III SA/Gl 373/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2020-08-13
NSAAdministracyjneWysokawsa
samorząd terytorialnyuchwałastatut sołectwajawnośćwyborykworumprawo miejscowekontrola sądowanaruszenie prawa

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził nieważność części uchwały Rady Miejskiej Mikołowa dotyczącej statutu sołectwa, uznając przepisy o możliwości tajnego głosowania i wymogu kworum za sprzeczne z prawem.

Prokurator Okręgowy zaskarżył uchwałę Rady Miejskiej Mikołowa w sprawie statutu sołectwa, zarzucając naruszenie przepisów o jawności i trybie wyborów organów jednostki pomocniczej. Sąd administracyjny uznał, że § 15 ust. 2 uchwały, dopuszczający tajne głosowanie bez podstawy prawnej, narusza zasadę jawności życia publicznego. Podobnie, § 19 ust. 1, wprowadzający wymóg kworum dla ważności wyborów sołtysa i rady sołeckiej, został uznany za sprzeczny z art. 36 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym, który stanowi kompletną regulację w tym zakresie. W konsekwencji, sąd stwierdził nieważność wskazanych paragrafów uchwały.

Sprawa dotyczyła skargi Prokuratora Okręgowego na uchwałę Rady Miejskiej Mikołowa z dnia 22 maja 2018 r. nr XLIII/786/2018 w przedmiocie przyjęcia Statutu sołectwa Borowa Wieś. Prokurator zarzucił istotne naruszenie prawa, w szczególności dotyczące § 15 ust. 2 (możliwość odstąpienia od głosowania jawnego) oraz § 19 ust. 1 (wymóg kworum dla ważności wyborów sołtysa i rady sołeckiej). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, rozpoznając sprawę, uznał zarzuty Prokuratora za zasadne. Sąd stwierdził, że § 15 ust. 2 uchwały, który dopuszczał możliwość tajnego głosowania w sprawach innych niż określone w przepisach szczególnych, stanowił niemające ustawowego umocowania odstępstwo od zasady jawności życia publicznego, chronionej przepisami Konstytucji RP i ustawy o dostępie do informacji publicznej. Sąd podkreślił, że zasada jawności dotyczy również organów jednostek pomocniczych, a możliwość tajnego głosowania wymaga wyraźnej podstawy ustawowej. Odnosząc się do § 19 ust. 1, sąd uznał, że wprowadzenie wymogu kworum dla ważności wyborów sołtysa i rady sołeckiej narusza art. 36 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym. Przepis ten stanowi kompletną regulację sposobu wyboru tych organów (głosowanie tajne, bezpośrednie, spośród nieograniczonej liczby kandydatów przez stałych mieszkańców sołectwa) i nie przewiduje żadnych dodatkowych warunków w postaci kworum. Wprowadzenie takiego wymogu przez radę gminy zostało uznane za modyfikację przepisu ustawowego bez odpowiedniego upoważnienia. Z uwagi na stwierdzone istotne naruszenia prawa, Sąd na podstawie art. 147 § 1 P.p.s.a. stwierdził nieważność § 15 ust. 2 oraz § 19 ust. 1 zaskarżonej uchwały. W pozostałym zakresie, wobec cofnięcia skargi przez Prokuratora, postępowanie zostało umorzone.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, możliwość odstąpienia od głosowania jawnego bez wyraźnej podstawy ustawowej stanowi naruszenie zasady jawności życia publicznego i jest niezgodna z przepisami ustawy o samorządzie gminnym.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że § 15 ust. 2 uchwały dopuszczający tajne głosowanie bez podstawy prawnej narusza zasadę jawności życia publicznego, która dotyczy również organów jednostek pomocniczych, a możliwość tajnego głosowania wymaga wyraźnej podstawy ustawowej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (16)

Główne

u.s.g. art. 35 § ust. 3

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 36 § ust. 2

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

P.p.s.a. art. 147 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.s.g. art. 35 § ust. 1

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 36 § ust. 1

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 40 § ust. 2 pkt 1

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

P.p.s.a. art. 60

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 61 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 87 § ust. 1 i 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

u.d.i.p.

Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej

Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie zasad techniki prawodawczej art. 115

Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie zasad techniki prawodawczej art. 118

Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie zasad techniki prawodawczej art. 135

Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie zasad techniki prawodawczej art. 137

Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie zasad techniki prawodawczej art. 143

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie zasady jawności życia publicznego przez dopuszczenie tajnego głosowania bez podstawy prawnej (§ 15 ust. 2). Naruszenie art. 36 ust. 2 u.s.g. przez wprowadzenie wymogu kworum dla ważności wyborów sołtysa i rady sołeckiej (§ 19 ust. 1).

Odrzucone argumenty

Argumentacja organu o braku podstawy prawnej do stosowania przepisów o jawności do organów jednostek pomocniczych. Argumentacja organu o możliwości konwalidacji wprowadzenia kworum przez § 19 ust. 2 statutu. Argumentacja organu o celowości wprowadzenia kworum dla oceny sensu istnienia jednostki pomocniczej. Argumentacja organu o braku naruszenia prawa przez Radę Miejską w zakresie kompetencji do wyboru i odwołania sołtysa i rady sołeckiej.

Godne uwagi sformułowania

możliwość odstąpienia przez zebranie wiejskie od głosowania w trybie jawnym, podczas gdy brak jest podstawy prawnej do wyposażenia zebrania wiejskiego w tego rodzaju kompetencję wprowadzenie wymogu kworum dla ważności uchwały o wyborze sołtysa i rady sołeckiej, gdyż brak jest podstawy prawnej do stanowienia tego rodzaju uregulowań zasada jawności życia publicznego ma swoje umocowanie w polskim porządku prawnym nie można przyjąć poglądu, że zasada jawności życia publicznego dotyczy organów gminy, a nie dotyczy tworzonych przez tę gminę organów jednostek pomocniczych przepis art. 36 ust. 2 u.s.g. stanowi regulację kompletną i nie zastrzega żadnego kworum dla ważności zebrania

Skład orzekający

Krzysztof Wujek

przewodniczący

Barbara Orzepowska-Kyć

sprawozdawca

Barbara Brandys-Kmiecik

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących jawności głosowań w jednostkach pomocniczych samorządu terytorialnego oraz zasady i trybu wyborów organów sołectwa, w tym kwestii kworum."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej jednostek pomocniczych (sołectw) i ich statutów, ale ogólne zasady dotyczące jawności i właściwości organów mogą mieć szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnych zasad ustrojowych samorządu terytorialnego – jawności i trybu wyborów, co jest istotne dla prawników zajmujących się prawem administracyjnym i samorządowym.

Jawność głosowań w sołectwie i wymóg kworum – sąd wyjaśnia granice prawa lokalnego.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Gl 373/20 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2020-08-13
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-06-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Barbara Brandys-Kmiecik
Barbara Orzepowska-Kyć /sprawozdawca/
Krzysztof Wujek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6266 Jednostki pomocnicze
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III OSK 4036/21 - Wyrok NSA z 2024-04-09
Skarżony organ
Rada Miasta
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność uchwały w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1875
art. 35 ust. 3 pkt 2, art. 36 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć (spr.), Protokolant Specjalista Beata Kujawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi Prokuratora Okręgowego w Katowicach na uchwałę Rady Miejskiej Mikołowa z dnia 22 maja 2018 r. nr XLIII/786/2018 w przedmiocie przyjęcia statutu sołectwa Borowa Wieś 1) stwierdza nieważność § 15 ust. 2 oraz § 19 ust. 1 zaskarżonej uchwały; 2) umarza postępowanie w pozostałym zakresie.
Uzasadnienie
Rada Miejska w Mikołowie 22 maja 2018 r. podjęła uchwałę nr XLIII/786/2018,
w sprawie przyjęcia Statutu sołectwa Borowa Wieś. Uchwała została podjęta, po przeprowadzeniu konsultacji społecznych z mieszkańcami, na podstawie art. 35 ust. 1 i art. 40 ust. 2 pkt 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t. j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1875 ze zm., dalej u.s.g.) i weszła w życie po opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Województwa Śląskiego, z mocą obowiązującą od 1 grudnia 2018 r.
Uchwałę tę do sądu administracyjnego zaskarżył Prokurator, żądając stwierdzenia nieważności uchwały w części dotyczącej § 7 pkt 1 i 2, § 15 ust. 2 i § 19 ust. 1. Zarzucił przy tym istotne naruszenie prawa, t.j.:
I. art. 35 ust. 3 pkt 2 w zw. z art. 36 ust. 1 i 2 u.s.g. przez nadanie w § 7 pkt 1 i 2 uchwały organowi uchwałodawczemu - jakim jest zebranie wiejskie - kompetencji do wyboru i odwołania sołtysa i rady sołeckiej, podczas gdy na podstawie powołanych przepisów rada miejska nie posiada kompetencji do stanowienia tego rodzaju uregulowań;
II. art. 2 i art. 61 ust. 1 Konstytucji RP, art. 35 ust. 3 w zw. z art. 11 b i art. 14 u.s.g. przez wprowadzenie w § 15 ust. 2 uchwały możliwości odstąpienia przez zebranie wiejskie od głosowania w trybie jawnym, podczas gdy brak jest podstawy prawnej do wyposażenia zebrania wiejskiego w tego rodzaju kompetencję;
III. art. 87 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, art. 35 ust. 3 pkt 2 i art. 36 ust. 2 u.s.g. przez wprowadzeniu w § 19 ust. 1 uchwały wymogu kworum dla ważności uchwały o wyborze sołtysa i rady sołeckiej, podczas gdy brak jest podstawy prawnej do stanowienia tego rodzaju uregulowań.
W uzasadnieniu skargi Prokurator przytoczył treść zaskarżonych uregulowań, wskazując, że Rada Miejska:
- w § 7 uchwaliła, że do wyłącznej właściwości Zebrania Wiejskiego, będącego organem uchwałodawczym Sołectwa, należy wybór i odwołanie Sołtysa (pkt 1) wybór i odwołanie Rady Sołeckiej (pkt 2);
- w § 15 ust. 2 uchwaliła, że na wniosek 1/4 uprawnionych do głosowania mieszkańców Sołectwa obecnych na Zebraniu Wiejskim przeprowadza się w danej sprawie głosowanie tajne;
- w § 19 ust. 1 uchwaliła, że dla dokonania ważnego wyboru Sołtysa i Rady Sołeckiej, na Zebraniu Wiejskim wymagana jest obecność w pierwszym terminie 100 stałych mieszkańców sołectwa uprawnionych do głosowania (ust. 1). Jeżeli w wyznaczonym terminie liczba uczestników zebrania nie spełnia wymogu określonego w ust. 1, zwołujący Zebranie Wiejskie może zarządzić odbycie następnego Zebrania Wiejskiego w tym samym dniu, po upływie 30 minut (ust. 2).
Zdaniem Prokuratora, Rada Miejska uchwalając w § 15 ust. 2 zaskarżonej uchwały możliwość przeprowadzenia przez zebranie wiejskie głosowania w inny sposób aniżeli jawny naruszyła zasadę jawności. Zgodnie bowiem z art. 61 Konstytucji RP obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa (ust. 1). Ponadto zgodnie z art. 11 b ust. 1 u.s.g. działalność organów jest jawna. Ograniczenia jawności mogą wynikać wyłącznie z ustaw. Zgodnie zaś z art. 14 u.s.g. uchwały zapadają zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowego składu rady, w głosowaniu jawnym, chyba że ustawa stanowi inaczej. W ocenie Prokuratora z takim odstępstwem mamy do czynienia w art. 19 ust. 1 i 4 u.s.g., który stanowi, że wybór oraz odwołanie przewodniczącego i wiceprzewodniczących rady gminy następuje w głosowaniu tajnym. W odniesieniu do sołectwa taki wyjątek od zasady jawności został wprowadzony w art. 36 ust. 2 u.s.g., który stanowi, iż sołtys oraz członkowie rady sołeckiej wybierani są w głosowaniu tajnym, bezpośrednim, spośród nieograniczonej liczby kandydatów, przez stałych mieszkańców sołectwa uprawnionych do głosowania.
Prokurator powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne wskazał, że § 19 ust. 1 i 2 uchwały, gdzie wprowadzono wymóg kworum dla ważności uchwały o wyborze sołtysa i rady sołeckiej, pozostaje w sprzeczności z art. 36 ust. 2 u.s.g., który w sposób kompletny reguluje wybór sołtysa i rady sołeckiej, stanowiąc, że wybór sołtysa oraz członków rady sołeckiej następuje w głosowaniu tajnym i bezpośrednim (ust. 2).
Odnosząc się do § 7 pkt 1 i 2, w świetle którego do wyłącznej właściwości zebrania wiejskiego należy wybór i odwołanie sołtysa (pkt 1) oraz wybór o odwołanie rady sołeckiej (2), Prokurator wskazał, że z treści art. 36 ust. 2 u.s.g. wynika, że prawo wybierania tych organów przysługuje osobom fizycznym mającym status stałego mieszkańca sołectwa i uprawnionym do głosowania w wyborach powszechnych. U.s.g. nie zawiera jakichkolwiek przepisów pozwalających na przyjęcie konstrukcji domniemania właściwości zebrania wiejskiego w sprawach nieregularnych ustawą.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Powołując się na stanowisko doktryny organ stwierdził, że stali mieszkańcy sołectwa uprawnieni do głosowania tworzą ex lege zebranie wiejskie. Tym samym przysługuje im prawo wyboru sołtysa i rady sołeckiej.
Odnosząc się do twierdzeń Prokuratora, że ustawa o samorządzie gminnym nie zawiera jakichkolwiek przepisów pozwalających na przyjęcie konstrukcji domniemania właściwości zebrania wiejskiego w sprawach nieuregulowanych ustawą, organ uznał, że działanie ustawodawcy polegające na enigmatycznym opisaniu statusu prawnego organów sołectwa uznać należy za celowy zabieg ustawodawczy. Przemawia za tym treść art. 35 ust. 3 u.s.g., który pozostawia radzie gminy prawo do uregulowania w statucie sołectwa m.in. zasady i trybu wyborów organów jednostki pomocniczej oraz zadania tychże organów. Organ zauważył nadto, że Prokurator nie wykazał, że § 7 pkt 1 i 2 Statutu sołectwa uszczuplił prawo wyborcze, któregokolwiek ze stałych mieszkańców sołectwa uprawnionych do głosowania. Zdaniem organu świadczą o tym te postanowienia Statutu sołectwa, z których wynika, że "Prawo do udziału w Zebraniu Wiejskim mają wszyscy stali mieszkańcy sołectwa posiadający czynne prawo wyborcze do Rady Sołeckiej" (§ 11 Statutu sołectwa).
Ustosunkowując się do naruszenia prawa w § 15 ust. 2 uchwały, organ stwierdził, że żaden z powołanych w skardze przepisów nie ma zastosowania wobec uprawnionych do głosowania mieszkańców sołectwa obecnych na Zebraniu Wiejskim. W szczególności gremium takiemu nie przysługuje przymiot organu administracji publicznej, w tym przede wszystkim organu jednostki samorządu terytorialnego. Taka okoliczność przesądza o tym, że powoływanie się Prokuratora na art. 11 b) u.s.g. jest nieadekwatne, gdyż norma ta odnosi się do adresata innego niż uprawnieni do głosowania mieszkańcy sołectwa obecni na Zebraniu Wiejskim. Mając natomiast na względzie reguły wykładni systemowej i celowościowej uznać należy, że gdyby intencją ustawodawcy było adresowanie art. 11 b i 14 u.s.g. także do organów jednostek pomocniczych, to zapewne intencja taka byłaby wyrażona expressis verbis. Nadto organ odwołał się do ustawowej definicji organu administracji publicznej z art. 5 § 2 pkt 3 K.p.a.
Odnosząc się do zarzutu istotnego naruszenia prawa w § 19 ust. 1 uchwały, organ stwierdził, że w świetle art. 35 ust. 3 pkt 2 u.s.g. skoro rada gminy ma prawo do uregulowania w statucie sołectwa m.in. zasad i trybu wyborów organów jednostki pomocniczej, to Rada Miejska korzystając z tego uprawnienia dookreśliła tę kwestię w akcie prawa miejscowego, jakim jest Statut. Uznać zatem należy, że organ stanowiący wprowadzając kryterium quorum nie dokonał modyfikacji tych elementów art. 36 ust. 2 u.s.g., które nakazują wybierać sołtysa i członków rady sołeckiej w głosowaniu tajnym, bezpośrednim, spośród nieograniczonej liczby kandydatów, przez stałych mieszkańców sołectwa uprawnionych do głosowania.
Niezależnie od tego, gdyby nawet uznać, że wprowadzenie kworum - w ramach upoważnienia wynikającego z art. art. 35 ust. 3 pkt 2 u.s.g. - było nieuprawnione, to i tak swoista konwalidacja tego działania następuje w § 19 ust. 2 Statutu. Zatem i tu nie doszło do istotnego naruszenia prawa, w kontekście brzmienia § 19 ust. 2 Statutu. Co najwyżej, naruszenie takie może być traktowane jako nieistotne.
Zwracając uwagę na ratio legis funkcjonowania jednostki pomocniczej, typu sołectwo, organ wskazał, że zainteresowanie mieszkańców określonej części gminy istnieniem takiego bytu prawnego jest warunkiem sine qua non i sensem funkcjonowania takiej struktury. Wydaje się, że właśnie statutowa możliwość stworzenia niezbędnej frekwencji daje organowi stanowiącemu gminy informację na temat tego, jaki jest sens istnienia nieobowiązkowej jednostki pomocniczej, której funkcjonowaniem nie jest zainteresowana większość stałych mieszkańców sołectwa uprawnionych do głosowania. Wynika stąd, że § 19 ust. 1 Statutu sołectwa jest normą, która odpowiada wskazanemu ratio legis istnienia jednostki pomocniczej. Nadto, nie modyfikując normy ustawowej tylko ją uszczegóławiając, ostatecznie mocą ust. 2, Statut daje prawną możliwość dokonania wyboru sołtysa i rady sołeckiej niezależnie od liczby stałych mieszkańców sołectwa uprawnionych do głosowania, którzy stawiając się na zebraniu wyborczym skorzystają z prawa do dokonania takiego wyboru.
W konkluzji organ podkreślił, że Statut sołectwa był przedmiotem badania pod kątem legalności przez organ nadzoru, jakim jest Wojewoda Śląski. Organ ten nie stwierdził żadnego naruszenia prawa w analizowanym Statucie. Ponadto, do dnia dzisiejszego żadne z postanowień Statutu nie zostało zaskarżone przez jego głównych odbiorców, jakimi są stali mieszkańcy sołectwa uprawnieni do głosowania.
W piśmie procesowym z 23 lipca 2020 r. Prokurator cofnął skargę w części dotyczącej zarzutu skierowanego wobec § 7 pkt 2 Statutu, podtrzymując dotychczasowe stanowisko co do pozostałych zarzutów skargi.
W tym zakresie wskazał, iż stosownie do regulacji art. 36 ust. 2 u.s.g., sołtys oraz członkowie rady sołeckiej wybierani są w głosowaniu tajnym, bezpośrednim, spośród nieograniczonej liczby kandydatów, przez stałych mieszkańców sołectwa uprawnionych do głosowania. Odwołując się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego Prokurator podniósł, że ustawodawca kierując się zasadą samodzielności pozostawił kwestie regulacji odwoływania (a nawet samej możliwości odwoływania) sołtysa i członków rady sołeckiej zapisom statutów jednostek pomocniczych. Nie można zatem uznać, że przyznanie zebraniu wiejskiemu - jako organowi uchwałodawczemu - kompetencji do odwołania rady sołeckiej lub jej członków, w sposób istotny narusza prawo.
Na rozprawie 13 sierpnia 2020 r. Prokurator zmodyfikował zarzuty skargi w ten sposób, że cofnął zarzut pierwszy skargi w zakresie istotnego naruszenia art. 35 ust. 3 pkt 2 w zw. z art. 36 ust. 1 i 2 u.s.g. przez nadanie w § 7 pkt 1 i 2 uchwały, zebraniu wiejskiemu kompetencji do wyboru i odwołania sołtysa i rady sołeckiej.
W pozostałym zakresie podtrzymał skargę.
Pełnomocnik organu podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 pkt 5 oraz art. 147 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - zwanej dalej "P.p.s.a.") wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, przy czym uwzględniając skargę na akty lub uchwały podejmowane przez jednostki samorządu terytorialnego i terenowe organy administracji rządowej, sąd stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności.
Zaskarżona uchwała stanowi akt prawa miejscowego. Stosownie do art. 40 ust. 1 u.s.g., na podstawie upoważnień ustawowych gminie przysługuje prawo stanowienia aktów prawa miejscowego obowiązujących na obszarze gminy. Akty prawa miejscowego jako akty prawa powszechnie obowiązującego (art. 87 ust. 2 i art. 94 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej) mają charakter generalny, abstrakcyjny i obejmują swoim zasięgiem wszystkie podmioty funkcjonujące na obszarze swojego obowiązywania (w tym przypadku na terenie sołectwa Borowa Wieś). Ponieważ zaskarżona uchwała jest aktem prawa miejscowego, w razie stwierdzenia, że istotnie narusza prawo, art. 94 ust. 1 u.s.g. zezwala na stwierdzenie jej nieważności przez sąd administracyjny w całości lub w części, nawet jeżeli od czasu podjęcia uchwały upłynął rok. Ponadto zauważyć trzeba, że skargę wniósł Prokurator, który zgodnie z art. 53 § 3 p.p.s.a., nie jest ograniczony żadnym terminem przy wnoszeniu skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej.
W tym miejscu przypomnieć trzeba, że zaskarżona uchwała została podjęta na podstawie art. 35 ust. 1 i 40 ust. 2 pkt 1 u.s.g.
Zgodnie z art. 35 ust. 1 u.s.g. organizację i zakres działania jednostki pomocniczej określa rada gminy odrębnym statutem, po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami. Statut jednostki pomocniczej, jak stanowi art. 35 ust. 3 u.s.g., określa w szczególności:
1. nazwę i obszar jednostki pomocniczej;
2. zasady i tryb wyborów organów jednostki pomocniczej;
3. organizację i zadania organów jednostki pomocniczej:
4. zakres zadań przekazywanych jednostce przez gminę oraz sposób ich realizacji;
5. zakres i formy kontroli oraz nadzoru organów gminy nad działalnością organów jednostki pomocniczej.
Stosownie do treści art. 40 ust. 2 pkt 1 u.s.g. na podstawie niniejszej ustawy organy gminy mogą wydawać akty prawa miejscowego w zakresie wewnętrznego ustroju gminy oraz jednostek pomocniczych.
W skardze na powyższą uchwałę (Statut) Prokurator, uwzględniając modyfikację skargi na rozprawie przed tutejszym Sądem, wniósł o stwierdzenie nieważności § 15 ust. 2 i § 19 ust. 1 Statutu.
Nieważność § 15 ust. 2 uchwały Prokurator upatruje w możliwości odstąpienia przez zebranie wiejskie od głosowania w trybie jawnym, podczas gdy brak jest podstawy prawnej do wyposażenia zebrania wiejskiego w tego rodzaju kompetencję.
Zdaniem Prokuratora treść § 15 ust. 2 uchwały stanowi naruszenie art. 35 ust. 3 w zw. z art. 11b u.s.g., zgodnie z którym działalność organów gminy jest jawna. Ograniczenia jawności mogą wynikać wyłącznie z ustaw. Jawność działania organów gminy obejmuje w szczególności prawo obywateli do uzyskiwania informacji, wstępu na sesje rady gminy i posiedzenia jej komisji, a także dostępu do dokumentów wynikających z wykonywania zadań publicznych, w tym protokołów posiedzeń organów gminy i komisji rady gminy. Zasady dostępu do dokumentów i korzystania z nich określa statut gminy) i art. 14 u.s.g. (w myśl którego uchwały rady gminy zapadają zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowego składu rady, w głosowaniu jawnym, chyba że ustawa stanowi inaczej).
W ocenie Sądu zarzut ten jest uzasadniony. Jawność życia publicznego wynikająca z określonej w art. 2 Konstytucji RP zasady demokratycznego państwa prawnego, ma swoje umocowanie w polskim porządku prawnym (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 marca 2006 r. sygn. akt K 17/05, publ. OTK-A 2006/3/30, Dz. U. 2006/49/358, LEX nr 182494). Jawność ta jest realizowana również w u.s.g., a jej przejawem są regulacje zawarte w art. 11b i 14 u.s.g. Prawdą jest, co zarzuca w odpowiedzi na skargę organ, że przepisy te dotyczą wprost działalności organów gminy, a nie organów jednostek pomocniczych tworzonych przez gminę, do których zalicza się między innymi sołectwa (art. 5 ust. 1 u.s.g.). Nie można jednak przyjąć poglądu, że zasada jawności życia publicznego dotyczy organów gminy, a nie dotyczy tworzonych przez tę gminę organów jednostek pomocniczych, a także, aby możliwość dopuszczenia tajnego głosowania na posiedzeniach rady gminy wymagała szczególnego przepisu rangi ustawowej, podczas, gdy dopuszczenie możliwości tajnego głosowania konkretnej sprawy na zebraniu wiejskim było możliwe tylko na podstawie uchwały tegoż zebrania wiejskiego. Dla takiej wykładni trudno znaleźć racjonalne uzasadnienie i nie ma go również w uzasadnieniu stanowiska organu. Treść § 15 ust. 2 uchwały (Statutu) dopuszcza tajne głosowanie w innych sprawach, niż określone w przepisach szczególnych. Stanowi więc określenie niemającego ustawowego umocowania wyjątku od zasady jawności życia publicznego i powszechnego dostępu do informacji publicznej chronionego przepisami art. 61 ust. 1 Konstytucji RP oraz ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Dz.U.2001.112.1198 ze. zm.). Podobne stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. (Porównaj np.: wyrok z 16 października 2019 r. sygn. akt II SA/Ke 596/19, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W piśmiennictwie i orzecznictwie do istotnego naruszenia prawa zalicza się naruszenie przez organ gminy, podejmujący uchwałę lub zarządzenie, przepisów o właściwości, podjęcie takiego aktu bez podstawy prawnej, wadliwe zastosowanie normy prawnej będącej podstawą prawną podjęcia aktu, jak również naruszenie przepisów regulujących procedurę podejmowania uchwały. Innymi słowy, za istotne naruszenie prawa uznaje się uchybienie prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym (por. M. Stahl, Z. Kmieciak, Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego w świetle orzecznictwa NSA i poglądów doktryny, Samorząd Terytorialny 2001, z. 1-2, s. 101-102; wyroki NSA: z 11 lutego 1998 r., II SA/Wr 1459/97, Lex nr 33805; z 8 lutego 1996 r., SA/Gd 327/95, Lex nr 25639).
Kierując się tymi wskazówkami Sąd stwierdził nieważność § 15 ust. 2 uchwały, jako podjętego bez podstawy prawnej.
Zasadny okazał się również zarzut Prokuratora naruszenia art. 87 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, art. 35 ust. 3 pkt 2 i art. 36 ust. 2 u.s.g. przez wprowadzenie w § 19 ust. 1 uchwały wymogu kworum dla ważności uchwały o wyborze sołtysa i rady sołeckiej, gdyż brak jest podstawy prawnej do stanowienia tego rodzaju uregulowań.
W myśl art. 36 ust. 2 sołtys oraz członkowie rady sołeckiej wybierani są w głosowaniu tajnym i bezpośrednim, spośród nieograniczonej liczby kandydatów, przez stałych mieszkańców sołectwa uprawnionych do głosowania.
Z treści tego przepisu wynika, że stanowi on regulację kompletną i nie zastrzega żadnego kworum dla ważności zebrania, w trakcie którego stali mieszkańcy sołectwa uprawnieni do głosowania dokonują wyboru sołtysa i członków rady sołeckiej. W związku z tym , wprowadzenie kworum w postaci obecności co najmniej 100 stałych mieszkańców uprawnionych do głosowania w § 19 ust. 1 statutu, narusza art. 36 ust. 2 u.s.g., gdyż wprowadza dodatkowe warunki ważności zebrania wiejskiego, modyfikując w ten sposób mające charakter ius cogens ustawowe zasady wyboru sołtysa i rady sołeckiej. (Por. m.in. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 17 lipca 2019 r., sygn. II SA/Go 356/19, wyrok WSA w Kielcach z 18 lipca 2019 r., sygn. II SA/Ke 382/19, http://orzeczenia.nsa.gov.pl)
W tym miejscu wskazać trzeba, że zgodnie z § 115 i § 135 w związku z § 143 załącznika do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 283), dalej powoływanego jako "rozporządzenie", wynika, że w akcie wykonawczym zamieszcza się tylko przepisy regulujące sprawy przekazane do unormowania w przepisie upoważniającym. W tym zaś zakresie zgodnie z art. 35 ust. 3 pkt 2 u.s.g. rada była uprawniona wyłącznie do określenia zasad i trybu wyborów organów jednostki pomocniczej, w tym zaś nie mieszczą się zakwestionowane unormowania. Natomiast zgodnie z § 118 i § 137 w zw. z § 143 załącznika do rozporządzenia w akcie wykonawczym nie powtarza się tego, co zostało wcześniej przez prawodawcę unormowane w przepisie powszechnie obowiązującym (w ustawie upoważniającej lub w innym akcie normatywnym – innej ustawie, ratyfikowanej umowie międzynarodowej, czy rozporządzeniu). Z przepisów tych wynika, że powszechnie obowiązujący porządek prawny narusza w stopniu istotnym nie tylko regulowanie przez organ samorządu powtórnie tego, co zostało już uregulowane w źródle prawa powszechnie obowiązującego wyższej rangi, lecz również modyfikowanie przepisu ustawowego przez akt wykonawczy niższego rzędu gdyż jest to tylko w graniach wyraźnie przewidzianego upoważnienia ustawowego.
Zauważyć również przyjdzie, że mając na uwadze powyższe rozważania nieuprawnione jest stanowisko organu, że nastąpiła konwalidacja § 19 ust. 1 Statutu poprzez wprowadzenie ust. 2, który stanowi, że w przypadku braku kworum można zarządzić odbycie następnego zebrania wiejskiego w tym samym dniu po upływie 30 minut.
Reasumując, z podanych wyżej powodów Sąd w pkt I. wyroku na podstawie art. 147 § 1 P.p.s.a. stwierdził nieważność niżej wymienionych przepisów zaskarżonej uchwały § 15 ust. 2 pkt 1, § 19 ust. 1.
W pozostałej części wobec cofnięcia skargi – na podstawie art. 60 P.p.s.a. – umorzył postępowanie, o czym orzeczono w pkt. II. sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI