III SA/Gl 37/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2023-02-21
NSAubezpieczenia społeczneŚredniawsa
ZUSskładkiumorzenienieściągalnośćpostępowanie administracyjnezaległościspółkapandemiaegzekucja

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Prezesa ZUS odmawiającą umorzenia składek, wskazując na błędy proceduralne i brak wyczerpującego zebrania materiału dowodowego.

Spółka G. sp. z o.o. wnioskowała o umorzenie zaległych składek ZUS, powołując się na trudną sytuację finansową spowodowaną pandemią, problemy zdrowotne prezesa i brak majątku. ZUS odmówił umorzenia, uznając, że nie zaszły przesłanki całkowitej nieściągalności. WSA w Gliwicach uchylił decyzję ZUS, stwierdzając istotne naruszenia proceduralne, w tym brak wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i wadliwe uzasadnienie, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Sprawa dotyczyła wniosku spółki G. sp. z o.o. o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne. Spółka argumentowała, że trudna sytuacja finansowa, pogłębiona przez pandemię COVID-19, problemy zdrowotne prezesa oraz brak majątku uniemożliwiają spłatę zadłużenia. ZUS odmówił umorzenia, uznając, że nie zostały spełnione ustawowe przesłanki całkowitej nieściągalności należności. W uzasadnieniu decyzji ZUS szczegółowo analizował zamknięty katalog przesłanek z art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stwierdzając, że żadna z nich nie została spełniona. Spółka w skardze podtrzymała swoje argumenty, podkreślając konieczność uzyskania protokołu nieściągalności od Naczelnika Urzędu Skarbowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że organ nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i wadliwie uzasadnił swoje stanowisko. Sąd zwrócił uwagę na brak w aktach sprawy istotnych dokumentów, takich jak postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, oraz na nieprawidłowe rozróżnienie między bezskutecznością egzekucji wobec spółki a możliwością przeniesienia odpowiedzialności na członków zarządu. Sąd podkreślił, że decyzje w przedmiocie umorzenia składek, choć oparte na uznaniu administracyjnym, nie mogą być dowolne i wymagają rzetelnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organ nie zasadnie odmówił umorzenia, ponieważ nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i wadliwie uzasadnił swoje stanowisko, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Uzasadnienie

Sąd stwierdził istotne naruszenia proceduralne, w tym brak w aktach sprawy kluczowych dokumentów dotyczących egzekucji oraz nieprawidłowe rozróżnienie między bezskutecznością egzekucji wobec spółki a możliwością przeniesienia odpowiedzialności na członków zarządu. Wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej uniemożliwiło kontrolę, czy organ nie działał dowolnie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (15)

Główne

u.s.u.s. art. 28

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu.

u.s.u.s. art. 28 § ust. 2

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności.

u.s.u.s. art. 28 § ust. 3

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Określa zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Pomocnicze

Kpa art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Kpa art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Określa wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji administracyjnej.

Kpa art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej - organy podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

Kpa art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

Kpa art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada swobodnej oceny dowodów.

PPSA art. 1 § § 1 i 2

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Zakres kognicji sądów administracyjnych.

p.p.s.a. art. 3 § § 1 i 2 pkt. 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądów administracyjnych nad działalnością administracji publicznej.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa uchylenia decyzji administracyjnej z powodu naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi.

Ustawa - Prawo upadłościowe art. 13

Ustawa - Prawo upadłościowe art. 361 § pkt 1

Ord. pod. art. 116

Ustawa - Ordynacja podatkowa

Przeniesienie odpowiedzialności na osoby trzecie.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przez organ zasad postępowania administracyjnego (art. 7, 77 KPA). Brak wyczerpującego zebrania materiału dowodowego. Wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej. Brak w aktach sprawy kluczowych dokumentów dotyczących egzekucji. Nieprawidłowe rozróżnienie między bezskutecznością egzekucji wobec spółki a możliwością przeniesienia odpowiedzialności na członków zarządu.

Godne uwagi sformułowania

Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Działalność gospodarczą cechuje bowiem jej prowadzenie na ryzyko przedsiębiorcy. Wady uzasadnienia decyzji uznaniowych należy uznać za naruszenia przepisów prawa procesowego, które mają istotny wpływ na wynik sprawy.

Skład orzekający

Barbara Brandys-Kmiecik

przewodniczący sprawozdawca

Dorota Fleszer

członek

Marzanna Sałuda

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących umarzania składek ZUS, wymogów proceduralnych w postępowaniu administracyjnym, zasad prowadzenia postępowania dowodowego i uzasadniania decyzji uznaniowych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji spółki i jej wniosku o umorzenie składek, ale zawiera ogólne wytyczne dotyczące postępowania administracyjnego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego i uzasadnienie decyzji przez organ administracji, nawet w sprawach o charakterze uznaniowym. Pokazuje też, jak sąd administracyjny kontroluje te procesy.

Sąd uchyla decyzję ZUS: Błędy proceduralne kosztują organ administracji.

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Gl 37/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-02-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Barbara Brandys-Kmiecik /przewodniczący sprawozdawca/
Dorota Fleszer
Marzanna Sałuda
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 423
art. 28
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant Referent-stażysta Magdalena Janik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2023 r. sprawy ze skargi G. sp. z o.o. w P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 grudnia 2021 r. nr UP-1078/2021 w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 7 grudnia 2021 r. nr 340000/71/386889/2021 Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję ZUS Oddział w B. z 28 września 2021 r., nr [...], którą odmówiono Spółce z o.o. G z/s w P. (dalej: Strona, Spółka, Skarżący) umorzenia należności z tytułu składek.
W podstawie prawnej powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej: Kpa) oraz art. 83 ust. 4 w związku z art. 28 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.; dalej u.s.u.s.).
W uzasadnieniu przedstawił stan faktyczny i argumentację prawną. Podkreślił, że 9 czerwca 2021 r. wpłynął wniosek o umorzenie całości zadłużenia Spółki, w którym wskazano, że spółka nie posiada majątku, który mogłaby spieniężyć; wobec braku majątku, przychodów i z uwagi na trwającą epidemię, brak jest perspektyw na spłatę należności na chwilę obecną a także w przyszłości.
Pierwszoinstancyjną decyzją z 28 września 2021 r. ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek stwierdzając, nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.
Kwestionując prawidłowość rozstrzygnięcia Spólka złożyła przez Prezesa Zarządu J.P. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy podważając załatwianie sprawy w sposób rzetelny i prawidłowe przedstawienie sytuacji spółki, przyczyn powstania zaległości oraz wskazania w jaki sposób pandemia Covid-19 wpłynęła na kondycję finansową spółki. Wyjaśniła, że efektem zaistniałej sytuacji są problemy zdrowotne Prezesa, które skończyły się udarem mózgu i głęboką depresją; należności wobec ZUS starała się spłacać w formie układu ratalnego i niejednokrotnie składała wnioski, zawierała ugody, a sytuacja na rynku zmuszała do dokonywania wyborów czy zapłacić czynsz za lokal, w którym prowadzono działalność gospodarczą, zapłacić pracownikom czy całość dochodu przeznaczyć na należności publicznoprawne. Podkreśliła, że sytuacja pandemiczna, która rozpoczęła się w 2020 r. doprowadziła do upadku restauracji; nie uzyskała pomocy w ramach subwencji z PFR, zwolnień w opłacaniu składek ZUS, pomocy z Urzędu Pracy, Urzędu Gminy. Pomimo prób spółka nie została zwolniona z podatku od nieruchomości; nie była w stanie osiągnąć dochodów, spłacać należności i płacić pensje pracownikom; zamknęto więc restaurację i zwolniono pracowników. Wskazała, że z uwagi na zadłużenie nie możliwe jest wykreślenie spółki z KRS, jak również złożenie wniosku o upadłość; nie posiada majątku i wierzytelności, które możnaby spieniężyć aby pokryć część zobowiązań.
Nadto Prezes zaakcentował, że nie jest w stanie wykreślić spółki z KRS a tym samym spełnić przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - stwierdzenia całkowitej nieściągalności. Aby stwierdzić tą przesłankę konieczne jest uzyskanie protokołu nieściągalności wydanego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Zatem wniósł o wystąpienie do Naczelnika Urzędu Skarbowego i uzyskanie przez organ tego postanowienia. Nadto zaakcentował brak analizy przesłanek wskazanych w § 3 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej i odniesienia się do "ważnego interesu osoby zobowiązanej" jako kryterium zobiektywizowanego z uwzględnieniem naczelnej wartości, jaką jest zdrowie i życie zobowiązanego i jego rodziny; jest osobą w wyjątkowo trudnej sytuacji rodzinnej i finansowej; bezrobotny, rozwiedziony, schorowany i zobowiązany do płacenia alimentów. Dodał, że brak umorzenia należności pozbawia go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, tj. lekarstwa, żywność, media itp.
Zaskarżoną decyzją, po ponownej analizie sprawy w trybie odwoławczym, ZUS nie podzielił argumentów odwołania i uznał, że organ I instancji prawidłowo ustalił okoliczności sprawy. Wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy i stanowią katalog zamknięty. Natomiast w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniają-cego ustalono, że:
1. przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. tj. zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji (...) - nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;
2. przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. tj. oddalenie wniosku o upadłość i niezaspokojenie należności (...) - nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że;
- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe,
- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe;
3. przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. tj. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku (...) - nie zachodzi, 1 czerwca 2021 r. nastąpiło wyrejestrowanie ostatniego pracownika, jednak spółka nie wykreśliła działalności w KRS; istnieje możliwość przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, a zgodnie z wykładnią językową przywołanego przepisu wszystkie wymienione okoliczności, tj.: zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej, brak majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, muszą wystąpić łącznie - wystąpienie którejkolwiek z ww. okoliczności wyklucza stwierdzenie zajścia przedmiotowej przesłanki;
4. przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. - nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
5. przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. tj. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję - nie zachodzi. Postanowieniem z 9 listopada 2021 r. nr [...] Dyrektor Oddziału ZUS w R. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec G Sp. z o.o. przez ZUS oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z uwagi na brak możliwości prowadzenia skutecznego postępowania egzekucyjnego. Wyjaśniono, że umorzenie egzekucji nie pozbawia wierzyciela możliwości dochodzenia swoich należności; G Sp. z o.o. w KRS nie została wykreślona, a organ ma obecnie możliwość przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania spółki na członków zarządu umożliwiając tym samym wdrożenie postępowania egzekucyjnego wobec członków zarządu G Sp. z o.o.;
6. przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wskazano, że organ I instancji błędnie opisał w decyzji z 28 września 2021 r. przebieg postępowania egzekucyjnego w stosunku do spółki, gdyż dotyczyło ono indywidulanego konta J.P.; prawidłowo należy wskazać, że na obecną chwilę nie jest prowadzona egzekucja w stosunku do spółki; jednak nie można uznać za całkowicie nieskuteczną możliwość ściągnięcia zadłużenia, gdyż istnieje możliwość przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania spółki na członków zarządu; nie upłynął okres dochodzenia należności przez ZUS; na tym etapie nie można uznać, że postępowanie egzekucyjne jest bezskuteczne bowiem dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym.
W związku z powyższym organ stwierdził brak przesłanek pozwalających na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Cytując orzecznictwo podkreślił, że nawet zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w przepisach art. 28 ust. 3 o s.u.s. oznacza dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia; skutki finansowe działalności gospodarczej nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. Stosownie do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek, którym jest Spółka jako prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Działalność gospodarczą cechuje bowiem jej prowadzenie na ryzyko przedsiębiorcy.
W skardze Skarżąca podtrzymała zarzuty odwołania akcentując krytyczną sytuację finansową i kadrową spółki, zdrowotną swego Prezesa i całkowity brak majątku na spłatę należności. Ponownie wskazała konieczność uzyskania protokołu nieściągalności wydanego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego.
W odpowiedzi organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe argumenty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje :
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i 2 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje, między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje, postanowienia administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c ustawy). Sąd uwzględniając skargę stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Natomiast na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Natomiast przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy organ zasadnie odmówił Stronie wnioskowanego umorzenia składek i stwierdzenia braku przesłanek mogących uzasadniać zastosowanie tej instytucji.
Przechodząc do merytorycznej oceny prawidłowości wydanego rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności należy wskazać, że decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, podejmowane na podstawie art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia oparte są na tzw. uznaniu administracyjnym. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Kontrola ta obejmuje zatem zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności.
Zauważyć także należy, iż granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku strony skarżącej, którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek wraz z odsetkami. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek (pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę - art. 24 ust. 2 u.s.u.s.) mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Natomiast w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Do warunków tych ustawodawca zaliczył sytuacje, w których: dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Żadna – zdaniem organu – z powyższych przesłanek nie zaistniała.
Natomiast Strona akcentując całkowity brak majątku wskazywała na istnienie protokołu nieściągalności wydanego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego.
Poza tym jak wynika z treści zaskarżonej decyzji i analizy przesłanek tj. z pkt. 5 - organ odwoławczy stwierdził, że postanowieniem z 9 listopada 2021 r. nr [...] Dyrektor Oddziału ZUS w R.umorzył postępowa-nie egzekucyjne prowadzone wobec G Sp. z o.o. przez ZUS oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z uwagi na brak możliwości prowadzenia skutecznego postępowania egzekucyjnego. Powyższych jednak dokumentów brak jest w aktach sprawy i tym samym niemożliwe jest dokładne i jednoznaczne skontrolowanie wydanej decyzji ostatecznej; w/w postanowienie zostało wydane między datami rozstrzygnięć obu instancji.
Zatem brak wskazywanych, jednoznacznych ustaleń co do wysokości wyegzekwowanych i pozostających nadal do zapłaty kwot, faktycznych możliwości ściągnięcia zaległych należności, istnienia w obrocie prawnym w/w postanowień mających istotne znaczenie dla sprawy i wynikających z nich skutków prawnych powoduje wadliwość zaskarżonej decyzji. Stwierdzenie zaś konkretnych danych w powyższym zakresie jest niezbędne dla jednoznacznego ustalenia zaistnienia bądź nie ustawowych przesłanek warunkujących pozytywne rozpatrzenie wniosku strony.
Konkludując więc powyższe Sąd w składzie orzekającym w sprawie stwierdził istotne rozbieżności między okolicznościami i wnioskami zawartymi w zaskarżonej decyzji. Wskazać także należy, że przepis art. 28 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który może ale nie musi umorzyć zaległości; nie ma ona jednak charakteru dowolności. Zauważyć także należy, że zgodnie z art. 7 Kpa w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Realizacji wyrażonej tym przepisem zasady prawdy obiektywnej służy przepis art. 77 § 1 Kpa stanowiący, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Obowiązek ten jest niezależny od tego, czy niezbędny materiał dowodowy potwierdza stanowisko strony, czy też je podważa. Obciąża on zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy, ponownie rozpatrujący sprawę. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego polega zaś na takim ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych. Ocena materiału dowodowego następuje natomiast zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, określoną w art. 80 Kpa.
Natomiast brak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji rozważenia przez ZUS wskazywanych okoliczności zdaniem Sądu stanowi naruszenie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Trzeba bowiem podkreślić, że właściwe uzasadnienie prawne i faktyczne stanowi ważny element każdej decyzji administracyjnej. Uzasadnienie decyzji stanowi integralną jej część i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia stanowiącego dyspozytywną cześć decyzji. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 Kpa. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym określonej w art. 11 Kpa. zasady przekonywania. W uzasadnieniu faktycznym organ powinien wskazać te fakty, które przemawiają za podjętym przez organ rozstrzygnięciem. W przypadku decyzji uznaniowych, a do takich zaliczają się decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, uzasadnienie decyzji stanowi tę jej część, która ma szczególne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przy działaniu w ramach uznania administracyjnego przepis prawa materialnego przyznaje organowi prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy spośród przynajmniej dwóch możliwych rozstrzygnięć. W przypadku wniosków o umorzenie składek będą to umorzenie składek bądź odmowa ich umorzenia, a zatem rozstrzygnięcia o treści diametralnie różnej. Ze względu na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, przy niewłaściwym uzasadnieniu decyzji uznaniowej, z samego przepisu prawa oraz istniejącego w sprawie stanu faktycznego nie można wywieść jednoznacznej oceny, czy decyzja organu jest prawidłowa w zakresie samego rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach strony, a zatem czy jest prawidłowa w aspekcie materialnym. Wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala na stwierdzenie, czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności oraz zaniechania przy dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Z tych względów wady uzasadnienia decyzji uznaniowych należy uznać za naruszenia przepisów prawa procesowego, które mają istotny wpływ na wynik sprawy. (vide: Wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 marca 2008r. o sygn. akt V SA/Wa 2429/07).
Zatem w przypadku skarżącej spółki należy w szczególności wyjaśnić kwestię prowadzenia albo umorzenia wobec niej egzekucji i ustalić wszystkie okoliczności związane z tym zagadnieniem, co ma kluczowe znaczenie w tej sprawie.
Poza tym należy także wskazać, że nie uzyskuje aprobaty tut. Sądu stwierdzenie organu, że nie można uznać za całkowicie nieskuteczną możliwość ściągnięcia zadłużenia, gdyż istnieje możliwość przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania spółki na członków zarządu – są to bowiem dwie odrębne kwestie. Pierwsza dotyczy bowiem wyłącznie majątku spółki i możliwości egzekucji wobec tego podmiotu gospodarczego; druga – obciążenia w trybie art. 116 Ordynacji podatkowej członka zarządu jako osoby fizycznej pełniącej rolę kierowniczą w spółce konsekwencjami finansowymi za nieuregulowane zobowiązania spółki w sytuacji uznania egzekucji za bezskuteczną (przesłanka sine qua non dopuszczalności przeniesienia odpowiedzialności). Zatem najpierw musi dojść do przesądzenia kwestii bezskuteczności egzekucji wobec spółki aby możliwe było przeniesienie odpowiedzialności odpowiedzialności na jej członka zarządu.
Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c) p.p.s.a. uchylono zaskarżoną decyzję. Wskazania co do dalszego sposobu prowadzenia sprawy wynikają wprost z wyżej przedstawionych rozważań.
Konkludując całość uwarunkowań faktyczny i prawnych Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
-----------------------
9

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI