III SA/Gl 37/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2025-09-16
NSApodatkoweWysokawsa
podatek akcyzowyzwrot akcyzyzakład energochłonnyprzywrócenie terminutermin materialnoprawnytermin procesowyOrdynacja podatkowaustawa o podatku akcyzowymTSUE

Podsumowanie

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę spółki na postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwrot akcyzy, uznając termin ten za materialnoprawny.

Spółka E. sp. z o.o. wniosła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwrot akcyzy od energii elektrycznej, powołując się na wyrok TSUE. Organ podatkowy odmówił wszczęcia postępowania, uznając termin za materialnoprawny, który nie podlega przywróceniu. WSA w Gliwicach podzielił to stanowisko, oddalając skargę spółki i podkreślając, że termin do złożenia wniosku o zwrot akcyzy jest terminem prawa materialnego, a jego uchybienie nie daje podstaw do wszczęcia postępowania o przywrócenie terminu.

Sprawa dotyczyła skargi E. sp. z o.o. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, które utrzymało w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwrot części zapłaconej akcyzy od energii elektrycznej wykorzystanej przez zakład energochłonny za rok 2023. Spółka argumentowała, że wyrok TSUE otworzył możliwość ubiegania się o zwrot, a termin na złożenie wniosku powinien być traktowany jako procesowy i podlegać przywróceniu. Organy podatkowe oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznały jednak, że termin określony w art. 31d ust. 9 ustawy o podatku akcyzowym ma charakter materialnoprawny. W związku z tym, instytucja przywrócenia terminu, przewidziana dla terminów procesowych (art. 162 Ordynacji podatkowej), nie miała zastosowania. Sąd podkreślił, że uchybienie terminowi materialnemu powoduje wygaśnięcie praw lub obowiązków o charakterze materialnym, a nie bezskuteczność czynności procesowej. Ponieważ wniosek o zwrot akcyzy za 2023 r. został złożony w ustawowym terminie (co było odrębnie procedowane), odmowa wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu była uzasadniona "inną przyczyną" uniemożliwiającą wszczęcie postępowania w rozumieniu art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej. Sąd oddalił skargę, uznając, że organy działały zgodnie z prawem.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Termin ten ma charakter materialnoprawny.

Uzasadnienie

Termin materialnoprawny ogranicza w czasie dochodzenie lub realizację praw podmiotowych, a jego bezskuteczny upływ powoduje wygaśnięcie prawa lub niemożność jego realizacji. Termin procesowy dotyczy czynności procesowych. Termin do złożenia wniosku o zwrot akcyzy kształtuje prawo do uzyskania zwrotu, a jego uchybienie uniemożliwia nawiązanie stosunku materialnoprawnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (10)

Główne

u.p.a. art. 31d § ust. 9

Ustawa o podatku akcyzowym

Termin do złożenia wniosku o zwrot części akcyzy jest terminem prawa materialnego.

O.p. art. 165a § § 1

Ordynacja podatkowa

Pozwala na odmowę wszczęcia postępowania, gdy z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, w tym w przypadku uchybienia terminowi materialnoprawnemu.

Pomocnicze

O.p. art. 162 § § 2-4

Ordynacja podatkowa

Przepisy te dotyczą przywrócenia terminów procesowych, a nie materialnoprawnych.

P.u.s.a. art. 1 § § 1-2

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Określa zakres kognicji sądów administracyjnych.

p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zakres kontroli sądów administracyjnych nad postanowieniami wydanymi w postępowaniu administracyjnym.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a, b, c

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa podstawy uchylenia zaskarżonego aktu przez sąd.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa oddalenia skargi.

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada demokratycznego państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej.

Konstytucja RP art. 32 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada równego traktowania przez władze publiczne.

TUE art. 5 § ust. 4

Traktat o Unii Europejskiej

Zasada proporcjonalności.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Termin do złożenia wniosku o zwrot akcyzy jest terminem prawa materialnego. Uchybienie terminowi materialnoprawnemu, który nie podlega przywróceniu, stanowi "inną przyczynę" uzasadniającą odmowę wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu na podstawie art. 165a § 1 O.p. Organy podatkowe działały na podstawie przepisów prawa i w sposób budzący zaufanie. Nie doszło do naruszenia zasad demokratycznego państwa prawnego, sprawiedliwości społecznej ani zasady równego traktowania.

Odrzucone argumenty

Termin do złożenia wniosku o zwrot akcyzy jest terminem procesowym i podlega przywróceniu na podstawie art. 162 O.p. Organ I instancji winien wydać merytoryczne rozstrzygnięcie w sprawie wniosku o przywrócenie terminu. Zaskarżone postanowienie narusza zasady praworządności, zaufania do organów, interpretowania wątpliwości na korzyść podatnika. Naruszenie art. 2 i 32 Konstytucji RP poprzez ograniczenie prawa do skorzystania ze zwolnienia i nieuprawnione zróżnicowanie podmiotów. Naruszenie art. 31d u.p.a. poprzez pominięcie zasady proporcjonalności.

Godne uwagi sformułowania

Uchybienie terminowi materialnemu powoduje wygaśnięcie praw lub obowiązków o charakterze materialnym. Terminy prawa materialnego są terminami, które ogranicza w czasie dochodzenie lub realizację praw podmiotowych, a jego bezskuteczny upływ powoduje wygaśnięcie określonego prawa podmiotowego lub niemożność jego realizacji. Instytucja przywrócenia terminu znajduje zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do terminów procesowych. Zwrot kwoty zwracanej częściowo akcyzy dokonywany jest na wniosek zakładu [...] za okres roku podatkowego a o zwrocie tym orzeka, w drodze decyzji, właściwy naczelnik urzędu skarbowego. Wniosek, o którym mowa w ust. 5, jest składany za okres roku podatkowego, w terminie do dnia 31 grudnia roku następującego po roku, w którym zakończył się rok podatkowy. Z tego przepisu wynika zatem, że w fazie wstępnej postępowania organ podatkowy bada czy wniosek (podanie) pochodzi od osoby posiadającej legitymację procesową oraz czy nie zachodzą inne przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania w sprawie.

Skład orzekający

Barbara Brandys-Kmiecik

przewodniczący sprawozdawca

Beata Machcińska

sędzia

Adam Gołuch

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja charakteru terminu do złożenia wniosku o zwrot akcyzy dla zakładów energochłonnych jako terminu materialnoprawnego i konsekwencje jego uchybienia."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wniosku o przywrócenie terminu, gdy termin ten jest materialnoprawny.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia interpretacji terminów w prawie podatkowym, co jest kluczowe dla praktyków. Odwołanie do wyroku TSUE dodaje jej międzynarodowego kontekstu.

Termin na zwrot akcyzy: materialny czy procesowy? WSA rozstrzyga kluczową kwestię dla firm energochłonnych.

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

III SA/Gl 37/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-09-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Adam Gołuch
Barbara Brandys-Kmiecik /przewodniczący sprawozdawca/
Beata Machcińska
Symbol z opisem
6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne
Podatek akcyzowy
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1542
art. 31d
Ustawa z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Machcińska, Sędzia WSA Adam Gołuch, Protokolant Ewelina Cyroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 września 2025 r. sprawy ze skargi E. sp. z o.o. w B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 8 listopada 2024 r. nr 2401-IOA.4105.43.2024.JŁ w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 8 listopada 2024 r., nr 2401-IOA.4105.43. 2024.JŁ, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. (dalej też NUS, organ I instancji) z 27 sierpnia 2024 r. znak [...], odmawiające skarżącej E sp. z o.o. z siedzibą w B. wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwrot części zapłaconej akcyzy od energii elektrycznej wykorzystanej przez zakład energochłonny za rok podatkowy 2023.
Rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Pismem z 5 sierpnia 2024 r. skarżąca Spółka wniosła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwrot części zapłaconej akcyzy od energii elektrycznej wykorzystanej przez zakład energochłonny na podstawie art. 31d ustawy o podatku akcyzowym za rok 2023. W uzasadnieniu przywołała wyrok TSUE z 13 czerwca 2024 r. sygn. akt C-266/23 (ogłoszony 29 lipca 2024 r.), na mocy którego koszty rzeczywiste nabycia energii elektrycznej w zakresie podatku akcyzowego to nie tylko cena za samą energię elektryczną, ale również inne koszty, które podmiot musiał ponieść przy jej zakupie, jak np. opłaty dystrybucyjne. Wobec tego Spółka uznała, że spełnia przesłanki do zwrotu części zapłaconej akcyzy jako zakład energochłonny i w piśmie wniesionym wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu wniosła o zwrot części akcyzy.
Postanowieniem z 27 sierpnia 2024 r. organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu. Jednocześnie wskazał, że wniosek Spółki o zwrot części zapłaconej akcyzy za 2023 r. jest odrębnie procedowany pod numerem sprawy [...].
Kwestionując jego prawidłowość Spółka wniosła zażalenie na powyższe orzeczenie NUS.
Zaskarżonym postanowieniem, wydanym m.in. na podstawie art. 165a § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz.U. z 2025r., poz.111) - dalej: O.p., DIAS nie znalazł podstaw do uwzględnienie zarzutów i utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdził, że zgodnie z art. 162 § 4 O.p. przywróceniu podlega wyłącznie termin procesowy. Dotyczy on dokonania czynności procesowej (np. wniesienia środka zaskarżenia). Natomiast termin przewidziany w art. 31d ust. 9 ustawy o podatku akcyzowym (t. j. Dz. U. z 2025 r., poz. 126) - dalej powoływany jako u.p.a., jest przepisem prawa materialnego. O charakterze tym przesądza nie tylko fakt, że został on zawarty w przepisach prawa materialnego, ale też i skutki, które wywołuje jego niedochowanie. Określa on bowiem okres, w którym może nastąpić ukształtowanie praw i obowiązków adresata norm prawnych, w tym okres, w jakim zakład energochłonny może się zwrócić z wnioskiem o zwrot akcyzy. Dlatego nie podzielił stanowiska strony co do procesowego charakteru terminu objętego wnioskiem o przywrócenie. Natomiast przepisy upa nie przewidują możliwości przywrócenia terminu, o którym mowa w ww. art. 31d ust. 9 tejże ustawy.
W ocenie DIAS zasadnie organ pierwszej instancji odmówił wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia wniosku z uwagi na brak możliwości zastosowania instytucji przywrócenia terminu do terminu o charakterze materialnoprawnym, a takim jest termin określony w art. 31d ust. 9 u.p.a.
Wobec tego zarzuty Spółki dotyczące naruszenia przepisów art. 165a § 1, art. 163 § 1, art. 162 § 2-4 O.p. w związku z art. 31d ust. 9 upa oraz art. 120, 121 § 1, 2a O.p., a także art. 2 i 32 Konstytucji RP uznał za bezpodstawne.
Chybione jest - w ocenie DIAS - odwołanie się Spółki do naruszenia art. 219 O.p. Przepis ten stanowi dopełnienie regulacji dotyczącej postanowień poprzez odesłanie do poszczególnych przepisów dotyczących decyzji, tj. aktu administracyjnego kończącego postępowanie. W przedmiotowej sprawie wydane natomiast zostało postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania czyli aktu mającego charakter wyłącznie procesowy, z którego wynika, że pomiędzy organem podatkowym a stroną nie zostanie zawiązany stosunek prawny, którego następstwem będzie orzeczenie co do istoty sprawy.
Dodatkowo DIAS stwierdził, że postanowienie nie stanowi o obrazie art. 120, art. 121 § 1 i art. 2a O.p., a wobec braku wskazania przez Spółkę w czym upatruje naruszenia ww. przepisów, nie jest możliwa polemika z tym zarzutem.
DIAS zaznaczył, że ustawodawca ustalając warunki formalne, od których uiszczenia uzależnione jest powstanie prawa do ulgi, nie narusza powołanych przez Spółkę art. 2, art. 32 i art. 84 Konstytucji RP.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Spółka zarzuciła postanowieniu DIAS naruszenie:
I. przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
- art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 165a § 1 O.p. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji, pomimo nieuprawnionego zastosowania art. 165a
§ 1 O.p., opierającego się na nieprawidłowym przyjęciu, że w postępowaniu zainicjowanym z wniosku strony o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwrot części akcyzy wykorzystanej przez zakład energochłonny, wystąpiły jakiekolwiek inne przyczyny, które uzasadniały odmowę wszczęcia tegoż postępowania - w sytuacji, w której organ winien był wydać merytoryczne rozstrzygnięcie w sprawie wniosku o przywrócenie terminu;
- art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 163 § 1 O.p. poprzez wydanie postanowienia utrzymującego w mocy postanowienia NUS pomimo niezastosowania art 163 § 1 O.p. i w konsekwencji pozbawienie strony możliwości rozpatrzenia sprawy oraz w konsekwencji uchyleniu się od wydania postanowienia w sprawie przywrócenia terminu - do którego obowiązany jest właściwy w sprawie organ podatkowy;
- art. 162 § 2, 3, 4 O.p. poprzez brak zastosowania przy wadliwym uznaniu, iż termin określony w art. 31d ust. 9 ustawy o podatku akcyzowym do złożenia wniosku o zwrot części akcyzy wykorzystanej przez zakład energochłonny, jest terminem prawa materialnego, a nie procesowego i w efekcie odmowę wszczęcia postępowania w sprawie wniosku Spółki o przywrócenie terminu;
- art. 31d ust. 9 ustawy o podatku akcyzowym poprzez wadliwe uznanie, iż termin w nim określony jest terminem materialnym, do którego nie mają zastosowania uregulowania art. 162 O.p. dotyczące instytucji przywrócenia terminu;
- art. 120 i art. 121 § 1 oraz art. 2a O.p. poprzez naruszenie zasady praworządności i prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych oraz wymogu interpretowania wątpliwości na korzyść podatnika, a także naruszenie zasady przekonywania strony i brak dążenia do całościowego wyjaśnienia sprawy;
- art. 2 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez utrzymanie w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji sprzecznego z zasadą demokratycznego państwa prawa realizującego zasady sprawiedliwości społecznej oraz z wynikającą z powyższych wartości zasadą zaufania obywateli do państwa i obowiązującego prawa, a także naruszenie Konstytucyjnej zasady równego traktowania wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz zakazu dyskryminacji, przejawiające się:
- - ograniczeniem prawa do skorzystania zwolnienia określonego w art. 31d ustawy o podatku akcyzowym, podczas gdy w przypadku innych podmiotów ograniczenie takie nie jest stosowane; a co za tym idzie - naruszenie zasady legalizmu,
- - nieuprawnionym zróżnicowaniu zakładów energochłonnych w stosunku do innych podmiotów uprawnionych do uzyskania zwrotu akcyzy, wobec podmiotów charakteryzujących się tą samą oceną prawnie znaczącą, tj. podmiotów uprawnionych do ubiegania się o zwrot zapłaconej akcyzy.
- art. 31d u.p.a. poprzez pominięcie w procesie wykładni ogólnej zasady proporcjonalności wynikającej z art. 5 ust. 4 Traktatu o Unii Europejskiej, tj. dawnego art. 5 ust. 3 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską.
Z uwagi na wskazane naruszenia Spółka wniosła o uchylenie w całości postanowienia DIAS oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji, zasądzenie na rzecz Spółki zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu skargi Spółka przedstawiła argumentację na poparcie wskazanych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. DIAS zauważył, że poprzez zaakcentowanie okoliczności, że wniosek o zwrot części zapłaconej akcyzy został złożony w terminie 7 dni od daty publikacji wyroku TSUE i że dopiero wydanie wyroku przez TSUE w dniu 13 czerwca 2024 r. otworzyło możliwość inicjowania postępowania do merytorycznego rozstrzygnięcia kwestii zwrotu części akcyzy, skarżąca nawiązuje do kwestii związanych ze wznowieniem postępowania, które w rozpatrywanej sprawie nie może mieć zastosowania, albowiem w sprawie nie ma w obrocie prawnym ostatecznej w tym zakresie decyzji, która podlegałaby ewentualnemu wyeliminowaniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935, ze zm.; dalej p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje, m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy). Natomiast zbadanie zaskarżonego postanowienia DIAS wg wskazanego kryterium zgodności z prawem prowadzi do wniosku, że nie można organowi zarzucić naruszenia prawa.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do dwóch kwestii:
- jaki jest charakter terminu zawartego w art. 31d ust. 9 ustawy o podatku akcyzowym, tj. czy ma on charakter materialny czy procesowy;
- czy jego uchybienie wypełnia przesłankę "innej przyczyny", o której mowa w art. 165a § 1 O.p., uzasadniającej wydanie przez organ postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie jego przywrócenia.
Odnosząc się do kwestii pierwszej DIAS uznał, że termin oznaczony w art. 31d ust. 9 ustawy o podatku akcyzowym jest terminem prawa materialnego, którego możliwości przywrócenia nie przewiduje ustawa o podatku akcyzowym. Odmienne stanowisko zajęła Spółka. W jej ocenie jest to termin prawa procesowego, do którego powinna być zastosowana instytucja przywrócenia terminu.
Co do kwestii podziału terminów ustawowych na materialne i procesowe – jak wskazał NSA w wyroku z 24 kwietnia 2024 r., sygn. akt I GSK 440/23 - zasadnicze znaczenie mają skutki prawne w ich uchybieniu. Uchybienie terminowi materialnemu powoduje wygaśnięcie praw lub obowiązków o charakterze materialnym. Jest to bowiem okres, w którym może nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków jednostki w ramach administracyjnoprawnego stosunku materialnego. Po jego upływie stosunek ten nie może zostać nawiązany, postępowanie nie może być wszczęte, a wszczęte jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu. Natomiast uchybienie terminowi procesowemu powoduje bezskuteczność czynności prawnej (zob. B. Adamiak, w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2017, s. 353 i 354).
Jako inne kryterium rozróżnienia tych terminów wskazuje się moment zdarzenia, w związku z którym rozpoczyna się bieg terminu. Jeżeli ma ono miejsce w trakcie postępowania, to z reguły mamy do czynienia z terminem procesowym, a jeżeli przed jego wszczęciem, to z terminem materialnym. Do terminów prawa materialnego można zakwalifikować terminy do dochodzenia uprawnienia administracyjnego lub do podjęcia czynności służącej zachowaniu takiego uprawnienia. Ich uchybienie uniemożliwia skuteczne domaganie się przyznania tego uprawnienia lub dalszego z niego korzystania (M. Wincenciak, Przedawnienie w polskim prawie administracyjnym, WKP 2019, LEX/el).
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym problemem odróżnienia terminu prawa materialnego od terminu o charakterze procesowym zajął się NSA w uchwale z 29 października 2012 r., sygn. akt II GPS 3/12 (ONSAiWSA 2013/1/2), w której stwierdził, że: "Jeżeli termin (jego niezachowanie) ma wpływ na sytuację materialnoprawną podmiotu, którego dotyczy przez to, że np. powoduje wygaśnięcie lub ograniczenie jego praw lub obowiązków o charakterze materialnoprawnym, to mamy do czynienia z terminem materialnym. Z kolei terminy procesowe są terminami dotyczącymi czynności procesowych, podejmowanych przez podmioty postępowania administracyjnego (sądowego) w celu wywołania określonych skutków dla tego postępowania (procesu)."
Termin prawa materialnego jest terminem, który ogranicza w czasie dochodzenie lub realizację praw podmiotowych, a jego bezskuteczny upływ powoduje wygaśnięcie określonego prawa podmiotowego lub niemożność jego realizacji. Podlega on przywróceniu tylko wyjątkowo i jedynie wówczas, gdy taką możliwość przewidują przepisy określające dany termin. Instytucja przywrócenia terminu znajduje zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do terminów procesowych ustanowionych dla dokonywania czynności procesowych przez strony i innych uczestników postępowania. Nie mają natomiast charakteru przywracalnego terminy prawa materialnego. W razie uchybienia terminu materialnego, co do którego ustawodawca nie przewidział dopuszczalności przywrócenia terminu, administracyjny stosunek materialnoprawny nie może być nawiązany, nie ma zatem przedmiotu postępowania administracyjnego, postępowanie nie może być wszczęte, a wszczęte jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu (por. wyrok NSA z 13 maja 2009 r., sygn. akt II GSK 898/08, wyrok NSA z 26 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 3027/19; wyrok NSA z 24 kwietnia 2024 r., sygn. akt I GSK 440/23 wraz z przywołanymi tam orzecznictwem i poglądami doktryny).
Przenosząc powyższe na grunt badanej sprawy w pierwszej kolejności należy wskazać na treść art. 31d ust. 5 u.p.a. Wynika z niego, że zwrot kwoty zwracanej częściowo akcyzy dokonywany jest na wniosek zakładu, o którym mowa w ust. 1, za okres roku podatkowego a o zwrocie tym orzeka, w drodze decyzji, właściwy naczelnik urzędu skarbowego. Z kolei według art. 31d ust. 9 ustawy o podatku akcyzowym wniosek, o którym mowa w ust. 5, jest składany za okres roku podatkowego, w terminie do dnia 31 grudnia roku następującego po roku, w którym zakończył się rok podatkowy.
Oznacza to, że tylko w sytuacji, kiedy wniosek zostanie złożony w określonym terminie może nastąpić ukształtowanie prawa w postaci dokonania autorytatywnej konkretyzacji normy prawa materialnego poprzez orzeczenie o zwrocie części akcyzy. Wobec tego termin przewidziany w art. 31d ust. 9 ustawy o podatku akcyzowym jest terminem prawa materialnego, kształtującym prawo do uzyskania zwrotu akcyzy, a zarzut skargi odnoszący się do charakteru tego terminu okazał się nieuzasadniony.
Skoro sporny termin jest terminem materialnym, zatem nie mógł mieć do niego zastosowania art. 162 § 2, 3 i 4 O.p. ponieważ przepis ten odnosi się jedynie do terminów procesowych. Przeciwne stanowisko podważa istotę i funkcję terminów prawa materialnego (por. wyrok NSA z 24 kwietnia 2024 r., sygn. akt I GSK 440/23).
Z powyższego wynika, że zarzut naruszenia art. 162 § 2, 3 i 4 O.p. jest nieuzasadniony.
Drugą sporną kwestią jest to, czy zasadnie - stwierdzając uchybienie przez Spółkę terminu, o którym mowa w art. 31d ust. 9 ustawy o podatku akcyzowym – został zastosowany art. 165a § 1 O.p. poprzez wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania.
Stosownie do art. 165a § 1 O.p., gdy żądanie, o którym mowa w art. 165 (dotyczące wszczęcia postępowania podatkowego), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Z tego przepisu wynika zatem, że w fazie wstępnej postępowania organ podatkowy bada czy wniosek (podanie) pochodzi od osoby posiadającej legitymację procesową oraz czy nie zachodzą inne przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania w sprawie (por. wyrok WSA w Gliwicach z 22 sierpnia 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 1527/22). Innymi słowy odmowa wszczęcia postępowania nie jest uzależniona od uznania organu. W sytuacji stwierdzenia, że w sprawie zachodzą przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania, organ zobowiązany jest odmówić wszczęcia postępowania zgodnie z art. 165a O.p.
Z kolei wykładnia językowa normatywnego zwrotu z "jakichkolwiek innych przyczyn" z art. 165a § 1 O.p. wskazuje, że mieszczą się w nim wszelkie inne niż brak statusu strony, okoliczności uniemożliwiające prawidłowe wszczęcie postępowania podatkowego (por. wyrok WSA w Białymstoku z 4 września 2024r., sygn. akt I SA/Bk 169/24). Użyty w przepisie zwrot "z jakichkolwiek innych przyczyn nie może być wszczęte" należy odnieść przede wszystkim do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoją na przeszkodzie przepisy prawa bądź przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny (wyrok WSA w Warszawie z 7 marca 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 2207/06; wyrok WSA w Warszawie z 22 stycznia 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 3288/06; wyrok WSA w Poznaniu z 2 grudnia 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1228/08; wyrok WSA w Poznaniu z 11 lutego 2009 r., sygn. akt I SA/Po 1347/08; wyrok WSA w Olsztynie z 4 lutego 2009 r., sygn. akt I SA/Ol 551/08).
Zauważyć wypada, że jednolicie podnosi orzecznictwo sądowe pod pojęciem "inne uzasadnione przyczyny" należy rozumieć przyczyny uniemożliwiające uruchomienie i prowadzenie postępowania administracyjnego, a przy tym oczywiste i widoczne "na pierwszy rzut oka", a więc przeszkody natury przedmiotowej takie jak brak podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym; gdy żądanie wniesiono po upływie terminu określonego w ustawie dla dochodzenie określonych praw; żądanie dotyczy sprawy, która nie podlega załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej; żądanie wniesiono w sprawie rozstrzygniętej inną decyzją lub w której toczy się postępowanie przed właściwym organem administracji (tak np. wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2020 r., II OSK 457/18, LEX nr 2785265, wyrok NSA z dnia 13 lutego 2019 r., II OSK 615/17, II OSK 615/17, wyrok NSA z dnia 22 maja 2015 r., II OSK 2671/13, wyrok NSA z dnia 27 lipca 2017 r., II OSK 2931/15, LEX nr 2384121; wyrok NSA z dnia 4 października 2017 r., I OSK 693/17, LEX nr 2394062, wyrok NSA z dnia 21 lutego 2019 r., II OSK 885/17, wyrok NSA z 26 maja 2020 r., sygn. akt I GSK 2050/19).
Zatem skoro termin przewidziany w art. 31d ust. 9 u.p.a. jest terminem materialnym, a przepisy u.p..a nie zawierają regulacji przewidującej możliwość jego przywrócenia, to spełniona została przesłanka "innej uzasadnionej przyczyny" z art. 165a § 1 O.p. Bezzasadny okazał się zatem zarzut naruszenia art. 233 § 1 pkt 1 O.p. w zw. z art. 165a § 1 O.p.
Co do pozostałych zarzutów skargi Sąd również nie stwierdził ich zasadności.
Zgodnie z art. 120 O.p. którego naruszenie strona zarzuciła w skardze, organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa. Natomiast po myśli art. 121 § 1 O.p. postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych.
Odnośnie tego zauważyć należy, że organ działał na podstawie przepisów prawa, w szczególności u.p.a. i O.p., które powołał w zaskarżonym postanowieniu. Natomiast to, że podjęte rozstrzygnięcie nie jest zgodne z oczekiwaniem strony nie świadczy o tym, że było prowadzone w sposób nie budzący zaufania do organu.
Nie doszło także do naruszenia art. 2 i 32 Konstytucji RP. Zgodnie z ich brzmieniem, Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2) oraz wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne (art. 32 ust. 1). Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny (art. 32 ust. 2).
W ocenie Sądu nie doszło w sprawie do naruszenia tych zasad. Organ działał na podstawie i w granicach prawa, brak jest podstaw do twierdzenia, że inne podmioty znajdujące się w tej samej sytuacji prawnej otrzymały odmienne rozstrzygnięcia. Sam skarżący na str. 15 skargi pisze, że dopiero wydanie 13 czerwca 2024r. wyroku TSUE stworzyło możliwość uwzględnienia kosztów dystrybucyjnych w ustaleniu 3% progu udziału kosztów energii elektrycznej w wartości produkcji sprzedanej i otworzyło możliwość inicjowania postępowania do merytorycznego rozstrzygnięcia zwrotu części akcyzy z czego wynika, że wcześniej taka możliwość nie istniała dla żadnego z zainteresowanych podmiotów, nie tylko dla strony.
Podobne stanowisko wyraził tut. Sąd, m.in. w wyrokach o sygn. akt III SA/Gl 38 i 39/25 oraz z 12 sierpnia 2025r., o sygn. akt III SA/Gl 41/25 w sprawach wniosków skarżącej Spółki dotyczących innych okresów rozliczeniowych, a skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela wyrażone w nich poglądy. Tym samym nie zgadza się z wyrokiem z 25 czerwca 2025r., o sygn. akt III SA/Gl 36/25 uwzględniającym skargę w analogicznej sprawie.
Poza tym za zasadnością rozstrzygnięcia organów podatkowych przemawia fakt, że – jak zasadnie podkreślił organ I instancji - wniosek Spółki o zwrot części zapłaconej akcyzy za 2023 r. jest odrębnie procedowany pod numerem sprawy [...], bowiem złożony został 5 sierpnia 2024 r., a zatem w ustawowym terminie do 31 grudnia roku następnego po roku, w którym zakończył się rok podatkowy (art. 31d ust. 4 i 5 ustawy o podatku akcyzowym). Tym samym niedopuszczalne jest procedowanie w zakresie przywrócenia terminu do złożenia spornego wniosku skoro został on złożony z zachowaniem terminu, co organ wyjaśnił skarżącej Spółce w informacjach dodatkowych na str. 3 decyzji pierwszoinstancyjnej.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.
-----------------------
1

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę