IZ RPO WSL, działając jako organ I instancji, uznała, iż umowa z Panią A.D. nie stanowi typowej umowy o dzieło, wskazuje natomiast cechy umowy zlecenia. Swoje stanowisko organ argumentował następującymi ustaleniami:
- argumentacja Beneficjenta, która miała w jego opinii potwierdzić wystąpienie przesłanek umowy o dzieło (fakt, iż warsztaty miały być przeprowadzane według ustalonych scenariuszy, miały ograniczony czasowo i skonkretyzowany program, który miał być realizowany według ustalonych wytycznych, a Pani D. szczegółowo opisała i zademonstrowała uczestnikom sposób wykonania i cel jaki należy osiągnąć), wręcz przeciwnie - wskazywała, że zawarta umowa miała charakter umowy starannego działania, w której rezultat był co prawda przedmiotem starań, lecz nie dał się z góry przewidzieć (prowadząca nie miała wpływu, jak dany uczestnik poradzi sobie z realizacją zadań, nie było to tylko od niej zależne, a więc nie mogła odpowiadać za wady dzieła). Dodatkowo użycie określenia "scenariusz", wedle którego miały być przeprowadzone warsztaty również nie mogły przesądzać o "twórczym charakterze" czynności wykonywanych przez Panią D. "Scenariusze" te stanowiły raczej zwykły, mało szczegółowy i zdecydowanie niemający charakteru autorskiego plan warsztatów celem przekazania wiedzy powszechnie dostępnej. "Scenariusze" te nie zakładały przekazywania wiedzy według oryginalnych, opracowanych przez Panią D metod. Organ stwierdził, iż przedstawione "scenariusze" nie prezentują cech utworu w rozumieniu przepisów dot. praw autorskich i praw pokrewnych oraz podlegającego ochronie prawnej. Przesłanki takie zostałyby spełnione tylko w przypadku warsztatów o charakterze niestandardowym, niepowtarzalnym, wypełniający kryteria twórczego i indywidualnego dzieła. Natomiast ochronie prawa autorskiego nie podlegają działania o charakterze odtwórczym polegające na wykonywaniu czynności wymagających określonej wiedzy i zdolności do jej przekazania.
- Beneficjent wskazywał, że dziełem niematerialnym osób prowadzących jest m.in. efekt zainteresowania i kreowania alternatywnego, pozytywnego, wykorzystania wolnego czasu, wydobycia uzdolnień. Jednakże organ I Instancji wskazał, iż Pani D nie może ponosić odpowiedzialności za to czy efekt taki zostanie osiągnięty i za jego ewentualne wady. Tylko prawidłowo wykonane dzieło wiąże się z wypłatą wynagrodzenia przewidzianego w umowie. Rezultat umowy o dzieło powinien mieć byt samoistny, obiektywnie osiągalny i pewny. Cech takich niewątpliwie nie ma "dzieło" wskazane przez Beneficjenta.
- w umowie w żadnym miejscu nie wskazano zależności wypłaty wynagrodzenia od rezultatów występujących po stronie uczestników. Samo przeprowadzenie warsztatów zgodnie z posiadaną wiedzą i zgodnie z zakresem wskazanym w umowie uprawniało Panią D. do wypłaty wynagrodzenia. W umowie wskazano, iż za "prawidłowe wykonanie czynności wymienionych w par. 1 Zleceniobiorca otrzyma wynagrodzenie". Sama umowa wskazuje na prawidłowe wykonanie, a nie na wytworzenie dzieła. Dzieło w umowie nie zostało oznaczone. W tym przypadku nie rezultat konieczny do osiągnięcia (nie wynik) uprawniał Panią D. do otrzymania wynagrodzenia, lecz starania w celu osiągnięcia wyniku - prawidłowe prowadzenie warsztatów co potwierdziło, że zawarta umowa nosi cechy umowy starannego działania tj. umowy zlecenie.
- Beneficjent wskazał także na dzieło o charakterze materialnym. Początkowo Beneficjent wskazywał, że są nim wytwory indywidualne uczestników projektu (ramki, stroiki, świeczniki, skarbonki) zainspirowane zgodnie z autorskim scenariuszem, gdzie prowadzący pokazują i pomagają w wytworzeniu dzieła indywidualnego jak i zbiorowego. Następnie Beneficjent wskazywał, że dziełem materialnym jest to co dzieci widzą i co wzbudza ich zainteresowanie, są to autorskie przedmioty wykonane własnoręcznie przez prowadzącą zajęcia (ramki, stroiki, świeczniki, skarbonki), które stanowią wzorzec dla działań dzieci. Prowadząca pokazuje co robi, jak robi i pomaga dzieciom to osiągnąć. Dzieło prowadzącej zajęcia powstaje na oczach dzieci, które je odwzorowują tworząc własne. Beneficjent początkowo wskazał, że weryfikacja wytworów następowała po warsztatach poprzez wręczenie przez dzieci swoich dzieł rodzicom. Następnie Beneficjent wskazywał, że weryfikacja wytworów następowała po warsztatach w formie wystawki prac, wspólne, zespołowo ocenianych. "Czasami niektóre prace pozostawały służąc jako element dekoracyjny świetlicy. Metody i formy pracy z dziećmi były zaplanowane i dostosowane do możliwości wiekowych uczestników zajęć". W związku z powyższym skoro zdaniem Beneficjenta "dziełem" są wytwory uczestników projektu to wykonawcą dzieła nie jest Pani D., a rzeczeni uczestnicy.
- zgodnie z k.c. umowa o dzieło zawierana jest między dwoma stronami; zamawiającym i wykonawcą dzieła. To zamawiający ocenia, czy dzieło zostało należycie wykonane i czy w związku z tym wypłaca przyjmującemu dzieło wynagrodzenie. Tymczasem Beneficjent wskazał, że weryfikacja następowała przez wręczenie dzieł uczestników rodzicom, wystawkę prac, wspólne, zespołowe ich ocenianie. Takie ujęcie nie ma nic wspólnego z kodeksowym rozumieniem umowy o dzieło i tylko potwierdza brak świadomości Beneficjenta w tym zakresie.
- Beneficjent nie wskazał w jaki sposób zweryfikował prawidłowe wykonanie określonego przez siebie "dzieła" i osiągnięcie mierzalnego i możliwego do ocenienia rezultatu. W szczególności informacji takiej nie zawarto w protokole odbioru dzieła.
A jednak Beneficjent stwierdził, że dzieło zostało wykonane w całości zgodnie z warunkami umowy i za nie zapłacił.
- dokument przedłożony przez Beneficjenta "Szczegółowa lista płac" z dnia
14 listopada 2019 r. dotycząca umowy [...] (czyli umowy z Panią A. D.), wyraźnie obejmuje rozliczenie składek ZUS (emerytalna, rentowa i chorobowa), charakterystycznych dla zawarcia umowy zlecenia z własnym pracownikiem. Dodatkowo, bezspornym dla Organu jest, że opis tego dokumentu wskazuje jednoznacznie na rozliczenie umowy zlecenia.
- zawarta umowa nie określa dzieła, a jest typową umową starannego działania.
W przedmiotowej sprawie brak jest autorskiego i niepowtarzalnego wkładu Pani D., który dałby możliwość przyjęcia, że zawarta umowa jest faktycznie umową o dzieło. Przedstawione do zawartej umowy scenariusze obejmują standardowe, powszechnie znane aktywności plastyczne i ruchowe. Z przedłożonych przez beneficjenta dokumentów wynika, że warsztaty rozwijania umiejętności prospołecznych i twórczej aktywności dla dzieci i młodzieży oraz warsztaty profilaktyki uzależnień dla uczestników świetlicy miały na celu przekazanie uczestnikom wiedzy i umiejętności, ale zdecydowanie nie noszą znamion wypowiedzi autorskiej. Nie można zatem przyjąć, że osoba je współprowadząca realizowała umowę o dzieło. Prowadząca przekazywała pewne informacje i instrukcje, na bazie których uczestnicy mają podejmować działania, lecz nie może ona ponosić odpowiedzialności za efekt końcowy.
Ustalając zatem, że umowa zawarta z Panią D. nie jest umową o dzieło a umową spełniającą przesłanki umowy zlecenie organ wskazał na zawarcie jej wbrew zapisom Wytycznych, gdyż zgodnie z Rozdziałem 6, Podrozdziałem 6.15, Sekcja 6.15.1 pkt 1 nie jest możliwe angażowanie pracownika beneficjenta pełniącego rolę personelu projektu do realizacji zadań w ramach projektu na podstawie stosunku cywilnoprawnego, z wyjątkiem umów, w wyniku których następuje wykonanie oznaczonego dzieła. Oznacza to, że wydatek poniesiony w związku z realizacją przedmiotowej umowy jest niezgodny z warunkami uznania go za wydatek kwalifikowalny określonymi w Wytycznych, co stanowi o naruszeniu Rozdziału 6 Podrozdziału 6.2 pkt 3 lit. k. Nadto, organ wskazał, że doszło do obejścia przepisów prawa, albowiem Beneficjent naruszył art. 627 k.c. a tym samym naruszył zapisy Rozdziału 6 Podrozdziału 6.2 pkt 3 lit. b Wytycznych, bowiem poniesione wydatki nie są zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Naruszył również naruszył § 4 ust. 4 umowy o dofinansowanie projektu wraz z aneksem, zgodnie z którym zobowiązał się stosować przy wydatkowaniu środków przyznanych w ramach projektu przepisy prawa unijnego i krajowego oraz aktualną treść Wytycznych. Tymczasem wydatek został poniesiony niezgodnie z postanowieniami umowy jest naruszeniem Rozdziału 6 Podrozdziału 6.2 pkt 3 lit. e. Wytycznych. Z kolei wydatek poniesiony w sposób niezgodny z k.c. nie jest poniesiony w sposób przejrzysty czym naruszono Rozdział 6 Podrozdział 6.2 pkt 3 lit. g.
W dniu 12 października 2021 r. organ wydał wskazaną na wstępie decyzję
nr [...]. Za nieprawidłowość podlegającą zwrotowi uznał bowiem kwotę
w łącznej wysokości 912,00 zł (760,00 zł koszty bezpośrednie + 152,00 zł koszty pośrednie) i zobowiązał do jej zwrotu wraz z należnymi odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, tj. dla kwoty 830,40 zł od 2 maja 2019 r. a dla kwoty 81,60 zł od 30 kwietnia 2019 r.
Zdaniem organu powyższe naruszenie stanowiło nieprawidłowość, o której mowa w art. 2 pkt 36 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr [...] z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, dalej: rozporządzenie 1303/2013). W konsekwencji powyższego, Beneficjent wydatkował środki niezgodnie z procedurami, wypełniając przesłankę wskazaną w art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p.
Pismem z 22 październik 2021 r. Beneficjent wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy wnosząc o uchylenie decyzji wydanej w I instancji. Wskazał na naruszenie art. 24 k.p.a. poprzez fakt, że pracownicy prowadzący postępowanie pozostają z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy może mieć wpływ na ich prawa i obowiązki. Zwrócił uwagę na marginalne potraktowanie przedłożonej przez niego opinii prawnej oraz na bezduszną, negatywną politykę EFS, która za pomocą obcego prawa prowadzi działania krzywdzące Beneficjenta.
Ponownie rozpoznając sprawę IZ RPO WSL utrzymał w mocy decyzję
I instancyjną. W uzasadnieniu zaskarżonej obecnie decyzji podkreślił, że Beneficjent podpisując umowę o dofinansowanie projektu zobowiązał się do:
- realizacji projektu z należytą starannością, w szczególności ponosząc wydatki celowo, rzetelnie, racjonalnie i oszczędnie z zachowaniem uzyskiwania najlepszych efektów, zgodnie z obowiązującymi regułami, zasadami i postanowieniami wynikającymi z programu, uszczegółowienia, obowiązujących procedur, wytycznych oraz właściwych przepisów prawa krajowego oraz prawa unijnego (§ 4 ust. 1),
- stosowania przy wydatkowaniu środków przyznanych w ramach projektu przepisów prawa unijnego i krajowego oraz Wytycznych, o których mowa w § 1
pkt 25, m.in. Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020 (§ 4 ust. 4).
Organ odwołał się również do regulacji § 15 ust. 1 umowy o dofinansowanie.
Następnie wskazał, że po dokonaniu szczegółowej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w pełni podziela stanowisko organu I instancji, iż w przedmiotowej sprawie brak jest autorskiego i niepowtarzalnego wkładu Pani D., który dałby możliwość przyjęcia, że zawarta umowa jest faktycznie umową o dzieło. Przedstawione do zawartej umowy scenariusze obejmują standardowe, powszechnie znane aktywności plastyczne i ruchowe. Umowy zawarte z prowadzącymi zajęcia/warsztaty/wykłady, których przedmiotem jest przeprowadzenie stosownych zajęć w celach edukacyjnych, czyli przekazanie uczestnikom tych zajęć określonej wiedzy, z samej swej istoty, nie mogą stanowić umów o dzieło, o których mowa w art. 627 k.c. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 września 2018 r., sygn. VI SA/Wa 1070/18). Z przedłożonych przez Beneficjenta dokumentów wynika, że warsztaty rozwijania umiejętności prospołecznych i twórczej aktywności dla dzieci i młodzieży oraz warsztaty profilaktyki uzależnień dla uczestników świetlicy miały na celu przekazanie uczestnikom wiedzy i umiejętności, ale zdecydowanie nie noszą znamion wypowiedzi autorskiej. Nie można zatem przyjąć, że osoba je współprowadząca realizowała umowę o dzieło. Prowadząca przekazywała pewne informacje i instrukcje, na bazie których uczestnicy mają podejmować działania, lecz nie może ona ponosić odpowiedzialności za efekt końcowy. Ponadto w Protokole Odbioru Umowy Dzieła nr [...] z dnia 4 listopada 2019 r nie wskazano szczegółowych informacji dotyczących tego jak zweryfikowano prawidłowe wykonanie umowy i na jakiej podstawie ustalono, że umowa została prawidłowo wykonana, dzieło zostało odebrane i osiągnięto mierzalny i możliwy do ocenienia rezultat. Samo dzieło nie zostało nazwane. Umowa zawarta z Panią D. odpowiada zatem umowie zlecenie.
Wobec powyższego IZ RPO WSL jako organ II instancji zgodził się, że stanowiskiem, że Beneficjent naruszył postanowienia umowy o dofinansowanie projektu (§ 4 ust. 1 i 4) i wydatkował przyznane dofinansowanie z naruszaniem Wytycznych (Rozdział 6 Wspólne warunki i procedury w zakresie kwalifikowalności wydatków. Podrozdział 6.2 Ocena kwalifikowalności wydatku pkt 3 lit. b, e, g, k oraz Rozdział 6 Wspólne warunki i procedury w zakresie kwalifikowalności wydatków. Podrozdział 6.15 Koszty związane z zaangażowaniem personelu projektu. Sekcja 6.15.1 Stosunek pracy, pkt 1).
Końcowo organ odniósł się do poszczególnych zarzutów Beneficjenta nie uznając ich zasadności.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Beneficjent podniósł zarzuty naruszenia przepisów postępowania:
- art. 7 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania z góry ukierunkowanego na negatywne dla uczestnika rozstrzygnięcie oraz niepodejmowanie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego;
- art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób obniżający zaufanie do władzy publicznej i sprzeczny z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego,
- art. 12 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie wnikliwego zbadania sprawy i ograniczenie się do jej pobieżnej oceny, jak również prowadzenie sprawy w sposób z góry nakierowany na wydanie niekorzystnego dla stron rozstrzygnięcia;
- art. 80 K.p.a. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, zastosowanie legalnej teorii oceny dowodów, przyporządkowanie ustaleń faktycznych do z góry obranego rozstrzygnięcia, odmówienie wiary dowodom zaoferowanym przez strony na podstawie okoliczności nieustalonych w postępowaniu dowodowym;
Zarzucił także naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 627 k.c. poprzez uznanie spornej umowy za umowę zlecenia podczas stanowiła ona typową umowę o dzieło, w ramach której wykonawca zobowiązał się do osiągnięcia określonego rezultatu, tj. przeprowadzenia warsztatów według ustalonych scenariuszy.
W oparciu o te zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów.
W uzasadnieniu skargi podkreślono, że umowa o dzieło zawarta z p. A. D. na realizację warsztatów dla dzieci w świetlicy środowiskowej jest standardowa i zgodna z ustawą, o czym świadczy sporządzona w sprawie opinia prawna.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Pismem z dnia 7 listopada 2022 r. strona skarżąca wnosząc o uwzględnienie skargi wskazała, że Urząd Marszałkowski przyjął jako wydatek niekwalifikowany Umowę o dzieło z panią A. D., subiektywnie uznając tę umowę jako umowę zlecenie, tymczasem kilka bardzo podobnych umów o dzieło na zajęcia warsztatowe z dziećmi w świetlicy środowiskowej zostały przez Urząd Marszałkowski uznane i rozliczone. Strona skarżąca wyraziła wątpliwość, dlaczego zakwestionowano umowę
tylko wobec osoby, która miała również, w ramach realizowanego projektu, umowę o pracę (1/4 etatu). Pozostałe osoby, które świadczyły usługi w ramach umowy o dzieło, były pracownikami zewnętrznymi. Zwróciła uwagę, że zgodnie z wytycznymi umowa o dzieło jest w pełni dopuszczona jako wydatek kwalifikowany wobec wszystkich zleceniobiorców, bez zróżnicowania między pracownikami, którzy świadczą takie usługi.
Strona skarżąca złożyła również kolejne pismo procesowe, w którym wyraziła wątpliwość, czy decyzja podpisana przez Marszałka Województwa Śląskiego, Pana J.C., ma moc prawną. Jej zdaniem złożony pod decyzją podpis co sugeruje, że osoba ta reprezentuje w pełni Sejmik Województwa, a tak nie jest. To jest mylące i wprowadza w błąd, bowiem Pan J.C., w zakresie tej decyzji, reprezentuje tylko Zarząd Województwa i powinien podpisywać się raczej jako Przewodniczący Zarządu Województwa Śląskiego. Pieczątka osoby podejmującej decyzję widniejąca na dokumencie to Marszałek Województwa Śląskiego.
Ustosunkowując się do powyższej korespondencji organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie wyjaśniając, że wskazane przez stronę skarżącą osoby – strony umowy o dzieło nie były personelem, zatem przedstawione umowy cywilnoprawne nie były przedmiotem analizy na etapie rozliczenia i kontroli projektu, z uwagi na brak zagrożenia naruszenia Wytycznych (6.15.1 p. 1 - zakaz zatrudniania personelu na podstawie umowy zlecenie). Przechodząc do kwestii podpisania decyzji o zwrocie przez Marszalka Województwa, odwołano się do informacji zawartych na stronie 23 zaskarżonej decyzji, gdzie wskazane zostały podstawy prawnej działania Zarządu Województwa w sprawie oraz kwestii podpisania decyzji przez Marszalka Województwa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), stanowiąc w art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145-150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm. -dalej zwanej p.p.s.a.). Oznacza to, że zaskarżony akt administracyjny może zostać wzruszony przez sąd tylko wówczas, gdy narusza prawo w sposób określony w powołanej ustawie; w przeciwnym razie skarga podlega oddaleniu. Stwierdzenie przez sąd, że zaskarżony akt wydano z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, musi skutkować jego uchyleniem - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c.
Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd nie dopatrzył się naruszeń przepisów prawa krajowego lub unijnego, które skutkowały koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.
Zgodnie z art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p., w przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy. Zgodnie zaś z art. 184 ust. 1 u.f.p. wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3, są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu.
Przy tym, za inne procedury, o których mowa w wyżej cytowanym art. 184 u.f.p., uważa się procedury zarówno wynikające z aktu prawa powszechnie obowiązującego, jak również reguły postępowania, obowiązujące przy wykorzystaniu środków pomocowych, w tym procedury określone w umowie o dofinansowanie, zawierającej:
1) opis projektu lub zadania, w tym cel, na jaki przyznano środki, i termin jego realizacji;
2) harmonogram dokonywania wydatków, obejmujący okres co najmniej jednego kwartału;
3) wysokość przyznanych środków;
4) zobowiązanie do poddania się kontroli i tryb kontroli realizacji projektu lub zadania;
4a) zobowiązanie do stosowania wytycznych,
5) termin i sposób rozliczenia projektu oraz ewentualnych zaliczek;
6) formy zabezpieczeń należytego wykonania zobowiązań wynikających z umowy;
7) warunki rozwiązania umowy ze względu na nieprawidłowości występujące w trakcie realizacji projektu;
8) warunki i terminy zwrotu środków nieprawidłowo wykorzystanych lub pobranych w nadmiernej wysokości lub w sposób nienależny.
W orzecznictwie przyjmuje się jednolicie, że naruszenie postanowień umowy o dofinansowanie należy traktować jak naruszenie procedur, o którym mowa w art. 184 ust. 1 u.f.p. (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 486/16, z 22 stycznia 2015 r. o sygn. akt II GSK 2004/13).
W przypadku stwierdzenia okoliczności, o których mowa w art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p., instytucja zarządzająca wzywa do zwrotu środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, natomiast po bezskutecznym upływie ww. terminu, organ wydaje decyzję określającą kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki oraz sposób zwrotu środków, z uwzględnieniem ust. 2, a także zawierającą pouczenie o sankcji wynikającej z ust. 4 pkt 3.
Mając na uwadze brzmienie cytowanych wyżej przepisów podnieść należy, że procedury, o których mowa w art. 207 ust. 1 pkt 2 i art. 184 ust. 1 u.f.p., wynikają nie tylko z aktu prawa powszechnie obowiązującego, ale także z łączącej strony umowy o dofinansowanie, w której zostaje określony uzgodniony sposób działania beneficjenta, zakres dofinansowania oraz cel, jaki poprzez realizację programu ma zostać osiągnięty. Zgodnie bowiem z art. 52 ust. 1 u.z.r.p. podstawę dofinansowania projektu stanowi umowa o dofinansowanie projektu zawarta przez instytucję zarządzającą albo działającą w jej imieniu instytucję pośredniczącą z beneficjentem.
Umowa określa warunki dofinansowania projektu, a także prawa i obowiązki beneficjenta z tym związane. W konsekwencji, w przypadku zawarcia umowy o dofinansowanie zgodnie z przyjętym przez instytucję wzorem, uznać należy, że reguluje ona również procedurę realizacji projektu. Niewypełnienie przez stronę postanowień umowy powoduje zatem konieczność odzyskiwania przez organ kwot podlegających zwrotowi.
Nie ulega wątpliwości, że zawarta w niniejszej sprawie umowa o dofinansowanie projektu zobowiązywała Beneficjenta do:
- realizacji projektu z należytą starannością, w szczególności ponosząc wydatki celowo, rzetelnie, racjonalnie i oszczędnie z zachowaniem uzyskiwania najlepszych efektów, zgodnie z obowiązującymi regułami, zasadami i postanowieniami wynikającymi z programu, uszczegółowienia, obowiązujących procedur, wytycznych oraz właściwych przepisów prawa krajowego oraz prawa unijnego (§ 4 ust. 1),
- stosowania przy wydatkowaniu środków przyznanych w ramach projektu przepisów prawa unijnego i krajowego oraz Wytycznych, o których mowa w § 1 pkt 25, m.in. Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020 (§ 4 ust. 4).
Jednocześnie zgodnie z Wytycznymi (Rozdział 6 Wspólne warunki i procedury w zakresie kwalifikowalności wydatków. Podrozdział 6.15 Koszty związane z zaangażowaniem personelu projektu. Sekcja 6.15.1 Stosunek pracy, pkt 1): "Umowa o pracę obejmuje wszystkie zadania wykonywane przez pracownika beneficjenta pełniącego rolę personelu projektu, co jest udokumentowane zgodnie z pkt 2 lit. c. Tym samym, nie jest możliwe angażowanie pracownika do realizacji zadań w ramach projektu na podstawie stosunku cywilnoprawnego, z wyjątkiem umów, w wyniku których następuje wykonanie oznaczonego dzieła. Jeżeli jednak szczególne przepisy dotyczące zatrudniania danej grupy pracowników (np. ustawa Karta Nauczyciela -
w przypadku nauczycieli szkół) uniemożliwiają wykonywanie przez nich zadań w ramach projektu na podstawie stosunku pracy, właściwa instytucja będąca stroną umowy może wyrazić zgodę na ich zaangażowanie przez beneficjenta na podstawie stosunku cywilnoprawnego w ramach danego projektu z uwzględnieniem warunków określonych w podrozdziale 6.5".
Ponadto zgodnie z Wytycznymi (Rozdział 6 Wspólne warunki i procedury w zakresie kwalifikowalności wydatków. Podrozdział 6.2 Ocena kwalifikowalności wydatku, pkt 1-3):
"1) Ocena kwalifikowalności wydatku polega na analizie zgodności jego poniesienia zobowiązującymi przepisami prawa unijnego i prawa krajowego, decyzją w sprawie zatwierdzenia wkładu finansowego na rzecz dużego projektu, umową o dofinansowanie i Wytycznymi oraz innymi dokumentami, do których stosowania beneficjent zobowiązał się w umowie o dofinansowanie projektu.
2) Ocena kwalifikowalności poniesionego wydatku dokonywana jest przede wszystkim w trakcie realizacji projektu poprzez weryfikację wniosków o płatność oraz w trakcie kontroli projektu, w szczególności kontroli w miejscu realizacji projektu lub siedzibie beneficjenta. Niemniej, na etapie oceny wniosku o dofinansowanie dokonywana jest ocena kwalifikowalności planowanych wydatków. Przyjęcie danego projektu do realizacji i podpisanie z beneficjentem umowy o dofinansowanie nie oznacza, że wszystkie wydatki, które beneficjent przedstawi we wniosku o płatność w trakcie realizacji projektu, zostaną poświadczone, zrefundowane lub rozliczone (w przypadku systemu zaliczkowego). Ocena kwalifikowalności poniesionych wydatków jest prowadzona także po zakończeniu realizacji projektu w zakresie obowiązków nałożonych na beneficjenta umową o dofinansowanie oraz wynikających z przepisów prawa.
3) Wydatkiem kwalifikowalnym jest wydatek spełniający łącznie następujące warunki;
(...) b) jest zgodny z obowiązującymi przepisami prawa unijnego oraz prawa krajowego, w tym przepisami regulującymi udzielanie pomocy publicznej, jeśli mają zastosowanie.
(...) e) został poniesiony zgodnie z postanowieniami umowy o dofinansowanie,
(...) g) został dokonany w sposób przejrzysty, racjonalny i efektywny, z zachowaniem zasad uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów,
h) został należycie udokumentowany, zgodnie z wymogami w tym zakresie określonymi w Wytycznych, Wytycznych PT, o których mowa w rozdziale 4 pkt 2, lub ze szczegółowymi zasadami określonymi przez IZ PO,
(...) k) jest zgodny z innymi warunkami uznania go za wydatek kwalifikowalny określonymi w Wytycznych, (...) lub regulaminie konkursu lub dokumentacji dotyczącej projektów zgłaszanych w trybie pozakonkursowym".
W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że Pani A. D., była pracownikiem Beneficjenta, zatrudnionym do realizacji zadań w ramach projektu, a także, iż w dniu 2 sierpnia 2019 r. Beneficjent zawarł z tym pracownikiem umowę określoną jako "Umowa o dzieło nr [...]" na wykonanie warsztatów (w zakresie warsztatów rozwijania umiejętności prospołecznych i twórczej aktywności dla dzieci i młodzieży oraz warsztatów profilaktyki uzależnień dla uczestników świetlicy) i Beneficjent dokonał zapłaty za wykonanie przedmiotowej umowy w dniu 21 listopada 2019 r. przedstawiając kwotę wydatków związanych z zapłatą do rozliczenia w ramach realizowanego projektu.
Zaistniały w sprawie spór dotyczy natomiast oceny, czy ww. wydatek spełnia przesłanki uznania go za kwalifikowalny, co wiąże się z koniecznością ustalenia charakteru powyższej umowy z dnia 2 sierpnia 2019 r. Zdaniem strony skarżącej jest to typowa umowa o dzieło, w ramach której wykonawca zobowiązał się do osiągnięcia określonego rezultatu, tj. prowadzenia warsztatów według ustalonych scenariuszy. Z kolei, w ocenie organu, omawiana umowa nie stanowi typowej umowy o dzieło, wykazuje natomiast cechy umowy zlecenia.
Przechodząc do analizy charakteru prawnego spornej umowy przypomnieć należy, że zgodnie z art. 627 k.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w zw. z art. 627 k.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu k.c., jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (vide: A. Brzozowski [w:] System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, wydanie 3, pod red. J. Rajskiego, Wydawnictwo C.H. Beck - Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2011, s. 390-391).
Z kolei istota umowy zlecenia, w świetle art. 734 k.c. i nast., wyraża się w tym, że przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Chociaż sama definicja zakłada dążenie do osiągnięcia określonego rezultatu - dokonania czynności prawnej, jednakże w razie jego nieosiągnięcia, ale jednoczesnego dołożenia wszelkich starań w tym kierunku, przy zachowaniu należytej staranności, zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania (tak m.in. K. Kołakowski [w:] G. Bieniek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 2006, s. 387; podobnie: M. Nesterowicz [w:] J. Winiarz (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 1989, s. 685). Innymi słowy, odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie wówczas, gdy przy wykonaniu zlecenia nie zachował wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez dającego zlecenie rezultat nastąpił, czy nie.
Obszerną analizę cech umowy o dzieło i umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy umowy zlecenia przeprowadził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II UK 402/12 (opubl. www.sn/sites/orzecznictwo): "Umowę o dzieło zdefiniowano w art. 627 K.c. jako zobowiązanie do wykonania oznaczonego dzieła za wynagrodzeniem. Starania przyjmującego zamówienie w umowie o dzieło mają doprowadzić w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, za wynagrodzeniem zależnym od wartości dzieła (art. 628 § 1, art. 629, art. 632 K.c.). Umowa o dzieło zakłada swobodę i samodzielność w wykonywaniu dzieła, a jednocześnie nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy i jest zamknięte terminem wykonania. Przyjmuje się przy tym, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami, weryfikowalnymi ze względu na istnienie wady (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 1999 r., IV CKN 152/00, OSNC 2001 Nr 4, poz. 63). Poza rezultatami materialnymi istnieją także rezultaty niematerialne, które mogą, ale nie muszą być ucieleśnione w jakimkolwiek przedmiocie materialnym. W każdym razie takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie jej wynik, dzieło bowiem musi istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Pomijając wątpliwości odnośnie do uznawania za dzieło rezultatów niematerialnych nieucieleśnionych w rzeczy (por. np. K. Zagrobelny (w:) E. Gniewek, Komentarz, 2006, s. 1039; A. Brzozowski (w:) System prawa prywatnego, t. 7, 2004, s. 329-332; J. Szczerski (w:) Komentarz, t. II, 1972, s. 1371), wskazać należy, że takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie wynik tej czynności. Dzieło musi bowiem istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (por. A. Brzozowski (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz, t. II, 2005, s. 351-352). Wykonanie określonej czynności (szeregu powtarzających się czynności), bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie, jest natomiast cechą charakterystyczną tak dla umów zlecenia (gdy chodzi o czynności prawne - art. 734 § 1 K.c.), jak i dla umów o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami (gdy chodzi o czynności faktyczne - art. 750 K.c.). W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze więc na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 K.c.), podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło niewątpliwie jest odpowiedzialnością za rezultat.
W wypadku umowy o dzieło niezbędne jest zatem, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2012 r., II UK 60/12 - niepublikowane)".
Jednocześnie, mając na uwadze, że przedmiotem ocenianej w sprawie umowy było przeprowadzenie warsztatów, należy odwołać się do orzecznictwa Sądu Najwyższego, które wskazuje na charakterystyczne cechy umowy mającej za przedmiot prowadzenie wykładu bądź szkolenia pozwalające na uznanie takiej umowy za umowę o dzieło. Zgodnie z wyrokiem z dnia 10 maja 2016 r. sygn. akt
II UK 217/15 umowa dotycząca jednorazowego wykładu lub wykładu przeprowadzonego w czasie krótkotrwałego szkolenia może być przedmiotem umówionego dzieła, jeżeli dotyczyła ściśle określonego tematu, a warunki umowy poddawały się weryfikacji. Jeżeli prowadzący wykład (szkolenie) został w umowie zobowiązany do przekazywania wiedzy w formie wykładów, ćwiczeń i warsztatów z danej dziedziny nauki w zakresie wynikającym z umowy, to taka forma prowadzenia zajęć nie przesadza o ich wykonywaniu w ramach umowy o dzieło. Umowa o dzieło jest bowiem umowa rezultatu, dla którego osiągnięcia jest ona zawierana, powinna zatem istnieć możliwość zweryfikowania tego rezultatu.
Z kolej w wyroku z dnia 4 czerwca 2014 r. sygn. II UK 548/13) Sąd Najwyższy zawarł tezę, że możliwa jest umowa o dzieło, nieobjęta obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, której przedmiotem jest wygłoszenie wykładu, pod warunkiem jednak, że wykładowi można przypisać cechy utworu. Te warunki spełnia tylko wykład naukowy (cykl wykładów) o charakterze niestandardowym, niepowtarzalnym, wypełniający kryteria twórczego i indywidualnego dzieła naukowego (por. art. 1 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 sierpnia 2013 r.,
II UK 26/13, Monitor Prawa Pracy 2014 nr 1, s. 2). Rzecz w tym, że ochronie prawa autorskiego nie podlegają działania o charakterze odtwórczym, polegające na wykonywaniu czynności wymagającym określonej wiedzy i zdolności do jej przekazania (por. art. 1 ust. 2(1) prawa autorskiego), zatem konieczne było wykazanie przez skarżącego, że wykonawcy przysługiwały prawa autorskie, którymi zadysponował na jego rzecz. Sąd Najwyższy wskazał, że mając na względzie, iż prawa autorskie nie powstają w drodze oświadczeń woli stron umowy i że dla oceny prawnej w tym zakresie nie ma znaczenia klauzula o przeniesieniu na zamawiającego autorskich praw do utworu, lecz że o ich istnieniu lub nieistnieniu przesądzają fakty (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2002 r., III RN 133/01, OSNAPiUS 2002 Nr 12, poz. 281), należy zwrócić uwagę na niekonkretność sformułowania umowy między skarżącym i zainteresowanym, co do przedmiotu nabywanego prawa autorskiego i pól eksploatacji utworu (por. art. 5 prawa autorskiego). Polecając opracowanie i wygłoszenie wykładów oraz prowadzenie ćwiczeń, zamawiający nie określił cech indywidualizujących utwór (dzieło). W takim wypadku o ocenie całokształtu zobowiązania decyduje wyeksponowanie świadczenia, które miało znaczenie zasadnicze, a - wykładając wolę stron - należy stwierdzić, że takie zasadnicze znaczenie miało nauczanie (wykładanie). Kwalifikując stosunek prawny stron można więc uznać, że tylko w zakresie przygotowania wykładów, wiążącego się z opracowaniem konspektu zajęć i innych dokumentów, umowa o przeprowadzenie wykładów mogła mieć charakter umowy o dzieło, lecz te dokumenty, choć ucieleśniające dzieło, nie stanowiły przejawu ustalenia utworu ze względu na brak w nich cech wymaganych przez prawo autorskie.
Również i Naczelny Sąd Administracyjny wskazywał na cechy umowy o przeprowadzenie wykładu pozwalające na uznanie jej za umowę o dzieło, podkreślając, że wykład powinien dotyczyć ściśle określonego tematu, a warunki kontraktu poddawać się weryfikacji w zakresie wykonania jej zgodnie z zamówieniem. NSA podał, że wykład, który jest jednorazowym efektem pracy, wymagającym od autora posiadania szczególnej cechy – niepowtarzalnych doświadczeń własnych, przez co charakteryzuje go swoistość w stosunku do wytworzonych wcześniej produktów intelektualnych w tej dziedzinie, nadto zostaje zindywidualizowany na etapie zawierania umowy i jest możliwy do jednoznacznego zweryfikowania jego wykonania, koresponduje z definicją dzieła na gruncie art. 627 kc. Umowy o dzieło nie stanowi natomiast przeprowadzenie serii bliżej niesprecyzowanych wykładów z danej dziedziny wiedzy (zob. wyrok z dnia
11 października 2017 r. sygn. akt II GSK 2566/16).
Dodatkowo należy odwołać się także do stanowiska zajętego przez WSA w Warszawie w prawomocnym wyroku z dnia 20 września 2018 r. sygn. akt VI SA/Wa 1070/18, stosownie do którego umowy zawarte z wykładowcami, których przedmiotem jest przeprowadzenie wykładów, ćwiczeń, seminariów i wszelkiego rodzaju zajęć w celach edukacyjnych, czyli przekazanie i nauczenie uczestników tych zajęć określonej wiedzy, z samej swej istoty, a więc celu dla jakich są zawierane, nie mogą stanowić umów o dzieło, o których mowa w art. 627 k.c. W tego typu umowach nie można bowiem z góry określić zindywidualizowanego dzieła w rozumieniu tego przepisu. W ocenie tego Sądu nie może stanowić bowiem dzieła, ani samo przeprowadzenie wykładów, ćwiczeń, seminariów czy innego rodzaju zajęć choćby miało ono charakter niestandardowy, wyjątkowy dostosowany do wyjątkowych potrzeb słuchaczy, uczestników, jak również dzieła nie może stanowić wiedza uzyskana przez słuchaczy wykładów lub uczestników zajęć. W wyroku tym zwrócono uwagę, że czynność wygłoszenia wykładu, przeprowadzenia określonych zajęć nie odrywa się od osoby prowadzącej ten wykład lub zajęcia i trwa tak długo, jak sam wykład lub zajęcia nie pozostawiając ucieleśnionego, jak również nieucieleśnionego, ale postrzegalnego, pozwalającego na zindywidualizowanie rezultatu. Tymczasem w doktrynie i w orzecznictwie przyjmuje się, że o określeniu rezultatu właściwego umowie o dzieło decyduje wymaganie, by dzieło miało charakter samoistny względem twórcy tzn. by pozostawało niezależne od dalszego działania twórcy oraz by stało się wartością autonomiczną w obrocie, przy czym rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie jej wynik w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Jeśli natomiast chodzi o rezultat w postaci wiedzy uzyskanej przez słuchaczy wykładów lub uczestników zajęć, WSA wskazał, że nie da się jej z góry określić w postaci dzieła. Rezultat ten nie jest bowiem zależny jedynie od starań i nakładu pracy wykładowcy, prowadzącego dane zajęcia. Jest on w dużej mierze uzależniony od słuchaczy, uczestników zajęć ich chęci oraz możliwości przyswojenia wiedzy. Trudno też zatem, przy tego rodzaju rezultacie, mówić o odpowiedzialności wykładowcy za wady dzieła, zasób zdobytej wiedzy nie poddaje się bowiem weryfikacji pod względem istnienia wad fizycznych.
Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd w pełni podzielił argumentację organu odnośnie do charakteru prawnego umowy zawartej z Panią A. D. jako umowy starannego działania. Zgodzić należało się bowiem, że rezultatu tej umowy nie dało się z góry przewidzieć, gdyż prowadząca nie miała wpływu, jak dany uczestnik poradzi sobie z realizacją zadań, nie było to tylko od niej zależne, a więc nie mogła odpowiadać za wady dzieła. Przeprowadzone warsztaty nie posiadały także cech wypowiedzi autorskiej. Nie zmienia tej oceny okoliczność prowadzenia ich według określonych scenariuszy, gdyż stanowiły one w istocie plan tychże warsztatów mający na celu przekazanie wiedzy powszechnie dostępnej w ramach znanych aktywności plastycznych i ruchowych. Nie zakładały przekazywania wiedzy według metod oryginalnych, opracowanych przez Panią D.. Brak ich swoistości w stosunku do wytworzonych wcześniej produktów intelektualnych w danej dziedzinie. Prawidłowo zatem stwierdzono, że przedstawione "scenariusze" nie prezentują cech utworu w rozumieniu przepisów dot. praw autorskich i praw pokrewnych i podlegającego ochronie prawnej, akcentując odtwórczy charakter podjętych działań.
Przypomnieć należy, że efektem umowy o dzieło musi być konkretny rezultat (czyli dzieło). Według strony skarżącej owe działo w niniejszej sprawie miało charakter niematerialny w postaci efektu zainteresowania i kreowania alternatywnego, pozytywnego, wykorzystania wolnego czasu, wydobycia uzdolnień. Jego osiągnięcie zależałoby zatem od chęci uczestników warsztatów i nie byłoby pewne. Nie wiadomo też w jaki sposób podlegałoby ono ocenie zamawiającego, a tylko prawidłowe wykonane dzieło wiąże się z wypłatą wynagrodzenia przewidzianego w umowie. Nadto, Pani D. nie może ponosić odpowiedzialności za to czy ww. efekt został osiągnięty i za jego ewentualne wady. Osiągnięcie rezultatu wskazanego przez Beneficjenta nie było zatem pewne. Tymczasem jak już wskazano w ramach wcześniejszych rozważań rezultat umowy o dzieło powinien mieć byt samoistny, obiektywnie osiągalny i pewny.
Jednocześnie argumentacji strony skarżącej przeczy sama treść spornej umowy. Wynika z niej bowiem, że zawarta została na prowadzenie warsztatów w zakresie określonym w umowie (8 godzin warsztatów). Za prawidłowe przeprowadzenie warsztatów Pani D. miała otrzymać wynagrodzenie. Brak jest natomiast zapisów uzależniających wypłatę wynagrodzenia od rezultatów występujących po stronie uczestników warsztatów. Do wypłaty wynagrodzenia, zgodnie z § 4 ust. 1 umowy, uprawniało Panią D. prawidłowe wykonanie czynności wymienionych w § 1 umowy, czyli warsztatów według przedstawionego programu. Słusznie zwraca przy tym uwagę organ, że w umowie tej jest mowa o prawidłowym wykonaniu a nie o wytworzeniu dzieła. Samo zaś dzieło, czyli element przedmiotowo istotny umowy o dzieło w tej umowie nie zostało oznaczone. Wynagrodzenie dla Pani D. nie było zatem zależne od osiągniecia koniecznego rezultatu, lecz jej starań, czyli prawidłowego prowadzenia warsztatów. Stąd zasadny wniosek, że umowa ta nosi cechy umowy starannego działania (tj. umowy zlecenia).
Z kolei sam Beneficjent próbując wskazać, jakie dzieło miała wykonać Pani D., również o charakterze materialnym, miał trudności w określeniu, kto owe dzieło miał wykonać, tj. prowadząca warsztaty (w postaci ramek, stroików, świeczników, skarbonek, które stanowią wzorzec dla dzieci) czy sami uczestnicy warsztatów wykonując wskazane wytwory. Wykonane dzieła przez tych ostatnich oznaczałoby natomiast, że to nie Pani D. była jego wykonawcą.
Ponadto w Protokole Odbioru Umowy Dzieła nr [...] z dnia
4 listopada 2019 r nie wskazano szczegółowych informacji dotyczących tego jak zweryfikowano prawidłowe wykonanie umowy i na jakiej podstawie ustalono, że umowa została prawidłowo wykonana, a dzieło zostało odebrane i osiągnięto mierzalny i możliwy do ocenienia rezultat. Mimo to Beneficjent stwierdził, że dzieło zostało wykonane w całości zgodnie z warunkami umowy i za nie zapłacił.
Według wyjaśnień Beneficjenta weryfikacja następowała przez wręczenie dzieł uczestników rodzicom, wystawkę prac, wspólne, zespołowe ich ocenianie.
Tymczasem to zamawiający dokonuje oceny, czy dzieło zostało należycie wykonane i czy w związku z tym wypłaca wykonawcy dzieła wynagrodzenie.
Reasumując Sąd stwierdza, że z powyżej wskazanych względów, organ prawidłowo oceniły charakter spornej umowy zaliczając ją do umowy zlecenia, co oznacza, że nie doszło do naruszenia art. 627 k.c. Skutkowało to z kolei prawidłowością ustaleń organu co do naruszenia przez Beneficjenta postanowień umowy o dofinansowanie projektu (§ 4 ust. 1 i 4) i wydatkowania przyznanego dofinansowania z naruszaniem Wytycznych (Rozdział 6 Wspólne warunki i procedury w zakresie kwalifikowalności wydatków. Podrozdział 6.2 Ocena kwalifikowalności wydatku pkt 3 lit. b, e, g, k oraz Rozdział 6 Wspólne warunki i procedury w zakresie kwalifikowalności wydatków. Podrozdział 6.15 Koszty związane z zaangażowaniem personelu projektu. Sekcja 6.15.1 Stosunek pracy, pkt 1). W konsekwencji Beneficjent wydatkował środki niezgodnie z procedurami, wypełniając przesłankę z art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. Jednocześnie prawidłowo organ stwierdził, że kwotę wydatków uznanych za niekwalifikowalne w ramach projektu należy ocenić jako nieprawidłowość w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia 1303/2013, gdyż szkoda w budżecie ogólnym UE w rozpoznawanej sprawie ma charakter szkody realnej, gdyż Beneficjent ponosząc wydatki współfinansowane ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego niezgodnie z umową o dofinansowanie projektu oraz Wytycznymi zapłacił środkami pochodzącymi z przekazanej mu transzy, przedstawiając je do rozliczenia.
Sąd nie stwierdził również naruszenia przepisów postępowania, w tym wskazanych w skardze art. 7, art. 8, art. 12 i art. 80 k.p.a., które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, organ prawidłowo, w oparciu o całokształt okoliczności, stwierdził, że umowa zawarta w Panią D. odpowiada umowie zlecenia i w uzasadnieniu rozstrzygnięcia przedstawił obszerną i pełną argumentację faktyczną i prawną.
Końcowo, odnosząc się do zarzutów zawartych w pismach procesowych strony skarżącej z dnia 7 listopada 2022 r. należy odwołać się do regulacji art. 46 ust. 2 a ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (obecnie tj. Dz.U. z 2022 r. poz.2094), z której wynika, że decyzje wydane przez zarząd województwa w sprawach z zakresu administracji publicznej podpisuje marszałek. W decyzji wymienia się imiona i nazwiska członków zarządu, którzy brali udział w wydaniu decyzji. Oznacza to, że decyzja została prawidłowo podpisana przez Marszałka Województwa Śląskiego.
Natomiast wskazane przez stronę skarżącą osoby w odniesieniu do których organ nie kwestionował podobnych umów o dzieło jak umowa zawarta z Panią D. podkreślić należy w ślad za organem, że osoby te odmiennie niż Pani D. nie były pracownikami Beneficjenta.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.