I SA/KE 403/25

I SA/Ke 403/25 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2025-12-04
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-09-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Agnieszka Banach
Andrzej Mącznik
Magdalena Chraniuk-Stępniak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Zarząd Województwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1267
art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 134 par 1 i art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1530
art. 184 ust. 1 i art. 207 ust. 1 pkt 2 i ust. 8
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych
Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 608 art. 2 pkt 36
Rozporzadzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz  uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE L z dnia 20 grudnia 2013 r.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Banach Asesor WSA Andrzej Mącznik Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi S. S. P. O. z N. I. w K. na decyzję Zarządu Województwa Świętokrzyskiego z dnia 9 lipca 2025 r. nr 169/25 w przedmiocie zwrotu kwoty dofinansowania oddala skargę.
Uzasadnienie
Zarząd Województwa Świętokrzyskiego (zarząd, Instytucja Zarządzająca, IZ) decyzją z 9 lipca 2025 r., nr 169/25 w wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję własną z 29 stycznia 2025 r., nr 75/25 określającą S. S. P. O. z N. I. z siedzibą w K. (stowarzyszenie, beneficjent) przypadającą do zwrotu kwotę dofinansowania otrzymaną na podstawie umowy o dofinansowanie projektu pn. "[...]" nr [...] 0085/18-00 z 14 lutego 2019 r. - w wysokości [...] zł, w tym środki Europejskiego Funduszu Społecznego w kwocie [...]zł oraz środki budżetu państwa w kwocie [...]zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.
Zarząd rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przeprowadził analizę i ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz dokonał następujących ustaleń faktycznych.
W sierpniu 2018 r. Departament Wdrażania Europejskiego Funduszu Społecznego, dalej: "DW EFS", w imieniu Zarządu pełniącego funkcję Instytucji Zarządzającej Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Ś. na lata 2014-2020 ogłosił konkurs nr [...], dalej: "konkurs" w ramach: osi priorytetowej 9. Włączenie społeczne i walka z ubóstwem; działania 9.2 Ułatwienie dostępu do wysokiej jakości usług społecznych i zdrowotnych; poddziałania 9.2.1 Rozwój wysokiej jakości usług społecznych.
Następnie wyjaśniono, że do konkursu przystąpił beneficjent składając 17 września 2018 r. wniosek o dofinansowanie projektu pod nazwą: "[...]", dalej "wniosek o dofinansowanie". Wniosek ten został pozytywnie oceniony i rekomendowany do dofinansowania, uzyskując 110,5 punktów. Następnie 14 lutego 2019 r. Zarząd zawarł z beneficjentem umowę o dofinansowanie projektu pn. "[...]" nr [...], dalej "umowa". Projekt był realizowany w partnerstwie z Gminą O., dalej: "Partner".
Następnie ustalono, że głównym celem projektu było ułatwienie dostępu i podnoszenie jakości usług społecznych dla mieszkańców województwa świętokrzyskiego przez okres 28 miesięcy od 1 stycznia 2019 r. do 30 kwietnia 2021 r. poprzez wsparcie procesu usamodzielniania i integracji społecznej 48 osób całkowicie i częściowo niesamodzielnych (18 kobiet, 30 mężczyzn) powyżej 18 roku życia z terenu powiatów [...] i [...] w formie udziału w treningach usamodzielniających w ramach całodobowego mieszkania treningowego.
W projekcie przewidziano realizację dwóch zadań: zadanie nr 1 - "Diagnoza i utworzenie Indywidualnego Planu Usamodzielnienia" oraz zadanie nr 2 - "[...] (MT)".
Stosownie do zapisów sekcji 3.1.1 wniosku o dofinansowanie beneficjent był zobowiązany, dla realizacji celu projektu, do osiągnięcia dwóch wskaźników kluczowych rezultatu:
a) "Liczba wspartych w programie miejsc świadczenia usług społecznych istniejących po zakończeniu projektu" - wartość docelowa: 12 sztuk;
b) "Liczba utworzonych w programie miejsc świadczenia usług w mieszkaniach wspomaganych i chronionych istniejących po zakończeniu projektu" - wartość docelowa: 12 sztuk.
Zgodnie z § 3 ust. 2 umowy na realizację projektu beneficjentowi przyznano dofinansowanie w kwocie [...]zł (w tym płatność ze środków europejskich w kwocie [...]zł oraz dotację celową w kwocie [...]zł), które zostało wypłacone w 5 transzach. Następnie organ ustalił, że okres realizacji projektu zakończył się 30 kwietnia 2021 r. Na podstawie informacji z 23 czerwca 2021 r. o pozytywnej weryfikacji końcowego wniosku o płatność strona dokonała ostatecznego rozliczenia projektu. W zakresie postępu finansowego beneficjent rozliczył [...] zł, a pozostała część niewykorzystanego dofinansowania w kwocie [...]zł została zwrócona na konto IZ.
Uwzględniając postęp rzeczowy stowarzyszenie osiągnęło oba wskaźniki kluczowe rezultatu oraz następujące wskaźniki kluczowe produktu:
1) "Liczba osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym objętych usługami społecznymi świadczonymi w interesie ogólnym w programie" - wartość docelowa: 48 osób, wartość osiągnięta: 53 osoby, stopień realizacji: 110,42%;
2) "Liczba osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym objętych usługami w postaci mieszkań chronionych i wspomaganych w programie" - wartość docelowa: 48 osób, wartość osiągnięta: 53 osoby, stopień realizacji; 110,42%;
3) "Liczba osób objętych szkoleniami/doradztwem w zakresie kompetencji cyfrowych" - wartość docelowa: 48 osób, wartość osiągnięta: 53 osoby, stopień realizacji: 110,42%;
4) "Liczba podmiotów wykorzystujących technologie informacyjno-komunikacyjne" - wartość docelowa: 1 szt., wartość osiągnięta: 1 szt., stopień realizacji: 100%.
Natomiast zgodnie z § 17 ust. 2 umowy "Beneficjent miał obowiązek zachowania trwałości rezultatów zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie. W sekcji 4.1 wniosku o dofinansowanie strona wskazała, iż "Wnioskodawca i Partner deklarują, iż osiągnięte rezultaty będą trwałe i zobowiązują się do zachowania trwałości miejsc świadczonych usług utworzonych w ramach projektu w formie mieszkania treningowego po zakończeniu jego realizacji przez co najmniej 28 m-cy w zakresie zbliżonym do usług świadczonych w ramach projektu i podobnej jakości. Aktualna informacja dot. liczby miejsc oferowanych w mieszkaniach MT po projekcie, w okresie zachowania jego trwałości, będzie publikowana na stronie internetowej wnioskodawcy i Partnera. Po zakończeniu realizacji projektu miejsca świadczonych usług finansowane będą ze środków własnych wnioskodawcy i Partnera, wnioskodawca zobowiązuje się do pozyskania dotacji PFRON na ten cel". Powyższe deklaracje wskazują na obowiązek zachowania przez stronę trwałości miejsc świadczonych usług przez 28 miesięcy po zakończeniu okresu realizacji projektu, tj. po 30 kwietnia 2021 r.
Pismem z 20 października 2021 r. beneficjent zgłosił problem w pozyskaniu środków na realizację projektu tj. trwałości projektu przez 28 miesięcy. Z pisma wynikało, że strona czyniła starania o pozyskanie środków na realizację zobowiązania na podstawie złożonego 19 stycznia 2019 r. wniosku o dofinansowanie projektu, który nie uzyskał jednak dofinansowania. Z treści pisma wynikało ponadto, że beneficjent prowadził rozmowy ze Starostwem Powiatowym w S. oraz Urzędem Gminy w O., a także szukał możliwości dofinansowania z innych źródeł (Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, PFRON), jednak pomimo dokładania wszelkich starań stowarzyszenia o pozyskanie środków finansowych zewnętrznych jest utrudniona w związku z sytuacją pandemiczną, która trwa od marca 2020 r. na terenie Rzeczpospolitej Polskiej.
W dniu 20 października 2021 r. IZ przeprowadziła kontrolę trwałości, w wyniku której nie stwierdzono nieprawidłowości (informacja pokontrolna nr [...]).
Następnie organ wyjaśnił, że pismem z 25 listopada 2021 r. beneficjent przekazał informację, że utrzymuje gotowość do wykonywania usług społecznych w 12 miejscach mieszkania treningowego oraz prowadzi działania informacyjne o możliwości do korzystania z tych usług wskazanych we wniosku o dofinansowanie. Strona powtórzyła wcześniejsze wskazania o prowadzeniu rozmów ze Starostwem Powiatowym w S. oraz Gminą O., a także poszukuje możliwości dofinansowania z innych źródeł, takich jak Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej oraz PFRON.
W odpowiedzi na powyższe pismo IZ skierowała do strony korespondencję 29 listopada 2021 r. wzywając do stowarzyszenie do udzielenia odpowiedzi na pytania: czy na dzień 29 listopada 2021 r. posiada możliwość świadczenia usług w ramach trwałości rezultatu dla chętnych osób, które mogą zgłosić zapotrzebowanie na wskazane w projekcie usługi?" Jeżeli odpowiedź na powyższe pytanie jest twierdząca - wskazanie sposobu finansowania tych usług.
Strona pismem z 3 grudnia 2021 r. poinformowała, że na dzień 29 listopada 2021 r. posiadała gotowość do świadczenia usług w ramach trwałości rezultatu dla chętnych osób, w tym baza lokalowa z pełnym wyposażeniem oraz pracownicy gotowi byli do podjęcia pracy. Jednakże brak środków finansowych nie pozwala na uruchomienie mieszkań treningowych. Z informacji jakie uzyskała z PFRON i Marszałka Województwa Ś. możliwość na pozyskanie funduszy istniała w 2022 r. po ogłoszeniu konkursów otwartych.
Wobec informacji przekazanych przez stowarzyszenie w pismach z 20 października 2021 r., 25 listopada 2021 r. oraz 3 grudnia 2021 r. oraz ustaleniami zawartymi informacji pokontrolnej nr [...], Dyrektor DW EFS wystąpił o opinię prawną dotyczącą zachowania trwałości rezultatu w projekcie w kontekście postanowień regulaminu konkursu, umowy i wniosku o dofinansowanie. W ocenie DW EFS beneficjent nie zachował obowiązków dotyczących zachowania trwałości rezultatu. Natomiast w opinii prawnej z 20 grudnia 2021 r., uznano za prawidłową ocenę przeprowadzoną przez DW EFS w kwestii niezachowania przez beneficjenta obowiązków dotyczących zachowania trwałości rezultatu. W związku z powyższym, w 12 stycznia 2022 r. Dyrektor DW EFS wystąpił o objęcie projektu kontrolą doraźną.
Kontrola doraźna w zakresie weryfikacji obowiązków dotyczących zachowania przez stowarzyszenie trwałości zgodnie z umową została przeprowadzona 3 i 4 lutego 2022 r. Na podstawie przeprowadzonych czynności kontrolnych oraz zweryfikowanej dokumentacji merytorycznej zespół kontrolujący stwierdził, że do dnia kontroli nie doszło do zaprzestania działalności lub przeniesienia jej poza obszar objęty programem. Beneficjent posiadał bazę lokalową z pełnym wyposażeniem oraz zaplecze techniczne pozwalające na funkcjonowanie 12 utworzonych w ramach przedmiotowego projektu miejsc świadczenia usług. Utrzymywał instytucjonalną gotowość do świadczenia usług. Jednakże uruchomienie działalności tych mieszkań było uzależnione od środków finansowych, których beneficjent na dzień kontroli nie posiadał. Do dnia zakończenia projektu, tj. do 30 kwietnia 2021 r. nie podjął żadnych działań mających na celu pozyskanie zewnętrznych środków finansowych na funkcjonowanie mieszkań treningowych podczas trwałości projektu. Z udostępnionej przez stronę dokumentacji wynikało, że działania takie rozpoczęto w listopadzie 2021 r., co potwierdzały pisma skierowane odpowiednio do: Ministra Rodziny i Polityki Społecznej, Wojewody Ś., Marszałka Województwa Ś. oraz Dyrektora Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Oddział [...]. Nadto na dzień przeprowadzenia kontroli doraźnej na miejscu nie były utrzymane wskaźniki rezultatu w zakresie zbliżonym do usług świadczonych w ramach projektu o podobnej jakości zgodnie z kryterium dostępu. Beneficjent nie zachował obowiązku utrzymania trwałości rezultatów projektu od momentu zakończenia jego realizacji, tj. od 1 maja 2021 r. do dnia kontroli, tj. 3 lutego 2022 r. Nadto stowarzyszenie nie zapewniło istnienia właściwej ścieżki audytu umożliwiającej odtworzenie wszystkich procesów związanych z utrzymaniem trwałości projektu, tj. nie posiadało dokumentacji dotyczącej świadczenia usług społecznych: podpisanych umów na świadczenie usług społecznych, trójstronnych umów cywilnoprawnych, diagnoz, indywidualnych planów usamodzielnienia w mieszkaniach treningowych, dzienników zajęć.
W kontroli stwierdzono naruszenie § 7 ust 1 pkt 3 oraz § 17 ust. 2 umowy - niezachowanie przez stronę "rezultatów trwałości projektu zaplanowanych w zatwierdzonym przez IZ wniosku o dofinansowanie projektu, w tym braku świadczenia usług społecznych w mieszkaniu treningowym w zakresie zbliżonym do usług świadczonych w ramach projektu dla 12 osób przez okres 278 dni, tj. od dnia 1 maja 2021 r. do dnia 3 lutego 2022 r. Nadto stwierdzono naruszenie § 17 ust. 7 umowy w zakresie braku niezwłocznego poinformowania przez beneficjenta IZ o wszelkich okolicznościach mogących powodować naruszenie trwałości projektu. O problemach związanych z brakiem zachowania trwałości projektu beneficjent poinformował DW EFS za pośrednictwem SL2014 pismami z 20 października 2021 r., 25 listopada 2021 r., 3 grudnia 2021 r., tj. w trakcie obowiązywania trwałości rezultatów projektu.
Następnie IZ poinformowała stronę o konieczności zwrotu środków dofinansowania proporcjonalnie do okresu niezachowania obowiązku utrzymania trwałości rezultatów projektu po jego zakończeniu, tj. od 1 maja 2021 r. do dnia 3 lutego 2022 r. Końcowa data obowiązywania trwałości rezultatów projektu przypadała na 31 sierpnia 2023 r., tj. 28 miesięcy liczone od dnia 1 maja 2021 r., w związku z naruszeniem § 7 ust. 1 pkt 3 oraz § 17 ust. 2 umowy oraz postanowień regulaminu konkursu, IZ na podstawie art. 9 ust. 2 pkt 9 ustawy wdrożeniowej.
Następnie Zarząd wskazał na przebieg korespondencji ze stroną w związku ze złożonymi przez nią zastrzeżeniami do ww. informacji pokontrolnej.
Wobec braku dokonania zwrotu środków dofinansowania wraz z należnymi odsetkami, IZ pismem z 14 maja 2024 r. zawiadomiła stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w przedmiocie orzeczenia obowiązku zwrotu dofinansowania ze środków przeznaczonych na realizację RPOWŚ na lata 2014-2020, w tym środków Europejskiego Funduszu Społecznego i budżetu państwa, które zostały wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w arf. 184 u.f.p., w związku z realizacją umowy.
Decyzją z 29 stycznia 2025 r. nr 75/25 Zarząd określił stronie przypadającą do zwrotu kwotę dofinansowania otrzymaną na podstawie umowy o dofinansowanie projektu. Stowarzyszenie złożyło wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Rozpoznając sprawę ponownie Zarząd wskazał na podstawy prawne rozstrzygnięcia oraz orzecznictwo w tym obszarze. Wywiódł, że w przedmiotowej sprawie organ był zobowiązany ustalić, czy w kontekście trwałości rezultatów strona naruszyła procedury określone w dokumentach systemu realizacji programu lub procedury określone w umowie, regulaminie konkursu, wniosku o dofinansowanie, stanowiącym jako załącznik nr l integralną część umowy.
Następnie wyjaśnił, że § 7 ust. 1 pkt 3 umowy zawierał zobowiązanie beneficjenta do "zachowania trwałości projektu lub wskaźników, o ile tak przewiduje właściwy Regulamin Konkursu. Beneficjent zobowiązany (§ 17 ust. 1 i 2 umowy) był zgodnie z art. 71 Rozporządzenia ogólnego oraz właściwym Regulaminem Konkursu do zapewnienia trwałości projektu, z zastrzeżeniem obowiązku zachowania trwałości rezultatów zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie. W treści sekcji 4.1 wniosku o dofinansowanie strona wskazała, że "Wnioskodawca i Partner deklarują, iż osiągnięte rezultaty będą trwałe i zobowiązują się do zachowania trwałości miejsc świadczonych usług utworzonych w ramach projektu w formie mieszkania treningowego po zakończeniu jego realizacji przez co najmniej 28 m-cy w zakresie zbliżonym do usług świadczonych w ramach projektu i podobnej jakości. Aktualna informacja dot. liczby miejsc oferowanych w MT po projekcie, w okresie zachowania jego trwałości, będzie publikowana na stronie internetowej Wnioskodawcy i Partnera. Po zakończeniu realizacji projektu miejsca świadczonych usług finansowane będą ze środków własnych Wnioskodawcy i Partnera, wnioskodawca zobowiązuje się do pozyskania dotacji PFRON na ten cel.
Nadto Zarząd przeanalizował również treść regulaminu konkursu w kontekście rozpatrywanego zagadnienia. Wyjaśnił, że na jego stronie 12 zawarto wymóg, zgodnie z którym projekty wybrane do dofinansowania w ramach konkursu musiały przyczyniać się do osiągnięcia celu szczegółowego RPOWŚ 2014-2020 w zakresie zwiększenia dostępności usług społecznych w szczególności usług środowiskowych, opiekuńczych oraz usług wsparcia rodziny i pieczy zastępczej dla osób zagrożonych ubóstwem i wykluczeniem społecznym. Zgodnie z sekcją 2.1 Regulaminu konkursu wsparciem w ramach naboru mogły zostać objęte typy operacji dotyczące ułatwiania dostępu i podnoszenia jakości usług społecznych, które to organ wymienił i omówił (str. 24 i nast.).
Podkreślił, że stosownie do sekcji 2.1.29 regulaminu konkursu beneficjent zgodnie z kryterium dostępu zobowiązany jest do zachowania trwałości miejsc świadczenia usług w mieszkaniach wspomaganych lub mieszkaniach chronionych utworzonych w ramach projektu po zakończeniu jego realizacji co najmniej przez okres równy okresowi realizacji projektu w zakresie zbliżonym do usług świadczonych w ramach projektu i podobnej jakości, co odnosi się do projektów realizowanych w ramach typu operacji 1c. Analiza treści dalszej części Regulaminu ("Szczegółowe kryteria wyboru projektów - kryteria dostępu", s.47-57) wskazuje, iż jedynym kryterium zawierającym odniesienie do trwałości było kryterium dostępu nr 7, które określono w Regulaminie w następujący sposób: "Wnioskodawca zapewni trwałość miejsc świadczenia usług asystenckich i/lub opiekuńczych utworzonych w ramach projektu (ze środków innych niż europejskie) po zakończeniu realizacji projektu - co najmniej przez okres odpowiadający okresowi realizacji projektu wskazanemu we wniosku dofinansowanie" (s. 55-56 Regulaminu konkursu). W kolumnie tabeli odnoszącej się do kryterium nr 7 opisanej jako "Stosuje się do typu/typów projektu/ów" wskazano typ operacji 1, czyli do wszystkich typów operacji 1 (czyli także do typu operacji 1c).
Natomiast stosownie do opisu typu operacji 1 - deinstytucjonalizacja opieki nad osobami niesamodzielnymi poprzez rozwój alternatywnych form opieki nad osobami niesamodzielnymi (w tym osobami starszymi), obejmowała;
a) tworzenie miejsc świadczenia usług opiekuńczych w formie usług świadczonych w społeczności lokalnej w nowych jak i istniejących placówkach zapewniających opiekę dzienną i całodobową (w tym osób starszych, niepełnosprawnych, chorych) - typ operacji 1a;
b) wsparcie dla usług asystenckich, opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych w ramach opieki rodzinnej i środowiskowej, m.in. w formie rodzinnych domów pomocy, usług asystenta osoby niepełnosprawnej - typ operacji 1b;
c) usługi świadczone w ramach mieszkalnictwa wspomaganego — chronionego, treningowego i wspieranego (np. pobyt stały lub okresowy dla osób starszych i niepełnosprawnych, częściowo lub całkowicie niesamodzielnych i wymagających wsparcia w formie usług opiekuńczych) - typ operacji 1c.
Zarząd podniósł, że wskazane wyżej opisy typów operacji (1a, 1b, 1c) w ramach typu operacji l odnosiły się do usług opiekuńczych, natomiast do usług asystenckich odnosił się wyłącznie typ operacji 1b. Projekt stowarzyszenia był realizowany w ramach typu operacji 1c, w związku z powyższym organ odwoławczy przeprowadził weryfikację postanowień regulaminu konkursu w kontekście związku usług asystenckich i opiekuńczych z powyższym typem operacji, który w sposób szczegółowy omówił (str. 26 i nast.).
Następnie organ wyjaśnił, że w decyzji nr 75/25 słusznie zwrócono uwagę, że postanowienia wytycznych obszarowych stanowiły podstawę prawną Regulaminu konkursu. Zarówno w wersji wytycznych obszarowych obowiązującej od dnia 8 stycznia 2018 r. do 30 lipca 2019 r.(a więc w trakcie konkursu i w pierwszym okresie realizacji projektu), jak i w zaktualizowanej wersji wytycznych obszarowych o sygnaturze [...](05) z 8 lipca 2019 r. obowiązującej od dnia 30 lipca 2019 r. (a zatem w drugim okresie realizacji projektu jak i w okresie trwałości rezultatów) - brzmienie postanowień wytycznych obszarowych dotyczących usług zapewnianych w mieszkaniach chronionych i mieszkaniach wspomaganych w ramach wsparcia - było tożsame. Zgodnie z wytycznymi obszarowymi (pkt 3 podrozdziału 6.4 Wytycznych obszarowych wersji obowiązującej od 8 stycznia 2018 r. do 30 lipca 2019 r. oraz pkt 7 podrozdziału 6.4 Wytycznych obszarowych z 8 lipca 2019 r.) "w mieszkaniach chronionych i mieszkaniach wspomaganych w ramach wsparcia zapewnia się:
a) usługi wspierające pobyt osoby w mieszkaniu, w tym usługi opiekuńcze, usługi asystenckie;
b) usługi wspierające aktywność osoby w mieszkaniu, w tym trening samodzielności, praca socjalna, poradnictwo specjalistyczne, integracja osoby ze społecznością lokalną".
Postanowienia powyższe należało traktować, jako obowiązujące w przedmiotowej sprawie, biorąc pod uwagę fakt, że w piśmie Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z 22 kwietnia 2020 r. w sprawie czasowego zawieszenia stosowania niektórych postanowień wytycznych obszarowych w wersji z dnia 8 lipca 2019 r., jak i w informacji Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z 27 kwietnia 2022 r. o częściowym zawieszeniu stosowania wytycznych obszarowych w wersji z dnia 8 lipca 2019 r., w której wymieniono wyłączenia zarówno dla projektów nowo wybieranych do dofinansowania, jak i już realizowanych, zacytowane powyżej postanowienia wytycznych obszarowych dotyczące mieszkań chronionych i wspomaganych nie uległy zawieszeniu.
Zarząd podkreślił, że w związku z powyższym, w mieszkaniach wspomaganych jak i w mieszkaniach chronionych należało zapewniać usługi wspierające pobyt osoby w mieszkaniu, w tym usługi opiekuńcze oraz usługi asystenckie. Oznaczało to zatem, że kryterium dostępu nr 7 dotyczące obowiązku zapewnienia trwałości miejsc świadczenia usług asystenckich lub opiekuńczych utworzonych w ramach projektu odnosiło się również do projektów realizowanych w ramach typu operacji 1c, czyli usług świadczonych zgodnie z regulaminem konkursu "w ramach mieszkalnictwa wspomaganego - chronionego, treningowego i wspieranego (np. pobyt stały lub okresowy dla osób starszych i niepełnosprawnych, częściowo lub całkowicie niesamodzielnych i wymagających wsparcia w formie usług opiekuńczych" (s. 14 regulaminu konkursu).
Zdaniem organu również analiza treści wniosku o dofinansowanie dawała dodatkowo podstawy do twierdzenia, że wnioskodawca przewidywał realizowanie usług opiekuńczo-asystenckich w ramach całodobowego mieszkania treningowego. W opisie zadania nr [...] "P. M. [...] (MT)’’ - w sekcji 4.1 Wniosku o dofinansowanie Stowarzyszenie wskazało, że "całodobowo przez 7 dni w tyg. 8 i 12-godz. Dyżury pełnią pracownik soc.-opiekun MT i 3 trenerów-asystentów, którzy prowadzą treningi usamodz. zgodnie z IPU i sprawują opiekę nocną oraz trener psycholog. Personel wspomagany jest przez 4 wolontar., w tym I pedagoga prow. trening kompet. cyfrowych. Usługi wspierające w MT będą świadczone w formie pracy socjalnej, poradnictwa specjalistycz. oraz treningów". Ponadto, w szczegółowym budżecie projektu w celu realizacji zadania nr 2 Beneficjent założył zatrudnienie pracowników socjalnych - opiekunów, trenerów - asystentów ON [osób z niepełnosprawnością], psychologa - trenera, jak i świadczenie usług przez wolontariuszy w formie wkładu własnego: pedagoga - trenera wolontariusza oraz wolontariusza - asystenta ON.
Skoro w projekcie strona zakładała realizowanie usług opiekuńczo- asystenckich w ramach całodobowego mieszkania treningowego, stosownie do sekcji 2.1.29 Regulaminu konkursu beneficjent zgodnie z kryterium dostępu zobowiązany był do zachowania trwałości miejsc świadczenia usług w mieszkaniach wspomaganych lub mieszkaniach chronionych utworzonych w ramach projektu po zakończeniu jego realizacji, co najmniej przez okres równy okresowi realizacji projektu w zakresie zbliżonym do usług świadczonych w ramach projektu i podobnej jakości (s. 26 regulaminu konkursu). W odniesieniu zaś do kryterium dostępu nr 7 obowiązkiem beneficjenta było zatem zapewnienie trwałości "miejsc świadczenia usług asystenckich i/lub opiekuńczych utworzonych w ramach projektu (ze środków innych niż europejskie) po zakończeniu realizacji projektu co najmniej przez okres odpowiadający okresowi realizacji projektu wskazanemu we wniosku o dofinansowanie", jak wskazują zapisy na s. 55-56 regulaminu konkursu.
W ocenie organu odwoławczego wymóg zachowania trwałości miejsc świadczenia usług w mieszkaniach chronionych lub mieszkaniach wspomaganych utworzonych w ramach projektu po zakończeniu realizacji projektu, co najmniej przez okres równy okresowi realizacji projektu wynikał bezpośrednio z wytycznych obszarowych. Postanowienia w tym zakresie znajdują się w pkt 5 podrozdziału 6.4 wytycznych obszarowych w wersji obowiązującej od dnia 8 stycznia 2018 r. do 30 lipca 2019 r., którego treść przytoczył. Ponadto organ wskazał na treść pkt 9 podrozdziału 6.4 wytycznych obszarowych w wersji z 8 lipca 2019 r. obowiązującej od dnia 30 lipca 2019 r. Powyższe postanowienie nie podlegało zawieszeniu ani wyłączeniu na podstawie pisma Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z 22 kwietnia 2020 r. sprawie czasowego zawieszenia stosowania niektórych postanowień Wytycznych obszarowych jak i informacji Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 27 kwietnia 2022 r. o częściowym zawieszeniu stosowania wytycznych obszarowych.
To obowiązkiem beneficjenta było zapewnienie trwałości miejsc świadczenia usług w mieszkaniach chronionych lub mieszkaniach wspomaganych utworzonych w ramach projektu po zakończeniu realizacji projektu, co najmniej przez okres równy okresowi realizacji projektu uregulowany został w Regulaminie w sekcji 2.1.29 jak i w definicji kryterium dostępu nr 7. Postanowienia sekcji 2.1.29 regulaminu konkursu zobowiązały wnioskodawcę do opisania w treści wniosku o dofinansowanie sposobu w jaki zapewniona zostanie trwałość miejsc świadczenia usług w mieszkaniach wspomaganych utworzonych w ramach projektu po zakończeniu jego realizacji oraz do wskazania źródła finansowania miejsc świadczenia usług po zakończeniu realizacji projektu. Organ odwoławczy ustalił, że w tym zakresie strona wskazała jednoznacznie w sekcji 4.1 Wniosku o dofinansowanie, że "Wnioskodawca i Partner deklarują, iż osiągnięte rezultaty będą trwałe i zobowiązują się do zachowania trwałości miejsc świadczonych usług utworzonych w ramach projektu w formie mieszkania treningowego po zakończeniu jego realizacji przez co najmniej 28 m-cy w zakresie zbliżonym do usług świadczonych w ramach projektu i podobnej jakości. Aktualna informacja dot. liczby miejsc oferowanych w mieszkaniach MT po projekcie, w okresie zachowania jego trwałości, będzie publikowana na stronie internetowej Wnioskodawcy i Partnera. Po zakończeniu realizacji projektu miejsca świadczonych usług finansowane będą ze środków własnych Wnioskodawcy i Partnera, wnioskodawca zobowiązuje się do pozyskania dotacji PFRON na ten cel".
Organ odwoławczy podkreślił, że strona była świadoma, że spełnienie warunków opisanych przez wnioskodawcę we wnioskach o dofinansowanie będzie weryfikowane przez IZ po zakończeniu okresu realizacji projektu. Wynika to bezpośrednio z zapisów sekcji 2.1.29 Regulaminu konkursu.
Otóż w przedmiotowej sprawie weryfikacja warunków zachowania trwałości miejsc świadczenia usług w mieszkaniach wspomaganych utworzonych w ramach projektu po zakończeniu jego realizacji została dokonana przez IZ poprzez przeprowadzoną 20 października 2021 r. kontrolę planową jak i przeprowadzoną w dniach 3-4 lutego 2022 r. kontrolę doraźną. Podstawę prawną działania Instytucji Zarządzającej w tym zakresie stanowił art. 9 ust. 2 pkt 7 i art. 22 ust. 2 pkt 2 lit. b w zw. z art. 22 ust. 7 ustawy wdrożeniowej.
Następnie organ podkreślił, że strona w pismach z 12 listopada 2021 r. skierowanych do Ministra Rodziny i Polityki Społecznej, Dyrektora Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, Marszałka Województwa Ś. jak i Wojewody Ś. wskazywała, że projekt zakończył się 30 kwietnia 2021 r. i od tego czasu mieszkania stoją puste ze względu na brak środków, z których mogliby skorzystać na ich kontynuowanie, zaś samo stowarzyszenie nie jest w stanie sfinansować dalej trwałości projektu. Zatem to sama strona przyznawała nie tylko to, że jako beneficjent nie posiadała środków na prowadzenie mieszkań treningowych, ale też to, że w zaistniałej sytuacji nie można mówić o zapewnieniu trwałości projektu.
Organ odwoławczy przeanalizował również kwestię zastosowania sposobu pomiaru wskaźnika rezultatu bezpośredniego, który to sposób został określony w załączniku nr XII do Regulaminu konkursu, który w sposób szczegółowy omówił.
W dalszej kolejności Zarząd odniósł się do kwestii zastrzeżeń sformułowanych przez stronę, zarówno w treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i treści pisma z 19 kwietnia 2022 r. Organ odwoławczy stwierdził, że dla wyjaśnienia sprawy kluczowe jest rozstrzygnięcie w zakresie zdefiniowania i właściwej interpretacji pojęcia "instytucjonalnej gotowości". Rozumienie tego sformułowania stanowiło bowiem kwestię sporną między stronami już na etapie zgłaszania przez stowarzyszenie zastrzeżeń do informacji pokontrolnej nr [...], jak również z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ w kontekście powyższego wywiódł, że samo posiadanie bazy lokalowej z pełnym wyposażeniem oraz zaplecza technicznego nie może świadczyć o gotowości do świadczenia usług. W ocenie organu odwoławczego nieuprawnione jest używanie przez stronę sformułowania o gotowości do świadczenia usług, w sytuacji braku posiadania środków finansowych na prowadzenie mieszkań treningowych. Z uwagi na powyższe podzielił wcześniejsze stanowisko IZ, że ze względu na brak środków finansowych strona nie była w stanie uruchomić usługi o zakresie zbliżonym do usługi świadczonej w ramach projektu i podobnej jakości w przypadku pojawienia się chętnych na usługę.
Organ zwrócił uwagę na to, że zarówno okres trwałości rezultatów, jak i okres realizacji projektu ma określone daty graniczne - zgodnie z wytycznymi obszarowymi i regulaminem konkursu następuje on po zakończeniu okresu realizacji projektu i trwa co najmniej przez okres równy okresowi realizacji projektu. W tym okresie beneficjent objęty wymogiem zachowania trwałości rezultatów powinien być w stanie zatrudnić kadrę i uruchomić usługę w przypadku wystąpienia na nią popytu. Hipotetyczna możliwość powoływania się przez beneficjentów na brak środków prowadziłaby do sytuacji, że beneficjenci objęci wymogiem zachowania trwałości rezultatów przez cały okres jej obowiązywania, byliby zwolnieni z obowiązku uruchomienia danych usług mimo stwierdzonego popytu, co przeczy koncepcji trwałości rezultatów. W przedmiotowej sprawie strona jednoznacznie wskazała we wniosku o dofinansowanie, że "po zakończeniu realizacji projektu miejsca świadczonych usług finansowane będą ze środków własnych wnioskodawcy i Partnera, wnioskodawca zobowiązuje się do pozyskania dotacji PFRON na ten cel", a zatem zadeklarowała bezwarunkowo ("finansowane będą", "zobowiązuje się do pozyskania"), że będzie finansować usługę nie tylko ze środków zewnętrznych, ale i środków swoich i Partnera. Wracając do językowego znaczenia "gotowości jako "stanu należytego przygotowania do czegoś" organ zwrócił uwagę, że nie można mówić o należytym przygotowaniu się do okresu trwałości rezultatów, który zgodnie z Regulaminem konkursu jak i wnioskiem o dofinansowanie następował po zakończeniu okresu realizacji projektu, a zatem po 30 kwietnia 2021 r., jeżeli beneficjent nie zapewnił odpowiednio wcześniej zabezpieczenia środków finansowych związanych z realizacją podjętego przez stronę zobowiązania. W szczególności, nie można mówić o należytym przygotowaniu, jeżeli strona posiadając wiedzę o rozpoczęciu okresu trwałości rezultatów po 30 kwietnia 2021 r., występuje o środki finansowe do świadczenia usługi o zakresie zbliżonym do usługi świadczonej w ramach projektu i podobnej jakości dopiero w listopadzie 2021 r.
Organ mając na uwadze definicję nieprawidłowości określoną w art. 2 pkt 26 rozporządzenia 1303/2013 podkreślił, że w przedmiotowej sprawie doszło do powstania nieprawidłowości, która ma szkodliwy wpływ na budżet Unii, poprzez wydatkowanie środków finansowych pochodzących z UE niezgodnie z procedurami wskazanymi w art. 184 u.f.p. Otóż w niniejszej sprawie doszło do naruszeń postanowień umowy, a tym samym do naruszenia przepisów prawa unijnego lub prawa krajowego, dotyczącego stosowania prawa unijnego. Tym samym organ odwoławczy nie zgodził się z zarzutem strony, że doszło do błędnego ustalenia co do naruszenia przez stowarzyszenia procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p.
W dalszej kolejności organ odniósł się szczegółowo do argumentacji stowarzyszenia przedstawionej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ stwierdził m.in., że strona nie zachowała instytucjonalnej gotowości do świadczenia usług w mieszkaniach treningowych o zakresie zbliżonym do usługi świadczonej w ramach projektu i podobnej jakości. To na stronie ciążył obowiązek starannego realizowania projektu, zgodnie z postanowieniami zawartymi w umowie, wniosku o dofinansowanie i regulaminie konkursu. Organ odwoławczy uznał za udowodnione, że strona przede wszystkim nie podjęła odpowiednich środków i w odpowiednim czasie w celu uzyskania pomocy finansowej na świadczenie usług w okresie trwałości rezultatów, pomimo że sama zobowiązała się do tego we wniosku o dofinansowanie.
Końcowo Zarząd omówił kwestię wyliczenia wymiaru szkody, odnosząc się do sposobu wyliczenia tej szkody wykazanego w informacji pokontrolnej nr [...]. Stwierdził, że proporcja uwzględniająca okres niezachowania przez Beneficjenta obowiązku utrzymania trwałości rezultatów projektu wyniosła 32,63 %, tj.: 278 dni/852 dni x 100% = 32,63%. Szkoda natomiast wynosi 253.048,20 zł (775 507,83 zł x 32,63 %), w tym 236.869,32 zł z Europejskiego Funduszu Społecznego i 16 178,88 zł z budżetu państwa. Wymiar szkody w budżecie Unii Europejskiej, do której doszło poprzez wypłatę środków przeznaczonych na realizację projektu finansowanego z udziałem środków europejskich, został zatem ustalony w sposób rzeczywisty i proporcjonalny w stosunku do kwoty rozliczonych środków w ramach projektu jak i okresu niezachowania trwałości rezultatów.
Nadto organ odwoławczy dokonał również weryfikacji możliwości zastosowania mechanizmu ulgowego, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 3 kwietnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach wspierających realizację programów operacyjnych, zwanej dalej "specustawą funduszową". Stwierdził, że powoływanie się przez stronę na pandemię COVID-19 ma zdecydowanie charakter jedynie ogólny, zarówno w wyjaśnieniach we wniosku, jak i w zastrzeżeniach z 19 kwietnia 2022 r. w kontekście finansowania turnusów w mieszkaniach treningowych "niestety, z powodu pandemii, a także w naszej ocenie, z powodu braku wystarczającego zrozumienia potrzeb osób z niepełnosprawnością intelektualną lub umysłową, brakuje podmiotów zainteresowanych finansowaniem tych usług". Stwierdzenia powyższe nie są wystarczające dla uznania przez IZ, iż powyższe uwarunkowania miały bezpośredni wpływ na brak zachowania trwałości rezultatów. Strona nie wykazała bezpośredniego związku między wystąpieniem pandemii a powstaniem nieprawidłowości. Organ odwoławczy doszedł do przekonania, że strona nie dochowała należytej staranności w celu zapobieżenia wystąpieniu nieprawidłowości w świetle art. 5 ust. 1 specustawy funduszowej.
Nadto organ ocenił indywidualnie, czy w przedmiotowej sprawie zdarzenie siły wyższej i mogło stanowić okoliczność egzoneracyjną. W tym kontekście stwierdził, że nie mógł uznać za okoliczność niezależną od beneficjenta kilkumiesięczne opóźnienie w wystąpieniu do podmiotów o środki finansowe na realizację trwałości rezultatów. Nie było przeszkód, by stowarzyszenie mogło wystąpić do tych podmiotów odpowiednio wcześniej, a więc dochować należytej staranności dla wypełnienia jasno określonych (również w czasie) zobowiązań. Otóż ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż już na 6 miesięcy przed zakończeniem okresu realizacji projektu a rozpoczęciem okresu trwałości beneficjent miał świadomość, że Partner nie jest w stanie finansowo wesprzeć wnioskodawcy w kontynuacji projektu. Świadczą o tym zapisy notatki służbowej z dnia 17 listopada 2020 r. gdzie Gmina O., będąca Partnerem w projekcie, stwierdziła, że "nie jest w stanie finansować kontynuacji projektu, dlatego też wspiera działanie stowarzyszenia w pozyskaniu środków finansowych z innych źródeł". Organ odwoławczy nie potwierdził przy tym występowania dowodów, które świadczyłyby o tym, że strona bezpośrednio po spotkaniu, które odbyło się w dniu 17 listopada 2020 r. w Urzędzie Gminy O. (podczas którego powzięła wiedzę o braku możliwości pozyskania wsparcia finansowego w okresie trwałości bezpośrednio od Partnera), podjęła działania w celu pozyskania środków zewnętrznych.
W konsekwencji Zarząd stwierdził brak możliwości przyjęcia, że w sprawie występują okoliczności niezależne od beneficjenta i którym nie mógł on jako strona umowy pomimo dochowania najwyższej staranności - zapobiec, a które zwalniałyby go z odpowiedzialności za zwrot środków. W przedmiotowej sprawie, jak ustalono w toku postępowania, podjęte przez stronę działania nie mogą w żadnej mierze być zakwalifikowane jako zapewniające dochowanie należytej staranności. Stowarzyszenie mogło i miało możliwość podjąć działania zmierzające do pozyskania środków finansowych dużo wcześniej. Zaniechanie to wystąpiło w sytuacji pełnej jego świadomości co ciążących na niej obowiązkach dotyczących trwałości rezultatów. O dochowaniu należytej staranności w przedmiotowym przypadku można by mówić, gdyby stosowne działania (do których strona sama się zobowiązała) na tyle wcześnie, że w momencie rozpoczęcia okresu trwałości i zgłoszenia się chętnych po usługę stowarzyszenie byłoby w stanieją uruchomić. Beneficjent nie podjął wyprzedzająco takich działań, a zamiast tego dokonał nieuprawnionego uzależnienia uruchomienia usługi od możliwości pozyskania środków w przyszłości.
W ocenie organu II instancji organ I instancji zebrał i rozpatrzył w sposób wyczerpujący całokształt materiału dowodowego sprawy, dokonał swobodnej, a nie dowolnej, oceny dowodów, zgodnej z zasadami logicznego rozumowania i wskazaniami wiedzy. Wskutek powyższego ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę decyzji były prawidłowe. Ustalenia te znajdują potwierdzenie w treści dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy oraz zostały one szczegółowo opisane zarówno w decyzji 75/25, jak i w decyzji organu odwoławczego.
Na powyższą decyzję Stowarzyszenie złożyło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej decyzji Zarządu nr 75/25 z dnia 29 stycznia 2025 r. w całości.
Zarzuciło naruszenie:
1) przepisów postępowania tj. art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące dokonaniem wybiórczej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie z naruszeniem zasad logiki oraz doświadczenia życiowego poprzez przyjęcie, że:
a) skarżąca wykorzystała środki przeznaczone na realizacje programów finansowych z udziałem środków europejskich z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1530, z późn. zm.) dalej "u.f.p.";
b) skarżąca nie osiągnęła celu projektu określonego we wniosku o dofinansowanie, w tym wskaźników rezultatu i tym samym nie zachowała trwałości projektu przez część wymaganego 28 -miesięcznego okresu tj. przez 278 dni.
2) postanowień i zapisów w Regulaminie konkursu w sekcji 2.1.29, 4.1 oraz w załączniku nr XII pn. Sposób pomiaru wskaźnika rezultatu bezpośredniego liczba wspartych w programie miejsc świadczenia usług społecznych istniejących po zakończeniu projektu (PI 9iv), poprzez ich błędną interpretację w zakresie wymogu sposobu pomiaru wskaźnika rezultatu liczba wspartych w programie świadczenia usług społecznych istniejących po zakończeniu projektu, co skutkowało błędnym uznaniem, że w okresie od 1 maja 2021 r. do 3 lutego 2022 r. Skarżąca nie zachowała trwałości projektu poprzez nieutrzymanie wskaźników rezultatu wskazanych we wniosku o dofinansowanie tj. przez część wymaganego 28 - miesięcznego okresu tj. przez 278 dni,
3) art. 207 ust. 9 w zw. z ust. 1 pkt 2 u.f.p poprzez uznanie, że środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich zostały wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p., a tym samym zaszły okoliczności uzasadniające wydanie decyzji określającej kwotę przypadającą do zwrotu w wysokości [...] zł wypłaconego dofinansowania;
4) art 143 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 36 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1303/2013 z 17 grudnia 2013 r., ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006, dalej: "Rozporządzenie ogólne", poprzez wszczęcie postępowania i wydanie decyzji nakazującej zwrot środków pomimo niewystąpienia nieprawidłowości indywidualnej,
5) art. 2 pkt 36 Rozporządzenia ogólnego poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że skarżący (Beneficjent) nie osiągnął celu projektu mierzonego wskaźnikami rezultatu i tym samym dopuścił się nieprawidłowości, podczas gdy nieprawidłowością w rozumieniu w/w przepisu jest wyłącznie takie naruszenie prawa unijnego lub prawa krajowego, które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu Unii nieuzasadnionym wydatkiem, a w przedmiotowej sprawie skarżąca wykazała zrealizowanie wskaźników rezultatu we wszystkich aspektach wymaganych umową i zawartych we wniosku o dofinansowanie, a organ dokonując błędnej analizy zebranego materiału i na tej podstawie błędne uznanie nieosiągnięcia wskaźnika rezultatu, bezpodstawnie zarzucił w skarżonej decyzji nr 169/25, iż beneficjent naruszył § 7 ust. 1 pkt 3 oraz § 17 ust. 2 umowy o dofinansowanie,
5) art. 6 k p a - zasady praworządnego działania organów, w szczególności poprzez niedokonanie ustaleń faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz dokonanie oczywiście nieprawidłowej wykładni zastosowanych przepisów w szczególności definicji siły wyższej, oraz podstaw do odstąpienia od nałożenia korekty finansowej;
6) art. 207 ust. 1 pkt 2 i ust. 9 w zw. z art. 184 ust 1 i ust. 2 u.f.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie na skutek błędnego przyjęcia, że beneficjent wykorzystał środki przeznaczone na realizację programów finansowych z udziałem środków europejskich z naruszeniem procedur, o których mowa wart. 184 u.f.p. w sytuacji, gdy środki zostały wydatkowane zgodnie z umową o dofinansowanie i przepisami prawa;
7) art. 80 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a. wobec naruszenia zasady swobodnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i dokonania oceny dowolnej, wybiórczej w szczególności w zakresie przesłanek do odstąpienia od nałożenia korekty oraz siły wyższej, przez co zdaniem pełnomocnik uzasadnienie decyzji nie spełnia wymagań określonych w art 107 § 3 k p a.;
8) art 75 § w zw. z art. 84 § 1 w zw. z art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a wobec dokonania nieuprawnionej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego polegającej na:
a) dowolnym uznaniu, sprzecznym ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, że w sprawie nie zaistniały zdarzenia siły wyższej będące podstawą do odstąpienia od żądania zwrotu części dotacji wraz z odsetkami jak za zaległości podatkowe, , które to naruszenia w konsekwencji doprowadziły do obrazy zasady praworządności określonej wart. 7 k.p.a., podczas gdy w czasie realizacji projektu miała miejsce pandemia COVID-19 i skarżąca mimo dochowania należytej staranności w poszukiwaniu źródeł finansowania projektu w celu osiągnięcia wymaganego wskaźnika rezultatu projektu, co przejawiało się w nieustannych działaniach poszukiwania źródeł finansowania w czasie pandemii nie była w stanie ich pozyskać, ze względu na przerzucenie przez instytucje, do których skarżąca wnioskowała o finansowanie większości środków na działania mające na celu walkę ze skutkami pandemii COVID-19.
b) wadliwej interpretacji zapisów umowy o dofinansowanie obowiązków beneficjenta, zwłaszcza w zakresie zapewnienia utrzymania wskaźników rezultatów w okresie trwałości projektu (§ 7 umowy o dofinansowanie) , poprzez ich błędne zastosowanie, że skarżąca nie osiągnęła wskaźników rezultatu w okresie trwałości projektu w okolicznościach niniejszej sprawy,
9) § 3 ust. 1 w zw. z § 7 rozporządzenia Ministra Rozwoju z 29 stycznia 2016 r. w sprawie warunków obniżania wartości korekt finansowych oraz wydatków poniesionych nieprawidłowo związanych z udzielaniem zamówień (Dz. U. z 2016 r. poz. 200) - poprzez jego niezastosowanie pomimo zaistnienia przesłanek obniżenia wysokości korekty finansowej,
Ponadto organ naruszył przepisy postępowania tj.:
10) art. 7 i 77 k.p.a. poprzez niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i nierozpoznanie całego materiału dowodowego sprawy;
11) art. 7a § 1 k.p.a. poprzez rozstrzyganie na niekorzyść strony wszelkich wątpliwości dotyczących treści norm prawnych;
12) art. 8 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania administracyjnego w sposób podważający zaufanie do władzy publicznej, nie stosowanie zasad proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania,
13) art. 6 i art. 28 ustawy z dnia 3 kwietnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach wspierających realizację programów operacyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1758), w myśl których: " W przypadku gdy na skutek wystąpienia COVID-19 niemożliwa okazała się realizacja celu, na który został poniesiony wydatek, wydatkowane środki w projekcie mogą zostać uznane za wydatki kwalifikowalne, jeżeli beneficjent wykaże, że z dochowaniem należytej staranności i w odpowiednim czasie podejmował niezbędne działania służące ich odzyskaniu, albo że ich odzyskanie nie było możliwe."- art. 6 ww. ustawy oraz. "W celu ograniczenia negatywnych skutków COVID-19 terminy na dokonanie poszczególnych czynności, określone zgodnie z przepisami ustawy lub wynikające z przepisów ustawy wdrożeniowej, mogą zostać w niezbędnym zakresie zmienione, przesunięte albo skrócone, z inicjatywy właściwej instytucji lub na wniosek beneficjenta." - art. 28, poprzez ich nieuwzględnienie i nie zastosowanie przy wyjaśnianiu sprawy i poczynionych ustaleniach oraz zarzutach wobec skarżącego zawartych w decyzji nr 169/25. Brak zastosowania przez organ względem skarżącego ww. ustawy, zwłaszcza zacytowanych przepisów skutkował szeregiem niekorzystnych rozstrzygnięć i czynności wobec skarżącego, zbagatelizowaniem skutków epidemii COVID-19, na które skarżąca powoływała się w pismach wyjaśniających przedkładanych IZ na poszczególnych etapach realizacji projektu.
W uzasadnieniu skargi strona przedstawiła uzasadnienie zarzutów oraz stanowisko w sprawie.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko przedstawione
w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Na rozprawie w dniu 4 grudnia 2025 r. pełnomocnik skarżącego podniósł, że turnusy zostały wznowione od marca 2022 r. po uzyskaniu środków od Gminy – organu założycielskiego, który powinien być gwarantem płynności finansowania stowarzyszenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Zgodnie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935) dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który dotyczy interpretacji podatkowych i który nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.
Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, sąd w składzie orzekającym nie dopatrzył się naruszeń przepisów prawa krajowego lub unijnego, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.
Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zarządu Województwa Świętokrzyskiego z 9 lipca 2025 r., nr 169/25, wydana w wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, którą organ ten utrzymał w mocy decyzję własną z 29 stycznia 2025 r., nr 75/25 określającą S. S. P. O. z N. I. z siedzibą w K. przypadającą do zwrotu kwotę dofinansowania otrzymaną na podstawie umowy o dofinansowanie projektu pn. "[...]" nr [...] 0085/18-00 z 14 lutego 2019 r. - w wysokości [...] zł, w tym środki Europejskiego Funduszu Społecznego w kwocie [...]zł oraz środki budżetu państwa w kwocie [...]zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły m.in. przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2024 r., poz.1530 ze zm.). Zgodnie z art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. w przypadku, gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy.
W przypadku stwierdzenia okoliczności, o których mowa w ust. 1, instytucja określona odpowiednio w ust. 9, 11 i 11a lub instytucja, która podpisała z beneficjentem umowę o dofinansowanie, wzywa do: 1) zwrotu środków lub 2) do wyrażenia zgody na pomniejszenie kolejnych płatności, o którym mowa w ust. 2, w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania (art. 207 ust. 8 u.f.p.).
Po bezskutecznym upływie terminu, o którym mowa w ust. 8, organ pełniący funkcję instytucji zarządzającej wydaje decyzję określającą kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki, oraz sposób zwrotu środków, z uwzględnieniem ust. 2, oraz zawierającą pouczenie o sankcji wynikającej z ust. 4 pkt 3, z zastrzeżeniem ust. 7 (art. 207 ust. 9 pkt 1 u.f.p.).
Zgodnie z art. 184 ust. 1 u.f.p. wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3, są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że inne procedury, o których mowa w art. 184 ust. 1 pkt 2 u.f.p., to także procedury określone w umowie między beneficjentem, a instytucją zarządzającą projektem (por. wyrok NSA z 13 kwietnia 2023r., sygn. akt I GSK 173/19, LEX nr 3520100).
Interpretacja pojęcia "inne procedury obowiązujące przy wykorzystaniu środków" musi uwzględniać zarówno potoczne rozumienie wyrazu "procedura", jak i sposób uregulowania w prawie krajowym wdrażania programów operacyjnych, przy czym wykorzystanie środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 ust. 1 u.f.p., powinno być rozumiane szeroko.
W prawie krajowym systemy realizacji programów operacyjnych krajowych i regionalnych tworzone są przede wszystkim aktami nie mającymi waloru przepisów prawa powszechnie obowiązującego. Projekty są realizowane przez beneficjentów na podstawie zaakceptowanego wniosku o dofinansowanie i dalej umowy o dofinansowanie, która stanowi podstawowe źródło uprawnień i obowiązków jej stron, w tym beneficjenta. Podpisana przez beneficjenta według wzoru umowa określa procedurę wykonywania przez niego projektu.
Stanowisko, zgodnie z którym naruszenie postanowień umowy o dofinansowanie, łączącej beneficjenta z instytucją stanowi naruszenie procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p., jest już ugruntowane w orzecznictwie – por. wyroki NSA: z 16 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 489/16, LEX nr 2434297, z 11 maja 2021 r., sygn. akt I GSK 207/21, LEX nr 3265704, z dnia 3 czerwca 2022 r., sygn. akt I GSK 872/19, LEX nr 3391264. Pogląd ten sąd rozpoznający sprawę podziela w pełni.
W związku z powyższym, to m.in. umowa o dofinansowanie opracowana w ramach systemu realizacji programu operacyjnego wraz z zaakceptowanym wnioskiem o dofinansowanie, dokumenty programowe, regulamin konkursu są dokumentami regulującymi procedury wydatkowania środków europejskich.
Wyjaśnić również trzeba, że samo naruszenie procedur obowiązujących przy wykorzystaniu środków pochodzących z budżetu UE nie oznacza automatycznie obowiązku zwrotu środków unijnych. Konieczna jest bowiem ocena skutków tego naruszenia.
Środki unijne podlegają zwrotowi tylko wówczas gdy wykorzystano je z naruszeniem procedur, które to naruszenie stanowi "nieprawidłowość" w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia ogólnego. Artykuł 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. należy bowiem interpretować w powiązaniu z art. 2 pkt 36 rozporządzenia ogólnego, zgodnie z którym nieprawidłowością jest każde naruszenie prawa unijnego lub prawa krajowego dotyczące stosowania prawa unijnego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego we wdrażanie EFSI, które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu Unii nieuzasadnionym wydatkiem. Pojęcie nieprawidłowości wiąże się zatem ze szkodą. Poprzez tę szkodę rozumie się nie tylko szkodę rzeczywistą, stanowiącą obiektywnie rzecz biorąc uszczerbek w budżecie Unii Europejskiej, o charakterze wymiernym, ale także szkodę potencjalną. Szkodą w interesach finansowych UE jest finansowanie z funduszy unijnych nieuzasadnionego wydatku, z kolei nieuzasadniony wydatek to taki, który poniesiony został z naruszeniem podstawowych zasad prawa wspólnotowego.
Dla uznania zatem, że doszło do powstania "nieprawidłowości" w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia ogólnego wystarczy ustalenie, że wskutek naruszenia procedur obowiązujących przy wydatkowaniu środków unijnych powstała hipotetyczna możliwość powstania szkody w budżecie ogólnym UE (por. wyrok WSA w Gliwicach z 30 stycznia 2020 r., sygn. akt III SA/Gl 1013/19, LEX nr 2784937). Stwierdzenie przy tym wystąpienia szkody "rzeczywistej" nie ma podstawowego znaczenia (por. wyrok NSA z dnia 10 września 2015 r., sygn. akt II GSK 175/15).
W przedmiotowej sprawie organ ustalił wystąpienie nieprawidłowości, skutkujących obowiązkiem zwrotu dofinansowania. Polegały one na naruszeniu postanowień umowy o dofinansowanie oraz regulaminu konkursu poprzez niezachowanie trwałości rezultatów projektu i wskaźników w określonym czasie po zakończeniu realizacji projektu (o czym była mowa zarówno w umowie jak i w Regulaminie konkursu) pomimo istnienia popytu na świadczone przez Beneficjenta usługi.
Zdaniem sądu, ustalenia te poczynione zostały w sposób kompletny. Zasadnie wywiedziono, że beneficjent nie zachował trwałości rezultatu projektu przez wskazany czas, zgodnie z założeniami ujętymi we wniosku o dofinansowanie, postanowieniami umowy i Regulaminu.
Sąd stwierdza, że w realiach sprawy poprawnie ustalono, że doszło do naruszenia przez beneficjenta procedur w postaci postanowień umowy – tj. § 7 ust. 1 pkt 3, § 17 ust. 1, ust 2 i ust 3, które należało odczytywać łącznie z postanowieniami Regulaminu, jak i dokumentacji projektowej (w tym wniosku o dofinansowanie). Naruszenia powstały w wyniku zaniechań beneficjenta, które finalnie doprowadziły do braku zachowania trwałości rezultatu projektu. Naruszenia spełniają definicję nieprawidłowości, a ich skutkiem było powstanie rzeczywistego uszczerbku finansowego w budżecie Unii, bowiem wydatki przeznaczone na wykonanie projektu nie zostały wykorzystane do jego realizacji w okresie założonego czasu trwałości.
Na wstępie rozważań należy wyjaśnić z jakim typem konkursu i pomocy mieliśmy do czynienia w przedmiotowej sprawie, co determinowało też założenia wniosków o dofinansowanie, złożonych w jego ramach i było znamienne dla określenia celu projektu (w tym realizacji projektu w określonym czasie). Poczynienie tych ustaleń jest niezbędne w świetle prezentowanej przez skarżącego argumentacji jakoby w pełni zrealizował cel projektu oraz wystarczające było po okresie realizacji projektu, tj. po 30 kwietnia 2021 r., przez kolejne 28 miesięcy, jedynie dysponowanie miejscami w mieszkaniach treningowych w stanie gotowości do świadczenia usług. Zdaniem sądu argumentacja ta nie zasługuje na uwzględnienie z poniżej podanych względów.
Przypomnieć trzeba, że skarżące stowarzyszenie przystąpiło do konkursu, w którym założono m.in. wsparcie dla projektów (typ operacji 1c – str. 14-19 i 24-26 Regulaminu) zakładających ułatwienie dostępu i podnoszenie jakości usług społecznych poprzez świadczenie usług w ramach mieszkalnictwa wspomaganego – chronionego, treningowego i wspieranego (np. na pobyt stały lub okresowy dla osób starszych, niepełnosprawnych, częściowo lub całkowicie niesamodzielnych i wymagających wsparcia w formie usług opiekuńczych).
Zgodnie z punktem 2.1.29 Regulaminu konkursu beneficjent, zgodnie z kryterium dostępu, zobowiązany jest do zachowania trwałości miejsc świadczenia usług w mieszkaniach wspomaganych lub mieszkaniach chronionych utworzonych w ramach projektu po zakończeniu jego realizacji, co najmniej przez okres równy okresowi realizacji projektu w zakresie zbliżonym do usług świadczonych w ramach projektu i podobnej jakości. Trwałość jest rozumiana, jako instytucjonalna gotowość podmiotów do świadczenia usług. Oznacza to, że w przypadku wystąpienia popytu na usługę po zakończeniu okresu realizacji projektu, beneficjent musi być gotowy do świadczenia usługi o zakresie zbliżonym do usługi świadczonej w ramach projektu i podobnej jakości. W przypadku niewystąpienia popytu na usługi nie ma konieczności zatrudniania kadry, jednak w przypadku zgłoszenia się osób po usługę, beneficjent musi zatrudnić kadrę i uruchomić usługę.
Analiza treści dalszej części Regulaminu ("Szczegółowe kryteria wyboru projektów - kryteria dostępu", s.47-57) wskazuje, iż jedynym kryterium zawierającym odniesienie do trwałości było kryterium dostępu nr 7, które określono w Regulaminie w następujący sposób: "Wnioskodawca zapewni trwałość miejsc świadczenia usług asystenckich i/lub opiekuńczych utworzonych w ramach projektu (ze środków innych niż europejskie) po zakończeniu realizacji projektu - co najmniej przez okres odpowiadający okresowi realizacji projektu wskazanemu we wniosku o dofinansowanie" (s. 55-56 Regulaminu konkursu).
Złożony przez stronę projekt pn. "[...]" (w odpowiedzi na opisane wymogi) zakładał, że głównym jego celem będzie ułatwienie dostępu i podnoszenie jakości usług społecznych, natomiast jego realizacja polegała na wykonaniu zadań w postaci: diagnozy i utworzenia indywidualnego planu usamodzielnienia w mieszkaniu treningowym oraz prowadzenie mieszkania treningowego w sposób realizujący założenia planu względem osób z grupy docelowej. Strona zakładała zatem realizowanie usług opiekuńczo- asystenckich w ramach całodobowego mieszkania treningowego.
Na szczególną uwagę zasługuje punkt 4.1 wniosku o dofinansowanie, gdzie beneficjent w rubryce "Trwałość rezultatów i trwałość projektu" zadeklarował, że osiągnięte rezultaty będą trwałe oraz zobowiązał się do zachowania trwałości miejsc świadczonych usług utworzonych w ramach projektu w formie mieszkania treningowego po zakończeniu jego realizacji przez co najmniej 28 miesięcy w zakresie zbliżonym do usług świadczonych w ramach projektu i podobnej jakości.
Nie budzi więc wątpliwości, że projekty składane w tym konkursie i dotyczące typu operacji 1c, zakładały – już na etapie pierwotnym – nie tylko wykonanie celu projektu w okresie jego realizacji (w realiach sprawy od lutego 2019 r. do kwietnia 2021r.) lecz również świadczenie tożsamych usług w okresie trwałości projektu, który wynosił kolejne 28 miesięcy od zakończenia realizacji projektu. Zatem wnioskodawca ubiegający się o przyznanie środków musiał przygotować się i mieć świadomość tego, że w tożsamym czasie zobowiązany będzie z własnych środków świadczyć te same usługi, na które uprzednio otrzyma dofinansowanie. Nie można więc w realiach sprawy zawęzić oceny osiągniecia celu projektu jedynie do czasu realizacji projektu, gdyż z założeń konkursu oraz z dokumentacji projektowej beneficjenta wynika obowiązek rozszerzenia świadczonych usług na czas trwałości projektu, równoważny okresowi jego realizacji.
Wadliwa w powyższym kontekście jest argumentacja skarżącego, który twierdzi, że skoro w mieszkaniach treningowych trwały turnusy do 30 kwietnia 2021 r., to cel projektu został w całości osiągnięty oraz że wystarczająca była gotowość do świadczenia usług, których realne wykonanie w okresie od maja 2021 r. do marca 2022r. uniemożliwił brak środków pieniężnych. Wnioskodawca zwęża swój obowiązek ograniczając go do "instytucjonalnej gotowości do świadczenia usług" pomijając dalszą treść pkt 2.1.29 Regulaminu, z której jednoznacznie wynika konieczność dalszego świadczenia tych usług przy istniejącym na nie popycie. W realiach sprawy natomiast sam beneficjent przyznał, że zainteresowanie usługami było bardzo duże, a jedynie brak środków spowodował, że nie kontynuowano ich świadczenia.
Rozumieniu "instytucjonalnej gotowości do świadczenia usług" zaprezentowanemu przez stronę przeczy też jednoznaczna treść oświadczenia samej strony w punkcie 4.1 wniosku o dofinansowanie, co wskazuje na wewnętrzną sprzeczność jej stanowiska uzależnioną od potrzeb danej chwili.
Reasumując, istotą projektu było faktyczne świadczenie konkretnych usług w określonym czasie (realizacji i trwałości), nie zaś sama "instytucjonalna gotowość" ich świadczenia.
Zarząd Województwa Świętokrzyskiego zawarł w dniu 14 lutego 2019 r. ze stroną jako beneficjentem umowę na dofinansowanie ze środków EFRR i budżetu państwa części wydatków na realizację projektu.
Również szczególne brzmienie postanowień umowy wzmacnia wyżej zaprezentowane założenie sądu, dotyczące rozumienia celu projektu oraz jego realizacji w pełnym zakresie także w okresie kolejnych 28 miesięcy trwałości projektu.
Zgodnie z treścią § 7 ust. 1 pkt 3 umowy o dofinansowanie projektu, beneficjent zobowiązuje się do realizacji projektu w sposób, który zapewni osiągnięcie i utrzymanie celów, w tym wskaźników produktu i rezultatu zakładanych we wniosku o dofinansowanie w trakcie realizacji oraz w okresie trwałości projektu. Zobowiązuje się również do realizacji projektu zgodnie z wnioskiem, w tym zachowania trwałości lub wskaźników, o ile tak przewiduje właściwy Regulamin konkursu.
Na uwagę zasługuje też § 17 ust. 2 umowy o dofinansowanie projektu, w myśl którego beneficjent ma obowiązek zachowania trwałości rezultatów projektu zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie.
Z treści § 17 ust. 3 umowy wynika natomiast, że beneficjent niezwłocznie informuje IŻ o wszelkich okolicznościach mogących powodować naruszenie trwałości projektu.
Jak wynikało natomiast z ustaleń przeprowadzonej w lutym 2022 r. (czyli w okresie trwałości projektu, który w realiach sprawy wynosił 28 miesięcy od zakończenia jego realizacji, czyli od 30 kwietnia 2021 r.) kontroli doraźnej projektu deklarowane w projekcie usługi nie były świadczone od maja 2021 r. z uwagi na brak środków finansowych to umożliwiających. W sprawie nie było natomiast sporne, że w okresie trwałości projektu istniało zapotrzebowanie i popyt na usługi społeczne świadczone w okresie jego realizacji.
Poczynione podczas kontroli ustalenia, nie pozostawiają więc wątpliwości, co do braku zapewnienia trwałości projektu w deklarowanym okresie 28 miesięcy od końca realizacji projektu. Ów czas – jak słusznie wyliczył organ wynosił 278 dni, albowiem od marca 2022 r. wznowiono świadczenie usług.
Powyższe w sposób oczywisty świadczy o braku zachowania trwałości projektu przez beneficjenta, co uzasadniało żądanie zwrotu kwoty dofinansowania, ustalonej proporcjonalnie do czasu stwierdzonego uchybienia.
Zdaniem sądu, organ ustalił w sposób kompletny stan faktyczny w sprawie i zasadnie wywiódł, że beneficjent nie zachował ciągłości realizacji usług w okresie trwałości projektu, do czego był zobowiązany zgodnie z założeniami ujętymi we wniosku o dofinansowanie, w umowie o dofinansowanie oraz regulaminie konkursu.
Sąd nie ma wątpliwości, że w realiach sprawy do nieprawidłowości w wykonaniu projektu doprowadziło postępowanie samego beneficjenta, który nie podjął odpowiednich czynności, w celu zapewnienia środków umożliwiających realizację usług w okresie trwałości projektu, a tym samym nie zachował należytej staranności w wypełnieniu zaciągniętych obowiązków, związanych z realizacją zadań na które otrzymał dofinansowanie.
Zaniechania beneficjenta są oczywiste. Nie tylko bowiem nie świadczył usług w okresie trwałości projektu, ale również nie informował IŻ niezwłocznie o okolicznościach mogących powodować naruszenie trwałości projektu.
Jak wynika z akt sprawy dopiero w październiku 2021 r. (pismo z 20.10.2021 r.) zgłoszono problem w pozyskaniu środków na realizację projektu w okresie jego trwałości. Strona załączyła również pisma z listopada 2021 r. w których zwracała się m.in. do Marszałka Województwa, Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej czy Starostwa Powiatowego o pomoc finansową, jednak nie wywołały one spodziewanego skutku. Działania te należy zdaniem sądu ocenić jako spóźnione i w żaden sposób nie można ich uznać za wypełniające przesłanki działania starannego.
Z jednoznacznej treści wniosku, umowy oraz Regulaminu wynikał obowiązek beneficjenta zapewnienia własnych środków finansowych na świadczenie usług analogicznych jak w projekcie w okresie jego trwałości, a w przypadku problemów w tym względzie – niezwłoczne poinformowanie IŻ o tych okolicznościach. Beneficjent w realiach sprawy zarówno nie zgromadził odpowiednich środków na realizację usług od maja 2021 do końca lutego 2022 r., jak i nie informował na bieżąco o zaistniałych kłopotach finansowych uniemożliwiających kontynuację usług społecznych, pomimo istniejącego na nie popytu.
Powyższe doprowadziło do powstania szkody rzeczywistej w budżecie UE, albowiem dofinansowanie otrzymał podmiot, który następnie nie wywiązał się z obowiązku realizowania usług w okresie trwałości projektu.
W kontekście powyższego, jako niezasadne należy ocenić zarzuty uchybienia przepisom postępowania administracyjnego, bowiem materiał dowodowy sprawy dawał organowi uzasadnione podstawy do zajęcia stanowiska, jak w decyzjach wydanych w ramach kontrolowanej sprawy. Przy tym organ dokonał ustaleń w sposób pełny i kompletny dla sformułowanych następnie wniosków, ocenił dowody w ich wzajemnym powiązaniu, w sposób logiczny i spójny. Chybiony jest także zarzut naruszenia art. 207 ust 1 i 9 oraz art. 184 u.f.p. jak i zarzut dotyczący art. 2 pkt 36 w zw. z art. art. 143 ust 2 Rozporządzenia nr 1303/2013 poprzez błędne uznanie, że w stanie faktycznym sprawy doszło do wykorzystania środków z naruszeniem procedur oraz powstania nieprawidłowości indywidualnej i szkody w budżecie UE, a zwrot żądanej kwoty znajduje podstawy prawne i faktyczne.
Z treści dalszych zarzutów skargi wynika, że skarżący brak wykonania obowiązków w czasie trwałości projektu upatruje w wystąpieniu siły wyższej – pandemii Covid.
Zdaniem sądu, analiza akt sprawy prowadzi do jednoznacznego wniosku, że skarżący nie wykazał bezpośredniego wpływu pandemii na brak realizacji usług w okresie 278 dni trwałości projektu, ani nie wykazał jakichkolwiek aktów staranności, podjętych w celu zapobieżenia takiemu stanowi.
W tym miejscu należy wskazać, że w myśl przywołanego w skardze art. 6 ust 1 ustawy z dnia 3 kwietnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach wspierających realizację programów operacyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1758, "dalej: specustawa") w przypadku, gdy na skutek wystąpienia COVID-19 niemożliwa okazała się realizacja celu, na który został poniesiony wydatek, wydatkowane środki w projekcie mogą zostać uznane za wydatki kwalifikowalne, jeżeli beneficjent wykaże, że z dochowaniem należytej staranności i w odpowiednim czasie podejmował niezbędne działania służące ich odzyskaniu, albo, że ich odzyskanie nie było możliwe.
Zdaniem sądu opisane wcześniej realia sprawy wykluczają możliwość zastosowania tego przepisu. Nie mamy tu bowiem do czynienia z niemożnością odzyskania poniesionego wydatku na realizację projektu, lecz brakiem zapewnienia środków własnych na realizację usług w okresie trwałości projektu. Tym samym nie może być mowy o aktach staranności w odzyskiwaniu środków.
Natomiast zgodnie z treścią art. 5 ust. 1 i 2 w/w ustawy w przypadku, gdy nieprawidłowość indywidualna jest bezpośrednim skutkiem wystąpienia COVID-19, a beneficjent wykaże, że pomimo dochowania należytej staranności nie był w stanie zapobiec wystąpieniu tej nieprawidłowości, korygowanie wydatków następuje przez pomniejszenie wydatków ujętych w deklaracji wydatków oraz we wniosku o płatność, przekazywanych do Komisji Europejskiej, o kwotę odpowiadającą oszacowanej wartości korekty finansowej wynikającej z tej nieprawidłowości (ust 1). W przypadku, o którym mowa w ust. 1, przepisów art. 207 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych nie stosuje się.
Zastosowanie tego przepisu możliwe jest więc w sytuacji łącznego zaistnienia dwóch okoliczności – pierwszej wskazującej na bezpośredni wpływ pandemii covid na zaistniałą nieprawidłowość, drugiej – dopełnieniem przez beneficjenta aktów należytej staranności w celu zapobieżenia wystąpienia nieprawidłowości.
Należy przy tym wyjaśnić, że za bezpośredni skutek wystąpienia COVID-19 można uznać jedynie takie zdarzenia, które zostały wprost wywołane przez tę chorobę. W hipotezie przepisu nie mieszczą się natomiast sytuacje, gdy zaniechania podmiotów skutkujące nieprawidłowością wynikają ze środków administracyjnych związanych z epidemią, takich jak zamknięcie granic, niefunkcjonowanie władz publicznych, czy przyjęcie innych obostrzeń o charakterze generalnym, wpływających na działania podmiotów zaangażowanych w realizację projektu.
W kontrolowanej sprawie – co szczególnie znamienne – projekt polegający na świadczeniu określonych usług społecznych był w przeważającej części realizowany w pandemii – od marca 2020 r. do kwietnia 2021 r. Wówczas nie było żadnych przeszkód w kontynuowaniu usług, a jedyną różnicą było to, że środki na ich realizację pochodziły z przyznanego dofinansowania, nie zaś ze środków własnych beneficjenta. Trudno więc znaleźć bezpośredni związek pomiędzy nie wykonywaniem usług w okresie trwałości projektu a pandemią, podczas gdy te same usługi były wykonywane w pandemii wcześniej. Zatem to nie pandemia, a brak środków finansowych były przeszkodą do kontynuowania usług na tym samym poziomie jak w okresie realizacji projektu. Środków tych beneficjent nie posiadał i nie zdołał ich zapewnić w czasie 278 dni okresu trwałości projektu.
Skarżący nie wykazał zatem, aby pandemia miała bezpośredni wpływ na realizację usług w okresie trwałości projektu. Nie potwierdził również w żaden sposób podjęcia jakichkolwiek aktów staranności w celu uniknięcia powstania nieprawidłowości. Czynności jakie udokumentował świadczą natomiast o długotrwałym zaniechaniu w zgromadzeniu środków własnych, do czego strona zobowiązała się we wniosku o dofinansowanie.
Sąd nie ma wątpliwości, że w realiach sprawy do nieprawidłowości w wykonaniu przewidzianych w projekcie usług w okresie jego trwałości doprowadziło postępowanie samego beneficjenta, który nie podjął odpowiednich czynności, by założenia nim objęte były realizowane z należytą starannością również w zadeklarowanym okresie trwałości projektu. Założenie to i jego realizacja było natomiast niezbędne dla skutecznego ubiegania się o dofinansowanie w ramach przedmiotowego konkursu, o czym strona wiedziała składając odpowiednie zapewnienia w treści wniosku. Doszło zatem do powstania rzeczywistej szkody w budżecie, albowiem sfinansowano wydatki, które nie doprowadziły do kontynuacji deklarowanych usług w całym założonym okresie trwałości projektu.
Podkreślenia przy tym wymaga, że przystąpienie do realizacji projektów finansowanych w ramach programów operacyjnych jest dobrowolne. Wiąże się jednak z szeregiem obowiązków wynikających z dysponowania środkami publicznymi, które beneficjent bierze na siebie z chwilą przystąpienia do umowy o dofinansowanie projektu. Dlatego też sąd stoi na stanowisku, że skarżący ponosi pełną odpowiedzialność za realizację zaakceptowanego i finansowanego ze środków publicznych projektu, zarówno w czasie jego realizacji jak i w okresie trwałości. Podkreślić trzeba, że umowa o dofinansowanie nie jest umową starannego działania, ale jest umową celową, tj. skarżący otrzymał środki na realizację konkretnego celu, który w analizowanym przypadku określały – poza umową także uregulowania Regulaminu konkursu oraz dokumentacja projektowa. Obowiązkiem strony było pełne zrealizowanie projektu w zakresie rzeczowym i kontynuowanie świadczenia usług w okresie trwałości projektu, w sytuacji istnienia popytu na takie usługi (tu: okoliczność bezsporna).
Zatem i w powyżej omawianym zakresie nie mogły odnieść spodziewanego skutku zarzuty skargi wskazujące na uchybienie przepisom postępowania oraz prawa materialnego, w kontekście zaistnienia siły wyższej i jej bezpośredniego wpływu na brak realizacji usług w okresie trwałości projektu oraz ziszczenia się przesłanek do odstąpienia od żądania zwrotu części otrzymanego dofinansowania.
Wobec niezasadności podniesionych w skardze zarzutów, mając na uwadze, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.