III SA/GL 402/24

III SA/Gl 402/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-03-24
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-05-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Barbara Brandys-Kmiecik /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Zarząd Województwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 818
art. 9 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 9
Ustawa z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014- 2020 - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1270
art. 206, art. 207
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch, Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Protokolant Starszy Referent Weronika Leśniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2025 r. sprawy ze skargi E. sp. z o.o. z siedzibą w G. na decyzję Zarządu Województwa Śląskiego z dnia 20 lutego 2024 r. nr 725/RT/2024 w przedmiocie zwrotu dofinansowania przyznanego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 20 lutego 2024 r., nr 725/RT/2024 Zarząd Województwa Śląskiego (dalej też: organ, IZ lub IZ RPO WSL), po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Zarządu Województwa Śląskiego z 30 sierpnia 2023 r., nr [...], zobowiązującej spółkę "E." Sp. z o.o. w G. (dalej: Beneficjent, Strona, Skarżąca, Lider projektu) do zwrotu dofinansowania wraz z odsetkami - utrzymał w mocy pierwszoinstancyjną decyzję.
W podstawie prawnej powołał art. 104 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej także jako k.p.a.), art. 41 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2094 ze zm.), art. 207 ust. 1 pkt 2, ust. 9 pkt 1 i ust. 12a pkt 1 w zw. z art. 60 pkt 6, art. 61 ust. 3 pkt 2 i art. 67 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2023, poz. 1270 ze zm., dalej także jako u.f.p.) oraz art. 9 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 9 ustawy z 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 818 ze zm., dalej także jako ustawa wdrożeniowa).
W uzasadnieniu przedstawiono stan faktyczny i argumentację prawną. Wskazano, że 10 grudnia 2018 r. została zawarta pomiędzy Województwem Śląskim reprezentowanym przez Zarząd Województwa Śląskiego pełniący funkcję Instytucji Zarządzającej Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 a Skarżącą umowa nr [...] o dofinansowanie projektu pn. "[...]", w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego. Do ww. umowy 9 września 2019 r. oraz 16 listopada 2021 r. zostały zawarte aneksy.
Zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie projekt miał on być realizowany w okresie od 1 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2022 r. Głównym celem projektu było podniesienie poziomu aktywizacji i integracji mieszkańców dzielnicy L. i innych dzielnic rewitalizowanych Miasta G. poprzez działania oparte o samopomoc i wolontariat, animację lokalną, organizację warsztatów i szkoleń dla mieszkańców oraz działania kulturalne prowadzone przez Centrum Kompetencyjnego i Kształcenia Zawodowego, a także wzmocnienie potencjału społecznego u 480 mieszkańców dzielnicy zagrożonych wykluczeniem społecznym i potencjału zawodowego u 120 osób z ww. grupy (łącznie 600 osób) za pomocą indywidualnie dobranego wsparcia.
Beneficjent miał osiągnąć następujące wskaźniki:
• liczba osób objętych szkoleniami/doradztwem w zakresie kompetencji cyfrowych - 60
• liczba projektów zrealizowanych w pełni lub częściowo przez partnerów społecznych lub organizacje pozarządowe -1
• liczba środowisk objętych programami aktywności lokalnej -1
• liczba osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym poszukujących pracy, uczestniczących w kształceniu lub szkoleniu, zdobywających kwalifikacje, pracujących (łącznie z prowadzącymi działalność na własny rachunek) po opuszczeniu programu - 75.
Jednakże IZ ustaliła w postępowaniu kontrolnym poprzedzającym wszczęcie postępowania administracyjnego (kontrole 22 i 25 kwietnia 2022, 20-26 lipca 2022 r.), że wystąpiły nieprawidłowości w dokumentacji potwierdzającej kwalifikowalność uczestników projektu (nierzetelna rekrutacja), realizacja form wsparcia nie została przeprowadzona zgodnie z zapisami wniosku o dofinansowanie projektu oraz dokumentacja nie odzwierciedlała poprawnych zasad stosowania zasady konkurencyjności oraz rozeznania rynku; dokumentacja wskazywała, że projekt nie był realizowany zgodnie z założeniami w zakresie grupy docelowej jak i form wsparcia udzielanych uczestnikom. Zastany podczas czynności kontrolnych stan rozliczenia projektu, wycofanie się Partnerów z realizacji działań i brak dokumentów potwierdzających należyte wykonanie zadań świadczyło o braku przygotowania organizacyjnego do realizacji projektu. IZ stwierdziła, iż nawet wydłużenie okresu realizacji projektu nie gwarantuje wykonania wskaźników produktu i rezultatu na poziomie określonym we wniosku o dofinansowanie i zarekomendowała rozwiązanie umowy o dofinansowanie projektu. W związku z powyższym Beneficjent w Informacji Pokontrolnej nr [...] oraz [...] zobowiązany został do zwrotu całości przekazanego dofinansowania w kwocie 800 000,00 zł wraz z odsetkami liczonymi jak dla zaległości podatkowych w terminie 14 dni od daty otrzymania wezwania. Jednakże Beneficjent nie dokonał zwrotu.
W konsekwencji uchwałą nr [...] z 29 grudnia 2022 r. Zarząd Województwa Śląskiego rozwiązał umowę o dofinansowanie projektu z zachowaniem jednomiesięcznego okresu wypowiedzenia (na podstawie § 34 ust. 2 pkt 1 umowy o dofinansowanie projektu). IZ uznała za niekwalifikowalne wszystkie wydatki poniesione przez Beneficjenta w ramach projektu. Stwierdziła, że dofinansowanie to podlega zwrotowi z uwagi na naruszenie procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p. wraz z należnymi odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, w tym środków Europejskiego Funduszu Społecznego w kwocie 547 553,46 zł oraz środków budżetu krajowego w kwocie 64 418,05 zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Okres wypowiedzenia umowy o dofinansowanie rozpoczął się 11 stycznia 2023 r. i trwał do 13 lutego 2023 r. 14 lutego 2023 r. Beneficjent zwrócił niewykorzystane w projekcie środki w kwocie 259 335,00 zł. Wskazana kwota została zaliczona na poczet należności głównej w kwocie 188 028,49 zł i odsetki w kwocie 71 306,51 zł.
Pismem z 16 lutego 2023 r. IZ działając na podstawie § 34 ust. 2 pkt 1 umowy o dofinansowanie projektu oraz art. 207 ust. 8 pkt 1 u.f.p. wezwała Beneficjenta do zwrotu wydatków stanowiących nieprawidłowość w łącznej kwocie 611 971,51 zł wraz z należnymi odsetkami, w terminie 14 dni kalendarzowych od dnia doręczenia wezwania. Beneficjent nie dokonał zwrotu środków.
W konsekwencji IZ postanowiła o wszczęciu z urzędu postępowanie administracyjnego w sprawie zwrotu nieprawidłowo wykorzystanego dofinansowania przez Stronę, o czym zawiadomiono Beneficjenta pismem z 5 kwietnia 2023 r.
Pismem z 16 maja 2023 r. IZ RPO WSL zwróciła się do Urzędu Miasta G. o wskazanie obszarów objętych [...] Programem Rewitalizacji na rok 2023 – o wskazanie dzielnic, a w ich ramach ulic objętych programem oraz numerów budynków w ramach danej ulicy. Wobec otrzymanej odpowiedzi IZ RPO WSL wezwała Beneficjenta do złożenia dodatkowych wyjaśnień oraz przedłożenia dokumentów dotyczących zawarcia umów partnerskich i wypowiedzenia tychże umów przez partnerów. Beneficjent udzielił odpowiedzi.
IZ PRO WSL zawiadomiła Stronę o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów.
Następnie IZ wyjaśniła, że zgodnie z treścią wniosku o dofinansowanie, realizacja projektu została zaplanowana w partnerstwie z pięcioma podmiotami:
- Partner 1 - O. Spółka z o.o., który miał prowadzić działania aktywnej integracji o charakterze zawodowym - szkolenia zawodowe przygotowujące do egzaminów certyfikowanych wraz z egzaminami dla 120 osób (ZADANIE 6);
- Partner 2 - P., który miał prowadzić działania aktywnej integracji o charakterze edukacyjnym - szkolenia z grafiki komputerowej dla 60 osób (ZADANIE 7);
- Partner 3 - Towarzystwo Kulturalne [...], który miał prowadzić: spotkania animatorów lokalnych dotyczące realizacji działań dedykowanych społeczności dzielnicy w ramach PAL (ZADANIE 1), działania środowiskowe, tj. działania integracyjne i edukacyjno-kulturalne dla mieszkańców dzielnicy w tym: spotkania edukacyjne, warsztaty i spotkania edukacyjne dla dzieci i młodzieży, organizacja koncertów i wydarzeń artystycznych oraz organizacja konferencji naukowych i warsztatów profesjonalnych (ZADANIE 2), działania aktywnej integracji o charakterze społecznym - porady ekspertów z różnych dziedzin w ramach Punktu Porad i warsztaty rodzicielskie dla mieszkańców dzielnicy (ZADANIE 3);
- Partner 4 - Muzeum w G., który miał prowadzić działania środowiskowe, tj. działania integracyjne i edukacyjno-kulturalne dla mieszkańców dzielnicy w tym m.in. spotkania z tradycją i kulturą L. - wycieczki i warsztaty oraz zorganizować wystawę o historii L. (ZADANIE 2);
- Partner 5 - Fundacja "[...]" - który miał przeprowadzić; indywidualne diagnozy problemów, potrzeb, potencjału, predyspozycji uczestników i określenie ich ścieżki udziału w projekcie (spotkania z doradcami/coachami (ZADANIE 1), treningi kompetencji społecznych w tym: zajęcia z komunikacji interpersonalnej, szkolenia dot. umiejętności prezentacji własnej, szkolenia dot. pracy ze stresem i emocjami, szkolenia dot. poszukiwanie pracy i rozmowy rekrutacyjnej, szkolenia dla młodzieży dot. wejścia na rynek (ZADANIE 4), działania aktywnej integracji o charakterze zawodowym - poradnictwo zawodowe i coaching dla 210 osób (ZADANIE 5).
Powyższe zadania Partnerów określone we wniosku o dofinansowanie miały swoje odzwierciedlenie w Umowie Partnerskiej na rzecz realizacji projektu nr [...] zawartej 3 grudnia 2018 r.
Dalej w uzasadnieniu decyzji IZ wskazała, jakie formy wsparcia zaplanował Beneficjent projektu w jego ramach (m.in. szkolenia zawodowe, indywidualne spotkania z doradcami/coachami, spotkania edukacyjne, aktywne warsztaty, konferencje naukowe i warsztaty profesjonalne, spotkania z tradycją i kulturą L., porady ekspertów różnych dziedzin; strony 7-8 zaskarżonej decyzji).
IZ przekazała Beneficjentowi dwie transze dofinansowania w łącznej kwocie 800.000,00 zł. Kwota rozliczonych przez Beneficjenta wydatków (w zatwierdzonych przez IZ wnioskach o płatność) wyniosła 315.712,23 zł. Wartość wydatków wykazanych w niezatwierdzonych wnioskach o płatność wynosiła 140.840,64 zł.
W związku z otrzymanymi od Partnerów projektu (Fundacja "[...]" , O. Sp. z o.o., P.) informacjami dotyczącymi niewypełniania przez Beneficjenta (lider projektu) postanowień umowy partnerskiej w zakresie przekazywania Partnerom informacji na temat bieżącego stanu realizacji projektu, IZ pismem z 17 czerwca 2021 r. wezwała Stronę do przedłożenia szczegółowych wyjaśnień, m. in. w zakresie wycofania przez Partnerów projektu pełnomocnictw udzielonych Liderowi, co mogłoby mieć wpływ na prawidłową realizację projektu. W odpowiedzi na powyższe, pismem z 28 czerwca 2021 r. Beneficjent wyjaśnił, że Partnerzy nie wywiązywali się z umowy i odmówili współpracy. Jednocześnie Beneficjent zadeklarował, iż "przypisane" do niego zadania są realizowane, a realizacja projektu nie jest zagrożona.
Pismem z 15 lipca 2021 r. IZ RPO WSL poinformowała Partnerów, że nie jest instytucją właściwą do zajmowania stanowiska w sprawie. Relacje Lider - Partner ściśle określa zawarta umowa partnerska, a Beneficjent ponosi odpowiedzialność względem IZ także za realizację projektu przez Partnerów. Następnie 26 lipca 2021 r. Departament Europejskiego Funduszu Społecznego Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego - Referat wdrażania projektów (dalej: Departament EFS), sporządził notatkę służbową dotyczącą konieczności przeprowadzenia doraźnej kontroli projektu. Przywołano kwestie zgłaszane przez Partnerów projektu, a także wątpliwości IZ co do spełnienia warunków kwalifikowalności przez wykazanych w PEFS (Podsystem monitorowania Europejskiego Funduszu Społecznego, moduł systemu LSI2014) uczestników projektu oraz prawidłowości zrealizowanych form wsparcia. Dodatkowo wskazano, że weryfikacja wniosków o płatność w tym projekcie przebiega w sposób utrudniony ze względu na problemy w komunikacji z Beneficjentem oraz terminowość przedkładanych przez Beneficjenta wniosków o płatność i ich uzupełnień. 11 sierpnia 2021 r. Departament EFS sporządził następnie notatkę służbową dotyczącą konieczności przeprowadzenia wizyty monitoringowej.
Dnia 5 sierpnia 2021 r. IZ otrzymała do wiadomości pismo z 2 sierpnia 2021 r. skierowane do Beneficjenta przez Partnerów – P. oraz Fundację [...], w którym Partnerzy wezwali Beneficjenta do przekazania informacji w zakresie działań określonych jako obowiązki Lidera w zawartej umowie partnerstwa, jak również wskazali na obowiązki Beneficjenta, z których ten nie wywiązuje się w ramach realizowanego projektu. W piśmie wskazano również, że Lider samowolnie, co jest niezgodne z umową partnerstwa, wprowadził zmiany w Harmonogramie realizacji Umowy i nie poinformował o tych zmianach Partnera. Następnie 2 lutego 2022 r. do IZ wpłynęło pismo z 20 stycznia 2022 r. od Partnera Projektu – P. do Beneficjenta, w którym wskazano, iż na podstawie § 13 ust. 2 Umowy partnerskiej na rzecz realizacji projektu Partner projektu wypowiada w trybie natychmiastowym przedmiotową umowę z powodu rażącego naruszenia przez Beneficjenta obowiązków wynikających z niniejszej umowy oraz umowy o dofinansowanie projektu. Pismem z 6 kwietnia 2022 r. również Partner - FUNDACJA "[...]" wypowiedział umowę ze skutkiem natychmiastowym.
Kolejno 18 i 23 marca 2022 r. Departament EFS sporządził notatki służbowe dotyczące konieczności przeprowadzenia doraźnej kontroli projektu. Wskazano na szereg wątpliwości co do właściwej realizacji projektu, postępu działań projektowych i zagrożenia osiągnięcia wskaźników w projekcie. W konsekwencji 22 i 25 kwietnia 2022 r. IZ przeprowadziła, w trybie doraźnym, kontrolę realizacji projektu nr [...]. Podczas kontroli Beneficjent został zobowiązany do załączenia w systemie LSI w module Kontrole dokumentacji wybranej do próby. Z uwagi na fakt, że nie załączył wymaganej dokumentacji, został wezwany do uzupełnienia wskazanego modułu pismem z 16 maja 2022 r.
W dniach 6 maja, 19 maja, 10 czerwca i 24 czerwca 2022 r. IZ przeprowadziła wizyty monitoringowe, dotyczące oceny, jakości i prawidłowości realizowanych form wsparcia. Stwierdzono liczne nieprawidłowości, wyszczególnione na stronach 10-28 zaskarżonej decyzji. Biorąc to pod uwagę IZ RPO WSL stwierdziła, iż formy wsparcia realizowane w okresie objętym kontrola nie zostały przeprowadzone zgodnie z zapisami wniosku o dofinansowanie oraz nie zostały udokumentowane w sposób prawidłowy. Skutkiem powyższego było naruszenie zapisów Podrozdziału 6.2 pkt. 3 lit d, h, j Wytycznych, ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii (Dz.U. 2015 poz. 478) art. 136, art. 146 oraz załącznika nr 4 do Rozporządzenia Ministra Aktywów Państwowych z dnia 25 lutego 2020 r. w sprawie szczegółowych warunków udzielania akredytacji organizatorom szkoleń w zakresie odnawialnych źródeł energii oraz szkoleń i egzaminów dla osób ubiegających się o wydanie lub przedłużenie ważności certyfikatu (Dz.U. 2020 poz. 348). Tym samym IŻ wydatki związane z przeprowadzeniem ww. form wsparcia uznała za niekwalifiko-walne w ramach projektu. Ponadto podczas kontroli poddano weryfikacji prawidłowość zastosowania zasady konkurencyjności dla usług – zakup usługi cateringowej (ID w LSI 58618) oraz usługi doradztwa zawodowego i coachingu. Weryfikacji postępowań dokonano na podstawie dokumentów okazanych podczas kontroli. W pierwszym przypadku stwierdzono nieprawidłowości w związku z zapytaniem ofertowym (brak: informacji o prawie do reprezentowania wybranego oferenta przez osobę składającą ofertę, załącznika, parafowania stron; szczegółowo opisane na stronach 29-30 zaskarżonej decyzji). Natomiast kontrola drugiej usługi – doradztwa zawodowego i coachingu – wykazała brak dokumentacji związanej z szacowaniem wartości zamówienia oraz naruszenie konkurencyjności i równego traktowania wykonawców (wpłynęło 5 ofert). Naruszenia opisano szczegółowo na stronach 30-39 decyzji. Dodatkowo poddano kontroli realizację wsparcia następujących usług: obsługa techniczna koncertów, kurs stylizacji paznokci, wobec których stwierdzono nieprawidłowości opisane na stronie 39-41 decyzji.
Na podstawie przedstawionego stanu faktycznego oraz po szczegółowej analizie dokumentacji IZ RPO WSL jako organ I instancji, stwierdziła nieprawidłowości dotyczące: dokumentacji potwierdzającej kwalifikowalność uczestników projektu; realizacji form wsparcia; dokumentacji w zakresie stosowania zasady konkurencyjności oraz rozeznania rynku. Wskazane naruszenia wg IZ stanowiły nieprawidłowość, o której mowa w art. 2 pkt 36 rozporządzenia 1303/2013 ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz.U.UE.2013.347.320), a które wpisywało się w dyspozycję normy prawnej art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. jako "wykorzystane z naruszeniem procedur".
W związku z powyższym w wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego Zarząd Województwa Śląskiego wydał 30 sierpnia 2023 r. decyzję nr [...], zobowiązującą Beneficjenta do zwrotu dofinansowania w kwocie 611.971,51 zł wraz z odsetkami.
Powyższe rozstrzygnięcie zostało zakwestionowane przez Spółkę wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy. Beneficjent wniósł o uznanie wszystkich wydatków za kwalifikowalne, gdyż jego zdaniem stawiane zarzuty stanowią przesłanki formalne nie poparte przepisami prawa. Zarzucił, że IZ RPO WSL nie wzięła pod uwagę jego argumentów dotyczących współpracy z Partnerami projektu i trudnościami jakie Beneficjent miał z porozumieniem się z nimi, natomiast dała wiarę stanowisku jakie przestawiali Partnerzy, a ponadto IZ nie przekazała Beneficjentowi do wiadomości pism kierowanych przez Partnerów do IZ RPO WSL. Następnie stwierdził, iż udokumentował wszystkie wydatki, czynności i przedstawił argumenty na poparcie swych twierdzeń. Ustosunkował się do stawianych zarzutów wskazując ich bezzasadność.
Rozpoznając sprawę w postępowaniu odwoławczym - IZ RPO WSL działając jako organ II instancji – kolejnymi pismami zawiadamiał Stronę o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i ze względu na skomplikowanych charakter sprawy przedłużał termin załatwienia sprawy. Pełnomocnik Beneficjenta zapoznała się z aktami postępowania administracyjnego i wniosła o przeanalizowanie zgodności z prawem działań IZ RPO WSL, które doprowadziłyby do stwierdzenia nieprawidłowości w realizowanym projekcie, a w konsekwencji do konieczności zwrotu środków przez Beneficjenta. IZ RPO WSL działając jako organ II instancji ponownie przeanalizowała okoliczności sprawy i zarzuty Strony. Stwierdziła, że Beneficjent podpisując umowę o dofinansowanie projektu zobowiązał się do:
- realizacji projektu z należytą starannością, w szczególności ponosząc wydatki celowo, rzetelnie, racjonalnie i oszczędnie z zachowaniem uzyskiwania najlepszych efektów, zgodnie z obowiązującymi regułami, zasadami i postanowieniami wynikającymi z programu, uszczegółowienia, obowiązujących procedur, wytycznych oraz właściwych przepisów prawa krajowego oraz prawa unijnego (§ 4 ust. 1),
- stosowania przy wydatkowaniu środków przyznanych w ramach projektu przepisów prawa unijnego i krajowego oraz aktualną treść Wytycznych, o których mowa w § 1 pkt 25, m.in. Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020 (§ 4 ust. 4),
- realizacji projektu w zakresie określonym i zatwierdzonym we wniosku, w sposób który zapewni osiągnięcie i utrzymanie wskazanych tam celów, w tym wskaźników produktu i rezultatu zakładanych we wniosku w trakcie realizacji oraz w okresie trwałości projektu (§ 3 ust. 4),
- przygotowania i przeprowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego w ramach projektu w sposób zapewniający zachowanie uczciwej konkurencji i równe traktowanie wykonawców (§ 26 ust. 3).
Ponadto, Beneficjent zobowiązał się do realizacji projektu na podstawie wniosku, a w przypadku zmian w projekcie, o których mowa w § 33 umowy, do realizacji projektu zgodnie z aktualnym wnioskiem (§10 ust. 4). Beneficjent mógł ponosić i rozliczać wydatki, które nie zostały uwzględnione w szczegółowym budżecie projektu, pod warunkiem, że były bezpośrednio związane z realizacją zaplanowanych zadań, efektywne, racjonalne oraz niezbędne do osiągnięcia celów projektu, przy czym nie było możliwe przekroczenie łącznej kwoty wydatków kwalifikowanych w ramach projektu (§ 10 ust. 7). Mógł także dokonywać zmian w trakcie realizacji projektu pod warunkiem ich zgłoszenia w formie pisemnej IZ nie później niż na 1 miesiąc przed planowanym zakończeniem realizacji projektu oraz przekazania aktualnego wniosku i uzyskania pisemnej akceptacji IZ (§ 33).
Jednocześnie IZ powołała się na zapisy paragrafów umowy i podkreśliła, że obowiązek stosowania Wytycznych z 22 sierpnia 2019 r. oraz z 21 grudnia 2020 r., obowiązujących w dniach ponoszenia wydatków przez Beneficjenta - wynikał z umowy o dofinansowanie; wskazała treść art. 44 u.f.p., stanowiącego o sposobie wydatkowania środków publicznych.
Dalej IZ odniosła się do stwierdzenia Beneficjenta, że postępowanie administracyjne w sprawie się nie odbyło, a decyzja zawiera nieprawdziwe informacje, nie poparte stanem faktycznym i prawnym i stwierdziła, że pierwszo-instancyjna decyzja Zarządu Województwa Śląskiego z 30 sierpnia 2023 r. niewątpliwie posiadała wszystkie elementy zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a. i nie można jej zarzucić braku ustalenia stanu faktycznego i wskazania przepisów prawa, na podstawie których została wydana; zostały szczegółowo przytoczone przepisy prawa na podstawie których rozstrzygnięto sprawę oraz szczegółowe uzasadnienie w jaki sposób zostały naruszone postanowienia umowy o dofinansowanie oraz Wytyczne.
Następnie organ II instancji odniósł się do stwierdzenia Beneficjenta, iż "nie można wydawać decyzji opartej na wytycznych" i wyjaśnił , że stanowią integralną część przepisów prawa na podstawie których beneficjent otrzymuje możliwość dofinansowania realizowanych projektów, jak również stanowią spis zasad na jakich te środki powinny być wydatkowane. Zatem ustawa wdrożeniowa jak i Wytyczne mają na celu sprecyzowanie i uściślenie zasad na jakich beneficjenci realizują dofinansowane projekty, a nie jak sugeruje to Beneficjent - wprowadzenie dodatkowych obostrzeń.
Dalej IZ odniosła się do zarzutu odwołania, gdyż Beneficjent wielokrotnie skarżył się na niekompetencję i złą wolę pracowników IZ - zarówno opiekuna projektu jak i kierownictwo. Biorąc pod uwagę obszerną korespondencję jaką IZ prowadziła z Beneficjentem oraz spotkania, także te on-line, organ stwierdził, że te działania świadczyły o dużym zaangażowaniu pracowników w trakcie realizacji projektu przez Beneficjenta, a w szczególności w proces weryfikacji składanych wniosków o płatność. Z korespondencji znajdującej się w aktach sprawy wynikało, że IZ wyrażała zaniepokojenie sposobem, w jaki sporządzane były wnioski o płatność. Składając wnioski o płatność i ich uzupełnienie Beneficjent nie reagował na sygnały IZ odnośnie sposobu, w jaki były one przez niego sporządzane, nie uwzględniał uwag oraz wskazówek, które były przez IZ wskazywane w pismach, rozmowach telefonicznych, organizowanych spotkaniach i notorycznie składał do IZ dokumenty z opóźnieniem. Terminy wyznaczane celem składania wyjaśnień czy załączania w systemie LSI wymaganych dokumentów, na wniosek Beneficjenta, były wydłużane.
W ramach prowadzonego postępowania odwoławczego IZ RPO WSL jako organ II instancji zapoznała się z korespondencją kierowaną do Beneficjenta przez IZ oraz ze składanymi przez Beneficjenta wyjaśnieniami. Treść składanych wyjaśnień zdaniem organu prowadziła do wniosku, że w wielu przypadkach Beneficjent nie tylko wypaczał treść ustaleń IŻ, ale także, że Beneficjent nie znał procedur, do których stosowania przy realizacji projektu był zobowiązany.
Organ II instancji stwierdził także, że również Informacje pokontrolne były sporządzane w sposób wysoce rzetelny i wnikliwy, a stwierdzone liczne nieprawidłowości szczegółowo opisane i wyjaśnione. Kontrola miała na celu weryfikację prawidłowości realizacji projektu, w tym w zakresie spełnienia warunków kwalifikowalności wydatków określonych w Wytycznych. Jednym z kluczowych warunków kwalifikowalności jest m.in. udzielanie wsparcia uczestnikom określonym we wniosku o dofinansowanie projektu, spełniającym warunki kwalifikowalności uprawniające ich do udziału w projekcie, poprawne wydatkowanie środków oraz prawidłowe udokumentowanie poniesionych wydatków przedstawianych do rozliczenia w projekcie, zgodnie z przepisami odrębnymi postanowieniami zawartej umowy o dofinansowanie projektu. Wyniki kontroli wykazały istotne nieprawidłowości w powyższym zakresie. Wyniki weryfikacji zostały zawarte w Informacji pokontrolnej nr [...] oraz nr [...] i zostały przedstawione w stanie faktycznym decyzji obu instancji. W związku z powyższym IŻ uznała za bezzasadne twierdzenie Beneficjenta, że zaskarżona decyzja "zawiera wiele nieprawdziwych informacji nie popartych faktami". W świetle powyższych ustaleń IZ RPO WSL jako organ II instancji nie potwierdził zarzutu Beneficjenta dotyczącego braku merytorycznego przygotowania pracowników IZ do pełnionych przez nich zadań.
Odnosząc się natomiast do zarzutu Beneficjenta dotyczącego blokowania wypłaty transz dofinasowania IZ wskazała, że pierwsza transza dofinansowania w kwocie 400 000,00 zł została Beneficjentowi przekazana 22 marca 2019 r. Pierwszym wnioskiem rozliczającym był dopiero wniosek o płatność złożony 14 listopada 2019 r. (za okres od 15 sierpnia 2019 r. do 30 września 2019 r.). Kolejny wniosek o płatność był złożony 16 stycznia 2020 r. i wymagał czterech wezwań do jego uzupełnienia, gdyż Beneficjent nie stosował się do przekazywanych uwag. Ostatecznie wszystkie wykazane we wniosku wydatki musiały zostać całkowicie usunięte z możliwością wykazania w kolejnym wniosku. Następnie we wniosku z 20 kwietnia 2020 r. weryfikowane było zamówienie poza ustawą p.z.p. dot. zakupu usług doradztwa zawodowego i coachingu. Beneficjent był kilkakrotnie wyzwany do uzupełnienia dokumentów, co skutkowało brakiem możliwości dokonania ich weryfikacji - pozytywna ocena postępowania została dokonana 19 lutego 2021 r. Zatwierdzenie wniosku o płatność w dalszym ciągu nie było możliwe, gdyż Beneficjent nie dokonał żadnych uzupełnień w module PEFS w zakresie form wsparcia uczestników projektu. Powyższa kwestia była wielokrotnie omawiana podczas spotkań - online 25 sierpnia 2020 r., bezpośredniego spotkania Beneficjenta 15 października 2020 r., licznych rozmów telefonicznych z Kierownikiem projektu i spotkania online 25 marca 2021 r. Dopiero korekta wniosku o płatność dokonana na prośbę Beneficjenta przez IZ - pozwoliła 7 kwietnia 2021 r. zatwierdzić ww. wniosek.
Wniosek o płatność z 17 lipca 2020 r. był wnioskiem sprawozdawczym. Beneficjent był zobowiązany do złożenia uzupełnienia w terminie do 3 dni roboczych od daty zatwierdzenia wniosku. Wniosek złożony został 11 kwietnia 2021 r., a zatwierdzony 14 kwietnia 2021 r. - również po korekcie dokonanej przez IZ. We wniosku o płatność złożonym 7 listopada 2020 r. kontrolowane było zamówienie poza ustawą p.z.p. tj. szkolenie pn.: Naturalne źródła energii. Zapisy w liście kontrolnej dotyczącej weryfikacji dokumentów w ramach próby losowej wskazywały na potrzebę złożenia przez Beneficjenta wyjaśnień oraz na liczne braki wymaganych dokumentów w systemie LSI uniemożliwiające weryfikację postępowania. Po trzech wezwań do uzupełnienia wniosek został zatwierdzony 26 lipca 2022 r. We wniosku o płatność z 18 stycznia 2021 r. weryfikacji podlegało postępowanie pn. Zorganizowanie, wyposażenie 8 stanowisk monterskich, laboratoryjnych w zakresie liczników Smart. Zapisy w liście kontrolnej dotyczącej weryfikacji dokumentów w ramach próby losowej wskazywały na liczne braki wymaganych dokumentów w systemie LSI, uniemożliwiające weryfikację postępowania. Wniosek wymagał pięciu wezwań do uzupełnienia, zatwierdzony został 25 lutego 2022 r. W trakcie weryfikacji przedmiotowego wniosku 25 listopada 2021 r. nastąpiła wypłata drugiej transzy dofinansowania. W związku z powyższym IZ RPO WSL skonstatowała, iż powodem dwuletniego odstępu między wypłatą transz dofinansowania była tylko i wyłącznie opieszałość oraz brak należytego zaangażowania Beneficjenta w przygotowywaniu wniosków o płatność, brak odpowiedniej współpracy z IZ, pomimo licznych wezwań do uzupełnienia wniosków, spotkań i rozmów telefonicznych.
W dalszej kolejności IZ odniosła się do zarzutu Strony dotyczącego kwalifikowalności uczestników projektu ze względu na ich miejsce zamieszkania. Mieli nimi być mieszkańcy dzielnicy L. i innych dzielnic rewitalizowanych Miasta G., a także osoby powiązane z terenem rewitalizowanym i/lub osobami tam zamieszkującymi. Jak wskazano powyżej, by projekt spełniał wymagania zawarte w Regulaminie konkursu musiał on być skierowany do lokalnych społeczności uwzględniając specyfikę terytorium i zamieszkujących je społeczności z uwzględnieniem działań opartych o samopomoc i wolontariat, środowiskowych, prozatrudnieniowych, edukacyjnych. Celem realizacji projektu w ramach konkursu miało być natomiast wzmocnienie aktywności społecznej i zawodowej społeczności lokalnych zamieszkujących obszary zdegradowane i peryferyjne. IZ wskazała, iż w przypadku Poddziałania 9.1.1 "Wzmacnianie potencjału społeczno-zawodowego społeczności lokalnych - ZIT", dofinansowanie mogły uzyskać tylko projekty, które są realizowane na obszarach objętych programem rewitalizacji. Wynika to z Wytycznych w zakresie rewitalizacji w programach operacyjnych na lata 2014-2020. W załączniku nr 3 do Szczegółowego opisu osi priorytetowych RPO WSL na lata 2014-2020 wskazano kryteria wyboru projektów.
Zgodnie z zapisami Wytycznych w zakresie rewitalizacji w programach operacyjnych na lata 2014- 2020 uczestnikami projektu realizowanego przez Beneficjenta mogli być tylko mieszkańcy terenów rewitalizowanych, tj. terenów objętych programem rewitalizacyjnym Miasta G. lub osoby powiązane z obszarem rewitalizacji w taki sposób, że zamieszkują, uczą się lub pracują na obszarze rewitalizowanym (co wymaga szczegółowego i rzetelnego wykazania). Zgodnie z zapisami wniosku o dofinansowanie projektu Beneficjent robiąc założenia dotyczące projektu opierał się na "[...]", powołując się wprost na niego w treści wniosku i wskazując, że "[...]". By ocenić kwalifikowalność uczestników projektu należało zatem ustalić, czy osoby, które dopuszczono do udziału w projekcie, są mieszkańcami któregokolwiek z tych terenów. W związku z tym, że Beneficjent nie dokonał weryfikacji zgłoszonych do projektu uczestników pod względem kryterium zamieszkania na terenie rewitalizowanym, dokonała tego IZ na etapie procedury kontrolnej za pomocą danych zawartych na stronie internetowej https://[...], gdzie wskazane zostały m.in. dane dot. obszarów rewitalizacji według "[...]". Ponadto na etapie postępowania administracyjnego IZ RPO WSL zwróciła się do Urzędu Miasta G. o wskazanie dokładnych obszarów objętych "[...]". W odpowiedzi przekazano wykaz punktów adresowych (terenów) znajdujących się w obszarze rewitalizacji. Wynikało z powyższego jednoznacznie, że w przypadku 212 uczestników projektu ich adres nie należał do terenu rewitalizowanego (dana ulica i numer domu nie są objęte obszarem rewitalizacji). Zatem 212 osób zakwalifikowanych do udziału w projekcie nie spełniało podstawowego kryterium określonego we wniosku o dofinansowanie i dokumentacji konkursowej lub nie wykazano konkretnego powiązania z terenem rewitalizowanym i/lub osobami tam zamieszkującymi, co świadczyło o nierzetelności Beneficjenta.
W związku z kolejnym zarzutem kwalifikowalności uczestników projektu ze względu na status uczestnika, IZ RPO WSL jako organ II instancji wyjaśniła w zaskarżonej decyzji, iż uczestnikami projektu powinny być osoby zagrożone ubóstwem lub wykluczeniem społecznym, co należało udokumentować. W razie niespełnienia powyższego kryterium uczestnik nie kwalifikował się do wsparcia, a wydatki były niekwalifikowalne. Zgodnie więc z Wytycznymi w zakresie kwalifikowalności wydatków z 22 sierpnia 2019 r. oraz z 21 grudnia 2020 r. do obowiązków Beneficjenta należało potwierdzenie/weryfikacja statusu na podstawie oświadczenia uczestnika lub zaświadczenia właściwej instytucji (zaświadczenie właściwego PUP czy informacja z ZUS o przebiegu ubezpieczeń społecznych). Beneficjent rozpoczynający projekt powinien wymagać takich zaświadczeń najpóźniej przed przystąpieniem do pierwszej formy wsparcia, a w przypadku projektów trwających, zobowiązać uczestników do ich niezwłocznego dostarczenia. Pismem z 20 sierpnia 2020 r. IZ poinformowała Beneficjenta, iż podtrzymuje rekomendację, aby dla uczestników pozyskać stosowne zaświadczenia. Podkreśliła, że Formularz zgłoszeniowy do projektu został opracowany przez Beneficjenta i stanowił załącznik do regulaminu rekrutacji. W formularzu tym Beneficjent wskazał zakres danych, jaki chce uzyskać od kandydata na uczestnika projektu oraz jakich dokumentów wymaga, by zweryfikować te dane i dopuścić podmiot do udziału w projekcie. Tymczasem Beneficjent weryfikował status kandydatów na uczestników projektu jedynie na podstawie informacji zawartych w formularzu jw. i nie żądał złożenia przez uczestników zaświadczeń, których sam wymagał na podstawie dokumentacji projektowej; nie przeprowadził również żadnych dodatkowych weryfikacji statusu uczestników. Natomiast - jak wynikało z przeprowadzonej kontroli - niejednokrotnie uczestnicy na etapie rekrutacji składali oświadczenia wykluczające się wzajemnie w swojej treści lub nie wskazywali żadnych danych w zakresie przynależności do grupy docelowej. Również organ I instancji stwierdził, że to Beneficjent odpowiadał za prawidłową realizację projektu, w tym za zakwalifikowanie do udziału w projekcie osób spełniających warunki udziału. W związku z tym, że brak było wskazanych powyżej danych, w stosunku do aż 422 uczestników projektu nie potwierdzono istnienia przesłanek wykluczenia społecznego, a tym samym uznano za niekwalifikowalne wydatki z nimi związane.
W dalszej kolejności IZ RPO WSL odniosła się do zarzutu Beneficjenta braku podpisania przez Beneficjenta umów z uczestnikami projektu wskazując, że zgodnie z zapisami Rozdziału 2, pkt2.1.1.13 Regulaminu konkursu projektodawca (inny niż OPS) podpisuje z uczestnikami projektu umowę na wzór kontraktu socjalnego, w tym również z dziećmi, w imieniu których wymagane dokumenty składają ich opiekunowie prawni. Na jej podstawie w sposób optymalny dobierane jest wsparcie, dostosowane do indywidualnych potrzeb każdego uczestnika. Wskazała na przepis art. 108 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 901). Beneficjent miał obowiązek zawarcia ze wszystkimi uczestnikami projektu umowy "na wzór" kontraktu socjalnego, a zawarł umowy jedynie z 78 uczestnikami projektu, które jednakże nie spełnią wymogów umów na wzór kontraktu socjalnego, a zawarcie umowy na wzór kontraktu socjalnego zostało spełnione jedynie w przypadku 28 uczestników projektu. Natomiast w przypadku 422 uczestników nie zawarto umów na wzór kontraktu socjalnego (lub umów wraz z indywidualną diagnozą) mimo takiego obowiązku. Zatem wydatki związane z udzieleniem wsparcia należało uznać za niekwalifikowalne w ramach projektu.
Następnie IZ RPO WSL wyjaśniła, odnosząc się do zarzutów braku dokumentów z diagnoz przeprowadzonych z uczestnikami projektu, że powinny zostać przeprowadzone indywidualne diagnozy problemów, potrzeb, potencjału, predyspozycji uczestników i określenie ich ścieżki udziału w projekcie, spotkania z doradcą zawodowym i coachem, które to zadanie miał wykonywać jeden z Partnerów projektu - Fundacja "[...]" . Po zrezygnowaniu z dalszej realizacji projektu Lider projektu przejął wskazane zadania. Brak było jednak jakiejkolwiek dokumentacji potwierdzającej przeprowadzenie indywidualnych diagnoz problemów jw., a Beneficjent potwierdził, że jej nie posiada. Beneficjent nie przedstawił również wykazu osób dla których wskazane wsparcie zostało udzielone. Zaś to sam Beneficjent zaznaczył w projekcie, że wspiera mieszkańców indywidualnie przez zdiagnozowanie potrzeb uczestnika projektu, wypracowanie planu ścieżki uczestnictwa (szkolenia, doradztwo, coaching, porady, wspieranie lokalnych inicjatyw, wolontariat, udział w wydarzeniach edukacyjno-kulturalnych). Przedstawił dokumenty sporządzone jedynie dla 36 osób, już po rezygnacji Partnera. Po ich analizie IZ stwierdziła, że faktyczne wsparcie nie zostało udzielone, bowiem dokumenty formalnie zostały sporządzone, natomiast nie przedstawiały spełnienia celu, jaki miała przynieść wskazana forma wsparcia. W dokumentacji każdej osoby wskazano, że jest kierowana do wszystkich form wsparcia przewidzianych w ramach projektu, bez określenia konkretnych celów oraz niektóre z diagnoz nie posiadały daty ich sporządzenia (nie miały charakteru indywidualnych). Reasumując IŻ podkreśliła, że Beneficjent kierował uczestników na szkolenia, natomiast nie przedłożył dokumentacji poświadczającej, że osoby te przeszły pełną ścieżkę z doradcą zawodowym i coachem. Mając na uwadze powyższe nie można było potwierdzić, że diagnozy zostały przeprowadzone w sposób rzetelny, tym samym nie można uznać powyższych wydatków za kwalifikowalne. Dodatkowo, w przypadku 11 uczestników projektu, którzy zgodnie z pozostałą dokumentacją uczestniczyli w formach wsparcia (listy obecności z warsztatów kulinarnych oraz spotkań edukacyjnych dla kultury), Beneficjent nie przedstawił wymaganych, podstawowych dokumentów rekrutacyjnych, co całkowicie uniemożliwiało weryfikację kwalifikowalności danego uczestnika. Stąd uznano wydatki związane z udziałem wskazanych osób w projekcie za niekwalifikowalne.
IZ RPO WSL jako organ II instancji stanęła na stanowisku, że to Beneficjent jest stroną umowy o dofinansowanie projektu, a tym samym to on odpowiada przed IZ za całą realizacje projektu i wydatkowanie środków. IZ nie jest stroną umowy partnerskiej i nie ma prawnych podstaw do ingerowania w stosunki między jej stronami. Brak porozumienia między Beneficjentem a Partnerem, czym uzasadniano brak dokumentów potwierdzających realizację działań, nie mógł stanowić podstawy uznania wydatków za kwalifikowalne.
W odniesieniu do zarzutu dotyczącego formy wsparcia jaką były warsztaty kulinarne wskazano, iż IZ dwukrotnie próbowała odbyć wizyty monitoringowe na tych zajęciach. W trakcie żadnej z tych wizyt planowane zajęcia się nie odbywały. Dodatkowo przedstawiane były na ten temat rozbieżne informacje zarówno od osoby, która miała te zajęcia prowadzić, jak również od samego Beneficjenta. W przypadku tak niespójnych wyjaśnień zestawionych z zastanym stanem faktycznym, nie sposób dać im wiarę. Organ na podstawie zaistniałych sytuacji miał uzasadnione wątpliwości, czy zaplanowane zajęcia faktycznie się odbywały. Poza tym dokumentacja przedstawiona przez Beneficjenta wskazywała, że w zajęciach kulinarnych brali udział uczestnicy w przedziale wiekowym od 2 lat do 34 lat, a różnica wieku w 4 osobowych grupach szkoleniowych wynosiła nawet kilkanaście lat. Taki dobór uczestników i organizacja zajęć (jak to już wyżej wyjaśniono) była sprzeczna z zasadami prowadzenia zajęć dydaktycznych z uwagi na brak uwzględnienia poziomu rozwoju psychofizycznego uczestników, który uzależniony jest od wieku i dostosowania tematyki szkolenia do grupy wiekowej. Wskazano, że zgodnie z zapisami wniosku o dofinansowanie realizacji projektu warsztaty organizowane w ramach działalności stowarzyszenia miały polegać na zapoznaniu młodego obiorcy ze sztuką plastyczną i muzyczną w sposób aktywny tak, aby zachęcić młodzież do samodzielnych działań w sferze sztuki i kultury, rozwijać kreatywność. W ramach zajęć miały odbywać się spotkania z ciekawymi ludźmi świata kultury, konkursy twórczości dzieci i młodzieży. Warsztaty kulinarne zdecydowanie nie wpisywały się w tak przedstawione przez Beneficjenta założenia wniosku o dofinansowanie, jak również Beneficjent we wniosku nie przewidział wydatków związanych z warsztatami kulinarnymi. Analiza zaś dzienników zajęć wskazała, że warsztaty kulinarne odbiegały tematyką od założeń projektu, dotycząc jedynie tematyki gotowania.
IZ RPO WSL jako organ II instancji zgodziła się ze stanowiskiem organu I instancji, iż każde działanie i aktywizacja grupy docelowej mogłaby być uznana za pozytywną (pomocną), nie oznacza to jednak, że za kwalifikowalną w ramach projektu.
Następnie IZ RPO WSL wyjaśniła, odnosząc się do zarzut Strony dotyczącego porad ekspertów z różnych dziedzin (390 godzin), że Beneficjent nie przedstawił żadnej dokumentacji potwierdzającej zrealizowanie porad rozliczanych w ramach projektu. Beneficjent nie przedstawił również dokumentacji potwierdzającej kwalifikację osób, które takie porady miały prowadzić, co skutkowało uznaniem całości wskazanej formy wsparcia za niekwalifikowalną.
Odnośnie zarzut dotyczącego spotkań edukacyjnych "[...]" IZ wskazała, że Beneficjent nie okazał dokumentacji dot. kwalifikacji osób przeprowadzających poszczególne warsztaty edukacyjne. Dodatkowo przedstawione CV w przypadku dwóch prowadzących nie potwierdzało kwalifikacji do prowadzenia wskazanych zajęć. Stąd całość wskazanej formy wsparcia (ze wszystkimi wydatkami poniesionymi z związku z jej realizacją) należało również uznać za niekwalifikowalną.
W związku z zarzutem dotyczącym "[...]" organ II instancji wyjaśnił, iż Strona nie okazała dokumentacji dot. kwalifikacji osób przeprowadzających te warsztaty. Dodatkowo przedstawione CV w przypadku dwóch prowadzących nie potwierdza kwalifikacji do prowadzenia wskazanych zajęć. Nie znalazło potwierdzenia w przedstawionej dokumentacji, że w ramach zajęć powinny odbywać się spotkania z ciekawymi ludźmi świata kultury, konkursy twórczości dzieci i młodzieży. Dodatkowo IZ RPO WLS jako organ II instancji wskazała, iż w przypadku warsztatów które miały być skierowane dla dzieci i młodzieży ("[...]", "[...]", "[...]", "[...]", "[...]"), na liście uczestników warsztatów umieszczonej w dzienniku zajęć dopisano odręcznie osoby pełnoletnie, co przeczy założeniom warsztatów, które powinny być skierowane do dzieci oraz młodzieży. Brak było również indywidualnych list obecności potwierdzających faktyczny udział osób dorosłych we wskazanych warsztatach. Dlatego całość wskazanej formy wsparcia uznano za niekwalifikowalną.
W dalszej kolejności odnosząc się do zarzutu o organizowanych koncertach IZ RPO WSL wskazała, że Beneficjent nie przestawił potwierdzenia, że w koncertach 1 października 2019 r., 19 października 2019 r. oraz 6 grudnia 2019 r. brali udział uczestnicy projektu bądź ich otoczenie. Beneficjent nie przedłożył również umowy wolontariackiej oraz kart czasu pracy wolontariusza, potwierdzających, w jakich dniach uczestniczył przy pomocy w organizacji i obsłudze technicznej koncertów. Nadto IZ zaakcentowała brak zgody na twierdzenia Beneficjenta, że "w przypadku wolontariuszy kontrola odmówiła przyjęcia dokumentacji", gdyż Beneficjent takowej nie przedstawił. Co więcej, w ostatecznej informacji pokontrolnej znajduje się informacja, że Zespół kontrolujący wielokrotnie pytał kierownika projektu – L. J. - czy wszystkie dokumenty zostały przedstawione do kontroli. Trudno było również IZ odnieść się do stwierdzenia Beneficjenta, iż kontrola przebiegała "z naruszeniem przepisów prawa i specustawy", gdyż Beneficjent nie przedstawił, które konkretnie przepisy zostały naruszone przez członków Zespołu kontrolującego, w jaki sposób i w jakim zakresie. Organ uznał wszystkie wydatki poniesione na realizację formy wsparcia, jaką były koncerty, za niekwalifikowalne.
W związku z zarzutem dotyczącym formy wsparcia pn. "[...]", opisanych w pkt III.4.12 zaskarżonej decyzji, IZ wyjaśniła, że Beneficjent we wniosku wprost wskazał, iż przewidział przeprowadzenie egzaminów zewnętrznych i uzyskanie certyfikatów potwierdzających uzyskanie odpowiednich kwalifikacji przez podmiot posiadający stosowne uprawnienia i/lub rozpoznawalny i uznawany w danej branży. Wybór podmiotów uzależniać miały tematy szkoleń. Wnioskodawca uwzględnił zapisy dokumentu pt. "Podstawowe informacje dotyczące uzyskiwania kwalifikacji w ramach projektów współfinansowanych z Europejskiego Funduszu Społecznego" wraz z Listą sprawdzającą i Zintegrowanym Rejestrem Kwalifikacji. Szkolenia miały być realizowane przez cały okres trwania projektu począwszy od 1 marca 2019 r. W ramach wydatku WYDO16 Koszt certyfikacji kwalifikacji nabytych w ramach szkolenia - Beneficjent wskazał, iż koszt certyfikacji kwalifikacji nabytych w ramach przeprowadzonych szkoleń dla 50 osób jest niezbędny do przeprowadzenia zadania, a certyfikacja wykonywana będzie przez Stowarzyszenie [...]. Podobnie - w ramach wydatku WYD032 Koszt certyfikacji kwalifikacji nabytych w ramach szkolenia - Koszt certyfikacji nabytych w ramach szkolenia, wydatek niezbędny do przeprowadzenia zadania, certyfikacja wydana przez Stowarzyszenie [...]. Beneficjent nie przedstawił jednak żadnej informacji dotyczącej certyfikacji przez Stowarzyszenie [...] dla uczestników szkoleń. Natomiast wydatków kursu Monter Liczników Elektrycznych "[...]", Beneficjent nie rozliczył we wnioskach o płatność. Beneficjent zrealizował z ww. zakresu dwa szkolenia w terminie 24 lutego 2022 r. - 11 marca 2022 r. oraz w terminie 16 maja 2022 r. - 27 maja 2022 r. Obydwa szkolenia zostały przeprowadzone przez S. C. reprezentującego instytucję szkoleniową - Grupa T. S.C. A. B., A. G. C. i ukończone przez 27 uczestników.
Odnosząc się do zarzutów Beneficjenta dot. stosownych uprawnień, IZ RPO WSL stwierdziła, że uprawnienia te są ważne przez okres 5 lat, natomiast nie można traktować ich jako uzyskiwanych w momencie otrzymania pracy, gdyż posiadanie aktualnych uprawnień nadanych przez Stowarzyszenie [...] jest weryfikowane na etapie rekrutacji jako niezbędne do obsługi, konserwacji, remontów i/lub montażu urządzeń, jak również prac kontrolno-pomiarowych w instalacjach i sieciach elektroenergetycznych wytwarzających, przetwarzających, przesyłających i zużywających energię elektryczną. Beneficjent pomimo planowania określonych zadań oraz dysponowaniem na ten cel środkami nie zrealizował zaplanowanych działań, a tym samym nie zrealizował zakładanego celu - umożliwienie uczestnikom nabycia nowych kwalifikacji zawodowych lub uprawnień. Dodatkowo z dokumentów będących w posiadaniu IZ nie wynikało, że Beneficjent miał zamiar we wskazanym zakresie dokonać zmian we wniosku o dofinansowanie.
Podobnie IZ RPO WSL jako organ II instancji nie uznał zarzutów Beneficjenta związanych z kursami o tematyce naturalnych i odnawialnych źródeł energii, kursu stylizacja paznokci, kursu Pośrednika w obrocie nieruchomościami, szkolenia MS Excel (poziom podstawowy) i stwierdził, że wskazane formy wsparcia nie zostały przeprowadzone w sposób zgodny z zapisami wniosku o dofinansowanie oraz udokumentowane w sposób prawidłowy, a w związku z tym wydatki były niekwalifikowalne (zob. str. 70-75 zaskarżonej decyzji). Braki dokumentacji świadczyły o niewiarygodności Beneficjenta oraz składanych przez niego wyjaśnieniach i dokumentach. Beneficjent rozliczając wydatki w powyższym zakresie przedstawiał dokumenty, które były ze sobą wzajemnie sprzeczne. Organ podkreślił, że aby każdy wydatek by móc być uznanym za kwalifikowalny musi zostać należycie udokumentowany, ponoszony w sposób przejrzysty, racjonalny i efektywny, z zachowaniem zasad uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów. W związku z powyższym formę wsparcia pn. "[...]" - szkolenia zawodowe przygotowujące do egzaminów certyfikowanych wraz z egzaminami dla 120 osób" uznano za niekwalifikowalne.
Odnosząc się do zarzutów Beneficjenta dotyczących zasady konkurencyjności oraz rozeznania rynku, opisanych w stanie faktycznym zaskarżonej decyzji, IZ RPO WSL jako organ II instancji odniosła się bezpośrednio do stwierdzonych nieprawidłowości (str. 75-83), wskazując zapis Wytycznych Rozdział 6 Wspólne warunki i procedury w zakresie kwalifikowalności wydatków Podrozdział 6.5 Zamówienia udzielane w ramach projektów, sekcja 6.5.2 Zasada konkurencyjności, pkt 11 lit. b), pkt 20), punkt 17 lit. a, d i g. Wyjaśniła, że Beneficjent niewątpliwie naruszył zapisy Wytycznych (usługa cateringowa, zamówienie na usługę doradztwa zawodowego i coachingu, zamówienie dotyczące kompleksowej obsługi technicznej koncertów, kurs stylizacji paznokci). Ponadto Zamawiający naruszył zapisy Rozdziału 6, Podrozdziału 6.5, pkt 1 oraz Podrozdziału 6.2 pkt 3 lit. h jak również zapisy § 19 ust. 1 pkt 4 i § 21 pkt 7 umowy o dofinansowanie projektu, poprzez niezapewnienie właściwej ścieżki audytu pozwalającej na weryfikację spełnienia przez wykonawców warunków udziału w postępowaniu. Beneficjent nie przedłożył bowiem kompletu dokumentacji weryfikowanej podczas rozmów rekrutacyjnych, wobec czego nie została zachowana ścieżka audytu.
Odnośnie braku zastosowania wobec Beneficjenta ustawy z 3 kwietnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach wspierających realizacje programów operacyjnych w związku z wystąpieniem C0VID-19 w 2020 r. IZ RPO WSL jako organ II instancji stwierdziła, iż Beneficjent nie wykazał na etapie realizacji projektu czy jego kontroli, by jakiekolwiek nieprawidłowości miały bezpośredni związek z COVID-19. IZ podkreśliła, że decyzja o rozwiązaniu z Beneficjentem umowy wynikała wprost z jej ustaleń wskazujących na dużą skalę nieprawidłowości i uchybień w zakresie: kwalifikowalności uczestników projektu, prawidłowego dokumentowania przeprowadzonych form wsparcia oraz dokumentacji w zakresie przeprowadzonych postępowań. Stan rozliczenia projektu, wycofanie się Partnerów z realizacji działań w ramach projektu i brak dokumentów potwierdzających należyte wykonanie zadań, a także nieuwzględnianie uwag i wskazówek, zdaniem IZ, świadczyły o braku przygotowania organizacyjnego do realizacji projektu, a nie o szczególnej sytuacji, w jakiej znalazł się Beneficjent w związku z pandemią. Niezrealizowanie projektu zgodnie z jego założeniami skutkowało zwrotem całości pobranych i niewłaściwie (niezgodnie z procedurami) wykorzystanych środków.
Z uwagi na powyżej przytoczone okoliczności w zaplanowanym okresie realizacji projektu tj. do 31 grudnia 2022 r. - zdaniem IZ RPO WSL - nie było możliwe osiągnięcie założonych we wniosku o dofinansowanie celów projektu oraz wywiązanie się przez Beneficjenta ze zobowiązań, w tym: osiągnięcia założonych rezultatów, osiągnięcia założonych wskaźników oraz spełnienia kryterium dostępu w zakresie zrealizowania minimalnego poziomu efektywności społecznej. Nadto sposób realizacji przez Beneficjenta zadań w projekcie wskazywał, że nawet wydłużenie okresu realizacji projektu nie gwarantowało wykonania wskaźników i rezultatów na poziomie określonym we wniosku o dofinansowanie oraz spełnienia kryterium dostępu w zakresie zrealizowania minimalnego poziomu efektywności społecznej i zatrudnieniowej. Dlatego nie było możliwe spełnienie żądania Beneficjenta uznania wszystkich kosztów poniesionych przez niego w ramach realizowanego projektu za wydatki kwalifikowalne.
Konkludując IZ RPO WSL stwierdziła, że Beneficjent w ramach projektu naruszył wskazane powyżej postanowienia umowy o dofinansowanie projektu oraz Wytycznych; postępowanie kontrolne i administracyjne przeprowadzone były w sposób rzetelny, wnikliwy i dokładny oraz zgodnie z obowiązującym prawem - krajowym oraz europejskim. Wskazane zaś naruszenia stanowiły nieprawidłowość, o której mowa w art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013 i wpisywały się w hipotezę normy prawnej przepisu art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. jako wykorzystanie środków z naruszeniem procedur. Zatem środki te winny podlegać zwrotowi wraz z odsetkami.
Nie zgadzając się z tą decyzją, Strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, podnosząc:
1. naruszenie prawa poprzez jego błędną wykładnię;
2. niestosowanie art. 2 pkt 11 i art. 9 ust. 1 pkt 2: ustawy wdrożeniowej, ustawy z dnia 3 kwietnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach wspierających realizację programów operacyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1758) w związku z wystąpieniem C0VID-19;
3. niestosowania się do częściowo zawieszonych wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego; wytycznych w zakresie realizacji przedsięwzięć w obszarze włączenia społecznego i zwalczania ubóstwa z wykorzystaniem środków Europejskiego Funduszu Społecznego, Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.
Wniosła o uchylenie decyzji obu instancji, uznanie wszystkich wydatków za wydatki kwalifikowalne oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu Beneficjent wskazał, iż nie zgodził się z dokonaną przez IZ negatywną oceną stanu realizacji projektu, podanie nieprawdziwych informacji w decyzji, braku zgody na przedłużenie realizacji projektu, nie uwzględnienia prawnych aspektów sytuacji Covidowej. Podkreślił cele projektu; realizację projektu z partnerami; brak kontaktu ze strony IZ; brak wypłat transz dofinansowania oraz trudności w prowadzeniu projektu. Przyznał popełnianie błędów formalnych. Wyjaśnił, że ponieważ partnerzy wycofali się z realizacji projektu, to zgodnie z umową o dofinansowanie na Beneficjencie spoczęła odpowiedzialność za realizację całego projektu. Tym samym zasadnym było oczekiwanie od IZ zrozumienia i merytorycznej współpracy, natomiast środki zostały Beneficjentowi wypłacone po prawie trzech latach (2 lata 8 miesięcy).
Odnośnie błędów formalnych Beneficjent wyjaśnił, że ustosunkowywał się każdorazowo do uwag organu administracji. Dostosowywał swoje działania do oczekiwań IZ, a mimo tego przedłużała się weryfikacja wniosków o płatność. Beneficjent otrzymywał termin na uzupełnienie kilka dni (3 do 5 dni) przy czym na akceptację czekał bardzo długo nawet po wiele tygodni.
Dalej wyjaśnił, że podczas kontroli był dostępny przez cały czas jej trwania i dostarczył wszystkie dokumenty; wnioski od 1 do 11 zostały zatwierdzone przez Instytucje Zarządzającą; do wniosku 12 opiekun nie miał zastrzeżeń. We wskazanych wnioskach znajdowały się kwoty przeprowadzonych szkoleń, również wydatek na utworzenie stanowisk do szkoleń zawodowych. Były one już przedmiotem kontroli IZ w lutym 2021 r. bez zastrzeżeń merytorycznych.
Następnie Beneficjent wyjaśnił, iż przenosił niektóre wydatki na kolejne wnioski o płatność na polecenie IZ. Do nich należy również wydatek na utworzenie stanowisk zawodowych (kwota 34179,50 zł.). W umowie o dofinansowanie koszty utworzenia stanowisk do szkoleń zawodowych współfinansowane są w 100% ze środków unijnych. Natomiast IZ żądała, aby Beneficjent utworzył/wyposażył stanowiska z własnych środków albo w ramach leasingu. Beneficjent wielokrotnie tłumaczył, że takie działanie jest niezgodne z prawem i zasadami wytycznych w sprawie kwalifikowalności wydatków na lata 2014-2020. Złożył 10 maja 2022 r. wniosek dotyczący zmian we wniosku o płatność w zakresie przejęcia do realizacji zadań przypisanych partnerom, a 14 listopada wnioskował o przedłużenie okresu realizacji projektu stosownie do ustawy tzw. Covidowej oraz wieloma wytycznymi.
Wskazał, że w lutym 2021 r. odbyła się kontrola przeprowadzonego postępowania zgodnie z umową o dofinansowanie na zorganizowanie stanowisk na szkolenia zawodowe. W wyniku kontroli Beneficjentowi pomniejszono wartość wydatków kwalifikowanych o 25% z powodu niezapewnienia odpowiedniego poziomu upublicznienia, nie załączenia załączników do wniosku, oraz zdaniem IZ nie zastosowania 7-dniowego okresu na złożenie ofert. Beneficjent wyjaśnił, że w czasie kiedy próbował zamieścić ofertę w Bazie Konkurencyjności widniała informacja, że mogą wystąpić trudności ponieważ prowadzone są prace nad modyfikacją zmianach w Bazie; informował o tym IZ.
Dalej odniósł się do zarzutu niezakwalifikowania 212 osób do projektu jako osób nie objętych terenem rewitalizacji i wyjaśnił, że wszyscy uczestnicy projektu zamieszkiwali tereny (dzielnice) zdegradowane/rewitalizowane, a tym samym spełniali ustawowe wymogi uczestnictwa w projekcie.
Nadto Strona skarżąca nie zgodziła się z zarzutami kontroli dotyczącymi formularzy oraz umów szkoleniowych, indywidualnych diagnoz problemów, potrzeb, potencjału, predyspozycji uczestników i określenie ich ścieżki udziału w projekcie. Zdaniem IZ diagnozy winny być przeprowadzone przed pierwszym wsparciem. Zdaniem Beneficjenta nie był to jednak wymóg, który regulują przepisy prawa, tylko propozycja. Beneficjent nie mógł realizować w takiej kolejności projektu ze względu na pandemię, odejściem partnerów, brakiem środków, konieczności przeprowadzenia postępowania o wyłonienie doradców/coachów, oraz innych zadań, które zajęło Beneficjentowi dużo czasu. Dodatkowo wyjaśnił, że z uwagi na skierowanie projektu do specjalnej grupy osób wymagania stawiane kandydatom – wybrano wykwalifikowanych i doświadczonych kandydatów z zakresu psychologii, pedagogiki.
Beneficjent wskazał, że prowadził szkolenia zawodowe "[...]" dla 17-letniej młodzieży, które prowadziła profesjonalna firma, która jednakże w okresie pandemii zrezygnowała ze współpracy ze względu na brak środków wstrzymanych przez IZ.
Strona skarżąca nie zgodziła się również z kwestionowaniem realizacji warsztatów kulinarnych, szkoleniem z OZE, szkoleniem "[...]". Dodatkowo odniosła się do kwestionowanego szkolenia MS Excel 23-24 listopada 2020 r. oraz 30 listopada-1 grudnia 2020 r., wyjaśniając przyczynę przekreśleń i korekty nazwy szkolenia. Podobnie było w przypadku TK [...] i jego udziału w projekcie, w tym postępowania o zamówienie na koncerty. Zostały zrealizowane zgodnie z założeniem wniosku o dofinansowanie, a dokumentacja w tym zakresie również została dostarczona kontroli.
Na zakończenie Beneficjent podkreślił dobre stosunki Spółki z władzami miasta G. oraz ponownie wskazał na złe doświadczenia we współpracy z IZ. Odniósł się także do zarzutów dotyczących firmy I. S.C P. J., M. J., K. S. gdzie kontrola stwierdziła, że nie było dowodu na umocowanie osoby podpisującej umowę w imieniu spółki cywilnej partnerskiej. Za jej zgodą Beneficjent uzupełnił i dostarczył kontroli umocowanie. Firma ta działa na rynku Województwa Śląskiego od wielu lat i jest znana wielu przedsiębiorcom. Odnosząc się natomiast do stawianego mu zarzutu dotyczącego adresów uczestników projektu wskazał, że przez cały okres realizacji projektu dane wszystkich uczestników znajdowały się w systemie LSI, a których to adresów nikt wcześniej nie kwestionował. Podkreślił, że realizował zadania projektu zgodnie z umową o dofinansowanie, czego IZ nie kwestionowała. Nie znalazł również merytorycznych przesłanek do powołania się na art. 2.36 Rozporządzenia ogólnego UE, ponieważ nie naruszył prawa krajowego, UE, Wspólnotowego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie; wyjaśnił, że argumentacja skargi jest całkowicie chybiona i w związku z tym nie zasługuje na uwzględnienie. Zaakcentowano dotychczasowe stanowisko podkreślając, że niezrealizowanie projektu zgodnie z jego założeniami skutkuje zwrotem całości pobranych i niewłaściwie (niezgodnie z procedurami) wykorzystanych środków.
Na rozprawie sądowej obaj pełnomocnicy Strony podtrzymali zarzuty skargi. Wyjaśniono podstawowe założenia projektu i tryb jego realizacji. Zaakcentowano brak współpracy z IZ; nadmierny formalizm; trudności spowodowane okresem pandemii; wycofanie się partnerów z projektu; poniesione przez Spółkę koszty.
Pełnomocnik strony skarżącej pismem z 18 marca 2025 r. dodatkowo wskazał m.in. na pismo Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z 22 kwietnia 2020 r., nr [...] w sprawie czasowego zawieszenia stosowania niektórych zapisów Wytycznych w zakresie realizacji przedsięwzięć w obszarze włączenia społecznego i zwalczania ubóstwa z wykorzystaniem środków Europejskiego Funduszu Społecznego i Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego na lata 2014-2020 (dotyczy wersji Wytycznych o sygnaturze [...] oraz pismo Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z 27 kwietnia 2022 r. ,Informacja o częściowym zawieszeniu stosowania wytycznych w zakresie realizacji przedsięwzięć obszarze włączenia społecznego i zwalczania ubóstwa z wykorzystaniem środków Europejskiego Funduszu Społecznego i Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego na lata 2014-2020. Wskazał na realizację projektu w okresie pandemii COVID-19, stosowanie się do wszystkich regulacji prawnych unijnych i krajowych, w tym regulaminu konkursu, związanych z prowadzeniem projektu, jego realizację z trudnościami w związku z wycofaniem się Partnerów projektu. Wskazał na pozyskiwanie uczestników projektu z terenów zdegradowanych/rewitalizowanych, zgodnie z regulaminem konkursu oraz umową o dofinansowanie. Poniósł wysokie koszty związane z realizacją projektu, w tym związane z zatrudnieniem osób do jego realizacji. Ostateczna suma środków uznanych za kwalifikowalne i rozliczone w projekcie wyniosła 315 712, 23 zł, a zatem w ocenie Strony stanowi to minimalną kwotę, o którą winna zostać obniżona kwota dofinansowania podlegająca zwrotowi na podstawie § 36 ust. 1 Umowy. Wyjaśnił następnie, że złożył 13 wniosków o płatność. Ostatni, 13 wniosek, Beneficjent złożył 12 września 2022 r., a dokumentację dotyczącą poniesienia wydatków zamieszczonych we wnioskach o płatność zamieścił w systemie LSI. Stwierdził dodatkowo, że Beneficjentowi stawiano zarzuty nader rygorystyczne dotyczące kwalifikowalności uczestników projektu, dokumentacji, jaką zdaniem IZ winien żądać od uczestników, egzaminów państwowych, etc. Podkreślił końcowo, iż podejmowane przez Beneficjenta działania były zgodne z przepisami prawa unijnego oraz wytycznymi krajowymi wydawanymi przez Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej, a także materiałami pomocniczymi do Wytycznych wydawanymi przez IZ RPO WSL.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), lit. b) i lit. c) p.p.s.a. Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Oceniając sprawę w powyższych ramach należało stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie można organom zarzucić naruszenia przepisów prawa krajowego lub unijnego.
Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja zobowiązująca Stronę skarżącą do zwrotu dofinansowania w łącznej kwocie 611.971,61 zł wraz z odsetkami.
Na wstępie wskazać należy, że za podstawę wyroku Sąd przyjął ustalenia stanu faktycznego dokonane w zaskarżonym rozstrzygnięciu, albowiem nie stwierdził naruszenia prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przechodząc do merytorycznego rozpoznania skargi, należy zwrócić uwagę na treść przepisów prawa materialnego krajowego jak i unijnego, które mają zastosowanie w sprawie.
W pierwszej kolejności zaznaczyć trzeba, że zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy wdrożeniowej instytucją zarządzającą jest zarząd województwa – w przypadku regionalnego programu operacyjnego. Natomiast z mocy art. 9 ust. 2 tej ustawy do zadań instytucji zarządzającej należy między innymi prowadzenie kontroli realizacji programu operacyjnego, w tym weryfikacja prawidłowości wydatków ponoszonych przez beneficjentów - w przypadku krajowego albo regionalnego programu operacyjnego; nakładanie korekt finansowych oraz odzyskiwanie kwot podlegających zwrotowi, w tym wydawanie decyzji o zwrocie środków przekazanych na realizację programów, projektów lub zadań, o której mowa w przepisach o finansach publicznych. Wydatkowanie środków w ramach danego projektu musi odbywać się zgodnie z zasadami prawa unijnego i krajowego. Przepis art. 9 ust. 2 pkt 9 ustawy wdrożeniowej odsyła w zakresie odzyskiwania środków do art. 207 u.f.p., zgodnie z którym w przypadku, gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są m.in. wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, o której mowa w art. 207 ust. 9 u.f.p, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy.
Podstawą prawną zaskarżonej i analizowanej z punktu widzenia jej zgodności z prawem decyzji o zwrocie dofinansowania na realizację programów finansowych z udziałem środków europejskich jest art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p., tj. wykorzystanie środków z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p. Pod pojęciem innych procedur obowiązujących przy wykorzystaniu środków, o których mowa w art. 184 ust. 1 u.f.p., należy rozumieć nie tylko procedury określone przepisami prawa powszechnie obowiązującego, ale również postanowienia umowy zawartej w wyniku wyłonienia danego projektu do dofinansowania.
Zgodnie z art. 206 u.f.p. szczegółowe warunki dofinansowania projektu określa umowa o dofinansowanie projektu, o której mowa m.in. w art. 9 ust. 2 pkt 3 ustawy wdrożeniowej zawierając w szczególności zobowiązanie do stosowania wytycznych, o których mowa w art. 2 pkt 32 ustawy wdrożeniowej.
W ocenie Sądu, pod pojęciem procedur, o których mowa w art. 207 ust. 1 pkt 2 i art. 184 ust. 1 u.f.p., należy rozumieć nie tylko procedury określone w powszechnie obowiązującym prawie publicznym (europejskim i krajowym). Sąd orzekający w sprawie podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 22 stycznia 2015 r. o sygn. akt II GSK 2004/13 (CBOS), zgodnie z którym procedury te mogą wynikać nie tylko z aktu prawa powszechnie obowiązującego, ale także z łączącej strony umowy o dofinansowanie, w której zostaje określony uzgodniony sposób działania beneficjenta. NSA stwierdził, że sposób ten jest obowiązujący i odstępstwo od niego stanowi naruszenie procedur, o jakim mowa w art. 184 u.f.p. (por. np. wyroki NSA z: 19 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 732/11; 9 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1546/12; 23 czerwca 2015 r., sygn. akt II GSK 1141/14; CBOS). Pogląd ten został podtrzymany w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 października 2015 r. o sygn. akt II GSK 2109/14 (CBOS), w którym wskazano, że pod pojęciem "innych procedur" należy rozumieć nie tylko procedury określone obowiązującymi powszechnie normami prawa, lecz również postanowienia umowy zawartej w wyniku wyłonienia danego projektu do dofinansowania. Rozwijając tę tezę NSA wskazał dodatkowo, że wynika to ze specyfiki ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 324 ze zm.; zwanej dalej: u.z.p.p.r.).
Należy podkreślić, że Beneficjent podpisując umowę o dofinansowanie projektu zobowiązał się do:
- realizacji projektu z należytą starannością, w szczególności ponosząc wydatki celowo, rzetelnie, racjonalnie i oszczędnie z zachowaniem uzyskiwania najlepszych efektów, zgodnie z obowiązującymi regułami, zasadami i postanowieniami wynikającymi z programu, uszczegółowienia, obowiązujących procedur, wytycznych oraz właściwych przepisów prawa krajowego oraz prawa unijnego (§ 4 ust. 1);
- stosowania przy wydatkowaniu środków przyznanych w ramach projektu przepisów prawa unijnego i krajowego oraz aktualną treść Wytycznych, o których mowa w § 1 pkt 25, m.in. Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020 (§ 4 ust. 4);
- realizacji projektu w zakresie określonym i zatwierdzonym we wniosku, w sposób, który zapewni osiągnięcie i utrzymanie wskazanych tam celów, w tym wskaźników produktu i rezultatu zakładanych we wniosku w trakcie realizacji oraz w okresie trwałości projektu (§ 3 ust. 4);
- przygotowania i przeprowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego w ramach projektu w sposób zapewniający zachowanie uczciwej konkurencji i równe traktowanie wykonawców (§ 26 ust. 3);
- realizacji projektu na podstawie wniosku, a w przypadku zmian w projekcie, o których mowa w § 33 umowy, również do jego realizacji zgodnie z aktualnym wnioskiem (§10 ust. 4).
Beneficjent mógł ponosić i rozliczać wydatki, które nie zostały uwzględnione w szczegółowym budżecie projektu, pod warunkiem, że były bezpośrednio związane z realizacją zaplanowanych zadań, efektywne, racjonalne oraz niezbędne do osiągnięcia celów projektu, przy czym nie było możliwe przekroczenie łącznej kwoty wydatków kwalifikowanych w ramach projektu (§ 10 ust. 7). Beneficjent mógł dokonywać zmian w trakcie realizacji projektu pod warunkiem ich zgłoszenia w formie pisemnej IZ nie później niż na 1 miesiąc przed planowanym zakończeniem realizacji projektu oraz przekazania aktualnego wniosku i uzyskania pisemnej akceptacji IZ (§ 33).
Jednocześnie Sąd w ślad za IZ podkreśla, że ocena kwalifikowalności poniesionego wydatku dokonywana jest w trakcie realizacji projektu poprzez ocenę wniosków o płatność oraz w trakcie kontroli projektu. Niemniej jednak, na etapie oceny wniosku o dofinansowanie projektu, dokonywana jest wstępna ocena kwalifikowalności planowanych wydatków. Przyjęcie danego projektu do realizacji i podpisanie z Beneficjentem umowy o dofinasowanie nie oznacza jednak, że wszystkie wydatki, które Beneficjent przestawił we wniosku o płatność w trakcie realizacji projektu, zostaną uznane za kwalifikowalne. Ocena bowiem kwalifikowalności wydatków jest prowadzona także po zakończeniu realizacji projektu (§ 20 ust. 1).
Beneficjent zobowiązał się także m.in. do niezwłocznego informowania organu administracji o problemach w realizacji projektu: przesyłania w terminie do ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym udzielane są formy wsparcia, miesięcznych harmonogramów udzielanych w ramach projektu form wsparcia, a w przypadku zmiany harmonogramu do niezwłocznego przekazania aktualizacji do IZ; przedstawiania na wezwanie IZ wszelkich informacji i wyjaśnień związanych z realizacją projektu w terminie określonym w wezwaniu (§19 ust. 1).
Należy dodatkowo wyjaśnić, iż IZ może rozwiązać umowę o dofinansowanie projektu z zachowaniem jednomiesięcznego okresu wypowiedzenia, w przypadku gdy m.in. Beneficjent nie osiągnie zamierzonych w projekcie wskaźników z przyczyn przez siebie zawinionych: odmówi poddania się kontroli; w ustalonym przez IZ terminie nie doprowadzi do usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości; nie przedkłada zgodnie z umową wniosków o płatność; nie przestrzega zasady konkurencyjności (art. 34 ust.2). W przypadku rozwiązania umowy Beneficjent zobowiązany jest do zwrotu całości lub części otrzymanego dofinansowania wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia przekazania dofinansowania w terminie wskazanym przez IZ (§ 36 ust. 1). Zaś § 15 ust 1 umowy mówi, że w przypadku stwierdzenia, iż na skutek działania lub zaniechania Beneficjenta doszło do nieprawidłowości lub innego wydatkowania środków dofinansowania niezgodnie z zapisami umowy, IZ RPO WSL wszczyna procedurę odzyskania środków zgodnie z przepisami rozporządzenia ogólnego, ustawy wdrożeniowej oraz ustawy o finansach publicznych.
Jak wskazano powyżej w części historycznej niniejszego uzasadnienia, przy rekrutacji uczestników do projektu i ich kwalifikowania, przy realizacji zaplanowanych form wsparcia oraz w zakresie poprawności stosowania zasady konkurencyjności oraz udokumentowania rozeznania rynku - co zdaniem tut. Sądu kontrolującego akta niniejszej sprawy - doszło do stwierdzenia szeregu nieprawidłowości, które w efekcie skutkowały rozwiązaniem umowy o dofinansowanie projektu. Przedstawiony stan rozliczenia projektu, wycofanie się Partnerów z realizacji działań i brak dokumentów potwierdzających należyte wykonanie zadań świadczyły o braku przygotowania organizacyjnego Beneficjenta do realizacji projektu. Co więcej skala nieprawidłowości i uchybień w zakresie kwalifikowalności uczestników projektu, prawidłowego dokumentowania przeprowadzonych form wsparcia oraz dokumentacji w zakresie przeprowadzonych postępowań - rekomendowała rozwiązanie umowy o dofinansowanie projektu. Projekt stanowczo nie był realizowany zgodnie z założeniami w zakresie grupy docelowej jak i form wsparcia udzielanych uczestnikom. Dodatkowo Beneficjent nie przedłożył wymaganych przez IZ RPO WSL dokumentów potwierdzających należyte wykonanie zadań w projekcie, co w efekcie prowadziło do braku możliwości skontrolowania przedsiębranych przez Stronę działań. Część dokumentacji natomiast prowadzona była nierzetelnie. Pojawiły się także wątpliwości, czy przedkładane dokumenty były zgodne ze stanem faktycznym. Tym samym Sądowi w składzie orzekającym, analizującemu rzetelnie, przejrzyście i dokładnie prowadzone akta sprawy, trudno jest uznać że działania organów obu instancji były nieprawidłowe.
W dalszej kolejności należy wyjaśnić, że 18 kwietnia 2020 r. weszła w życie ustawa z dnia 3 kwietnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach wspierających realizację programów operacyjnych w związku z wystąpieniem C0VID-19 w 2020 r. (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1758, dalej: specustawa funduszowa). Ustawa wprowadziła moc wsteczną obowiązywania przepisów dotyczących nieprawidłowości (art. 5 i 6) od 1 lutego 2020 r. Ustawa miała na celu zapewnienie realizacji i rozliczenia projektów dofinansowanych w ramach programów operacyjnych, w warunkach kryzysu wywołanego pandemią SARS-CoV-2 (C0VID-19) oraz niwelowanie negatywnego wpływu C0VID-19 na wdrażanie, realizację i rozliczenie programów operacyjnych.
Zgodnie z art. 5 specustawy funduszowej:
1.W przypadku gdy nieprawidłowość indywidualna jest bezpośrednim skutkiem wystąpienia C0VID-19, a beneficjent wykaże, że pomimo dochowania należytej staranności nie był w stanie zapobiec wystąpieniu tej nieprawidłowości, korygowanie wydatków następuje przez pomniejszenie wydatków ujętych w deklaracji wydatków oraz we wniosku o płatność, przekazywanych do Komisji Europejskiej, o kwotę odpowiadającą oszacowanej wartości korekty finansowej wynikającej z tej nieprawidłowości.
2. W przypadku, o którym mowa w ust. 1, przepisów art. 207 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 305, z późn. zm.) nie stosuje się.
3. W programie EWT, o którym mowa w art. 2 pkt 17 lit. b ustawy wdrożeniowej, nie odzyskuje się od beneficjenta kwoty, o której mowa w ust. 1.
4. Kwota, o której mowa w ust. 1, jest pokrywana ze środków budżetu państwa.
5. Wydatki, o których mowa w ust. 1, podlegają bieżącej weryfikacji przez instytucję zarządzającą. Instytucja ta przekazuje do ministra właściwego do spraw finansów publicznych, po upływie każdego kwartału, sprawozdanie zawierające kwoty, o które zostały pomniejszone wydatki ujęte w deklaracji wydatków oraz we wniosku o płatność przekazywanych do Komisji Europejskiej, za poszczególne miesiące danego kwartału, w podziale na programy operacyjne i projekty.
Zgodnie zaś z art. 6 specustawy funduszowej:
1.W przypadku gdy na skutek wystąpienia C0VID-19 niemożliwa okazała się realizacja celu, na który został poniesiony wydatek, wydatkowane środki w projekcie mogą zostać uznane za wydatki kwalifikowalne, jeżeli beneficjent wykaże, że z dochowaniem należytej staranności i w odpowiednim czasie podejmował niezbędne działania służące ich odzyskaniu, albo że ich odzyskanie nie było możliwe.
2.Kwoty poniesione z budżetu państwa lub z budżetu środków europejskich na wydatek, o którym mowa w ust. 1, podlegają monitorowaniu i kontroli w okresie 3 lat od dnia uznania tego wydatku za wydatek kwalifikowalny.
3.Środki odzyskane przez beneficjenta podlegają zwrotowi niezwłocznie, na rachunek bankowy wskazany przez właściwą instytucję.
4.Beneficjent informuje właściwą instytucję każdego roku, nie później niż do dnia 31 grudnia, o kwotach odzyskanych po dniu uznania danego wydatku za wydatek kwalifikowalny, przy czym ostatnia informacja jest przekazywana według stanu na dzień, w którym upływa okres 3 lat od dnia uznania tego wydatku za wydatek kwalifikowalny.
5.W przypadku, o którym mowa w ust. 3, przepisów art. 207 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych nie stosuje się.
Z powyższego wynika, że art. 5 i 6 specustawy wskazują na szczególne przypadki nieprawidłowości pozwalające na zwolnienie beneficjenta od odpowiedzialności za powstałą nieprawidłowość jak też uznające kwalifikowalność wydatków na niezrealizowane cele w sytuacji braku możliwości realizacji celu ponoszonych wydatków wskutek wystąpienia COVID-29. Pomimo, że w niniejszej sprawie wystąpiły nieprawidłowości, jednakże nie były to nieprawidłowości, o których mowa w specustawie funduszowej.
Sąd wskazuje, iż zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie projektu, projekt miał być realizowany w okresie od 1 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2022 r. Rozpoczęcie realizacji projektu przypadło więc na okres ponad rok wcześniejszy niż wejście w życie przepisów specustawy funduszowej. Beneficjent już wcześniej rekrutował uczestników projektu, znał założenia wniosku i wiążące się z tym konieczności udzielenia zamówień w projekcie. Z całą stanowczością należy stwierdzić, podzielając stanowisko IZ RPO WSL, iż nieprawidłowe dokumentowanie wydatków w projekcie, nierealizowanie projektu zgodnie z jego założeniami w zakresie grupy docelowej jak i form wsparcia udzielanych uczestnikom nie wynikało z pandemii, jak również z pewnością nie było jej bezpośrednim skutkiem.
Dodatkowo należy podkreślić, że obowiązkiem IZ RPO WSL jest stanie na straży prawidłowego wykorzystania środków pochodzących z dotacji Unii Europejskiej, jak również żądanie zwrotu nieprawidłowo wykorzystanego dofinansowania. Instytucja Zarządzająca działa nie tylko na podstawie prawa unijnego, ale również na postawie prawa polskiego, którym są ustawa wdrożeniowa czy ustawa o finansach publicznych. W przypadku realizacji projektu, który jest dofinansowany ze środków unijnych elementem obowiązującego prawa jest również umowa o dofinansowanie i Wytyczne, których stosowanie Beneficjent deprecjonuje. Jak wskazano powyżej, IZ RPO WSL spełniła swoje obowiązki wzorowo, działając jako organ I instancji oraz później, przeprowadzając ponowne rozpoznanie sprawy, występując jako organ II instancji (zgodnie z art. 207 ust. 12 a u.f.p.). Bez wpływu na osąd sprawy pozostaje treść pisma Beneficjenta z 18 marca 2025 r., które uzupełniało wystąpienia jego pełnomocników na rozprawie 10 marca 2025 r.
Reasumując, w sprawie nie można dopatrzeć się naruszenia wskazanych w skardze przepisów, gdyż organ przeprowadził postępowanie dowodowe w niezbędnym do wydania decyzji zakresie, a Skarżący miał zapewniony czynny udział w tym postępowaniu. Dokonując oceny materiału dowodowego w sposób odmienny od stanowiska Strony organ nie przekroczył granic swobodnej oceny dowodów. Nadto organy nie naruszyły reguł prowadzenia postępowania dowodowego i ustaliły istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. Sąd ocenił także zupełność uzasadnienia zaskarżonej decyzji i stwierdził jej zgodność z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Skoro zaskarżona decyzja nie zawiera uchybień o charakterze procesowym, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy oraz nie narusza przepisów prawa materialnego, to tym samym brak jest podstaw do uwzględnienia wniesionej skargi.
Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.