III SA/GL 390/23

III SA/Gl 390/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-09-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Adam Gołuch /sprawozdawca/
Barbara Brandys-Kmiecik
Magdalena Jankiewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1991 nr 7 poz 24
art. 41a  ust. 1  pkt 1
Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch (spr.), Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 września 2023 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 29 marca 2023 r., nr 0300-ZU.411.3.2023 w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.
Uzasadnienie
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: KRUS, organ), po rozpatrzeniu sprawy z wniosku J. T. (dalej: skarżący), decyzją z 29 marca 2023 r. Nr 0300-ZU.411.3.2023, na podstawie art. art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2023 r. poz. 208 z późn. zm.), dalej: u.s.r. oraz rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie zastosowania art. 107 i art. 108 Traktatu o funkcjonowaniu UE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze rolnym (Dz.U.L51 I/1 z dnia 22 lutego 2019 r., s.1,dalej: rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013) odmówił, skarżącemu umorzenia odsetek powstałych z tytułu nieopłacenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres 3/2008-1/2009, 3/2009-09/3.2013, 03/1.2016-09/3, 05/2.2020-09/3.2022 w kwocie 23,855 zł.
Z akt administracyjnych wynika następujący stan faktyczny sprawy.
W dniu 26 stycznia 2023 r. skarżący wystąpił z wnioskiem do organu o umorzenie odsetek za zawlokę od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników, uzasadniając wniosek trudną sytuacją materialną, która wyniknęła z powodu zaniechania opłacania zobowiązań przez jego małżonkę. We wniosku nadmienił, że obecnie mieszka sam i utrzymuje się tylko z niewielkiego gospodarstwa rolnego.
W wyniku przeprowadzonego dochodzenia organ ustalił, że skarżący nie korzysta z pomocy rzeczowej ani finansowej świadczonej przez opiekę społeczną, a zadłużenie datuje się od 2008 roku, o czym skarżący regularnie był informowany przez organ rentowy.
Organ wskazał, że z wizytacji przedmiotowego gospodarstwa domowego wynika, że skarżący użytkuje 5 pomieszczeń w domu murowanym. Do gospodarstwa należy również budynek gospodarczy, skarżący nie poniósł strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które miałoby wpływ na pozbawienie go możliwości opłacenia należności.
Prezes KRUS, decyzją z 29 marca 2023 r. Nr 0300-ZU.411.3.2023, odmówił, skarżącemu umorzenia odsetek powstałych z tytułu nieopłacenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników.
Organ w uzasadnieniu ww. decyzji podniósł, że sytuacja materialno - bytowa skarżącego nie odbiegała od sytuacji innych rolników, ponieważ z trudnościami finansowymi boryka się wiele rodzin, a umorzenie należności ma charakter indywidualny i może być stosowane w wyjątkowych sytuacjach. W ocenie organu, argumentacja skarżącego przedstawiona we wniosku z dnia 26 stycznia 2023 r. nie przemawia za zasadnością zastosowania umorzenia odsetek za zwłokę. Niewiedza skarżącego, brak kontroli nad sprawami związanymi ze spłatą zobowiązań wobec KRUS, kłopoty z opłacaniem składek przez kilkanaście lat nie jest szczególną przesłanką, która mogłaby uzasadniać umorzenie odsetek powstałych z tytułu nieopłacenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników.
Organ nie wykluczył spłaty powstałego zadłużenia poprzez układ ratalny ,co umożliwiłoby skarżącemu równomierne, na przestrzeni dłuższego czasu, rozłożenie obciążeń finansowych i od dnia złożenia podania o układ ratalny przerwałoby naliczanie nowych odsetek od istniejącego zadłużenia. Jednakże do tego niezbędny jest wniosek skarżącego.
W dniu 25 kwietnia 2023 r. skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o uchylenie ww. decyzji zarzucając jej naruszenie:
1. art. 41 a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez uznanie, iż sytuacja skarżącego nie pozwala na umorzenie odsetek od zadłużenia, podczas gdy sytuacja finansowa skarżącego uniemożliwia uregulowanie w całości zadłużenia, nawet przy udzieleniu dowolnych ulg w spłacie np. poprzez system ratalny, ponieważ spłata zobowiązania z odsetkami pozbawiłaby skarżącego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego i dwoje niepełnoletnich dzieci. Z czym wiąże się podeszły wiek oraz brak możliwości stałego zatrudnienia skarżącego.
2. art. 7, art. 77, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm.), dalej: "k.p.a.", poprzez ich niezastosowanie, skutkiem czego organ błędnie uznał, że do zadłużenia doszło z winy skarżącego.
W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że organ nie wziął pod uwagę sytuacji materialnej skarżącego, która była kluczowa dla rozstrzygnięcia zgodnie z jego wnioskiem z 26 stycznia 2023 r.
Nadto organ pominął fakt, że skarżący posiada bardzo skromne warunki mieszkaniowe. Skarżący nie posiada rzeczy ruchomych o jakiejkolwiek wartości rynkowej, a przytoczona argumentacja skarżącego we wniosku 26 stycznia 2023 r. jest o tyle istotna dla umorzenia odsetek dla zobowiązań tj. że zadłużenie wynika z postawy małżonki skarżącego, która celowo i świadomie generowała zadłużenia na nazwisko skarżącego nie informując go o tym, a następnie zabierając ze sobą przy opuszczeniu ich dotychczasowego domu cały inwentarz żywy, maszyny rolnicze oraz środki zgromadzone na koncie oszczędnościowym w wysokości 30.000 zł. Wskazuje to , że okoliczności te wystąpiły poza wiedzą skarżącego, skutkiem czego do zadłużenia doszło bez winy skarżącego, który przekazywał małżonce podczas wspólnego zamieszkania pieniądze na wszystkie opłaty, w tym pieniądze na składki w KRUS. Gdyby nie fakt, że żona skarżącego wyprowadziła od skarżącego, skarżący żyłby w przeświadczeniu, że nie ma żadnych zaległości z tego tytułu.
Obecnie skarżący pozostaje w bardzo trudnej sytuacji, żyje w skrajnej biedzie, skutkiem czego finansowo jest wspierany przez matkę i siostrę. Wydatki przekraczają jego możliwości zarobkowe ( z prac dorywczych) które są rzędu 1600 zł. Pomimo wydatków na które składają się opłata za wodę, koszty energii elektrycznej, wywóz nieczystości, alimenty na dwoje nieletnich dzieci, spłata zadłużeń, podatek od nieruchomości organ pominął koszty i wydatki jakie skarżący ponosi za wyżywienie, które wynosi 450-600 zł miesięcznie.
Zdaniem skarżącego organ nie dostrzegł, że jego możliwości zarobkowe są znacznie ograniczone z uwagi na wiek oraz brak wykształcenia specjalistycznego.
Podniósł, że jego sytuacja finansowa uniemożliwia w całości uregulowanie zadłużenia nawet przy udzieleniu dogodnych ulg w spłacie, ponieważ sytuacja materialno- bytowa skarżącego jest na tyle skrajna, że opłacenie należności z tytułu składek wraz z odsetkami pozbawiło by go i dwoje pozostających jeszcze na jego utrzymaniu nieletnich dzieci możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.
Skarżący wskazał, że niewiedza i brak kontroli związanymi z płatnościami zobowiązań wobec KRUS jest szczególną przesłanką, która mogłaby uzasadniać umorzenie. W zaskarżonej decyzji organ pominął również kwestię braku środków i majątku z którego mogłaby być spłacona zaległość w postaci odsetek. Organ nie wziął pod uwagę faktu nieprowadzenia gospodarstwa rolnego przez skarżącego z uwagi na pozbawienie go przez członków rodziny potrzebnych do tego narzędzi i maszyn oraz braku żadnego inwentarza żywego, a także niepobierania jakiegokolwiek zasiłku.
Zdaniem skarżącego w niniejszej sprawie organ nie wykazał, aby skarżący posiadał jakiekolwiek dochody, z których ewentualnie mógłby spłacać należności.
Skarżący posiada zaległość wobec KRUS w wysokości 44.000 zł z tytułu składek oraz 23.855 zł z tytułu odsetek. Wysokość zadłużenia w kwocie 67.855 zł nie jest możliwa do uregulowania z podanych powyżej powodów.
Według skarżącego Prezes KRUS nie uwzględnił jego sytuacji materialnej.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżący nie korzysta z pomocy rzeczowej ani finansowej świadczonej przez opiekę społeczną, a zadłużenia datuje się od 2008 roku, o czym rolnik regularnie był informowany przez organ rentowy.
Skarżący użytkuje 5 pomieszczeń w domu murowanym. Do gospodarstwa należy również budynek gospodarczy.
Skarżący nie poniósł strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które miałoby wpływ na pozbawienia możliwości opłacenia należności.
Zdaniem organu sytuacja materialna skarżącego oraz wydatki związane z codziennym życiem, które obciążają budżet domowy nie są wystarczającą przesłanką do umorzenia zadłużenia, które jest następstwem nieopłacenia składek z lat wcześniejszych.
Prezes KRUS zaznaczył także, że w przypadku skarżącego nie sposób jest stwierdzić, aby konieczność uregulowania zaległości skutkowała niemożnością zaspokojenia jego potrzeb bytowych.
Nadto organ wskazał, że w przypadku ubezpieczenia społecznego rolników interes społeczny jest rozumiany w ten sposób, że dotyczy rolników którzy pomimo ciężkiej sytuacji materialnej terminowo regulują ustawowe zobowiązania wobec KRUS. Natomiast ważnego interesu skarżącego nie można utożsamiać z jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie umorzenia należności. Biorąc pod uwagę przedstawiony aspekt społeczny umarzanie przez KRUS zaległych należności składkowych jest sprzeczne z interesem rolników, którzy wywiązują się z ustawowych zobowiązań. KRUS realizując powierzone zadania w zakresie ubezpieczenia społecznego rolników ma obowiązek nie tylko dbać o interes pojedynczych rolników, ale o wszystkich ubezpieczonych.
W związku z czym organ nie znalazł możliwości umorzenia długu na podstawie art. 41 a ust. 1 pkt 1 u.s.r. Nie zostały bowiem spełnione wymagane według tego przepisu przesłanki do umorzenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022.poz.2492 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
(t.j. Dz.U. z 2023 poz. 1634), dalej jako "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W stanie faktycznym sprawy skarżący zwrócił się do Prezesa KRUS o umorzenie odsetek powstałych z tytułu nieopłacenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników za wskazany czasokres, powołując się na swoją trudną sytuację materialną, a także osobistą (tym uzasadnił swój ważny interes w uzyskaniu zwolnienia) i wynikający z niej brak możliwości spłaty zaległości. Organ choć przyznał, na podstawie poczynionych przez siebie ustaleń, że sytuacja wnioskodawcy jest trudna, to jednak uznał, że nie sposób jest przyjąć, że spłata jest niemożliwa tym bardziej, że skarżący może dokonywać spłaty powstałego zadłużenia poprzez układ ratalny, o ile wystąpi z takim wnioskiem.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, Prezes KRUS, w zakresie jego podstaw prawnych powołał się nie tylko na art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy ubezpieczeniowej, ale także na przepisy Rozporządzenia 1408/2013, w przypadku których to przepisów, przyjął ich nadrzędność nad regulacjami krajowymi, tj. także art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy ubezpieczeniowej.
Odnosząc się do zarzutów skarżącego przeciwko argumentom zaprezentowanym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, na wstępie niniejszych rozważań należy zakreślić ramy prawne sprawy, a także ustosunkować się do prawnej podstawy żądania skarżącego.
Jak stanowi art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części.
Przytoczona wyżej regulacja ma zastosowanie do wszelkich zaległości składkowych ubezpieczonego rolnika, jak też osoby, której tego rodzaju status przysługiwał w przeszłości, dlatego też to w pierwszej kolejności w oparciu o te przepisy winien być rozpatrywany wniosek skarżącego o przyznanie wymienionych w nim ulg.
Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie, prezentując rozważania odnośnie zasadności umorzenia odsetek powstałych z tytułu nieopłacenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników za wskazany okres należy mieć na uwadze, że ocena zasadności wniosku skarżącego, w odniesieniu do jego zaległości, powinna być dokonana z punktu widzenia art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r.
Zgodnie z brzmieniem tego przepisu, postępowanie w przedmiocie wniosku o zwolnienie obejmuje dwa jego etapy. W pierwszym z nich organ dokonuje ustalenia sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy, w ramach zwyczajnego postępowania administracyjnego, regulowanego przepisami k.p.a, po czym podejmuje, w ramach przyznanego mu uznania administracyjnego, rozstrzygnięcie w tym przedmiocie, w oparciu o takie przesłanki jak: możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego. O ile więc, podejmowanie rozstrzygnięcia w ramach uznania, cechuje się znaczącą swobodą pod stronie organu, to jednak nie oznacza to pozostawienia mu całkowitej dowolności w tym zakresie. Po pierwsze winno być ono poprzedzone pełnymi i prawidłowymi ustaleniami, a po drugie uzasadnienie takiego rodzaju rozstrzygnięcia, winno być jasno i przekonująco umotywowane. W jego treści organ musi przedstawić logiczne i racjonalne wywody, wskazujące na prawidłowość, tj. racjonalność podjętej przez niego decyzji.
Zdaniem Sądu w niniejszym przypadku, uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada tym warunkom, ponieważ Prezes KRUS, przeprowadził prawidłowe i jednoznaczne ustalenia, co do aktualnej sytuacji skarżącego obejmujące zarówno jego położenie ekonomiczne, jak również odpowiednie społeczne uwarunkowania funkcjonowania i wyciągnął z tego prawidłowe wnioski.
Ponadto wyjaśnił motywy, jakimi kierował się przy wydaniu decyzji, podejmując rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego. Organ wskazał na takie okoliczności jak: uwarunkowania powstania zadłużenia, tj. fakt niewywiązywania się przez skarżącego z obowiązku płacenia składek, niekorzystanie przez niego z pomocy społecznej.
W ocenie Sądu materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. zgodnie, z którym prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Użyty w art. 41a ust. 1 pkt 1u.s.r. zwrot "może" oznacza, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia działa w ramach uznania administracyjnego. W przypadku stwierdzenia przesłanki może zatem wniosek uwzględnić lub odmówić jego uwzględnienia, ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Zaznaczyć jednak trzeba, że wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.
Kwestią pierwszorzędną w niniejszej sprawie jest ustalenie czy występuje ważny interes skarżącego.
W związku z tym obowiązkiem organu, wynikającym z art. 77 § 1 k.p.a., było wyjaśnienie sytuacji materialnej i życiowej skarżącego, ustalenie osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, dochodów oraz koniecznych wydatków tak dla jego egzystencji, jak i osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe oraz relacji pomiędzy tymi wielkościami. Ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację ubezpieczonego istnieje bowiem wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty należności i jego sytuacją materialną istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych. Istotne przy tym jest, że ustalając istnienie przesłanki organ zobowiązany jest wziąć pod uwagę aktualną sytuację życiową i majątkową osoby wnoszącej o umorzenie zaległości. Tak dokonane ustalenia powinny zostać odzwierciedlone w uzasadnieniu decyzji.
Sąd stwierdził, że organ wypełnił obowiązki wynikające z powołanych regulacji. Organ przeprowadził postępowanie dowodowe w wyniku, którego na podstawie dokumentów, oświadczeń złożonych przez stronę oraz własnych ustaleń, w tym podczas wizytacji gospodarstwa rolnego skarżącego ustalono sytuację finansową, rodzinną rolnika i przedstawił ją w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, spełniającej wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.
Sąd uznał, że w przypadku postępowania w sprawie wniosku o umorzenie, ciężar dowodzenia zdecydowanie przesuwa się na zobowiązanego. W interesie strony leży bowiem podanie do wiadomości organu wszystkich istotnych okoliczności sprawy i dopilnowanie utrwalenia ich w dokumentach. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie uregulować zadłużenia z tytułu odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne rolników.
Rozpatrując wniosek skarżącego organ ponadto prawidłowo wziął pod uwagę stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego wskazując, że zadaniem KRUS jest nie tylko obsługa ubezpieczonych, lecz również gromadzenie środków finansowych przeznaczonych na wypłatę świadczeń z tego ubezpieczenia. Środki finansowe na wypłatę tych świadczeń pochodzą ze składek opłacanych na to ubezpieczenie przez wszystkich rolników. Dodatkowo należy wskazać, że opłacanie składek leży w interesie społecznym, ponieważ powiększa stan finansów funduszy Kasy, z których wypłacane są świadczenia dla ogółu ubezpieczonych, w tym również świadczenie przyznane wnioskodawcy. Istotne ponadto jest, że Kasa udzielała już skarżącemu ulg w spłacie zadłużenia w formie układów ratalnych, z których skarżący jednak nie wywiązywał się.
Podsumowując Sąd stwierdził, że Prezes KRUS przeprowadził postępowanie zgodnie z przepisami prawa, w szczególności art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., tj. dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały zebrany w sprawie i wyczerpująco rozpatrzony materiał dowodowy. Tak dokonane ustalenia doprowadziły Prezesa KRUS do wniosku, że brak jest podstawy do umorzenia należności skarżącego. Zauważyć przy tym należy, że wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 k.p.a. Zajęte stanowisko Prezes KRUS przedstawił w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Samo zaś niezadowolenie skarżącego z treści wydanego rozstrzygnięcia oraz subiektywne przekonanie o zaistnieniu przesłanek przemawiających za udzieleniem ulgi nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa.
Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.