III SA/Gl 424/08

III SA/Gl 424/08 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2008-06-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2008-03-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Gabriela Jyż
Katarzyna Golat
Krzysztof Wujek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6069 Inne o symbolu podstawowym 606
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Urząd Górniczy
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2005 nr 228 poz 1947
art.113  ust. 2
Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Gabriela Jyż, Asesor WSA Katarzyna Golat, Protokolant St. sekr. sąd. Anna Charchuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 czerwca 2008 r. przy udziale - sprawy ze skargi M. P. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie inne – zakazu wykonywania czynności osoby średniego dozoru ruchu zakładu górniczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w [...] na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] r. o numerze [...] Dyrektor Urzędu Górniczego do Badań Kontrolnych i Urządzeń Energomechanicznych zakazał M. P. wykonywania czynności osoby średniego dozoru ruchu specjalności elektrycznej w podziemnych zakładach górniczych wydobywających węgiel kamienny przez okres dwóch lat.
W jej uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że [...] r. w "A" S.A. w Kopalni Węgla Kamiennego "B" w K. miał miejsce śmiertelny wypadek, któremu uległ elektromonter J. M. W trakcie badania okoliczności i przyczyn tego wypadku ustalono, że sztygar zmianowy M. P. dopuścił się w tym dniu naruszenia zasad porządku i dyscypliny pracy polegającego na:
- na zmianie [...], nadzorując prace w polu [...] rozdzielni 6kV R-2, zaakceptował sytuację, w której prace te wykonywane były niezgodnie z pisemnym poleceniem w ten sposób, że rozszerzony został zakres prac i zwiększona liczba wykonujących ją pracowników bez dokonania zmian w pisemnym poleceniu oraz polecił wykonywanie prac w polu [...] tej rozdzielni bez uprzedniego zakończenia prac w polu [...],
- na zmianie [...] nakazał wykonanie prac polegających na usunięciu zakłóceń w pracy wyłącznika mocy w polu [...] rozdzielni, traktowanych jako prace w warunkach szczególnego zagrożenia, bez wydania pisemnego polecenia, a w szczególności polecił podległemu pracownikowi założenie osłony napędu wyłącznika mocy bez zastosowania odpowiednich środków zabezpieczających ( przy wyłączonych spod napięcia, lecz nie uziemionych urządzeniach).
W ocenie organu I instancji uzasadniało to zarzut naruszenia § 10 pkt 1 i § 13 ust. 5 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w podziemnych zakładach górniczych (Dz.U. Nr 139, poz. 1169 ze zm.) w związku z pkt [...] instrukcji nr [...]. – "A" S.A. KWK "B" "Obsługa rozdzielni 6 kV R – 2" oraz pkt [...] i pkt [...] instrukcji nr [...] S.A. KWK "B" "Organizacja bezpiecznej pracy przy urządzeniach i instalacjach elektroenergetycznych w dziale MED. KWK "B"
W podstawie prawnej tego orzeczenia organ pierwszej instancji przywołał art. 113 ust. 2 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. – Prawo górnicze i geologiczne (Dz.U. z 2005 r. Nr 228, poz. 1947 ze zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego.
W odwołaniu od tej decyzji M. P. stwierdził, że nie może być traktowany, jako osoba pełniąca dozór na zmianie [...], ponieważ [...] r. był wyznaczony do pracy na zmianie [...]. Jego obecność na zmianie [...] wynikała stąd, że jako osoba dobrze znająca się na rozdzielni 6 kV R2 został poproszony o udzielenie pomocy i porady osobom wykonującym naprawę w tej rozdzielni. Nie otrzymał polecenia pisemnego na prowadzenie tych prac i nie był w nim wyznaczony jako nadzorujący prace, nie mógł też zmienić jego treści. Prace te prowadzone były od godz. 8, decyzję o rozszerzeniu zakresu prac i powiększeniu ilości wykonujących ją pracowników podjął sztygar oddziałowy zmiany [...]. Kiedy zorientował się, że naprawa w polu nr [...] nie będzie możliwa w tym dniu zespół zakończył prace, a dopuszczający przystąpił do likwidacji miejsca pracy. Za zakończenie prac na pisemne polecenie odpowiedzialny jest kierujący zespołem. Nie zgodził się też z zarzutem, jakoby pozostawiona przegroda izolacyjna i otwarte drzwi od strony aparaturowej świadczyły o niezakończeniu prac. Przegroda pozostawiona została jako zabezpieczenie niesprawnego urządzenia przed załączeniem pod napięcie, a otwieranie drzwi od strony aparaturowej jest konieczne przy oględzinach dobowych podczas normalnej pracy pola.
W dalszej części odwołania stwierdził, że pracował na zmianie [...] i za te czynności może ponosić odpowiedzialność. Przyznał, że zasadny jest zarzut polecenia założenia osłony napędu wyłącznika mocy bez nałożonych uziemiaczy przenośnych, dodając równocześnie, że czynności te zostały wykonane przy całkowitym wyłączeniu pola spod napięcia i przy braku możliwości dotknięcia torów prądowych.
Wyjaśnił w dalszej kolejności, że polecenie wykonywania prac w polu [...] wydał w formie ustnej ponieważ podstawa prawna, do której miał się zastosować, pkt [...] instrukcji [...] była sformułowana nieprawidłowo, działał więc na podstawie instrukcji ogólniejszej [...]. Ta nieprawidłowość wynika stąd, że pkt [...] instrukcji [...] odsyła do zasad organizacji bezpiecznej pracy przy urządzeniach elektrycznych w warunkach szczególnego zagrożenia, a instrukcja [...], która ma te zasady regulować odnosi się do urządzeń i instalacji elektroenergetycznych i nie definiuje warunków szczególnego zagrożenia, a jedynie warunki szczególnego zagrożenia dla zdrowia i życia ludzkiego.
Odwołanie to nie zostało uwzględnione. Zaskarżoną tu decyzją z [...] r. Nr [...] Prezes Wyższego Urzędu Górniczego utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Odpowiadając na zarzuty zawarte w odwołaniu Prezes WUG-u stwierdził, że w dniu [...] r. na zmianie [...] skarżący przejął nadzór nad pracami w polu nr [...] od sztygara zmianowego W. L. Kierował tymi pracami, nadzorował je i wydał podległym pracownikom szereg poleceń. Fakt przekazania nadzoru potwierdził sztygar zmianowy W. L.
Prace w polu [...], zgodnie z instrukcją nr [...], powinny być poprzedzone wydaniem pisemnego polecenia, ponieważ należały do kategorii prac prowadzonych w warunkach szczególnego zagrożenia. Konieczność wydania pisemnego polecenia potwierdził świadek W. L.
Generalnie organ odwoławczy uznał, że skarżący naruszył § 10 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w podziemnych zakładach górniczych, który wymaga, by osoby kierownictwa i dozoru ruchu oraz inne osoby kierujące zespołami pracowników prowadziły prace w sposób zapewniający bezpieczeństwo pracowników, zakładu górniczego i środowiska. Zgodnie z § 13 ust. 5 tego rozporządzenia osoby te powinny zapoznać się z treścią instrukcji i wykonywać prace zgodnie z jej poleceniami. Zgodnie z pkt [...] instrukcji nr [...] prace w warunkach szczególnego zagrożenia dla życia i zdrowia ludzkiego powinny być wykonywane przez co najmniej dwie osoby na polecenie pisemne. Z kolei pkt [...]stanowi, że przy wykonywaniu pracy przez jeden zespół pracowników kolejno w kilku miejscach pracy, dopuszczenie w nowym miejscu pracy może nastąpić po zakończeniu pracy w poprzednim miejscu. Samowolne przechodzenie zespołu pracowników na nowe miejsce pracy jest zabronione.
Naruszył także postanowienia pkt [...] instrukcji nr [...]. ponieważ zaakceptował prowadzenie prac niezgodnie z pisemnym poleceniem bez wprowadzenia w nim odpowiednich zmian.
W skardze na powyższą decyzję M. P. zarzucił orzekającym w sprawie organom nieuwzględnienie w analizie materiału dowodowego złożonych przez niego wyjaśnień.
W jej uzasadnieniu raz jeszcze podkreślił nieścisłości terminologiczne występujące w instrukcji [...]; stwierdził, że jest to wada prawna, polegająca na odesłaniu do instrukcji, która nie istnieje.
Nie zgodził się z twierdzeniem, jakoby nadzorował na zmianie [...] prace ekipy w polu nr [...] rozdzielnika, podkreślając, że jego czas pracy w tym dniu został odnotowany od zmiany [...], nie był nawet zarejestrowany jako pracujący w nadgodzinach. Polecenie pisemne pracy w polu nr [...] nie dotyczyło jego zmiany, nie był na niej sztygarem zmianowym i nie podlegali mu pracownicy oddziału elektrycznego. Prace w polu nr [...] zakończyły się przed rozpoczęciem zmiany [...] i nie były później kontynuowane. Pozostawienie drzwi od strony aparatury pomiarowej otwartych nie świadczy o niezlikwidowaniu miejsca pracy, ponieważ ich otwieranie jest konieczne przy kontrolach dobowych.
Skarżący zarzucił jednocześnie organowi drugiej instancji, że nie ustosunkował się do jego szczegółowych wywodów na temat braku konieczności wydania polecenia na piśmie co do prac w polu [...].
W końcowej części skargi M. P. podniósł, że zastosowano wobec niego najsurowszy wymiar kary bez wskazania skutków naruszenia porządku i dyscypliny pracy, bez uzasadnienia wymiaru tej kary. Podkreślił raz jeszcze, że nie czuje się winnym popełnienia stawianych mu zarzutów.
Prezes Wyższego Urzędu Górniczego wniósł o oddalenie skargi, nie widząc w niej podstaw do zmiany swego stanowiska. Podkreślił przy tym, że instrukcje, którym skarżący zarzuca wady prawne były mu znane i stosowane przez niego od chwili ich wejścia życie. Skarżący nigdy nie sygnalizował jakichkolwiek ich nieprawidłowości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zajął w tej sprawie następujące stanowisko;
Art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod kątem zgodności z prawem. Zgodność z prawem dotyczy tak prawa materialnego, jak i procesowego.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji (strona [...]) wynika, że organ odwoławczy uznał za trafne dwa zarzuty skierowane do skarżącego:
- zaakceptował rozszerzony zakres prac i zwiększoną liczbę pracowników w zespole wykonującym prace w polu nr [...] bez wprowadzenia odpowiednich zmian w poleceniu pisemnym,
- prace usunięcia zakłóceń w pracy wyłącznika mocy w polu nr [...] prowadził bez wydania pisemnego polecenia.
Zdaniem Sądu ustalenia w pierwszej z tych kwestii pozostawiają jeszcze istotne wątpliwości. Obecność skarżącego na zmianie [...] musi być traktowana jako podjęcie i wykonywanie obowiązków pracowniczych. Nie ma możliwości uznania, że obecność ta miała charakter pozasłużbowy. Skoro skarżący stawił się na wezwanie pracodawcy i został do pracy dopuszczony, to należy uznać, że wykonywał obowiązki służbowe. To, że przełożony nie zarejestrował w ewidencji czasu pracy obecności skarżącego na zmianie [...] nie oznacza, że skarżący nie wykonywał obowiązków służbowych, a świadczy jedynie o wadliwym prowadzeniu tej ewidencji. Zupełnie jednak inną kwestią jest pytanie, w jakim charakterze skarżący pełnił te obowiązki, a w szczególności, czy był osobą nadzorującą naprawę w polu [...] rozdzielnika. Ustalenie w tym zakresie organ odwoławczy oparł na tych fragmentach przesłuchania świadków, w których mówią oni jakiego rodzaju polecenia wydawał skarżący członkom ekipy naprawczej oraz na zeznaniu W. L. Z wywodów organu wynika zatem, że skarżący był nadzorującym te prace, ponieważ wydał pracownikom kilka poleceń i tak określił jego rolę W. L. Pierwszy z tych argumentów wydaje się być wątpliwym ponieważ, jak wynika z zapisów instrukcji [...], funkcja nadzorującego jest funkcją o charakterze formalnym, przewidzianą w instrukcji, a wyznaczenie osoby do jej pełnienia, należy do obowiązków polecającego, który powinien to uczynić w pisemnym poleceniu. Pozostaje kwestią do wyjaśnienia, czy sztygar zmianowy L. był kompetentny do wyznaczenia skarżącego nadzorującym te prace, czy mógł uczynić to w formie ustnej, czy też powinien dokonać stosownego zapisu w poleceniu i z którym momentem można było uznać skarżącego za formalnie pełniącego funkcje nadzorującego.
W tym zakresie Sąd dopatrzył się naruszenia art. 7 i 77 k.p.a wskutek niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.
Po wyjaśnieniu tej kwestii można będzie rozważyć trafność i wagę zarzutu pierwszego, polegającego na zaakceptowaniu rozszerzonego zakresu prac i zwiększenia liczby pracowników bez wprowadzenia odpowiednich zmian w pisemnym poleceniu. Bezspornym jest, że obie te okoliczności zaszły zanim skarżący przystąpił do tych prac i nie zostały przez niego spowodowane, nikt też nie zarzuca mu, że nie usunął jednego pracownika z ekipy i nie cofnął prac do zakresu wyznaczonego w pisemnym poleceniu. Zarzut ten sprowadza się zatem do ewentualnego niedokonania zmian w druku pisemnego polecenia. Stąd koniecznym będzie ocena wagi tego zarzutu w świetle wymiaru wymierzonej skarżącemu kary, do czego Sąd powróci w dalszej części uzasadnienia.
Zarzut drugi Sąd uznał za uzasadniony. Konieczność prowadzenia prac w polu nr [...] rozdzielnika na polecenie pisemne wynika wprost z zapisu pkt [...] instrukcji nr [...] Organizacji bezpiecznej pracy przy urządzeniach i instalacjach elektroenergetycznych w dziale MED. KWK "B" . Instrukcja ta na zasadzie ogólnej odnosi się do wszystkich urządzeń elektroenergetycznych, a więc i rozdzielni 6 kV R-2.
Zgodnie z pkt [...] instrukcji prace w warunkach szczególnego zagrożenia dla zdrowia i życia ludzkiego powinny być wykonywane przez co najmniej dwie osoby na polecenie pisemne. Instrukcja ta nie definiuje w sposób zamknięty pojęcia "prace w warunkach szczególnego zagrożenia dla zdrowia i życia ludzkiego" W pkt [...] wskazuje jedynie przykładowo rodzaj takich prac, wyliczenie to poprzedzone jest jednak zwrotem "w szczególności", co oznacza że są możliwe i inne przypadki i trzeba pojęciu temu nadawać właściwe znaczenie dla każdego konkretnego przypadku. Jeśli z kolei zajrzy się do instrukcji nr [...] Obsługi rozdzielni 6 kV R-2, to już w pkt [...] wymienione zostały zagrożenia występujące podczas jej obsługi, takie jak: porażenie prądem elektrycznym, poparzenie łukiem elektrycznym, urazy mechaniczne spowodowane przepływem prądów zwarciowych i cały szereg innych. Słusznie zatem organy orzekające przyjęły, że prace w polu [...] powinny być wykonywane na pisemne polecenie.
Podstawą materialnoprawną orzeczenia o zakazie wykonywania przez M. P. czynności na stanowisku osoby średniego dozoru ruchu w specjalności elektrycznej jest art. 113 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. – Prawo górnicze i geologiczne (Dz.U. Nr 27, poz. 96 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem organ nadzoru górniczego może zakazać, na czas nie przekraczający dwóch lat, wykonywania określonych czynności w ruchu zakładu górniczego osobom, o których mowa w art. 68 ust. 1 oraz w art. 70 ust. 1, w razie stwierdzenia naruszenia przez te osoby dyscypliny i porządku pracy, a zwłaszcza obowiązków określonych ustawą i wydanymi na jej podstawie przepisami. Nie ulega wątpliwości, że zakaz o jakim mowa w tym przepisie ma charakter kary za naruszenie dyscypliny i porządku pracy. Jak jednocześnie wynika z jego brzmienia do kompetencji organu nadzoru górniczego należy jej wymiar. Ustawodawca wyznaczył jedynie górną granicę zakazu (kary), pozostawiając konkretny jej wymiar w każdej indywidualnej sprawie uznaniu organu nadzoru górniczego. Przyznanie organowi administracyjnemu uprawnienia do orzekania na zasadzie uznania administracyjnego nie oznacza jednak prawa do zupełnej dowolności w sferze orzekania. Nadal bowiem obowiązuje zasada z art. 7 Konstytucji, zgodnie z którym wszystkie organy władzy publicznej działają na podstawie prawa oraz art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego, który stanowi, że organy administracji państwowej działają na podstawie przepisów prawa. Tak więc również wymiar konkretnej kary nie może być zupełnie dowolny, a powinien uwzględniać podstawowe zasady wynikające z obowiązującego prawa, choćby tą, która wynika z art. 111 Kodeksu pracy, by przy wymierzaniu kary za naruszenie porządku i dyscypliny pracy uwzględniać rodzaj naruszenia obowiązków pracowniczych, stopień winy pracownika i jego dotychczasowy stosunek do pracy. Jest to podstawowy wymóg przy stosowaniu kary za naruszenie porządku i dyscypliny pracy, kara musi być adekwatna do przewinienia i jego skutków. Nie można przyjąć, że branża górnicza jest tą, w której zasada ta nie obowiązuje.
Sąd nie stawia jeszcze zarzutu, iż zaskarżona decyzja narusza tę zasadę, a jedynie zauważa, że brak w niej, podobnie jak w decyzji organu I instancji, jakiegokolwiek uzasadnienia wymiaru kary zastosowanej wobec skarżącego. Orzeczono wobec skarżącego zakaz w jego najwyższym wymiarze i nie uzasadniono, dlaczego właśnie taki wymiar jest adekwatny do rodzaju naruszenia porządku i dyscypliny pracy oraz stopnia zawinienia skarżącego. Trudno zatem Sądowi zająć stanowisko w tej kwestii. Już tego rodzaju brak uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji, gdyż stanowi o naruszeniu art. 107 § 1 i 2 K.p.a. w sposób, który wyklucza kontrolę sądową zaskarżonej decyzji w tym jej aspekcie.
Z przedstawionych tu powodów Sąd uchylił decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)
Orzeczenie o kosztach postępowania zostało wydane w oparciu o przepis art. 200 tej ustawy.